64f2d42fc2f30342e96229c4d44294ef.pdf
Media
Part of Historia i współczesność warszawskiej etnologii: zjazd absolwentów
- extracted text
-
absolwenci_tytulowa.qxp
2007-05-14
04:07
Page 1
Historia i współczesność warszawskiej etnologii
zjazd
absolwentów
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UW
Warszawa 2007
absolwenci_tytulowa.qxp
2007-05-14
04:07
Page 2
Redakcja
Justyna Jasionowska
Joanna Koźmińska
Magdalena Radkowska-Walkowicz
Jerzy S. Wasilewski
Projekt graficzny, skład, łamanie
Magdalena Radkowska-Walkowicz, Studio Sport
Fotografie
J. i Z. Koźmińscy, J. Kurczewski, L. Mróz, J. Ostaszewski,
M. Pokropek, S. Sikora, P. Walkowicz
oraz z archiwów:
M. Ehrenkreutz-Jasińskiej, K. Brauna, U. Gmachowskiej,
IEiAK, pracowników oraz absolwentów IEiAK
Druk
Wydawnictwo Jantar
ul. gen. Kutrzeby 44a, 05-082 Stare Babice
Wydawca
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej
Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Żurawia 4, 00-503 Warszawa
tel./faks: 0 22 553 16 11, 0 22 553 16 12
e-mail: etnologia@uw.edu.pl
www.etnologia.uw.edu.pl
ISBN 83-913492-5-X
Warszawa 2007
Komitet organizacyjny zjazdu
Zofia Sokolewicz
Krzysztof Braun
Justyna Jasionowska
Joanna Koźmińska
absolwenci_tytulowa.qxp
2007-05-14
04:07
Page 3
Spis treści
Lech Mróz, Spotkanie po latach
5
Historia
Zofia Sokolewicz, Katedry, uczeni
10
Lech Mróz, Nowe tematy, nowe obszary badań
34
Ludzie, którzy w różnym czasie i na różnych stanowiskach tworzyli
Katedrę/Instytut
48
Dziś
Magdalena Zowczak, Badania „wschodnie” kultury religijnej i aktualne
52
badania polsko-ukraińskiego pogranicza
Sławomir Sikora, Wizualność
59
Zbigniew Benedyktowicz, Antropologia: między sztuką a nauką
62
Krzysztof Cibor, Antropologia: między nauką a popkulturą
66
Ludzie
Pracownicy IEiAK UW
70
Miejsca
Struktura IEiAK UW
106
Zakłady
108
Biblioteka
112
Archiwum
114
Pracownia Obsługi i Dokumentacji Badań
115
Studia
Katarzyna Waszczyńska, Studia w Instytucie
118
Studenci w Instytucie
120
Katarzyna Waszczyńska, Laboratorium etnograficzne
123
Prace
Prace magisterskie z lat 1955-2007
130
Indeks autorów prac magisterskich
163
absolwenci_tytulowa.qxp
2007-05-14
04:07
Page 4
absolwenci_wstŒp.qxp
2007-05-14
03:59
Page 1
Spotkanie
po latach
Ponad 70 już lat istnieje na Uniwersytecie Warszawskim etnologia jako odrębna
dyscyplina nauki i przedmiot studiów. Nawet lata wojny i okupacja nie przerwały działalności naukowej środowiska etnografów warszawskich – choć oczywiście była to przede
wszystkim „praca domowa”, bazująca na materiałach zgromadzonych przed wojną.
Obchody jubileuszu etnologii na UW w roku 2005 pozwoliły nam pełniej ocenić drogę
rozwoju i zmiany, a także dorobek naszej dyscypliny. Za kilka lat obchodzić będziemy
75-lecie. Jest więc czas, by zastanowić się nad dalszą drogą, by wzmocnić naszą dyscyplinę i jej rolę w środowisku – nie tylko uniwersyteckim i nie tylko warszawskim. Ten
okres pomiędzy jubileuszami, pomiędzy kolejnymi cyklami pracy na uczelni, nowymi publikacjami, aktywnością badawczą, można także wykorzystać w celu większej integracji
środowiska, całkiem już przecież licznego.
Pomysł zorganizowania spotkania, Zjazdu Absolwentów warszawskiej etnologii, wysunęła prof. Zofia Sokolewicz. To ona i kilkoro współpracowników z Instytutu zorganizowało to spotkanie; jednak sama idea jest zamysłem prof. Sokolewicz. Któż zresztą
mógłby być bardziej uprawomocniony niż Ona, która u boku prof. Witolda Dynowskiego współtworzyła od lat 50. Katedrę Etnografii, a od połowy lat 70., aż po ostatnie lata
XX stulecia (ponad 20 lat), kierowała Katedrą. Większość zgromadzonych na tym
zjeździe absolwentów to przecież Jej koledzy lub uczniowie. Związani studiami i pracą
na uczelni, działalnością w PAN lub muzeach, ale też w innych instytucjach.
Obchody jubileuszu 70-lecia były okazją do prezentacji naszej dyscypliny i jej dziejów, od utworzenia na Uniwersytecie Warszawskim pierwszych dwóch katedr w roku
1935, kierowanych przez prof. Cezarię Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz-Jędrzejewiczową i prof. Stanisława Poniatowskiego. Były okazją pokazania jej osiągnięć, a także
miejsca we współczesnym świecie i jej stosunku do problemów, wobec których stoją
nauki społeczne (przynajmniej w części należymy do tego obszaru wiedzy) i w których
rozwiązywaniu staramy się uczestniczyć swoimi badaniami, publikacjami, ekspertyzami. Także działalnością popularyzatorską, jak choćby wspieranie działań oswajających
5
absolwenci_wstŒp.qxp
2007-05-14
03:59
Page 2
z odmiennymi kulturami, uwrażliwianiem na stosunek do uchodźców i potrzebę szacunku dla ich odmienności i zapewnienie warunków godnej egzystencji; zwracaniem
uwagi na specyfikę i obecność mniejszości etnicznych czy też rejestrowanie stanu zachowania pamięci własnej i dawnej kultury przez Polaków, żyjących na obszarach, które
po II wojnie światowej przestały być częścią Polski. Jubileusz był więc raczej formą rekapitulacji i prezentacją skierowaną bardziej ku innym niż ku własnemu środowisku.
Zjazd Absolwentów to spotkanie we własnym gronie, spojrzenie na siebie, przypomnienie sobie studiów, czasów młodości, wyjazdów terenowych i obozów, wspominanie, ale także spotkanie z młodzieżą obecnie studiującą etnologię, z tymi najmłodszymi – w okresie formacyjnym, przed ślubami wieczystymi, jeśli użyć określenia zakonno-seminaryjnego. To także możliwość rekapitulacji, zastanowienia nad drogą, którą przebyliśmy od lat powojennych do dzisiaj, przemyślenia, co było korzystne i cenne
w naszej nauce, w tamtych dawnych latach i potem w różnych okresach istnienia Katedry, i do czego może – nie rezygnując z tematów dyktowanych potrzebami współczesności – powinniśmy powrócić czy nawiązać. To spotkanie środowiskowe powie
nam – mamy taką nadzieję – czego studia nie nauczyły, co powinno być koniecznym
uzupełnieniem. Tym ważniejsza jest ta kwestia, że liczba osób kończących etnologię
w ostatnich latach jest wielokrotnie większa niż w latach 50. czy 60. i jest oczywiste,
że tylko niewielki procent absolwentów pozostanie w placówkach naukowych czy muzealnych. Sądzę, że oprócz samego spotkania i możliwości zobaczenia kolegów, z którymi mogliśmy nie widzieć się całymi latami, ważna jest refleksja nad naszymi losami: jakie
były nasze dzieje po ukończeniu uczelni, co zrobiliśmy i co winniśmy zrobić dla dobra
nauki i dyscypliny, którą kiedyś wybraliśmy. Także dla własnej satysfakcji, a niekiedy i pożytku własnych dzieci – bowiem niejedno małżeństwo zawiązało się na studiach i niejedno dziecię za przykładem rodziców lub jednego z nich wybrało ten kierunek i podjęło studia tam, gdzie wcześniej oni czy któreś z nich studiowało – wiele jest przypadków, że etnograf porodził etnografa. To będzie, jak zakładamy, istotny element tego
środowiskowego, skierowanego ku sobie, a nie na zewnątrz, spotkania.
Jest nieomal zaskakujące, jak bardzo idea Zjazdu Absolwentów zainteresowała najmłodszych – osoby będące w trakcie studiów. Myślę, że to także ostatecznie przekonało pomysłodawczynię, prof. Sokolewicz, do celowości spotkania, do wzięcia na siebie
trudów zorganizowania tego Zjazdu Absolwentów.
Przeszliśmy jako warszawskie środowisko uniwersyteckie długą drogę, nie tylko mierzoną latami. Zmieniały się ideologie i ustroje, trendy polityczne, mody naukowe, odbijało się to na kondycji dyscypliny i na losach osób. Czasami lepiej, czasami gorzej – przetrwaliśmy. Niekiedy może zalęknieni, niepewni losu, czasami represjonowani – przetrwaliśmy.
Miejmy nadzieję, że przetrwamy kolejną próbę, kolejny trudny czas: oskarżeń pod adre6
absolwenci_wstŒp.qxp
2007-05-14
03:59
Page 3
sem inteligencji i „wykształciuchów”, antagonizowania i podziału na swoich i wrogów, dziwacznych pomysłów edukacyjnych i represyjnego prawa, spowiadania się z życia i gróźb
wyrzucenia z zawodu za odmowę podpisania deklaracji lustracyjnej, swoistej lojalki.
Kiedy rozpoczynałem studia etnograficzne w roku 1959, była nas garstka. Tak było
też w latach następnych, na etnologię przyjmowano 12-15 osób. Wcześniej jeszcze
mniej. A przecież nie wszyscy wytrwali do końca, do uzyskania dyplomu, a tym samym
do miana absolwenta etnografii na UW. Teraz na pierwszy rok studiów stacjonarnych
i niestacjonarnych (dziennych i wieczorowych) przyjmujemy po 70 osób, a bywało w latach niedawnych, że ponad sto. A wielu chętnych nie dostawało się na etnologię. Być
może lata największego zainteresowania mamy za sobą albo też przyczyn jest więcej,
np. niż demograficzny, nowe szkoły wyższe i kierunki na uczelniach już istniejących. To
tym bardziej obliguje nas do rekapitulacji, do zastanowienia się, jak dalej programować
rozwój etnologii, kierunki badań, sposób rozszerzania oferty zajęć praktycznych, ułatwiających znalezienie satysfakcjonującej pracy po ukończeniu studiów i lepiej przygotowujących do „życia dorosłego”, samodzielnego, i do radzenia sobie na rynku pracy. W tym
spotkaniu widzimy także impuls do dalszego uatrakcyjniania naszej dyscypliny, do wzmocnienia jej pozycji pośród innych nauk humanistycznych i społecznych, do jej rozwoju.
Zjazd Absolwentów, spotkanie tych, co kiedyś tu studiowali, i tych, co teraz tu studiują, także i tych, którzy są teraz pracownikami Uniwersytetu, jest okazją, czy może
nawet obowiązkiem, do dokonania swoistego remanentu, a w każdym razie refleksji
nad stanem etnologii. Dlatego przygotowaliśmy tę broszurę-informator. Przypomni on
dzieje etnologii na UW – od chwili powołania pierwszych katedr, poprzez lata powojenne, przekształcenie w Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej – powie o formach i kierunkach działalności, poinformuje o publikacjach Instytutu i poszczególnych pracowników. Zaznajamiamy z obecną strukturą Instytutu, mówimy o kierunkach i obszarach badań poszczególnych zakładów. Jest obecnie w Instytucie spora gromada pracowników
– kilkoro profesorów, znaczna grupa doktorów, kilkoro doktorantów. Każde z nich opowiada o sobie, o tym, co go interesuje i czym się zajmuje.
Mam nadzieję, że czytając te teksty, kiwniecie aprobująco głowami, uznając, że czasu
nie zmarnowaliśmy, że nie jest źle – choć może można było lepiej i więcej czy ciekawiej.
Jeśli Zjazd Absolwentów pomoże w doskonaleniu, w poprawie kondycji naukowej, w poszerzeniu wiedzy praktycznej – oprócz samego spotkania kolegów, ogarnięcia wzrokiem
całego środowiska – będzie to wielka satysfakcja i pomoc. Wówczas już z satysfakcją
oczekiwać będziemy jubileuszu, świętowania brylantowych godów, 75-lecia etnologii
na Uniwersytecie Warszawskim.
prof. dr hab. Lech Mróz
dyrektor Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW
7
absolwenci_wstŒp.qxp
2007-05-14
03:59
Page 4
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:27
Page 1
historia
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:27
Page 2
Katedry, uczeni
Zofia Sokolewicz
Początki
Historia etnografii/etnologii/antropologii kulturowej na Uniwersytecie Warszawskim
zaczyna się w 1935 r. z chwilą utworzenia dwóch katedr: Katedry Etnografii Polski (wraz
z właściwym zakładem), na którą powołano prof. dr Cezarię Baudouin de Courtenay
Ehrenkreutz-Jędrzejowiczową, oraz Katedry i Zakładu Etnografii i Etnologii, które powierzono prof. dr. Stanisławowi Poniatowskiemu. Kadrę obu placówek stanowili odpowiednio uczniowie profesor Jędrzejowiczowej z Uniwersytetu im. Stefana Batorego
w Wilnie (to z ich grona wywodził się ówczesny adiunkt, a późniejszy wieloletni kierownik Katedry i Zakładu, Witold Dynowski) oraz współpracownicy Poniatowskiego
z Instytutu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Zgodnie z ówczesnymi zasadami powołanie katedry oznaczało przypisanie
jej profesorowi, który miał prawo kształcić i promować uczniów w reprezentowanym
przez siebie kierunku. Powołanie zakładu zaś oznaczało możliwość zatrudniania asystentów, organizacji biblioteki, stworzenia zaplecza dla procesu dydaktycznego i badawczego. Obie katedry i zakłady usytuowano w Pałacu Staszica.
W okresie 1935-1939 pierwszy zespół w zasadzie kontynuował problematykę badań realizowanych w Wilnie. Prof. Jędrzejewiczowa zaznaczyła swoje przeniesienie do
Warszawy wykładem inauguracyjnym o tematyce teoretycznej pt. Dwie kultury, dwie
nauki. Szukała ona dopiero swojego pola badań w Polsce centralnej, o czym mogą
świadczyć miejsca i tematyka wypraw studenckich, odnotowane w protokołach Rady
Wydziału Humanistycznego z lat 1936/37 i 1937/38.
