51de828ba59cdba27bb9bc566ff14d25.pdf
Media
Part of Szczegóły z wierzeń ludowych / Lud, 1897, t. 3
- extracted text
-
-
140 —
Ści, iści, złożone : moiści, jużci,
no jużci.
Z b y rk a ć czemś, dźwięczeć.
K ieśn ia, kieszeń.
W io m y , wiem y, od „w ied zieć“.
Zlam dać, b iadać, szlochać.
Zurzyć, p o d b u rz a ć prz eciw k o
muś.
U p o r o w a ć , chcieć k o nieczn ie
n a sw ojem postaw ić.
S kum o ś, nibyto.
G ow iednik, Świnia (w y rażen ie
delikatniejsze).
K o n a ć się z kimś, p r z e k o n y
wać, sprzeczać się.
D om oln y, up rz y k rzo n y .
N asw ol, n aum yślnie.
O scuda, utrapienie.
C hałpa, ch ału pa.
Ł y żko, łóżko.
P re b o s c , proboszcz.
K s ię z k a , książka.
L am en torz, elem entarz.
N iw ołd, I n w a łd (wieś).
R o c o n y , R o c z y n y (wieś).
S ąd rz y ca, m ieszanina pszen icy
z żytem .
Z a h a la ta ć się, u sk arżać się, ża
lić się.
Niepili, obcy.
K o ń c o n a , ko niczyna.
zim nice i w y s u ły ji sie. na
głow ie bolaki.
Mój ch o p o k m a s tra s n e zawalnice.
D zie ck o zm arło n a sipki.
Ści, ści, nie b y ł o b y to ta k ? !
Z b y rk a jo m m u pinion dze w kieśni.
W
S ułk ow icach, T a rg a n ic a c h .
Zagó rn iku, a częścią w R o cz y nach i B rzezince w y m a
w iają za m ia st g p rzedłużo ne
o np. gęś, g o ś ; „Cós ty pasies ? G o s i e p a s o ; zm ę
czyć, z m о с y ć ; o k ru tec n ie
się zm ocyłem . K ę t y (m ia
sto), K o t y ; S k ą d jedziecie ?
Z K o t ; ręka, r o k a ; cent,
с o t ; m ęka, m o k a .
Z am iast у w y m aw ia ją o i o d
w ro tn ie zam iast o m ó w ią у
w n ie k tó r y c h w y ra z a c h np.
dym, d o m ; dom, d y m ;
J a k i rezto d o m leci z k o
m in a ! P ó d źcie do dym u ;
dziew czyna, d z i e w c o n a ;
M aryna, M a r o n a ;
Ro
cz y n y (wieś), R o c o n y ;
syn, s o n ; m łyn, m ł o n ;
len, l o n ; kolęda, k o l o d a !
Szym on Gonet.
-M á ?
Szczegóły z wierzeń ludu.
(O kolica A n d ry ch o w a).
B y w a ją k o b ie ty , m ężczyźni i k o n ie „ m a lik o w a c i“. K a ż d e j
m alikow atej k o b ie c ie do siedm iu la t p o ży c ia m ałże ń sk ie g o um ierają
mężowie. Chłop bez za ro stu n a tw a r z y zwie się m alik o w aty . K o
nia m a lik o w a te g o p o zn a ć m ożna, g d y ż m a g ó rn y ko n iec k r ę g u
p ac ie rz o w e g o , z w an y w ią z a d łe m lub k łę b e m , p o d w ó jn y ; to znaczy,
-
141 —
że p o dn iósłszy łiom onto do g ó ry , w id ać n a tym k łę b ie row ek.
G d y koń tak i p a d n ie w stajni, m uszą po nim p a ść trz y k on ie
inne. M ożna j e d n a k tem u zaradzić w ycią g ając zd echłego k o n ia
ze stajni nie przez próg, ale p o p o d p ró g lub przycieś.
A b y jęczm ień b y ł m iękki, trz e b a p rzed rozpoczęciem siewu
p o sm a ro w a ć sobie rę ce tłu stością z święconej s o d ry tj. szynki.
W r ó b le i in n e p ta k i nie b ę d ą w y jad a ły ziarn z pola z a sia
ne g o zbożem, ani też zboża już w k ło s a c h b ę d ą c e g o , jeżeli sie
ją c y p rz ed siew em w eźm ie je d n o ziarno zboża p o d ję z y k i tam
przez c a ły czas siew u trzy m a ć je będzie, tu dzież siejąc, do n ik o g o
ani sło w a się nie odezwie.
