062f499d2fc7b21a2955cabc79badae3.pdf
Media
Part of Kwestyonaryusz; "Jagem słuzuł przy dworze" / Lud, 1987, t. 3
- extracted text
-
— 166 —
L u l a , k o ły sk a .
Ł ó ł o, łóżko.
H á p a, stół.
D u d u , izba, c h a łu p a w łasn a .
H u s i a , k o łysanie, c h u s tk a n a
głow ę.
И aj t a , o dziew aczka, płach ta .
S i u l a, koszula.
K u k u l y k u , p ia n ie k o g u ta .
K u k u к ! k u k a n ie kukułki.-
I n n e w y ra zy ję z y k a dziecin neg o sk ła d a ją się ze z w y k ły c h
słów, ty lk o w y m a w ia n y c h n iezm iernie zd rob n ia le i św ieg o tliw ie,
n. p. m a m u s i c k a, m a m u s i e ń k a , m a m u si e n e с к a, m a m u s i e n e c u s i a , ł a l u s i c k a , l a l u s i e ń k a , 1 a l u s i e n e с к a, l a lusienecusia, tatusicek, tutusicuś, tatusienecek.
t a t u s i e n e c u ś i t. p.
M. K apuściński.
KWESTY ONAEŸUSZ.
U m ieszczając poniżej podane z estaw ienie k ilk u te k stó w jedn ej pieśni,
b ędących jej w ary antam i, chcielibyśmy zwrócić uw agę Szan. Czytelników
n a tego ro d zaju kwestye, k tó r e h istoryczno - porów n aw cz ą m e to d ą r o z t r z ą
sane, m ogą rzucić odpow iednie światło niety lko na pieśń nin iejsz ą i jej
melodyę, ale ta k ż e p od ać s ta łą p odstaw ę, na k tó re j b a d a n ia poezyi ludowej
lub tw órczości umysłowej lu du o p ie ra ć się winny. W ten sposób bowiem,
na drodze historyczno-porów naczej k ry ty k i m ożebnem jest, nie tylko d o trzeć
do pierw otnego źró d ła ja k ie g o ś u t w o r u , czy to p i e ś n i , m e lo d y i, czy
bajk i itp., lecz ta k ż e m ożna poznać genezę ich, oraz sto sun ek pomiędzy niem i,
czyli można śledzić tw órczość umysłow ą lu du w całym jej rozwoju. D latego
pożąd anem by było wielce, ażeby zbieracze m ate ry ałó w ludowych n ie zn a n y ch
n. p. pieśni, b a jek itp. zw racali b a c z n ą uw agę n a ich w aryacye, i to, czy
to na tem samem miejscu p o w ta rz a ją c e się, czy też n a różnych miejscach,
i te do kład nie zapisywali. Z tego względu p r a c a nin iejsz a zasługuje na
p iln ą uwagę, a w iążące się z n ią kw estye m ogą być dla niejednego b o d ź
cem do dalszych uw ag i badań w tym sam ym p o d ję ty c h k i e r u n k u .
Eedahęya.
I. „Jagem słuzuł przy dworze".
1. T e k s t siersk i (a).
1.
J a g e m słuzuł p rz y dworze,
P rz y fran cu sk im tam b orze, tam borze,
P rz y fr a n c u s k im tam bo rze ;
2.
W ysłuzu lem L o re n c ie ,
W siedmig latag paniencie, paniencie,
W siedm ig la ta g paniencie.
—
167
—
3.
E ob ieeali mi jo dać,
Siedym lo te k po cek ać, pocekać,
Siedym lo tek pocekać.
4.
Siedym lotek pocekoł,
I n a wojnę pojechoł, pojechoł,
I n a wojnę pojechoł.
5.
J o na wojnie wojowoł,
Mój ko n ic ek chorowoł, chorowoł,
Mój k o n ice k chorow oł.
6.
S k oro m z wojny pow raeoł,
Mój k onicek wywracoł, wywracół,
Mój k o n ice k wywracoł.
7.
P rzy jech ołem p rzed w rota,
„M o ja Lorciu, p ójzeta, p ójzeta,
M oja L o rciu, p ó j z e t a ! “
8.
W y sła pani w zieleni,
„T w o ja L o rc ia ju z w ziemi, ju z w ziemi,
Tw oja L o rc ia juz w zie m i.“
9.