10
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:27
Page 3
Podobnie objęcie katedry przez prof. Poniatowskiego nie oznaczało zmiany tematyki
jego badań. Kontynuował prace zaczęte w Instytucie Nauk Antropologicznych i Etnologicznych TNW. Witold Dynowski wspominał wielokrotnie, jak to w słynnej cukierni
Loursa profesorowie Bystroń, Krzyżanowski, Poniatowski spotykali się przy kawie,
a przysłuchujący się ich dyskusjom przy sąsiednich stolikach młodsi asystenci i adiunkci
zapoznawali się z tym, co zajmowało ich mistrzów. Na przykład Poniatowski zamierzał
odtworzyć dzieje muzealnego bumerangu i poznać jego pierwszych właścicieli, australijskich tubylców, korzystając z pomocy słynnego wówczas jasnowidza, inżyniera Ossowieckiego. Było w tym zapewne jakieś nawiązanie do seansów szamańskich, których Poniatowski był świadkiem wśród Goldów i Oroczonów, swego rodzaju kontynuacja dawnych zainteresowań życiem duchowym myśliwych Syberii.
Wojna wstrząsnęła środowiskiem akademickim: jedni zostali zmuszeni do emigracji, innych uwięziono, pozostali musieli walczyć o byt. Produkcja świec, mydła, szklenie
okien to najczęściej wymieniane przez Dynowskiego zajęcia. Rozwijała się praca charytatywna (RGO) i podziemna (wykłady). Koniec wojny zastał wszystkich przygotowanych do podjęcia odbudowy. Kontynuacją okupacyjnych więzi i działań była powojenna
współpraca prof. Dynowskiego w odbudowie szkolnictwa wyższego w Radzie Głównej
Szkolnictwa Wyższego (dawne Ministerstwo Oświecenia Publicznego i Wyznań) m.in.
ze znanym fizykiem J. Pieńkowskim, z Cz. Wycechem i J. Zawadzkim.
Tradycje środowiskowe
Tradycji etnografii/etnologii/antropologii kulturowej środowiska warszawskiego należy jednak szukać znacznie wcześniej, bo na przełomie XVIII i XIX w. Rodziła się ona
w wyniku połączenia działalności intelektualnej ludzi pochodzących z różnych warstw
społecznych, czerpiących inspiracje z wielu źródeł. Nazywano ich początkowo, pospołu
z poprzednikami historyków i archeologów, „zbieraczami starożytności”, potem ludoznawcami, co odpowiadało nazwom stosowanym w innych krajach (Volkskunde w Niemczech, folklore w krajach anglosaskich, narodopis na Słowacji).
W drugiej połowie XIX w., kiedy utrwala się uniwersalne określenie „etnografia”,
powstają w Warszawie pierwsze instytucje etnograficzne. U ich początku były zarówno zainteresowania intelektualne, jak i postawy obywatelskie. Pierwsze eksponaty
etnograficzne – obiekty przywiezione przez Klemensa Tomczeka i Leopolda Janikowskiego z wyprawy do Afryki – zostały oddane pod opiekę warszawskiemu ZOO, co
było zgodne z rozumieniem egzotyki w tamtych czasach.
Powstają liczne opisy kultury ludowej dokonywane przez przedstawicieli myślącej
patriotycznie, wykształconej inteligencji. Byli to więc ludzie nawiązujący do tradycji Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, zlikwidowanego w 1832 r., ale także bywalcy
11
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:27
Page 4
salonów szlachecko-ziemiańskich otwierających się dla malarzy i zbierających rzeczy
ludowe, jak znany w Warszawie jeszcze w latach trzydziestych XIX w. salon Kazimierzowej Wóycickiej, żony znanego pisarza, zbieracza i wydawcy, odwiedzany m.in. przez
Gersona i Kolberga.
Takie foyer dyskusyjne stanowiły także redakcje czasopism publikujących wyniki poszukiwań owych wspomnianych starożytności, jak „Biblioteka Warszawska” i „Dziennik Warszawski” (by ograniczyć się do tytułów warszawskich), i od 1888 r. redakcja
znakomitego czasopisma etnograficzno-geograficznego „Wisła”, redagowanego początkowo przez pisarzy Adolfa Dygasińskiego i Artura Gruszeckiego, a potem, przez wiele
lat swej świetności, przez etnologa i językoznawcę Jana Karłowicza. Jego następcą i przedostatnim redaktorem „Wisły” był Erazm Majewski, doskonały archeolog, pisarz i badacz
kultury, a ostatnim Marian Wawrzeniecki.
Tym intelektualnym i wydawniczym działaniom towarzyszyło kolekcjonerstwo,
w dużej mierze egzotyczne. Pierwsze zbiory etnograficzne, jak wspomniano, powstały
z egzotycznych kolekcji i usytuowane były przy warszawskim ogrodzie zoologicznym,
gdzie zbiorami polskich afrykanistów zajmowali się tacy kustosze jak Stanisław Ciszewski, Zygmunt Wasilewski i Szczęsny Jastrzębowski. Kolekcje te stały się podstawą
utworzonej w 1902 r. Pracowni Antropologicznej, która po przekształceniu w 1911 r.
w Zakład Antropologiczny stała się zalążkiem Instytutu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Zbiory etnograficzne tej właśnie instytucji stały się częścią Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, którego los podzieliły
w 1939 r., ulegając całkowitemu spaleniu w wyniku wrześniowych bombardowań.
Tymczasem utworzone w 1907 r. Towarzystwo Naukowe Warszawskie, nawiązujące do dawnej idei Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, powołuje kolejno
wspomniany Zakład Antropologiczny, a potem Instytut. Kieruje nim od 1920 r. Stanisław Poniatowski, który rezygnuje ze świeżo objętego stanowiska dyrektora Biblioteki
UW, by zająć się prowadzeniem Instytutu, a zwłaszcza jego części etnologicznej, w tym
opracowaniem swoich syberyjskich zbiorów. W tym samym Instytucie do roku 1926
pracują na stanowisku kierownika Pracowni Etnografii Słowian Kazimierz Moszyński
i Kazimiera Zawistowicz-Adamska. Poniatowski powraca na Uniwersytet Warszawski
dopiero w pamiętnym roku 1935, obejmując Katedrę Etnografii i Etnologii.
Należy tu wspomnieć o jeszcze jednej instytucji, w ramach której rozwijała się etnologia warszawska, to jest o Wolnej Wszechnicy Polskiej, której profesorem był przez
wiele lat Ludwik Krzywicki, bardzo bliski etnografom przez swoje prace na temat społeczeństw plemiennych, a także sam Poniatowski.
Ważną rolę w rozwoju badań i zainteresowań etnograficznych odgrywały od początku XIX w. wystawy przemysłowo-rolnicze. Pierwsza z nich została zorganizowana
12
2007-05-14
02:27
Page 5
Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz-Jędrzejowiczowa
absolwenci_historia.qxp
w Warszawie już w 1821 r., a jej część stanowił tak zwany przemysł wiejski, to jest garncarstwo i tkactwo. Wystawy te, powtarzane potem w różnych miejscowościach, doprowadziły nie tylko do powołania wspomnianego Muzeum Przemysłu i Rolnictwa
i umieszczenia w nim zbiorów etnograficznych, ale przede wszystkim do utrwalania
zainteresowań kulturą ludową jako ważną częścią kultury narodowej .
Nie bez wpływu na tworzenie się etnograficznego środowiska naukowego w Warszawie pozostawała obecność wybitnych profesorów, działających na obszarze szeroko
rozumianej etnologii – Stefana Czarnowskiego, Ludwika Krzywickiego, Jana Stanisława
Bystronia.
Te najważniejsze dla historii etnografii warszawskiej nazwiska wskazują, jak bogata
jest tradycja, do której możemy nawiązać i ilu różnym kierunkom badań może dać ona
początek. To właśnie duża liczba kierunków zainteresowań i wątków tradycji stanowi
na pewno ważną cechę warszawskiego środowiska etnograficznego.
13
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 6
Ludzie i dom przy ulicy Hożej 74
Katedra i Zakład Etnografii usytuowane były początkowo, to jest od 1935 r., w Pałacu
Staszica, a po wojnie (do 1970 r.) przy ul. Hożej 74, potem przy ul. Nowy Świat 69
(do l979 r.) i przy ul. Oboźnej 8 (do 1997 r.), aby osiąść w końcu (czy raczej: na razie,
zważywszy uniwersyteckie plany koncentracji kierunków humanistycznych w mateczniku na Krakowskim Przedmieściu) przy ul. Żurawiej 4. Zagospodarowywanie i oswajanie nowej przestrzeni to każdorazowo zupełnie nowe doświadczenie. Ale powróćmy do początków.
Pracę nad odtwarzaniem środowiska etnograficznego w Warszawie musiano rozpocząć od odbudowy w dosłownym tego słowa znaczeniu. Owocem wielu starań, a także i prywatnych nakładów finansowych Witolda Dynowskiego, była odbudowa domu
przy Hożej 74. Można chyba powiedzieć, że profesor Dynowski dał tu najlepszy wzór
następnym pokoleniom, przeznaczając własne fundusze (skądinąd przysłane mu z zagranicy na wyjazd z kraju) na remont zniszczonej, zwłaszcza w części dachowej, konstrukcji, a także systematycznie inwestując potem w ten budynek.
Kamienica na Hożej to zresztą część historii nie tylko Uniwersytetu, ale również
SGGW i Akademii Medycznej, mieściły się bowiem tam jednostki Wydziału Farmacji AM
ul. Hoża 74
(która przed wojną była częścią UW) i Wydziału Mechanizacji Rolnictwa SGGW.
14
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 7
Mieściły się tu też przejściowo Zielnik prof. Bolesława Hryniewieckiego, Katedra Socjologii profesora Stanisława Ossowskiego, Katedra Geofizyki prof. Edwarda Stenza
(w której asystentem był słynny potem alpinista Andrzej Zawada) i Katedra Muzykologii. Przez pewien czas przechowywano tu, ukryte przed Niemcami, zbiory drewnianych narzędzi rolniczych z XIX i XX w. prof. Stefana Biedrzyckiego z SGGW, opisywane przez Eugeniusza Frankowskiego – obecnie własność Instytutu Mechanizacji Rolnictwa SGGW.
Od 1950 r. jednostki te kolejno opuszczały swą tymczasową siedzibę, a część zwolnionych lokali zajęła etnografia, która zwiększyła swój stan kadrowy i zbiory biblioteczne. W 1954 r. jedno z pięter stało się przystanią dla Zakładu Etnografii Instytutu
Historii Kultury Materialnej PAN. Terytorialna unia tej jednostki z Katedrą Etnografii
utrzymała się aż do 1972 r. i przetrwała o kilka lat unię personalną w postaci wspólnego kierownictwa.
To „położenie geograficzne” Katedry i fakt, że od 1959 r. nie sąsiadowała ona
z żadną jednostką humanistyczną, miały wpływ na dobór dyscyplin współpracujących
w pracach naukowych. Współobecność Zakładu Etnografii decydowała o cementowaniu
etnograficznego środowiska warszawskiego, co wyrażało się w prowadzeniu zajęć także przez pracowników IHKM, w organizacji z ich udziałem międzyuczelnianych
obozów etnograficznych i innych praktyk studenckich, a także w dużo późniejszym
udziale etnografów uniwersyteckich w ekspedycjach i badaniach mongolskich i bułgarskich, prowadzonych przez IHKM PAN.
Już w 1945 r. profesor Dynowski rozpoczął starania o scalenie rozproszonego księgozbioru. Część przedwojennej biblioteki została bowiem w czasie okupacji niemieckiej
włączona do Stadtsbibliothek, część wpadła w przypadkowe ręce i nierzadko musiała
być odkupywana za pośrednictwem antykwariatów. Warto przypomnieć postawę znanego antykwariusza, pana Everta z firmy Trzaska, Evert i Michalski, który książki opieczętowane pieczątką Katedry zwracał nam bez żadnych opłat. Biblioteka Katedry
liczyła w 1950 r. zaledwie kilkaset pozycji. Została znacznie powiększona przez włączenie do niej na zasadzie depozytu części księgozbioru dawnego Instytutu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych TNW. Obecnie liczy ponad 20 tys. pozycji i jest największą specjalistyczną biblioteką etnograficzną w Warszawie.
Odbudowa instytucjonalna po II wojnie światowej
Obydwie powołane w 1935 r. Katedry po zakończeniu wojny pozostały bez profesorów. Poniatowski zmarł w drodze powrotnej z obozu koncentracyjnego, a o powrocie prof. Jędrzejewiczowej jako wdowy po premierze przedwojennego rządu trudno było myśleć. Zaangażowała się ona zresztą w Londynie w pracę wychodźczego
15
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 8
University in Exile. Dlatego też obydwie katedry otrzymały kuratorów: Katedrze
Etnologii patronowali Włodzimierz Antoniewicz, Jan St. Bystroń, Julian Krzyżanowski i
Ananiasz Zajączkowski, a Katedrze Etnografii Polski Włodzimierz Antoniewicz, Jan St.
Bystroń, Julian Krzyżanowski i Witold Doroszewski. Ten stan rzeczy trwał do 1948 r.
W Katedrze Etnografii prowadził regularne zajęcia dydaktyczne przedwojenny
adiunkt, dr Synowski, a w Katedrze Etnologii zatrudniono najpierw Marię Misińską-Dworakowską, a następnie jej męża, Stanisława Dworakowskiego (do 30.09.1946).
Katedra ta przestała zresztą faktycznie istnieć, mimo prób jej reaktywowania i planów
powierzenia jej Józefowi Obrębskiemu, który jednak w 1948 r. ostatecznie pozostał na
Zachodzie. Całość problematyki badawczej i dydaktycznej w zakresie etnologii została
więc ostatecznie usytuowana w jednej, ocalałej po wojnie Katedrze Etnografii, w której pracował dr Dynowski.