W i e k k on ia, g d y ten m a już zęby zdarte, po znaje się po
ogonie. Co sześć la t w y ra s ta koniow i o b rą c z k o w a ta chrzęść
w ogonie, ile w ięc m a ta k ic h schodków , ch rząstek , ty le ra zy ma
po sześć lat.
N ale ży d o brze p am iętać , w k t ó r y dzień ty g o d n ia p rz y p a d a
śś. M ło d zian k ó w (28. g ru d n ia) i w t e n dzień ty g o d n ia nic w a żn iej
szego nie zaczynać, a więc nie orać, nie siać, nie w ypuszczać
po raz p ierw szy b y d ł a n a paszę itd., g d y ż się b a r d z o nieszczęści
przez ca ły rok
S zcz y t d ac h u n a z y w a ją „ k a le n ic ą “, a boczne, tró jk ą tn e ścian y
d a c h u „sz czy tem “. Gdzie w dom u je s t k o b ie ta w b ło g o s ła w io n y m
stanie, a w ia tr „w y rw ie dziurę w k a l e n i c y “ dachu, to znak, że
się ch ło p iec urodzi, a g d y „w yrw ie s z c z y t“, przyjdzie n a św iat
dziew czyna.
Z g o s p o d arzy , k tó r y m się o to rozchodzi, że nie m ają śród
dzieci chłopców , ale sam e dziew częta, śm ieją się d ru d z y i ra d zą
im : „Chcecie m ieć chłopca, to ow ińcie b a b ę s akiem , p o d t . . . k ,
włóżcie jej kijankę, sam i opaszcie się pow rósłem , p o d p ac h ę
weźcie w orek, a p o d p o d uszk ę włóżcie p a łk ę — to się w am c h ł o
piec u ro d z i“.
Nie dobrze je s t siać w ted y , g d y są
t. j. księży c i słońce.
d w a św ia tła n a n ieb ie;
-
142 -
K t o w y szedłszy z domu, z a p o m n ia ł sobie czegoś wziąć, n iech
się n ig d y nie w raca, b o g o s p o t k a p ew n ie jak ieś nieszczęście
w drodze, jeżeli wróci się po rzecz zapom nianą.
G d y sro k a skrzeczy n a płocie, p rz y b ę d ą g nście do do m u ;
jeżeli ta s ro k a m a d łu g i ogon, będzie gość w długiej kapocie.
Niedziela, poniedziałek, w to re k i c z w a rte k n a z y w a ją się m a
s n ý m i dniam i, bo w te dni w olno jeść m ięso ; g d y w te dn i
ro z p o c z y n a się siejbę, w szy stk o się udaje.
P r z e d k tó r y m dom em s o w a zahuczy, k to ś tam umrze.
G d y k o t d ra p ie p a z u ra m i po koszyczku, b ędz ie mróz.
K r ó l i k s k ac ząc y w skazuje, że będzie wiatr.
G d y słońce zachodzi p o d chm urę, zachodzi p r ę d k o ; jask ó łk i
n iz k o la ta ją ; sól się to p i — b ędz ie deszcz.
K o g u t p ie ją c y n a płocie, zw iastuje słotę, g d y pieje n a ziemi,
będzie p o g o d a. M ó w ią : K o g u t pieje n a grzędzie, J a k b y ło , ta k
będzie — A g d y n a ziemi, S p r a w a się odm ieni.
Szym o n Gonet.
Przyczynek de wierzeń ludowych.
W з zeszycie „ L u d u “ z r. 1896 u m ieścił p. A. S ie w iń sk i a r
t y k u ł p. t. „ W ie rz e n ia ludu o chow ańcu,. farm azonach , p łan etn ikac h , m iesięczn ikach i b ł ę d a c h 1) “. — A u t o r zaś „ D o d a tk ó w i d ro
b ia z g ó w lu d o z n a w c z y c h “ w 4 zeszycie, k ry ją c y się p o d literam i
L. M., n a str. 366 pisze: „D o str. 254. N a le ż a ło b y z e b rać co
w ie m y o p ła n e tn ik a c h . Czy lud w ierzy, że w czasie b u rz y p łan etn ik d źw ig a c h m u ry ? Czy je s t przesąd , że p ła n e tn ik i lu b ią słono
j e ś ć ? “ i t. d.
J) Str. 2 5 2 -2 5 6 .