W y sła pani w žolobie,
„Ť w oja L o r c i a ju z w grobie, juz w grobie,
T w o ja L o rc ia ju z w g ro b ie “'“'.
10.
J o n a k o n ia p rę d k o siod
I n a ji grób pojechoł, pojechoł,
I n a j i grób pojechoł.
11.
P rz y je c h o łe m n a ji grób,
K o n ik noskom : „T u p, tup , tup, tup , tu p, tu p ,
K o n ik n o s k o m : tup, tup, tup.
12.
„K to tu p k o po mym g r o b i e ? “
„ J o t a L o rc iu do ciebie, do ciebie.
J o ta L o rc iu do ciebie.
13.
Gdzieś p o d z ia ła te saty,
Com ci k u p iu ł p rz e d - la ty , p rzed laty,
Com ci k u p iu ł p rzed l a t y ? “
14.
„M am iem d a ła trzewicki,
Siostro m dałam spodnicki, spodnicki,
Siostro m dałam spodnicki,
— 168 —
15.
K się dzu m d a ła korole,
By mi g ra li we troje, we tro je,
By mi g ra li we tro je.
16.
I zwonili w wielgi zwon,
Ż eb y m m iała letk i skon, letk i skon,
Ż eb y m m iała letki s k o n .“
2.
T e k s t siersk i (ň).
1.
J a g e m słuzuł p rz y dworze,
P r z y tym wielgim tam dworze, ta m dworze,
P rz y tym wielgim ta m dworze.
2.
W y słu z u łe m L o re n k e ,
Siedmi lo te k p a n ie n k e , p anien ke,
Siedmi lo tek pan ienk e .
3.
Ł o b iecali mi jo dać,
Siedym lotek poeekać, pocekać,
N a w ojenke pojechać.
4.
J o na wojnę pojecbol,
I na wojnie wojowoł, wojowoł,
I n a wojnie wojowoł.
5.
P rzy jech ołe m z wojenki,
Mój k o n ice k chorowoł, chorowoł,
Mój k o n ic e k chorowoł.
6.,
7-, 8. i 9. ta k samo j a k w tekście (a).
10.
J o n a k o n ia pręd k o siod,
I n a d j i grób pojechoł, pojeclioł,
I n a d ji gró b pojechoł.
11.
P rz y je c h o łe m n a ji grób,
K onik n osk om : „ Т а р , tup, tu p , tup, tup, tup,
K o n ik n osko m tu p , tu p , t u p . “
12 a )
„ K to tu pk o po mym g r o b i e ? “
„ Jo L o re n c iu do ciebie, do ciebie,
Jo L o re n c iu do c i e b i e ! “
12 b)
„Су jo
Mos ta
Mos ta
tobie róży k w ia t?
inn yk cały świat, cały świat,
in n y k cały ś w i a t ! 11
- 169 —
12 с)
„Choćby jo miol i tysiąc,
Moji L o rc i ju z przysiądz, ju z przysiądz,
Moji L o r c i ju z przysiądz.
13.
Gdzieś po działa te saty,
Com ci spraw iuł p rzed laty, przed laty,
Com ci spraw iuł p rzed l a t y ? “
14.
„M am iem d a ła sukienki,
Siostrom dałam spoduicki, trzewicki,
Młodsym dała fa rtu ski.
15.
Księdzum dała korole,
By mi grali we troje, we troje,
By mi grali we troje.
16.
Zazwońciez mi w wielgi zwon,
Ż ebym m iała letk i skon, letki skou,
Żebym m ia ła le tk i s k o n “.
3.
T e k s t siersk i (c).
1 -1 3 . j a k w tek ście (b).
14.
„S u kn iem d a ła w łorgany,
A ko role we zwony, we zwony,
A ko role we zw ony.“
15.
„Z agrojciez ji w łorgan y ,
Moji L o rc i kochany, kochany,
Moji L o r c i kochany.
16.
Z a g ro jc ie z ji w wielgi zwon,
Zeby m iała letk i skon, le tk i skon,
Zeby m iała letk i s k o n “ .
4.
M e t r u m powyższych 3 tek stów .
1.
±
I.
± w J-
T a k ie sam o m etru m m a ją zw rotki 2 — 16.
— 170 —
5.
M e l o d y a także, wszystkim 3 tek sto m wspólna.