W 1946 r. habilitował się on pracą na temat Żmudzi i Auksztoty i jako docent objął
w 1949 r. połączone katedry. Wraz z habilitacją uzyskał veniam legendi, ale nie otrzymał prawa promowania magistrów, gdyż zgodnie z nowymi przepisami wymagało to
trzech profesorów. W konsekwencji etnografia mogła nadal być wybierana przez studentów studiujących starym systemem jako przedmiot poboczny; korzystali z tego
licznie geografowie, socjologowie, historycy sztuki, archeologowie, poloniści etc. Nie
można było jednak uruchomić seminarium magisterskiego, nawet gdy w 1950 r. powstało Studium Historii Kultury Materialnej i grupa profesorów dzięki połączeniu
archeologii pradziejowej i klasycznej oraz etnografii stanowiła poważną siłę. Prawo to
uzyskała Katedra Etnografii dopiero w 1955 r., po przeniesieniu się na UW z Uniwersytetu Jagiellońskiego dr Anny Kutrzeba-Pojnarowej (wtedy jeszcze Kutrzebianki) i uzyskaniu przez nią habilitacji oraz dzięki okresowemu zatrudnieniu prof. Mieczysława Gładysza, wtedy z Muzeum Śląskiego w Bytomiu.
Te trudne prace nad reorganizacją etnografii po stratach wojennych przypadły na
okres zmian ustrojowych, w tym reformy szkolnictwa, także wyższego. W 1949 r.
uczelnie musiały zgłosić swój udział w realizacji planu sześcioletniego. Nie natrafiono
na ślady takiego planu w Katedrze Etnografii UW, co można przypisać zarówno jej
nieustabilizowanemu statusowi, jak i zdystansowanej postawie profesora Dynowskiego
do takich kwestii. Zasadnicze zmiany rozpoczęto wprowadzać na uczelniach
w 1950 r. Przyjęci wtedy studenci mieli studiować według nowo zatwierdzonych
planów studiów i nowych regulaminów. Nie dawały one żadnej szansy na dokonywanie
wyboru przedmiotów, zwiększono tygodniowe obciążenia, które na historii kultury
materialnej wynosiły w pierwszym roku akademickim aż 42 godziny, a 17 przedmiotów należało przy końcu roku zakończyć kolokwium lub egzaminem. Obecność
zarówno na ćwiczeniach, jak i na wykładach była kontrolowana, trzy nieobecności
16
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 9
mogły oznaczać rozmowę z opiekunem, a dalsze – sprawę dyscyplinarną w dziekanacie. Listy obecności prowadzili starostowie grup i przekazywali je opiekunom lat.
Od 1950/1951 r. etnografia stała się w zakresie dydaktyki częścią Studium Historii
Kultury Materialnej. Pierwsze dwa lata studenci studiowali wspólnie archeologię pradziejową, klasyczną i etnografię, a na trzecim roku wybierali specjalizację. Studia te były
pomyślane jako dwustopniowe. W ciągu trzech lat miano uzyskać uprawnienia do
wykonywania zawodu, na następny stopień – magisterski – kwalifikowano tylko część
osób. Zakładano, znów w zgodzie z założeniami planu sześcioletniego , że powstanie
w Polsce około 600 małych muzeów regionalnych, zajmujących się kompleksowo archeologią, sztuką i kulturą ludową i to w nich właśnie mieli być zatrudniani absolwenci
historii kultury materialnej. Tak się jednak nie stało i już od 1951/1952 r. studia przekształcono w jednostopniowe studia magisterskie, zachowując zasadę kształcenia w zakresie trzech dyscyplin studium historii kultury materialnej: archeologii pradziejowej,
archeologii klasycznej i etnografii.
Przyjęty w 1950 r. program studiów nie był korzystny dla etnografów: etnografia
społeczeństw plemiennych obowiązywała na I roku, etnografia Europy i Słowian na II,
a etnografia Polski dopiero na III. Miało to swoją logikę, ale kłóciło się z faktem, że studenckie etnograficzne praktyki terenowe i muzealne wypadały już po II roku (po I odbywały się praktyki archeologiczne, obowiązujące wszystkich), a obozy etnograficzne
początkowo po III, a potem też już po II roku. Studenci byli do tych praktyk zupełnie
nieprzygotowani i zapewne nie potrafili ich w pełni wykorzystać. Reorganizacja była
jednak niemożliwa ze względu na liczbę obowiązkowych przedmiotów zgłoszonych
przez trzy dyscypliny i stosowanie przez nie różnych kryteriów w ustalaniu ich kolejności, nadrzędności, stopnia ogólności etc.
Studium historii kultury materialnej przestaje istnieć w 1958 r. Pozostała jednak
sztywna rama przedmiotów obowiązkowych, choć regulamin nie był już tak dokuczliwy
i opiekunowie nie musieli natychmiast zgłaszać nieobecności studenta na wykładach.
Rok 1956 przyniósł wiele zmian, ale miały one charakter raczej kosmetyczny. Trzeba
przyznać, że zwiększyła się możliwość wymiany z zagranicą, zarówno ludzi, jak i książek czy prenumeraty czasopism. Pierwsze pisma, które wtedy za pośrednictwem BUW
przychodzą do naszej biblioteki, to „Anthropos” i „Oceania”.
Reforma z 1950 r. była niekorzystna również dla pracowników naukowych. Podniesiono wtedy obowiązkowe pensum. Na tzw. małych kierunkach, na które rekrutowano kilku lub kilkunastu studentów, co dawało w efekcie jedną grupę na roku, oznaczało to, że asystent, aby wykonać pensum, musiał prowadzić zajęcia z czterech różnych przedmiotów. W praktyce zmuszało to do rezygnacji z pracy stricte badawczej,
odbijając się na stanie badań we wszystkich katedrach w Polsce. Rok 1956 nic w tej
17
2007-05-14
02:28
Page 10
Witold Dynowski
absolwenci_historia.qxp
18
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 11
sprawie nie zmienił. Asystent uniwersytecki stał się nauczycielem akademickim i jego
praca badawcza musiała ustępować przed dydaktyką, jakkolwiek byłoby to wyjaławiające.
Nie ulega wątpliwości, że celem reformy było uzyskanie przez władze możliwie pełnej kontroli nad treściami nauczania, a także nad nauczającymi i uczącymi się. Służyły
temu zestandaryzowane programy studiów i przedmiotów, duża liczba godzin i sprawdzianów, uczenie masowe, a nie indywidualne. System ten działał zapewne słabiej na
kierunkach takich jak nasz, o niewielkiej liczbie studentów, gdzie kontakty bezpośrednie były regułą, a praca w terenie sprzyjała budowaniu poczucia partnerstwa. Nadto
kadra nauczająca miała od początku świadomość, że jedynie rozsądny jest taki sposób
nauczania i taki dobór treści, by otwierać umysły na otaczający świat, przygotowywać
studentów do podejmowania samodzielnych decyzji, uświadamiać im ukryte mechanizmy funkcjonowania kultury.
Sprawozdania niektórych katedr zawierają co prawda kuriozalne informacje o dyskutowaniu ze studentami treści materializmu historycznego, przyjmowaniu wzorów
etnografii radzieckiej jako wzorowych do naśladowania itd. Zapewne była to tylko
czcza sprawozdawczość, osoby piszące te słowa nie były przygotowane do prowadzenia pracy ideologicznej. Z niczym takim nie spotkaliśmy się w środowisku warszawskim, poza sporadycznymi pomysłami niektórych, skądinąd naprawdę wybijających
się studentów. Wśród etnografów na Uniwersytecie nie było członków PZPR i nie
czuło się jej bezpośredniej obecności w środowisku.
Badania naukowe i dyskusje intelektualne w okresie do 1958 r.
W tym pierwszym okresie historii Katedry w sposób naturalny nawiązano do prac
przerwanych przez wojnę. Witold Dynowski uzyskał habilitację na podstawie pracy
Zagadnienie archaizmu Auksztoty, niepublikowanej ze względów politycznych. Również na podstawie niepublikowanej pracy o szkole na Polesiu habilitował się Józef Obrębski, uczeń Moszyńskiego i Malinowskiego. Praca Dynowskiego weszła pośrednio
w obieg dzięki włączeniu jej fragmentów do cyklu artykułów o historyzmie w kulturze
ludowej w czasopiśmie „Polska Sztuka Ludowa”, wiele fragmentów było przedmiotem
jego wykładu. Opracowanie Obrębskiego przeleżało w archiwum do dziś, do chwili
publikacji jego dzieł zebranych.
Podjęto wydanie tego, co było możliwe, a więc reedycję Etnografii Polski i Kultury
Ludowej Jana St. Bystronia. Jej autor – wtedy profesor na Katedrze Socjologii – opublikował razem z Dynowskim popularny skrót Wstępu do ludoznawstwa polskiego w tanich zeszytach Wiedzy Powszechnej. Nie nawiązywano natomiast do myśli Jędrzejewiczowej, choć jej studium o św. Cecylii było klasyką, obowiązkową dla wszystkich
19
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 12
etnografów warszawskich. Dynowski przyjął natomiast bystroniowską koncepcję kultury ludowej jako zbioru treści z biegiem lat coraz bardziej różniących się od kultury
elitarnej. Zafascynowany monistyczną teorią dziejów Plechanowa, ewolucjonizmem
Tylora i Morgana, wprowadził do ćwiczeń obszerny materiał dotyczący rdzennych
mieszkańców Australii, rozszerzając i komentując teksty Engelsa. Wbrew ideologom
traktował je jako przejaw myślenia ewolucjonistycznego i filozofii pozytywizmu, a nie
marksizmu.
Nie wydaje się, by zjazd metodologiczny historyków polskich w Otwocku w 1952 r.,
poprzedzający powołanie Polskiej Akademii Nauk, wpłynął na środowisko warszawskie – zabrakło transmisji informacji. Dokonała się ona drogą pośrednią przez prace
Kazimierza Dobrowolskiego, najpierw na temat kultury, a zwłaszcza nauki i metodologii badań nad epoką Odrodzenia, a potem przez jego studium nawiązujące do teorii Bystronia o chłopskiej kulturze tradycyjnej, której powstanie łączył Dobrowolski z pojawieniem się rozwarstwienia klasowego w społeczeństwie polskim wczesnego średniowiecza. Teorię Dobrowolskiego popularyzowała w Warszawie jego uczennica, Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
Sytuacja kadrowa, wysiłki nakierowane na odbudowę w sensie dosłownym, rekonstruowanie biblioteki itp. nie sprzyjały pracy badawczej. Jak widać, ograniczyła się ona
do reedycji przedwojennych podręczników, a w części poznawczej do przygotowania
gruntu pod wykłady z nowych przedmiotów, przede wszystkim kultury społeczeństw
– jak wtedy mówiono – pierwotnych.
Zmiana nastąpiła niewątpliwie po I Kongresie Nauki Polskiej w 1952 r. i powołaniu
Polskiej Akademii Nauk. Powstała wtedy komisja organizacyjna przyszłego Instytutu
Historii Kultury Materialnej. Można powiedzieć, że prace nad chronologicznie wyprzedzającym Instytut uniwersyteckim Studium Historii Kultury Materialnej (1950 r.)
stanowiły przygotowanie do jego powstania. W komisji organizacyjnej znaleźli się
wszyscy profesorowie, zaangażowani w tworzenie Studium: Kazimierz Majewski, Aleksander Gieysztor, Witold Dynowski, Jerzy Kulczycki wraz z dokooptowanymi Witoldem Henslem i Mieczysławem Pazdurem. Większość później zatrudnionej młodej
kadry to absolwenci Studium, m.in. Wanda Paprocka i Jacek Olędzki. Instytut powstał
w 1954 r., a etnografia stanowiła w nim IV Dział, którym kierował profesor Dynowski;
kierownikiem powołanego w Warszawie Zakładu została docent Anna Kutrzeba-Pojnarowa. Zakład usytuowano na Hożej 74. I ta unia personalna i terytorialna trwała do
lat siedemdziesiątych.
Istotną konsekwencją powołania Polskiej Akademii Nauk było przyjęcie przez państwo obowiązku mecenatu, jakkolwiek byłby on skromny, nad rozwojem nauki i skupienie środowisk naukowych wokół wybranych problemów badawczych. Etnografowie
20
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 13
skupili się przede wszystkim na kontynuacji rozpoczętego przed wojną Atlasu Polskiej
Kultury Ludowej, tym sposobem powstał Polski Atlas Etnograficzny (1953). Po wielu
sporach metodologicznych, przede wszystkim między Moszyńskim, Czekanowskim i Nitschem, został potraktowany priorytetowo, jako zbiór źródeł do kultury ludowej wsi
XIX i XX w. W jego opracowaniu brali udział nie tylko praktycznie wszyscy pracownicy Działu IV Etnografii IHKM i katedr uniwersyteckich, ale także duża grupa studentów.
Spory wokół celu, jakiemu miał służyć, odbiły się niewątpliwie na jego kształcie. Dowodem jego niespójności pod względem metodologicznym były kryteria wyboru artefaktów, których zasięgi miano mapować, i kryteria stosowanej typologii. Przykładem może być chociażby kwestionariusz Pług i płużyca (1953) opracowany przez Moszyńskiego w sposób umożliwiający wyłowienie tylko elementów najstarszych, podczas gdy
jego druga, poprawiona wersja (1954), przygotowywana była z myślą ukazania historii
tego narzędzia w XIX i XX w. w Polsce, a także opisu kontekstu społecznego,
w którym występował. Nie były to może cele wykluczające się, ale każdy z nich trzeba było realizować, zbierając inne informacje. Należy żałować, że praca ta, prowadzona
do dziś, nie jest wykorzystywana jako źródło pomocnicze w codziennej pracy etnografa i prawie nikt się na nią nie powołuje.
21
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 14
Monografie regionalne pomyślane były z kolei jako rezultat zaangażowania poszczególnych środowisk uniwersyteckich i pracowni lokalnych Zakładu Etnografii IHKM
PAN. Środowisko warszawskie skupiło swój wysiłek na Kurpiowszczyźnie. Wybór był
niewątpliwie rezultatem zainteresowań profesora Dynowskiego, który w swoich wykładach kładł nacisk na znaczenie czynnika izolacji dla dziejów kultury. I tak brzmiała
końcowa teza wieloletnich badań: Kurpiowszczyznę od reszty Mazowsza odróżniały
nie określone cechy kulturowe, ale spowolnione tempo rozwoju. Było to szczególne
dla nas doświadczenie, gdy we wczesnych latach pięćdziesiątych odkrywaliśmy tam początki gospodarki drobnotowarowej. Paradoksalnie dopiero pod rządami „władzy ludowej” na Kurpie wkraczał kapitalizm.
Realizacja badań kurpiowskich zyskała na przyspieszeniu dzięki włączeniu w nie studentów Międzyuczelnianych Obozów Etnograficznych (1953-1988). Badania sprzęgały się z nauczaniem. MOE był to pomysł profesora Dynowskiego, który pragnął, by na
gruncie dydaktycznym powstało forum lub raczej poletko doświadczalne, gdzie mogliby spotkać się zarówno studenci wszystkich katedr uniwersyteckich, jak i nauczająca
kadra. Sprzyjało to wymianie doświadczeń, wyrównywaniu poziomów, ułatwiało współpracę i wreszcie integrowało środowisko. Była to też pierwsza forma wymiany międzynarodowej – na obozy zapraszano naukowców z krajów demokracji ludowej, a potem
także Jugosławii, co umożliwiło odwzajemnianie i stworzyło sieć przyjaznych stosunków między badaczami pracującymi zagranicą nad podobnymi zagadnieniami.
Międzyuczelniane Obozy Etnograficzne trwały do 1988 r. Okazało się po prostu, że
instytucja ta nie sprawdza się w sytuacji, gdy zwiększyła się znacznie liczba studentów.
Obóz jako forma praktyki terenowej, uczenia kontaktu z informatorami, ich doboru,
codziennej obserwacji w warunkach jednej lub kilku pobliskich wsi mógł pełnić swoją
funkcję, gdy każda z katedr zgłaszała 10-15 studentów, ale nie kilkudziesięciu, a nawet
stu, bo tak wyglądały rozmiary rekrutacji w latach dziewięćdziesiątych.
Przedmiot etnografii/etnologii w latach pięćdziesiątych XX w.
Profesor Dynowski definiował etnografię jako naukę o tym, co łączy i co dzieli ludzi,
lub inaczej: o relacji między podobieństwem a różnicą. Archeolog, jeden ze współtwórców HKM, prof. Włodzimierz Antoniewicz, sądził, że etnografia jest tym samym,
czym archeologia, bo choć etnografowie pracują na innych źródłach, to obie nauki,
poszukując elementów najstarszych w kulturze, próbują zrekonstruować kolejne fazy
jej rozwoju. Wielu etnografów podkreślało, że etnografia jest nauką o kulturze ludowej (za Bystroniem) lub raczej o kulturze nieelitarnej (za Dobrowolskim). Była więc
rozumiana albo jako nauka o najstarszych treściach, albo o określonych społecznościach
ludzkich – warstwach nieelitarnych, małych grupach, społecznościach przedpaństwo22
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 15
wych, plemiennych. Kłopoty definicyjne zostały spowodowane nie tylko i nie tyle przez
spory metodologiczne, co przez zmiany otaczającej rzeczywistości. Trudno było badać
archaizmy, jak sugerował to Moszyński, gdy duża część kraju ucierpiała na skutek wojny
i pacyfikacji, wioski były palone, wyludnione, poddane wypędzeniom, w konsekwencji
umów pojałtańskich ponad milion ludzi zostało przesiedlonych ze wschodu na Ziemie
Odzyskane, a cała ta wstrząśnięta wojną struktura osiedleńcza została poddana przyspieszonej socjalistycznej industrializacji. To nie był czas na to, aby pytać, jakie ziele zatyka się za drzwi obory w dniu św. Jana, a może zielonych świątek. Pojawiła się potrzeba
badań procesu adaptacji, akulturacji, zmiany.
Rekonstrukcja dawnej kultury tradycyjnej przesiedlonych mas, a także tych obszarów,
które zostały względnie nienaruszone przez wojnę, była oczywiście jednym z ważnych
zadań wszystkich ośrodków etnograficznych. Dla katedry warszawskiej takim naturalnym zapleczem było Mazowsze i Podlasie, czasami niektóre wsie Warmii i Mazur. Interesowało nas zawsze pogranicze polsko-białoruskie i polsko-litewskie. Były to obszary,
z małymi wyjątkami, niepoddane industrializacji, zmieniające się wolniej od pozostałej
części Polski. Dlatego też naturalne wydawało się badanie tego, co na tych terenach
pozostało w miarę nienaruszone – kultury tradycyjnej.
W odróżnieniu od ośrodka poznańskiego, łódzkiego i wrocławskiego Katedra Etnografii UW, podobnie zresztą jak krakowskie Seminarium Etnografii Słowian UJ, zajmowała się etnografią, którą dziś nazywamy historyczną – rekonstrukcją kultury wsi XIX
i XX w. Współpracowano z historykami, kładąc duży nacisk na prace dokumentacyjne,
a w opisie kultury materialnej uwzględniając szeroki kontekst społeczny, zgodnie z inspiracjami płynącymi z lektury Bystronia i Dobrowolskiego.
W czasie gdy etnografia pozostawała w ramach historii kultury materialnej, wypracowano dwa ważne założenia. Pierwsze miało charakter przede wszystkim organizacyjny i wiązało się z potrzebą koncentracji wysiłku na niewielkiej stosunkowo liczbie
problemów uważanych za ważne. To zaowocowało ścisłą współpracą z PAN, skupieniem się na tematyce Polskiego Atlasu Etnograficznego i monografii regionalnych. Drugie miało charakter metodologiczny. Uznając historyczny charakter kultury, przyjmując, że jej zmiany mają charakter procesu historycznego, uznano jednocześnie jej jedność, przejawiającą się w różnorodności form. Wpłynęło to na zintegrowanie badań
nad społeczeństwami plemiennymi, przedindustrialnymi oraz kulturami ludowymi. Teorie wypracowane w jednej z tych dziedzin wykorzystywano dla objaśniania procesów
zachodzących w drugiej, np. teoria daru i teoria ofiary.
Wykorzystywanie teorii uważanych za wspólne dla całej kultury nie wykluczało,
a nawet wręcz przesądzało o potrzebie chronologicznej lub terytorialnej specjalizacji.
Okazało się więc, że likwidacja dwóch odrębnych katedr, wynikająca po trosze z braku
23
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 16
kadry, a trochę zapewne wzorowana na etnografii radzieckiej, mogła zostać mądrze
wykorzystana, z pożytkiem dla całej dyscypliny, która obecnie nie cierpi na sztuczne
podzielenie na rodzimą etnografię i egzotyczną etnologię, tak jak to się dzieje w wielu
zachodnich uniwersytetach.
Zmiany planów studiów, sojuszy, a może i profilu dyscypliny
W 1954 r. etnografia stała się samodzielnym kierunkiem na uniwersytecie, w tym
sensie, że wprowadzono odrębną rekrutację. Oznaczało to praktycznie koniec Studium Historii Kultury Materialnej, choć jeszcze długo na pierwszych dwóch latach etnografii obowiązywała duża liczba godzin archeologii. Rekrutację przeprowadzano odrębnie na etnografię i archeologię, ograniczono liczbę studentów do kilku osób i zawieszano ją co roku na innym uniwersytecie.
Zasadnicza koncepcja programu studiów pozostała taka sama. Na pierwszym roku
przedstawiano szeroką panoramę ludów i kultur kontynentów pozaeuropejskich, kładąc nacisk na niezwykłą wręcz rozpiętość możliwych rozwiązań tego samego problemu, od prostego artefaktu, po złożone kultury i formy władzy. Do wyobraźni studentów miało przemówić zarówno kilkaset typów łuku, jak i odmienność zachowań wobec tego samego rodzaju zjawiska, np. stosunek do urodzin bliźniąt: od ich zabijania po
otaczanie czcią. Ta panorama kultur świata miała stanowić układ odniesienia, w który
wpisywała się Europa i Słowiańszczyzna, z konieczności potraktowane z uwzględnieniem parametrów historycznych, czasami z odwołaniem do historii Polski. I wreszcie
prezentowana była etnografia Polski w układzie historycznym i typologicznym, z uwzględnieniem wymiaru regionalnego. To wszystko miało dać studentowi podstawę do wyboru tematu pracy magisterskiej i przeprowadzenia własnych badań.
Ten etnograficzny zbiór przedmiotów był uzupełniany przez przedmioty wykształcenia ogólnego oraz z dziedzin pokrewnych. Na plan pierwszy wysuwają się zajęcia z zakresu językoznawstwa ogólnego, toponomastyki z onomastyką i dialektologii.
W ten sposób został odnowiony zarzucony wcześniej na parę lat sojusz z badaczami
języka, którzy uświadamiali etnografom, jak różnych i specyficznych metod wymaga ta
dziedzina, jeżeli zechcemy potraktować ją niekoniecznie jako część kultury, ale jako
odrębne pole badań. W połowie lat sześćdziesiątych etnografowie ponownie podjęli
współpracę z gronem słowianoznawców, inicjując badania interdyscyplinarne i rozszerzając te, które już były prowadzone na marginesie prac Polskiego Atlasu Etnograficznego.
W tym samym czasie w ramach przedmiotów fakultatywnych wprowadzono zajęcia
z zakazanej wcześniej socjologii. Nie ulegało wątpliwości, że etnografia zaczęła wtedy
bardzo powoli wchodzić na pole badań nad zmianą kulturową, zaanonsowanym przez
24
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 17
Dobrowolskiego w referacie programowym z 1956 r. Choć wciąż zostało pole badań
interdyscyplinarnych, łączących etnografię z archeologią, to wyraźnie kurczyło się ono,
w miarę jak badania etnograficzne nad społeczeń-stwami plemiennymi zaczęły ukazywać różnorodność rozwiązań przy zachowaniu tych samych form, różnorodność symboli i treści wyrażanych tym samym symbolem, i to nie tylko w skali kontynentu, ale
nawet w stosunkowo bliskim sąsiedztwie. Odwrócenie znaczeń, jak to wyraźnie wykazywał Claude Lévi-Strauss, dotyczy właśnie bliskiego sąsiedztwa, a jest to strefa trudno uchwytna dla archeologa. Te i wiele innych jeszcze przyczyn o charakterze merytorycznym sprawiły, że sojusz archeologiczno-etnograficzny wyraźnie osłabł. Krótka
współpraca podjęta na początku lat siedemdziesiątych przez Zofię Sokolewicz i Mariana Pokropka z zespołem w ramach projektu Etnogeneza Słowian, kierowanym przez
Witolda Hensla, wskazywała raczej na możliwość opracowania przez etnografów dla
potrzeb archeologii modeli pewnych zachowań lub układów, zamiast zawodnego wnioskowania per analogiam. Wspomniana współpraca trwała krótko (1970-1977), gdyż
Anna Kutrzeba-Pojnarowa
etnografowie zwrócili się właśnie wtedy ku pogłębionym badaniom nad strukturami
25
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 18
znaczeń, wypracowując potrzebne narzędzia badawcze, co nakazywało raczej skupienie się wokół spraw własnego warsztatu, a odsuwało kwestie współpracy na dalszy
plan. Konferencja z 1977 r. na temat związków pomiędzy Słowiańszczyzną północnowschodnią a południową w zasadzie zamknęła okres tej współpracy.
Kolejne zmiany
W 1967 r. opracowano nowy plan studiów z rozszerzoną filozofią i socjologią, językoznawstwem i teorią kultury. Wskazywało to na przesunięcie nacisku w badaniach na
zmianę kulturową, na jej społeczne aspekty. Zaczął się okres dość intensywnej współpracy z socjologami wsi. Znalazło to odbicie w tematach prac magisterskich. Prowadzono je co prawda na tym samym terenie mazowiecko-podlaskim, ale wprowadzono
nowe zagadnienia stosunków między grupami, formowania się społeczności lokalnych.
Lata sześćdziesiąte upłynęły pod znakiem badań nad zmianą, co było wyborem oczywistym.
Badania te prowadzono, nawiązując metodologicznie zarówno do teoretycznych
propozycji funkcjonalizmu, wyrosłych z badań nad zmianami w koloniach, głównie brytyjskich, pod wpływem administracji europejskiej, jak i radzieckich badań nad małymi
narodami Północy i ludami Azji Środkowej. Stosowano tu dość prosty schemat – opis
rzeczywistości zastanej i porównanie jej z rekonstruowaną przeszłością z wyróżnieniem tzw. faz rozwojowych, rzadko odwołując się do mechanizmów zmiany, którą wyjaśniano ideologicznie. Próbowano też stosować w opisie model procesu historycznego zgodnie z propozycją Dobrowolskiego. Jest on widoczny na przykład w opracowaniu Rodzina wiejska na Podlasiu pióra Danuty Markowskiej – książka powstała w dużej
mierze dzięki pracom i inspiracjom MOE. W zasadzie schemat ten był taki sam zarówno we wczesnych pracach lat pięćdziesiątych na Kurpiowszczyźnie, jak i w trakcie
ekspedycji bułgarskiej lat sześćdziesiątych organizowanej przez PAN, ale z udziałem
pracowników UW (M. Pokropek, A. Woźniak) we wsi Gramada, a wreszcie w początkowej fazie późniejszej ekspedycji mongolskiej (Z. Sokolewicz, J. Olędzki, S. Szynkiewicz, J. S. Wasilewski, L. Mróz).
Nie ulegało wątpliwości, że badane społeczności w tym czasie bardzo się zmieniały,
pozostawało jednak pytanie, czy uzyskane opisy umożliwią dojście do ich mechanizmów oraz określenie ich zakresu i głębi. Niewątpliwie wielu studentów lat sześćdziesiątych angażowało się w badania zmiany kultury tradycyjnej na wsi, np. zmian w sposobie zdobienia budynków, rozplanowania wnętrza. Jednak w końcu lat sześćdziesiątych
magistranci byli bardziej świadomi w sensie politycznym tematyki swoich prac i przedmiotu badań. Stąd pojawiły się tematy dotyczące roli sołtysa jako przywódcy społeczności, roli kobiet, administracji gminnej itp.
26
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 19
Połowa lat sześćdziesiątych to również początek intensywnej współpracy z lokalnymi muzeami – w Ciechanowcu, a potem w Sierpcu. Traktowano je w pewnym sensie
jako laboratoria. Tam studenci odbywali swoje praktyki letnie, ucząc się organizowania
wystaw – od pomysłu, przez zdobycie eksponatu w terenie i jego opis, po ekspozycję.
Z tym wiązała się także praca na rzecz małych społeczności, ich dojrzewania do poczucia własnej tożsamości. Wiele z tych działań było możliwe jedynie dzięki niestrudzonej
aktywności Mariana Pokropka, wieloletniego lidera naszych katedralnych badań terenowych, i to zarówno na obszarze Polski, jak i wschodniej i południowej Słowiańszczyzny.