(Rodzaj marsza żałobnego).
tss&f-
pas-i
$
« а*
-J
і
jSSSSSf—!
"" 1
J ■л
ñL----- ----.
T a k samo śp iew a ją się z w r o tk i : 3 z 4, 5 z 6, 7 z 8,
6.
T e k s t słotw iński.
1.
Służyłem se we dworze,
P rz y francuskim k a n to r z e ;
W y służy łem dziewcynke,
W siedmiu ro c k a c h L o ty n k e.
2.
J e d n e nockę tylko śnią społ,
J u z p a n cesarz wojsko posloł.
„ Z o s ta ń z Bogiem L o to moja,
J a k sie wrócę, bydzies m o j a .“
3.
Sied em rocków woj o woł,
A n a ósmy p rzyjecho l ;
J a k p rzy jec h o l p rzed w rota,
I py to s i e : „ G d z ie L o t a ? “
4.
W y sła sio stra w żołobie:
„T w o ja L o ta juz w g ro b i e .“
W y sła sio stra w z ie l e n i:
„T w o ja L o t a ro k w z iem i.“
5.
I p ojechoł na sm entorz,
N a s m en to rzu z k o n ia śloz.
„Cóz tam chodzi po grobie ? “
„ P ó ś mie L o ti do siebie !ír
-
171
-
6.
„Oy j a to je s róży k w ia t?
Dy ich tam mos cały ś w ia t .“
„C hoćbyk ich mioł i tysią,c;
To j a zadnej nie p r z y s ią g ł“ .
7.
„K aś p od ziała te saty,
Com ci s p r a w ił p rzed l a t y ? “
„S atym d a ła w organy,
A ko rale we d zw on y.“
8.
Z a g rajcie mi organy
D la tej mojej kochanej !
Zadzwońcie mi na dzwonie,
N a te ciężkie sk o n a n ie!
7. К w e s t y e na te m a t powyższej p ie ś n i:
ci) P o ró w n ać p rzy toczo ne te k s ty
povpyžszej pieśni z te k s ta m i p ub lik o w a
nymi prz ez G ołębiowskiego, Św iętka, K o lb e rg a i in n y c h ;
oznaczyć
te k s t p ie r w o tn y i wykazać sto su ne k po krew ieństw a wszystkich ra zem
tekstów tej pieśni.
b) P rz e d s ta w ić historyczn y rozwój tej pieśni.
c)
Oznaczyć m etru m i m elodyę te k s tu słotw ińskiego i innych dotychczas
p o d tym względem nie objaśnionych ; w ykazać pod ob ieństw a i różnice
w szystkich m etrów i melodyi tej pieśni.
d) O bjaśnić językow o i rzeczowo w szystkie teksty.
e) Oznaczyć, do jakiego g a tu n k u t a pieśń między ludowemi należy i co
/)
stanowi jej główną istotę.
Zestaw ić podobne pieśni z obcych l i te r a tu r ludowych.
L . M łyńeh.
ROZBIORY I SPRAWOZDANIA.
U w a g i d o a r t y k u ł u J. W i t o r t a : K u cya na Litwie.
P rz y k aż d e m u m iejętnem b adan iu, obok suchego niem al m a t e m a t y
cznego ro zum o w an ia, wielką przysługę św iadczy p ew na doza żywej i bogatej
w pomysły tantazy i. N atom iast ja k że w ielką krzyw dę w yrządza mu n ie p o
ham o w ana i ż a d n ą k a rn o ś c ią um iejętnej k ry ty k i n iep o s k ro m io n a fantazya,
zwłaszcza, je że li się do stanie n a step t a k głuchy i pusty, jak im d o tąd j e s t
jeszcze nasze ludoznaw stw o. Najlżejszy powiew w iatru, tr ą c a ją c y o traw y
sam otnego k u rh a n u , o d tw a rz a dźwięki nieznanej mowy naszych w y m arzo
nych praojców, przybyłych z okolic dalek ie g o wschodu. Skrzyp pługa, smak
„ k u t i “ i za pach w onnego ty m ia n u : wszystko to p rzen osi nas w owe la ta
szczęśliwe wspólnego pożycia n a wyżynach Ir a n u . T a k cieszymy się i r o z
ko szujem y tw oram i w łasnej fan tazyi — ale jak że ż p rz y k r e uczucia budzą