Koniec lat sześćdziesiątych to wejście strukturalizmu i fenomenologii do dyskusji
teoretycznych. Na pewno sprzyjały tu kontakty polsko-francuskie (A. Kutrzeba-Pojnarowa, Z. Sokolewicz), wydanie dzieł Lévi-Straussa, bliskie kontakty z historykami zafascynowanymi l’histoire nouvelle, odnowienie zainteresowań pracami Cezarii Baudouin
de Courtenay (A. Zadrożyńska, J. Olędzki) czy rozwojem niezależnej myśli teoretycznej w krytyce literackiej. Źródłem inspiracji fenomenologią były przede wszystkim
wydania kolejnych prac Mircei Eliadego czy szkoły utrechckiej.
W latach siedemdziesiątych na studia etnograficzne zaczęła się zgłaszać młodzież po
lekturach Fromma, Junga, Eliadego. Poszukiwania odpowiedzi na pytania egzystencjalne
– o porządek w świecie, o wzajemne powiązania, ba, nierozłączność ducha i materii
– to była niewątpliwie reakcja na jednostronność marksizmu, na brak prawdziwie filozoficznej dyskusji. Poszukiwanie nieuświadamianych związków między działaniami człowieka a wszechświatem cechowało na pewno do samego końca twórczość Jacka Olędzkiego, a w latach nieco późniejszych Zbigniewa Benedyktowicza.
Zainteresowania strukturalizmem i semiotyką przyszło przede wszystkim ze strony
studentów. Zwiastunem była praca magisterska Ryszarda Tomickiego o zwyczajach pogrzebowych (pod kierunkiem Anny Kutrzeby-Pojnarowej). Trzeba przyznać, że ówczesny zespół pracowników Katedry Etnografii nie zdradzał szczególnych, indywidualnych
zainteresowań strukturalizmem. Profesor Dynowski zachwycał się Smutkiem tropików
raczej jako intelektualną przygodą, Anna Kutrzeba-Pojnarowa znała dzieło Lévi-Straussa dzięki swym francuskim kontaktom, ale chyba nie sądziła, że można stosować strukturalizm jako metodę pracy . To samo można powiedzieć o Zofii Sokolewicz, która
być może poszła o krok dalej, próbując porównywać rezultaty uzyskiwane metodą
Moszyńskiego, Malinowskiego i Lévi-Straussa przy badaniu zwyczajów żniwiarskich
w niepublikowanym referacie z konferencji organizowanej przez Instytut Historii PAN
i Ecole Practique des Hautes Etudes. Podobnie miała się sprawa z Anną Zadrożyńską,
która poszukiwała własnej metody.
Sposobów zastosowania nowszych podejść w badaniach etnologicznych szukała też
ekspedycja do Macedonii, zorganizowana w 1978 r. i kontynuowana w latach osiem27
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 20
dziesiątych przy współpracy z Instytutem Folkloru w Skopje (A. Zadrożyńska, A. Kuczyńska, M. Pokropek, T. Strączek, K. Wrocławski). Pierwotnie ekspedycja miała być
kontynuacją prac Obrębskiego, prowadzonych przez niego w Macedonii (1931-1932).
Przekształcona została jednak w badania porównawcze społeczności lokalnych, a główną kategorią opisową był tradycyjny światopogląd.
Na początku lat siedemdziesiątych pojawia się w Katedrze Etnografii nowa forma
dydaktyczna zwana „laboratorium”. Polega ona na pracy jednego asystenta z grupą studentów przez cztery semestry I-III roku studiów. Celem grupy laboratoryjnej było
przejście przez kolejne etapy procesu badawczego, zaczynając od postawienia pytania,
przez jego uzasadnienie, zapoznanie się ze stanem badań, przeprowadzenie kwerendy
bibliotecznej i archiwalnej, badania terenowe i napisanie końcowego raportu.
Wprowadzenie tych zajęć pozwoliło na lepsze kształcenie studentów od strony
warsztatowej, a także rozwiązywało wspomniane już trudności kadry asystenckiej,
która w celu wykonania pensum zmuszona była przedtem do prowadzenia kilku przedmiotów, czasami dalekich od własnej specjalności badawczej. Tematyka laboratoriów
wiązała się najczęściej z doktoratem lub habilitacją nauczyciela akademickiego, stwarzała możliwość żywej dyskusji i pracy w terenie. Była ważną zapowiedzią reformy
Zofia Sokolewicz, Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Marian Pokropek z rodziną i przyjaciółmi
studiów w następnej dekadzie.
28
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 21
Lata siedemdziesiąte to także czasy pierwszych ekspedycji studenckich. Zostały one
zapoczątkowane przez I i II Akademicką Wyprawę Afrykańską, które organizowało
Studium Afrykanistyczne UW (J. Olędzki, J. Koziorowska).
Warto pamiętać, że to także okres zaangażowania studentów i pracowników
w działalność opozycyjną. Że była ona doceniana przez służby bezpieczeństwa świadczy fakt przydzielenia Katedrze, jako drugiej jednostce na wydziale, po Instytucie Historycznym, opiekuna z ramienia tych służb oraz represje po ogłoszeniu stanu wojennego.
Sprzeciw wobec tradycji
Już w połowie lat sześćdziesiątych studenci i młodzi pracownicy, głównie z ośrodków akademickich (Łódź), kontestowali metody uznawane w tym czasie za obowiązujące. Zaznaczyło się to na przykład w czasie konferencji IHKM PAN w Kielcach w 1969 r.
Ich propozycje nie były jednak dość wyraziste, nie stanowili oni jeszcze wystarczającej
siły, by wpłynąć skutecznie na zmianę metod badawczych. Dopiero pojawienie się strukturalizmu i semiotyki, wsparte ważnymi pracami z zakresu krytyki literackiej i wprowadzeniem kategorii tekstu, stało się propozycją, której nie mogli nie zauważyć nawet
najbardziej zagorzali zwolennicy teorii zmiany i badania procesu historycznego.
Na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych studenci mieli zarówno charyzmatycznego przywódcę (Ludwik Stomma), jak i własne autorytety (Ryszard Tomicki,
Jerzy S. Wasilewski). Do kontestujących zaliczał się również Zbigniew Benedyktowicz,
ale on skłaniał się wyraźnie ku fenomenologii. Znalazł zresztą oparcie i zrozumienie
w osobie redaktora naczelnego „Polskiej Sztuki Ludowej”, Aleksandra Jackowskiego,
i to ich wspólnym wysiłkiem zyskała ona w latach osiemdziesiątych nadtytuł „Konteksty” i zmieniła całkowicie swój profil, ku żalowi tradycjonalistów i entuzjazmowi
wszystkich tych, którzy szukali informacji o tym, jak ludzie myślą i piszą w szerokim
świecie antropologii.
Zmiany w programie studiów nastąpiły zaraz po zawieszeniu stanu wojennego,
w 1984 r. Etnografia Polski, podstawowy dotąd przedmiot, stała się etnografią historyczną Polski, zgodnie ze stanem rzeczy. Pozostawiono naukę morfologii w postaci
trzech przedmiotów obejmujących całość treści kultury tradycyjnej: materialnej, społecznej i duchowej, co utrzymano do dziś. Etnografia społeczeństw plemiennych przestała być charakterystyką kontynentów, a nadano jej charakter bardziej autorski, zależny
od specjalności wykładowcy. Wstęp do etnologii, historia etnografii i teoria kultury
stanowiły jeden ciąg przedmiotów, w których prezentowano pytania, jakie stawiała sobie etnologia/etnografia/antropologia, oraz sposoby poszukiwania na nie odpowiedzi
i relację do podstawowych prądów filozoficznych. Wzmocniono związki z językozna29
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 22
wstwem, pozostawiono dialektologię, poprzednio silnie związaną z etnografią Polski,
obecnie nieco zawieszoną w próżni. Wprowadzono specjalność muzealno-konserwatorską, sztuki ludowej oraz kierunek ogólny, tak aby studentom spragnionym konkretu
pozostawić możność zajmowania się tradycją, a zainteresowanym procesami w skali
światowej umożliwić wybór przedmiotów teoretycznych. Studia, mimo tych wszystkich zmian, pozostały studiami empirycznymi; praca magisterska musiała być oparta na
własnych materiałach terenowych.
Można więc powiedzieć, że rewolucja dokonywała się w ciągu kilkunastu lat, straciła
więc w efekcie swój pęd i jadowite ostrze, ale dopięła swego. Etnografia przestała być
nauką o kulturze ludowej, ba, nawet kulturze tradycyjnej. Stała się nauką o treściach
charakterystycznych dla typu kultury archaicznej, by wreszcie w latach dziewięćdziesiątych stać się po prostu nauką o kulturze.
Fascynacja dziełem Lévi-Straussa, które traktowano jako klucz do badań nad kulturą, musiała z latami zblednąć, tak jak kiedyś zbladło przekonanie, że oto funkcjonalizm
jest kluczem właściwym i jedynym. Powstało natomiast przekonanie, że dróg jest wiele
i że każdy, nie oglądając się na Mistrza i Prekursorów, może znaleźć swoją.
Stan wojenny i potem…
Okres stanu wojennego charakteryzował się dużą aktywnością zarówno pracowników, jak i studentów. Wprowadzenie go w grudniu 1981 r. przerwało strajk studencki.
Pamiętam, że kiedy wreszcie pozwolono pracownikom wejść do pomieszczeń przy
ul. Oboźnej, okazało się, że ciekawa dokumentacja tego strajku – plakaty, napisy, odezwy, deklaracje i inne dokumenty zgromadzone w jednym z pokoi i przygotowane do
inwentaryzacji – po prostu znikły. Ktoś starannie przejrzał wszystkie pomieszczenia
i uprzątnął to, co wskazywało na aktywność studentów. Nigdy nie natrafiliśmy później
na tę dokumentację. O ile wiem, nie była ona też dowodem w żadnej sprawie przeciwko naszym studentom, a przecież kilku z nich zostało aresztowanych, a dwoje pracowników internowanych. Strajkujący studenci nie skorzystali z zawieszenia zajęć po
ogłoszeniu stanu wojennego. W prywatnych domach odbywały się np. ćwiczenia z logiki
prowadzone przez docenta J. Stuchlińskiego z I rokiem i zaowocowały one artykułem
napisanym wspólnie z przywódczynią strajku na etnografii, Anną Malewską.
Dalsze lata stanu wojennego i do 1989 r. upłynęły pod znakiem przygotowywania
dokumentacji (tym razem starannie chronionej) nowych zjawisk w żywej wtedy kulturze ulicznej, popularnej. Dotyczyła ona demonstracji, a przede wszystkim pielgrzymek
papieskich, przy których udało się Katedrze uzyskać akredytację prasową (Krzysztof
Kubiak, Tomasz Potkański, Grażyna Jaworska, Wojciech Pieniążek). Towarzyszyła nam
– i niejednokrotnie instruowała, jak zachować się w czasie demonstracji wobec akcji
30
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 23
policji – Gayle Wimmer, Amerykanka z uniwersytetu w Tucson, zaprawiona w demonstracjach przeciwko wojnie wietnamskiej, a przyjęta jako stypendystka w marcu 1982 r.,
gdy odwołano rektora Samsonowicza, a profesorowie zastanawiali się, czy Uniwersytet zostanie zamknięty, czy nie.
To był czas pełen paradoksów. Takim paradoksem było przeniesienie na Uniwersytet Warszawski, do Katedry Etnografii, dr. hab. Lecha Mroza, niepożądanego z przyczyn politycznych w filii UW w Białymstoku. Innym było to, że właśnie dopiero w 1984 r.
pozwolono nam na zmianę nazwy. Od tej pory Katedra nazywała się, aż do momentu
przekształcenia w Instytut, Katedrą Etnologii i Antropologii Kulturowej. Jedyne zastrzeżenie w łonie senatu, które dotyczyło nazwy, polegało na stwierdzeniu, że zgodnie z ame-
Zofia Sokolewicz
rykańską tradycją etnologia i antropologia kulturowa są synonimami. My zdecydowaliśmy
31
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 24
się kontynuować tradycję europejską, która wskazywała na potrzebę rozróżnienia
między szerokimi badaniami porównawczymi i intensywnymi badaniami małych
społeczności.
Owocne okazały się seminaria doktoranckie poświęcone trudnym kwestiom metodologicznym, które na pewno przygotowywały nas do przyjęcia nowych idei, jakie
wlały się do kraju wraz z bogatą literaturą i ożywionymi kontaktami po 1989 r. Zanim
jeszcze pojawił się w nauce polskiej postmodernizm i zanim dotarł on do etnografii,
sami etnografowie zaczęli stawiać sobie pytania niezmiernie podobne do tych, które
postawili sobie organizatorzy słynnego seminarium z Santa Fe z 1984 r. Były to pytania
dotyczące charakteru naszych źródeł, ich reprezentatywności, naszej, to jest etnografów, roli w ich tworzeniu. Możemy sądzić, że to napór materiałów, zbieranych w różnych celach i różnymi metodami, wymusił na nas te pytania. Nie znalazło to może odbicia w druku, zwłaszcza że w latach osiemdziesiątych druk prac naukowych był nader
kosztowny, ograniczony głównie do prac habilitacyjnych i artykułów w uznanych pismach, ale miało swoje odbicie w dyskusjach seminaryjnych, w dość rozpaczliwym miotaniu się między tym, co obiektywne, a tym, co subiektywne, acz bez woli anulowania
tych kategorii.
Dopiero w latach dziewięćdziesiątych zdaliśmy sobie sprawę, że antropologia jest
nauką o całej kulturze (co znów znalazło wyraz w planach studiów) i że nie jest przezroczysta (Joanna Tokarska-Bakir), że tkwimy w niej jako autorzy i kreatorzy źródeł
i że zasada gęstego opisu, którą wprowadzaliśmy za Cliffordem Geertzem, stawia nas
oko w oko nie z jedną, a z wieloma prawdami, że choćby z racji naszego w nią zaangażowania nie jest nauką, ale sztuką (jeżeli sięgać do starej terminologii), że bez hermeneutyki nie posuniemy się dalej.
Postmodernizm uderzył nas jak obuchem w głowę, ale chyba jej nie straciliśmy.
Część z nas była na to z dawna odporna, część chyba wierzyła, że wahadło metodologii, które się tak przesunęło, wróci za pewien czas z powrotem, choć zatrzyma się
nie w tym samym miejscu.
Ustawy z 1991 r.
Nowa ustawa o szkolnictwie wyższym i druga, o tytule i stopniach naukowych, odbiły się znacząco na historii naszego środowiska. Wzmocniono więzy wewnątrzwydziałowe, osłabły więzy pozawydziałowe, głównie z przyczyn finansowych, bo każdy
wydział domagał się opłat za obcych studentów, nie zawsze płacąc za swoich. Trochę
ratowała sprawę instytucja wykładów ogólnouniwersyteckich.
Otworzyły się możliwości prowadzenia badań poza Polską: na Litwie, Łotwie, Estonii, Białorusi, Ukrainie, Rumunii, Bułgarii, na bliskiej i dalekiej Syberii. Zaczęliśmy to
32
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 25
w pełni wykorzystywać, co uwidoczniło się w tematyce prac magisterskich i bibliografii
naukowej pracowników. Silny bodziec rozwoju stanowiły europejskie programy wyjazdowe studentów i pracowników – Tempus, potem Erasmus-Sokrates, które dały możliwości porównania nauczania w różnych krajach. Zaczęły powstawać prace porównawcze.
Rozszerzanie pola badań jest reakcją na przeobrażenia i otaczającą rzeczywistość,
co stanowi pewną prawidłowość rozwojową etnografii/etnologii/ antropologii kulturowej. Samo jej powstanie związane było w Polsce z pojawieniem się i emancypacją nowych klas i grup społecznych i kształtowaniem się wspólnoty narodowej. Z tego wynikało jej początkowe zawężenie do badania kultury ludowej. Dziś nowe wyzwania niosą
ze sobą procesy integracji europejskiej, globalizacji, wszystko to, co nazywamy umownie ponowoczesnością. Podjęcie tych nowych wyzwań stanowi o sile i dojrzałości dyscypliny.
Polskie transformacje, tak jak kiedyś socjalistyczna industrializacja, stały się tematem prac doktorskich i magisterskich. Ale okazało się też, że w tym wolnym świecie
małe nie jest piękne i że bardziej opłaca się być Instytutem. Czasy sprzed 1939 r., gdy
ceniono naukę u jednego Mistrza, odeszły bezpowrotnie. Zaczęły się liczyć minima,
standardy, algorytmy.
Zofia Sokolewicz i Andrzej Woźniak
W roku 2001 Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej została Instytutem.
33
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 26
Nowe tematy, nowe obszary badań
Lech Mróz
Stan wojenny wiązał się – pomijając znane powszechnie utrudnienia, niedostatek,
marne zaopatrzenie i szykany wobec osób, które dały się poznać władzy jako jej ideowi
przeciwnicy, związali się z Solidarnością i podjęli działalność opozycyjną – z ograniczeniami kontaktów z zagranicą i utrudnieniami w wyjazdach. Zwłaszcza w pierwszych latach
było to odczuwalne. Potem ograniczenia złagodniały na tyle, że wyjazdy stały się możliwe, także dla grup studenckich. W sumie paru dziesiątkom osób udało się prowadzić
prace badawcze poza Polską, a potem na podstawie zgromadzonych materiałów
napisać prace magisterskie. Były to głównie inicjatywy studenckie, choć w wyjazdach
uczestniczyli jako opiekunowie także pracownicy. Najdłuższymi i najowocniejszymi były dwa wspomniane trzymiesięczne wyjazdy do Indii (w 1984 i 1986 r.) oraz prawie
półroczny wyjazd do Sudanu w 1985 r.
Owocowały one poznawaniem krajów, ich uczelni i muzeów, a ich rezultatem były
organizowane sesje i wystawy, kilkanaście prac magisterskich, materiały do doktoratu
czy prac habilitacyjnych. Było to także nawiązanie do aktywności i tzw. badań egzotycznych, w których uczestniczyli polscy badacze przed II wojną światową. Istotnym wyróżnikiem wypraw z lat osiemdziesiątych było to, że pozyskane materiały służyły napisaniu prac magisterskich, że były to wyprawy ściśle badawcze.
Rok 1989 to nie tylko początek zasadniczych zmian politycznych w Polsce i Europie
Wschodniej. Te zmiany mają daleko większe oddziaływanie niż tylko polityczne czy ekonomiczne. Nie ograniczają się do uzyskania czy odzyskania niezależności państwowej
lub suwerenności przez poszczególne kraje. Wpłynęły zasadniczo także na naukę
34
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 27
i instytucje związane z nauką i edukacją w Polsce. Wpłynęły na możliwości podejmowania badań i realizacji tematów – co wcześniej było niemożliwe. Dla etnografii warszawskiej te zmiany w szczególny sposób były ważne. Obszary Związku Radzieckiego były
całkowicie zamknięte przed badaczami chcącymi samodzielnie prowadzić prace terenowe. Niemożliwe było swobodne poruszanie się po ZSRR, a przy powszechnej obsesji tropienia szpiegów każde przemieszczenie się poza rejon dopuszczalnego pobytu
cudzoziemca groziło niemiłymi konsekwencjami, łącznie z zakazem powtórnego wjazdu
przez kilka lat (doświadczył tego Marian Pokropek).
Wiosną 1989 r., wówczas, gdy prasa krajowa pisała ze zgrozą o czołgach na ulicach
Wilna, o starciach z demonstrantami pod wieżą TV, a Litwa jeszcze nie uzyskała statusu
państwa wolnego, uznanego przez inne podmioty prawa międzynarodowego, dwóch
pracowników Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej UW pojechało prywatnie,
w ramach wycieczki turystycznej, do Wilna (J. Kuśmierz i L. Mróz). Nigdy nie przypuszczaliśmy, że ów wyjazd będzie miał tak dalekosiężne konsekwencje. Pośród osób uczestniczących w wycieczce większość stanowiły osoby starsze – pracownicy Uniwersytetu i ich współmałżonkowie, tacy, dla których Wileńszczyzna była miejscem urodzenia,
a często nielegalnej działalności (w latach niemieckiej bądź radzieckiej okupacji). Ten
całkowicie prywatny wyjazd dwóch pracowników Katedry zaowocował nie tylko kontaktami; rozpoczął trwające do dziś zainteresowanie Litwą, w szczególności zaś Wileńszczyzną, i obszarami poza wschodnią granicą Polski. Pomysł wyjazdu podyktowany był
niemal wyłącznie ciekawością, zainteresowaniem, jak wygląda sytuacja w próbującej
oderwać się od ZSRR Litwie, jak zachowała się polska kultura i jaki jest stan świadomości
mieszkańców Wileńszczyzny po kilkudziesięciu latach rusyfikacji, ale także silnego oddziaływania litewskiego języka i kultury – a przede wszystkim dominacji litewskiej.
Wyjeżdżający planowali nawiązać kontakt ze Związkiem Polaków na Litwie – kierowanym wówczas, w okresie żywiołowego odrodzenia i ożywienia rozmaitych form
aktywności Polaków i organizacji polskich, przez Jana Sienkiewicza – m.in. po to, by
zorientować się w możliwościach przyjazdu grup studenckich i prowadzenia badań terenowych. Działacze ZPL obawiali się inwigilacji, wyczuwało się niepewność, ale zarazem wyjątkowe ożywienie i potrzebę działania. Przewodniczący wskazał osobę, która
w ramach Związku zajmować się miała sprawami kultury ludowej i z którą winniśmy
porozumieć się w kwestiach ewentualnej współpracy. Rozmowa nie była łatwa – o ile
w ogóle można to nazwać rozmową. Z jednej strony stołu siedziało dwóch przybyszów z Polski, niemających pojęcia o stosunkach w Litwie (jeszcze radzieckiej) i starających się zachęcić do swojego pomysłu. Z drugiej siedział członek zarządu ZPL, człowiek
z czarną brodą i ponurym spojrzeniem, milczący przez cały czas. Spotkanie zakończyło
się ustaleniem, że nasz rozmówca przemyśli rzecz, porozumie się z innymi osobami ze
35
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 28
Związku i wieczorem zatelefonuje do naszej kwatery. Wychodziliśmy z przeświadczeniem, że nic z tego nie wyjdzie i że pomysł wyjścia z badaniami poza Polskę i rozpoczęcia ich w Litwie się nie powiedzie. A w każdym razie jeszcze nie teraz. Wieczorem
poproszono do telefonu jednego z tych, którzy wcześniej byli w ZPL. W słuchawce
rozległo się: „to kiedy?” – z charakterystycznym wileńskim zaśpiewem. To ów milkliwy
człowiek o ponurym spojrzeniu chciał wiedzieć, kiedy rozpoczniemy nasze wspólne
prace i zjawimy się w Wilnie.
Tak rozpoczął się bardzo ważny okres w dziejach warszawskiej etnologii, okres
badań w krajach sąsiadujących z Polską od wschodu, szczególnie zaś poznawania tradycji i stanu zachowania tradycyjnej kultury oraz stanu świadomości ludzi uważających się
za Polaków, a zamieszkujących w obszarach niegdyś stanowiących fragment państwa
polskiego. Rozpoczął się także czas bliskiej współpracy z wieloma osobami – nie tylko
studenci, 1964-1968
działaczami organizacji polskich w tych krajach. A ów milkliwy brodacz o ponurym wy-
36
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 29
razie twarzy, Michał Treszczyński, historyk, wykładowca Wyższej Szkoły Rolniczej w Białej Wace pod Wilnem, pozostał jednym z najbliższych współpracowników i przyjaciół
wielu z nas.
Należy wyjaśnić, że starania o możliwość rozpoczęcia prac terenowych w Litwie nie
miały w zamyśle, czy podtekście, tęsknoty za ziemiami, które zostały wcielone do ZSRR;
pośród osób, które rozpoczęły badania na tym bliskim wschodzie nie było nikogo, kto
byłby związany z Kresami.
Przynajmniej dwa zasadnicze zespoły czynników decydowały o pomyśle podjęcia
prac terenowych na Litwie, a potem Białorusi, w Łotwie, Estonii i Ukrainie. Pierwszy
odnosił się do stanu wiedzy i do literatury etnologicznej. Uniwersyteckie studia etnologiczne pokazywały, jak wiele prac powstało na materiale pochodzącym z dawnych
Kresów. Wiele najznakomitszych dzieł etnografów polskich było rezultatem badań
prowadzonych na Wileńszczyźnie, Grodzieńszczyźnie, na Polesiu, Podolu i Wołyniu,
na Huculszczyźnie i Pokuciu. Tam zachowało się – jak wynikało to z prac Moszyńskiego,
Znamierowskiej-Prüfferowej, Jędrzejewiczowej, Reinfussa, Dynowskiego, Obrębskiego, Fischera, Udzieli i wielu innych – najwięcej archaizmów; zarówno w kulturze duchowej, jak i jej materialnych formach. Tam także odnajdowano formy społecznego
zorganizowania i współpracy, jakie gdzie indziej odeszły w zapomnienie. Zmiany polityczne, które dokonały się po ostatniej wojnie, oddzieliły te obszary od Polski. Ale nie tylko, znalazły się one w obszarze ideologii totalitarnej, zwalczającej tradycję, religię, narzucającej język rosyjski i kulturę rosyjską, traktującej podtrzymywanie własnej, rodzimej kultury jako nacjonalizm i zagrożenie dla wizji budowania państwa radzieckiego,
jako zjawisko zdecydowanie negatywne. Założenia ekonomiczne, charakter gospodarki
i sposób jej zorganizowania także nie sprzyjały naturalnemu rozwojowi i zmianom, które dokonały się w innych krajach europejskich – ewoluowania i rytmicznie dokonujących się przemian, będących, przede wszystkim, efektem rozwoju techniki.
Po wojnie na wymienionych obszarach nie prowadzono ani systematycznych, ani
nawet szerszych badań etnograficznych. Te zaś, które prowadzili radzieccy badacze,
trudno uznać za obiektywne – zbyt mocno uzależnione były od założeń o charakterze
ideologicznym. Polscy etnografowie natomiast nie mieli ani dostępu, ani możliwości
prowadzenia tam prac terenowych. Podjęcie tych badań było więc niezmiernie pociągające; tym bardziej że z racji braku bliższych kontaktów potoczny obraz i wiedza
stereotypowa wskazywały raczej na zniszczenie tradycyjnej kultury – w wyniku oddziaływania zarówno edukacyjno-ideologicznego, jak i zmian ekonomicznych, przede wszystkim utworzenia kołchozów i sowchozów oraz likwidacji gospodarstw indywidualnych.
Wydawało się, że nie jest możliwe, by zachowała się kultura tradycyjna; ale pociągające
było też zweryfikowanie wiedzy potocznej i zobaczenie, przekonanie się, jak wygląda
37
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 30
rzeczywistość, jak dalekie i głębokie zniszczenia tradycji spowodowało kilkadziesiąt lat
pozostawania w obrębie ZSRR.
Przecież obszar, o którym mowa, zamieszkiwało wyjątkowo wiele etnosów, wiele
grup różniących się wyznaniem, językiem, kulturą, tradycją, nawet przynależnością
rasową (np. Karaimi, Tatarzy). Ta mozaika stanowiła wyjątkowo intrygujący cel badań.
Niezmiernie ważne także było obserwowanie od początku, w jaki sposób państwo,
które odzyskuje niezależność, układać będzie stosunki z mniejszościami etnicznymi; co
tym bardziej było ważne, że państwo litewskie odradzało się w innym kształcie, niż istniało przed wojną i przed włączeniem do ZSRR. Zwłaszcza ważne było pytanie, jak
przedstawiać się będą stosunki litewsko-polskie i jaki będzie stosunek nowych, litewskich i narodowych władz do polskości, do polskiej kultury i języka rdzennych mieszkańców państwa litewskiego, ale nie uważających się za Litwinów, lecz za Polaków. Podkreślić należy, że nie było zamiarem prowadzenie badań nad Polonią (zresztą tamtejsi
Polacy nie uważali się za Polonię, to nie oni odeszli od Polski – co wielokrotnie podkreślano wobec nas – ale to Polska odeszła od nich), ale poznanie całej złożoności
etniczno-kulturowej tego obszaru i zmian, jakie się tam dokonały.
Jest oczywiste, że tamtejsi Polacy stanowili istotny krąg naszych początkowych prac.
Z różnych względów – dlatego że stanowią znaczącą zbiorowość w rejonach podwileńskich, ściślej mówiąc, większość tamtejszej ludności; a także ze względów językowych. Łatwiej było prowadzić badania tam, gdzie ludność wiosek posługiwała się
językiem polskim lub gwarą białoruską niż w obszarach litewskojęzycznych; a ludność
miejscowa, podobnie jak i studenci etnologii, nie zawsze wystarczająco swobodnie
posługiwali się językiem rosyjskim. Zresztą czasami wyraźnie nie chciano rozmawiać
po rosyjsku, co zapewne da się w niemałym stopniu wytłumaczyć swoistym odreagowywaniem wielu lat podległości i nacisku rusyfikacyjnego.
Przemiany polityczne lat osiemdziesiątych, gwałtowne nasilenie oporu społecznego,
rola religii i kościoła w tym ruchu zwróciły uwagę etnologii warszawskiej ku pojawiającym się niespodziewanie nowym obszarom. Grupy laboratoryjne i zainteresowania
niektórych pracowników Katedry zaczęły kierować się ku takim tematom jak nowa
religijność ludowa, symbolika narodowa, stosunek do inności etc. Wydaje się – właściwie można postawić taką tezę – że to właśnie procesy, które odbywały się w latach
osiemdziesiątych w Polsce (łącznie z wprowadzeniem stanu wojennego), w istotny
sposób wpłynęły na podjęcie nowych tematów, na rozszerzenie ich także o współczesność. Kiedy więc zmiany polityczne w Europie Wschodniej lat dziewięćdziesiątych
umożliwiły nie tylko podróżowanie, ale także podejmowanie badań terenowych, wówczas pośród tematów, które realizowali pracownicy i studenci Katedry, znalazły się
także takie, które były efektem dokonujących się zmian i procesów konsolidacji naro38
2007-05-14
02:28
Page 31
Anna Zadrożyńska-Barącz
absolwenci_historia.qxp
39
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 32
dowej, które dotyczyły polityki wobec mniejszości etnicznych, postawy wobec ludności
przyznającej się do innego języka, a czasami i religii, niż większość mieszkańców państwa. Uwaga ta odnosi się nie tylko do Litwy, ale także do innych państw nadbałtyckich
i sąsiadujących od wschodu z Polską, tam bowiem podejmowane były prace badawcze
w kolejnych latach.
Wymagało to od pracowników i studentów poznawania nowej literatury, starannego przygotowania do pracy, oswojenia się w prowadzeniu badań w języku innym niż
język polski. W istotny sposób wpłynęło to na tematykę prac dyplomowych, których
znaczna część oparta była – co zrozumiałe – na materiałach zgromadzonych podczas
badań w Litwie, a potem w innych krajach. Wydaje się także, że istnieje wyraźny
związek tych nowych tematów i obszarów badań Katedry z liczbą kandydatów na studia etnologiczne. Publikacje prac studentów – co stało się z czasem zjawiskiem normalnym – a także różne formy upowszechnienia wiedzy i znajomości tych do niedawna
niedostępnych badaczom i tzw. przeciętnemu człowiekowi, w tym turyście, tematów,
zaczęły przyciągać uwagę maturzystów. Choć zapewne szybkie powiększenie się liczby
kandydatów, a w rezultacie i zwiększenie naboru na etnologię, ma więcej przyczyn.
Nie wolno zapomnieć, że otwarcie granic nie dotyczyło tylko wschodu. Wielokrotnie zwiększyły się kontakty z krajami zachodnimi; wielu studentów wyjeżdżało tam
nie tylko na wakacje. Od chwili, gdy zaczęły funkcjonować programy dające możliwości
wysłania studentów na semestralne studia do jednego z kilku uniwersytetów zachodnioeuropejskich, a także uruchomione zostały rozmaite formy wspierania studenckiej
aktywności naukowej przez Fundację im. Stefana Batorego, a potem i inne organizacje
pozarządowe, kontakty z nauką zachodnią stały się czymś oczywistym. Ważne także,
że na rynku wydawniczym nastąpiła prawdziwa rewolucja. Wielokrotnie zwiększyła się
liczba publikacji, cykl wydawniczy skrócił się do kilku zaledwie miesięcy, ukazywać się
zaczęły dziesiątki tytułów tłumaczeń literatury naukowej, w tym także najnowszej. Ten
cały splot czynników w istotny sposób zrewolucjonizował dotychczasowe prace i możliwości Katedry.
Wkrótce po podjęciu badań terenowych w Litwie grupy laboratoryjne pod opieką
pracowników Katedry rozpoczęły prace w Łotwie, a potem Estonii i Białorusi; zwłaszcza Białoruś stała się na wiele lat – mimo zmieniającej się sytuacji wewnętrznej, po
wyborze na stanowisko prezydenta Aleksandra Łukaszenki – obszarem systematycznych studiów i badań naszej Katedry. Nie bez znaczenia jest, że wraz z upływem lat
topnieje liczba osób (w Litwie, Łotwie i Estonii), które znają język rosyjski. Tym samym
zaczęły pojawiać się bariery w kontakcie z miejscową, niepolską ludnością. Kwestia
języka to nie tylko problem porozumienia się z miejscową ludnością byłych republik
radzieckich. Z czasem coraz częściej nieznajomość rosyjskiego utrudniała formowanie
40
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:28
Page 33
nowych grup do badań w Białorusi, a potem Ukrainie i Mołdawii; w szkołach średnich
w Polsce coraz mniej młodzieży uczy się języka rosyjskiego. Powszechna znajomość
– na dobrym poziomie – języka angielskiego, hiszpańskiego czy niemieckiego otwiera
możliwości i przybliża świat zachodni, umożliwia studiowanie na zachodzie, a także
aspirowanie do rozmaitych stypendiów. Ale nieznajomość rosyjskiego ogromnie komplikuje prace terenowe na wschodzie.
Kolejnymi obszarami prac badawczych stały się Mołdawia, a szczególnie Ukraina.
Zwłaszcza bardzo zróżnicowana i bogata wielością form, tradycji, wyznań, języków,
kultura Ukrainy jest polem penetracji pracowników i studentów etnologii. Szczególnie
bliskie kontakty nawiązane zostały z ośrodkiem lwowskim – z Instytutem Narodoznawstwa Narodowej Akademii Nauk, a także z Katedrą Etnologii Uniwersytetu im. Iwana
Franki we Lwowie. Studenci nasi, oprócz współpracy i wymiany wykładowców, zyskali
możliwość odbywania praktyk w Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego oraz
uczestniczeniu w badaniach terenowych studentów uniwersytetu lwowskiego. Tak
bliska współpraca z badaczami i naukowymi instytucjami lwowskimi, wspólne wyjazdy
terenowe pracowników, częste spotkania i przyjaźnie mają charakter symboliczny.
Otwarcie na zachód i kontakty z nauką światową i zachodnimi placówkami naukowymi, łatwy dostęp do literatury, a zarazem dostęp do atrakcyjnych obszarów badań,
które otworzyły się na wschodzie, dały niepowtarzalną szansę nauce polskiej, w tym
szczególnie etnologii. Owocowało to uczestnictwem w konferencjach, publikacjami,
wyjazdami stypendialnymi. To otwarcie wpłynęło w wyraźny sposób na swoistą dezintegrację metodologiczną. Dostępność literatury, bogactwo dzieł oryginalnych, które
ukazały się na polskim rynku, wzbogaciły możliwości wyboru metodologii. Przy wielości
realizowanych tematów spowodowało to, że obecnie nie można mówić o jakimś specjalnym kierunku, jakiejś orientacji, która dominowałaby w warszawskim środowisku
uniwersyteckim. Nie jest to zresztą w naszym rozumieniu jakaś bolączka, raczej świadectwo żywotności środowiska, samodzielności poszukiwań i większej kompetencji
badaczy.
W 1989 r. utworzony został Komitet Badań Naukowych; jednym z podstawowych
zadań tej instytucji było finansowanie nauki – zarówno dystrybucja środków na realizację podstawowych zadań, jak i finansowanie projektów wychodzących poza statutowe
obowiązki placówek naukowych (np. indywidualnych projektów badawczych, związanych z realizacją prac doktorskich i habilitacyjnych, a także publikacji rozpraw, które
powstały w wyniku realizacji projektów i konferencji). Wprowadzenie zasady konkursów i recenzowanie projektów przez uczonych z innych ośrodków zmieniły zasadniczo
sposób rozdziału pieniędzy na naukę. Od pierwszych konkursów aktywnie i skutecznie
zabiegaliśmy o te środki i wiele projektów pracowników Katedry zostało uznanych za
41
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:29
Page 34
warte wsparcia finansowego i realizacji. Największe projekty to czteroletnie badania
w Litwie i Białorusi (tytuł projektu: Polacy dawnych kresów północno-wschodnich), trzyletnie badania w Ukrainie (Kultura i tożsamość mieszkańców dawnych polskich Kresów
wschodnich), realizowany przez cztery sezony projekt badań w Mongolii (Społeczność
izolowana w warunkach ekonomicznego i kulturowego otwarcia. Caatanowie północnej
Mongolii – etnologiczne badania ratownicze) i zakończony w 2006 projekt trzyletnich
badań w Jakucji (Jakucja sto lat po Sieroszewskim). Oprócz tych długotrwałych projektów realizowanych było i jest kilka projektów krótkoterminowych – w Polsce, w Federacji Rosyjskiej (na Ałtaju i w Tuwie), w Bułgarii i Macedonii. Aktualnie realizowanych
jest siedem projektów: w Jakucji (tzw. promotorski), Litwie, Gruzji, Macedonii, Polsce,
Sudanie i Ukrainie.
Pod koniec lat dziewięćdziesiątych zaistniała możliwość powrotu do Mongolii; uzy-
Lech Mróz
skana dotacja KBN pozwoliła podjąć ciekawy i ważny z uwagi na dokonujące się prze-
42
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:29
Page 35
miany polityczne i ekonomiczne problem badawczy. Podjęliśmy także badania w Bułgarii i odnowione zostały kontakty z Macedonią (w tym rejonie dawnej Jugosławii prowadzone były badania w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych).
Nie tylko otwarcie na świat i możliwości wyjazdów oraz prowadzenie badań
w państwach, które uzyskały niezależność, i nie tylko dostępność literatury określiły
funkcjonowanie warszawskiego etnologicznego środowiska uniwersyteckiego. Niezmiernie istotnym czynnikiem zmiany myślenia i mobilizacji była zwiększająca się gwałtownie liczba studentów. O przyjęcie na studia ubiegało się coraz więcej maturzystów.
Ten – wyraźnie zauważalny w skali całego kraju – trend do uczenia się, do studiowania
nie ominął i etnologii. Jak większość innych kierunków nie była etnologia warszawska
przygotowana na taki napływ chętnych. Bowiem nie przybyło środków finansowych,
które pozwoliłyby zatrudnić dodatkowe osoby, zwiększyć zakupy książek. Nie powiększyła się powierzchnia, na której teraz przyszło zmieścić się znacznie większej liczbie
studiujących. Zresztą problem odpowiedniej liczby nauczycieli akademickich nie ograniczał się do kwestii finansowych. Proces kształcenia badaczy i przyszłych nauczycieli akademickich jest długotrwały i nie da się go skrócić. Przez kilkadziesiąt lat nabór na etnografię ograniczał się w poszczególnych ośrodkach do przyjmowania po 12-15 osób,
a w niektórych ośrodkach nawet co dwa lata. Zgodnie z przyjętymi zasadami planowania kształcono głównie pracowników muzeów; tylko bardzo nieliczni mieli szansę na
drogę naukową. Zaś muzealników – jak obliczono – potrzeba rocznie niewielu. W rezultacie, kiedy nagle zwiększyła się liczba chętnych na studia etnologiczne, trudno było
szybko powiększyć liczbę nauczycieli akademickich. Katedra Etnologii i Antropologii
Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego w 1995 r. uruchomiła studia wieczorowe, to
zwiększało bezpieczeństwo finansowe i pozwalało zatrudniać do prowadzenia zajęć
osoby spoza stałego zespołu. Dzięki temu łatwiej było radzić sobie z powiększającą się
liczbą studentów także na studiach dziennych. Niemniej do dzisiaj najpoważniejszym
problemem etnologii uniwersyteckiej są trudności kadrowe – choć powiększająca się
liczba pracowników etatowych, a także rosnąca liczba doktorantów daje szansę na
uporanie się z tym problemem.
W 1997 r. przeprowadziliśmy się do nowej siedziby, na ul. Żurawią 4. Większa
powierzchnia – pokoje dla pracowników, sala wykładowa, spore pomieszczenia dla biblioteki i czytelni stworzyły warunki znacznie lepsze niż na Oboźnej. Było to niezwykle
ważne zwłaszcza z uwagi na rosnącą liczbę studentów wieczorowych.
Ta nowa sytuacja – określając tak całość zjawisk, jakie przyniosły lata przełomu
– zmusiła do aktywności, do zmiany wypracowanego w ciągu lat powojennych sposobu
funkcjonowania. W tym także do zmiany statusu na Wydziale Historycznym. W 2000 r.
uzyskaliśmy prawo przeprowadzania przewodów doktorskich z etnologii i nadawania
43
2007-05-14
02:29
Page 36
w środku: Tomasz Strączek
absolwenci_historia.qxp
tytułu doktora etnologii. To ważny krok awansu formalnego etnologii na UW. Do tej
pory bowiem etnolodzy stopień doktorski uzyskiwali w zakresie historii nauki. Kolejnym krokiem było uzyskanie statusu instytutu. Katedra od pewnego już czasu spełniała wymagania formalne i po około rocznej procedurze, w 2001 r., została przekształcona w Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego.
Porozumienie rektorów państwowych szkół wyższych doprowadziło do utworzenia
Uczelnianej Komisji Akredytacyjnej; jej celem jest dbanie o poziom nauki i jakość szkół
wyższych. W 2001 r. Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej poddał się ocenie;
rezultatem jest przyznanie na pięć lat akredytacji – swoistego znaku jakości nauczania.
Dwa lata później powołana została Państwowa Komisja Akredytacyjna, która – także
po dość wszechstronnej kontroli – wydała na pięć lat certyfikat naszemu Instytutowi.
W 2004 r. (po spełnieniu formalnych wymagań) Rada Główna Szkolnictwa Wyższego
przyznała Instytutowi Etnologii i Antropologii Kulturowej prawo do przeprowadzania
przewodów habilitacyjnych i wnioskowania o nadawanie tytułu doktora habilitowanego w zakresie etnologii. To był niezmiernie ważny krok w rozwoju warszawskiej akademickiej placówki etnologicznej.
Minionych kilkanaście lat to także kolejne rozszerzenie obszaru badań. Podjęcie tematyki spoza tradycyjnego obszaru zainteresowań etnologii – np. badania nad lokalnymi
autorytetami i stosunkiem do polityki, badania dotyczące stosunku do Unii Europejskiej, nad stanem wiedzy i rodzajem towarzyszących temu faktowi lęków, nad kwestią
44
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:29
Page 37
wielokulturowości, słabego przygotowania społeczeństwa do kontaktów międzykulturowych (istotnych z uwagi m.in. na zwiększającą się liczbę uchodźców w Afryki i Azji)
i konieczność wypracowania form dialogu.
Tak znacznie poszerzone pole badań – zarówno w sensie geograficznym, jak i tematycznym oraz ze względu na stosowaną metodologią – wkrótce zaczęło owocować
rosnącą liczbą publikacji. Nie dysponowaliśmy jeszcze własnym tytułem, więc publikacje pracowników zamieszczane były zwykle w periodykach wydawanych przez PAN
(„Etnografia Polska”, „Ethnologia Polona”, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”) lub też
w publikacjach książkowych wydawanych przez inne instytucje naukowe czy wydawnictwa. Rosnąca liczba tekstów do opublikowania, rozprawy doktorskie, które powstały
w ostatnich latach, skłoniły nas do rozpoczęcia wydawania własnej serii „Studia Ethnologica”. W jej ramach publikowane są zarówno prace autorskie, jak i prace zbiorowe,
a pośród autorów są także badacze z innych ośrodków. Do tej pory, w okresie pięciu
lat ukazało się osiem książek, w tym jeden tom w języku angielskim, przygotowany na
Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych, który odbył się we Florencji, w lipcu 2003 r. Dzięki pomocy rektora UW i środkom własnym możliwe było wydelegowanie czworga pracowników na ten kongres; prezentowany tam tom Between Tradition and Postmodernity. Polish Ethnography at the Turn of the Millenium (red. Lech Mróz,
Zofia Sokolewicz) został bardzo dobrze przyjęty. Prócz tego opublikowane zostało
kilka innych prac w różnych wydawnictwach. Rok 2005 był wyjątkowo obfity w publikacje pracowników i doktorantów instytutu; ukazało się siedem prac, w tym wybór
tekstów Cezarii Baudouin de Courtenay, przygotowany w ramach jubileuszu etnografii
uniwersyteckiej, jako pierwsza pozycja nowej serii „Archiwum etnologiczne”. Ukazał się
także wybór tekstów Józefa Obrębskiego, wydany wespół z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN. Dwa z tomów wydanych w 2005 mają szczególny charakter, są to księgi
jubileuszowe, przygotowane przez uczniów, przyjaciół i współpracowników dla prof.
Zofii Sokolewicz i prof. Mariana Pokropka.
W 2003 r. wyszedł w Skopje, przygotowany wraz z Instytutem Słowianoznawstwa
Macedońskiej Akademii Nauk, album starych fotografii Obrębskiego, wykonanych przez
niego w trakcie pobytu i badań w Macedonii, w latach trzydziestych XX w. Album opatrzony został komentarzem Anny Engelking i Tanasa Vražinowskiego. W roku 2005
ukazał się kolejny rezultat współpracy międzynarodowej. We Lwowie wydany został
zeszyt Narodoznawczy zoszczyty, przygotowany przez nas i Instytut Narodoznawstwa
Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.
Omawiając publikacje pracowników i współpracowników (w tym doktorantów),
chcemy zwrócić uwagę, że już znacznie dawniej, nim rozpoczęliśmy wydawanie własnej serii prac naukowych, ukazywały się artykuły naszych studentów – rezultaty prac
45
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:29
Page 38
badawczych poszczególnych grup laboratoryjnych (pod redakcją osób prowadzących
te grupy). Publikowane były najczęściej w pismach, a od 2003 r. także w książkach,
wydawanych już jako publikacje własne Instytutu. Ta forma uaktywniania studentów,
prezentowania ich osiągnięć i uczynienia z nich (przynajmniej tych bardziej aktywnych)
współtwórców i partnerów jest trwałym elementem procesu dydaktycznego. Obecnie
przygotowywane są trzy kolejne publikacje, rezultat prac grup działających w Polsce
i Ukrainie. W 2006 r. z inicjatywy Instytutu i przy aktywnym zaangażowaniu pracowników ukazywać się zaczęła nowa seria „Biblioteka Klasyków Antropologii”. Do tej pory
wydaliśmy cztery tomy, w tym stale obecne w nauce, a nigdy wcześniej w Polsce niepublikowane dzieło Alfreda Reginalda Radcliffe’a-Browna, Wyspiarze z Andamanów.
W 2005 r. udało się nam pozyskać kilka dodatkowych pomieszczeń. Wprawdzie
remont musieliśmy wykonać ze środków własnych, ale sytuacja lokalowa nareszcie stała się znośna. Mogliśmy wygospodarować miejsce na dodatkową sale wykładową i pokój komputerowy dla studentów. Uzyskana dotacja na zakup sprzętu poprawiła także
atrakcyjność wykładów, z uwagi na możliwość korzystania z najnowszych urządzeń
– komputerów, rzutników nowej generacji itd. Szczególnie ważną inwestycją było urządzenie pokoju komputerowego dla studentów – z uwagi na to, że materiały z badań
terenowych gromadzone są wyłącznie w postaci wydruku komputerowego i towarzyszącego mu zapisu na płycie. Dzięki tej pracowni studenci maja także dostęp do internetu.
Myśląc o przyszłości etnologii uniwersyteckiej, zacząć należy od konstatacji, że jest
kilka zasadniczych kwestii wymagających nie tyle rozstrzygnięcia czy decyzji, ile raczej
stałego pamiętania o nich, stałego uaktualniania programu studiów – trzeba mieć na
uwadze procesy dokonujące się w Polsce, w Europie i świecie. Nie wiemy, jak długo będzie trwało zainteresowanie studiami etnologicznymi; tym bardziej że zbliża się niż demograficzny. Już obecnie widać, że spada liczba chętnych do podejmowania nauki na UW.
Nie dotyczy to tylko etnologii – to ogólny trend dający się obserwować w całym kraju,
na wielkich uczelniach. Nadal jednak liczba chętnych do studiowania etnologii jest
znacznie większa niż liczba miejsc na studiach dziennych, a nie wszystkich chętnych stać
na studia płatne. Wiadomo także, że tylko stosunkowo niewielka część absolwentów
podejmuje prace związane bezpośrednio z kierunkiem ukończonych studiów bądź też
kontynuuje dalsze studia poza Polską lub na studiach doktoranckich w kraju. Pamiętając
o tym, staramy się wprowadzać do programu studiów nowe zagadnienia, nowe przedmioty. Jeszcze niedawno zapewne trudno było wyobrazić sobie, że turystyka może być
przedmiotem refleksji antropologicznej, przedmiotem analizy i nauczania. Migracjami,
zjawiskiem przemieszczeń czasowych, podróżowania etnologia zajmowała się od dawna; jednakże masowość tego rodzaju ruchliwości, wpływ turystyki na procesy ewolucji
46
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:29
Page 39
kulturowej, na kształtowanie specyficznej symboliki, oddziałującej z kolei na autorefleksję, na sposób postrzegania i odczuwania czyjejś „obcości”, wymaga uwagi, także ze
strony etnologów. Dlatego uznaliśmy, że współczesna etnologia i współczesna antropologia winna też tym zjawiskiem się zająć. Ale nie tylko. Antropologia współczesności,
etnopolitologia, kultura masowa, zainteresowanie regionami – to coraz częściej badane problemy. Włączenie do programów szkolnych i przedszkolnych wiedzy o regionie
ul. Oboźna 8
potwierdza zasadność przyjęcia takich pomysłów i podejmowania takich tematów.
47
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:29
Page 40
Ludzie, którzy w różnym czasie i na różnych stanowiskach
tworzyli Katedrę/Instytut (w latach 1949-2007)
48
Gabriela Augustynowicz
Maria Anna Ignatowicz-Mrozowska
Tadeusz Baraniuk
Justyna Jasionowska
Zbigniew Benedyktowicz
Grażyna Jaworska
Wojciech Bęben
Paweł Kalinowski
Barbara Borkowska
Ewa Klekot
Krzysztof Braun
Jarosław Kolczyński
Amanda Bruczkowska
Agnieszka Kościańska
Genowefa Buśko
Małgorzata Kowalska
Jakub Bułat
Agnieszka Kowarska
Jan Stanisław Bystroń
Elżbieta Krakowiak
Piotr Cichocki
Paweł Krzyworzeka
Anna Čemeljić
Irena Kubiak
Anna Damrosz
Krzysztof Kubiak
Kamila Dąbrowska
Anna Kuczyńska-Skrzypek
Jolanta Dobrowolska
Anna Kunczyńska-Iracka
Stanisław Dworakowski
Jacek Kuśmierz
Witold Dynowski
Anna Kutrzeba-Pojnarowa
Krystyna Dudzińska
Regina Kwiatkowska
Marta Ehrenkreutz-Jasińska
Justyna Laskowska-Otwinowska
Anna Engelking
Marek Lewtak
Ewa Gąszewska
Wojciech Lipiński
Mieczysław Gładysz
Paweł Ładykowski
Michał Głuszek
Joanna Maciejewska-Pavković
Urszula Gmachowska
Małgorzata Maciszewska zm.
Marzena Godzińska
Anna Malewska-Szałygin
Antonina Hass
Maria Misińska
Stanisław Hiż
Józefa Misztal
Joanna Koźmińska
Lech Mróz
Renata Hryń-Kuśmierek
Agnieszka Nowakowska
2007-05-14
02:29
Page 41
Jerzy S. Wasilewski
absolwenci_historia.qxp
Stanisława Owczarek
Helena Patzer
Marianna Pawlik-Zdziarska
Andrzej Perzanowski
Wojciech Pieniążek
Gabriela Pilich
Marian Pokropek
Tomasz Potkański
Krystyna Raczyńska
Magdalena Radkowska-Walkowicz
Elżbieta Regulska-Chlebowska
Sławomir Sikora
Łukasz Smyrski
Zofia (Szyfelbejn) Sokolewicz
Ludwik Stomma
Magdalena Stomma-Opalska
Tomasz Strączek
Joanna Tokarska-Bakir
Jerzy S. Wasilewski
Katarzyna Waszczyńska
Małgorzata Witczak
Andrzej Woźniak
Alicja Wyczółkowska
Anna Zadrożyńska-Barącz
Maciej Ząbek
Magdalena Złocka-Dąbrowska
Magdalena Zmysłowska
Magdalena (Hanna) Zowczak
49
absolwenci_historia.qxp
2007-05-14
02:29
Page 42
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:31
Page 1
dziś
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 2
Badania „wschodnie” kultury religijnej
i aktualne badania polsko-ukraińskiego
pogranicza
Magdalena Zowczak
Od roku 1990, od pierwszych wypraw organizowanych przez prof. Lecha Mroza,
prowadziłam badania społeczności polskich, ich kontaktów z sąsiadami oraz tych sąsiadów w obrębie trzech państw powstałych po rozpadzie ZSRR: Litwy, Białorusi i Ukrainy.
Były to społeczności zmarginalizowane, zamieszkujące obszary peryferyczne. W badaniach uczestniczyły kolejno cztery grupy studenckie w ramach tzw. laboratoriów etnograficznych. Stosowaliśmy ten sam co w Polsce (w przemyskiem i w płockiem) kwestionariusz wyjściowy do badań ludowych apokryfów, był to jednak kwestionariusz wieloaspektowy; uwzględniał legendy miejscowe, kosmogonię i kosmologię, antropologię
i historię zbawienia. Początkowo tematy te tworzyły kontekst, który miał pomóc w uchwyceniu apokryfów w ich „naturalnym” funkcjonowaniu; z czasem cel badań został poszerzony, co znalazło wyraz w tematach kolejnych grup oraz w zmianie tematu kwestionariusza wyjściowego: od Apokryfów ludowych poprzez Biblię adaptowaną do Kultury
religijnej społeczności lokalnej. Praktycznie przedmiotem badań były lokalne kosmologie, a w nich – popularne teodycee w znaczeniu, jakie nadaje im Michael Herzfeld („doktrynalnego wyjaśnienia tego, co wydaje się wszechobecną niesprawiedliwością zamieszkiwanego przez nas świata”, czyli racjonalizacji cierpienia, ale także zrzucenia z siebie
odpowiedzialności za aktualny stan rzeczy). Próbowaliśmy też uchwycić praktyki z nimi związane, ale nasze publikacje zdominowane były raczej przez narracje rozmówców
niż nasze obserwacje.
Badania koncentrowały się na terenach pogranicza, w sensie kulturowym, katolicyzmu i prawosławia, zazwyczaj pod wpływem prawosławia, a w przypadku białoruskiej
52
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 3
Brasławszczyzny – jego szczególnej odmiany, staroobrzędowców. Z czasem zaczęliśmy
też uwzględniać denominacje protestanckie, w czym największy udział miała Krystyna
Gieryszewska (teraz Dudzińska), której pomocy w organizacji tych badań, a także wiedzy merytorycznej nie sposób przecenić. Za każdym razem efekty badań terenowych
kolejnej grupy publikowane były w postaci materiałowych studiów, rozproszonych w różnych czasopismach i pracach zbiorowych. Na podstawie materiałów z tych badań powstała również moja monografia Biblia ludowa oraz część tekstów w pracy zbiorowej
Podole i Wołyń. Szkice etnograficzne, opracowanej wspólnie z Łukaszem Smyrskim.
Z perspektywy lat stosunkowo łatwo można określić wspólne cechy kosmologii i teodycei polskich wspólnot, jednak za każdym razem ogólny obraz postaw religijnych i tożsamości naszych rozmówców był odmienny. Różnice te można interpretować w trzech
aspektach ogólnych zmian wynikających: z dynamiki relacji między dyskursem centralnym a lokalnym (odnosi się to do obu stron negocjujących znaczenia); z relacji między
mniejszością polską a jej sąsiadami na konkretnym terenie; z relacji między polską grupą
badawczą a polską diasporą. Przedstawię tu pokrótce zróżnicowanie sytuacji badawczej, zaczynając od ostatniego, trzeciego aspektu mojego doświadczenia badawczego.
Nasze relacje z polską diasporą zmieniały się od obopólnego sentymentu, związanego
z uczuciem déja vu, atmosfery entuzjazmu i serdecznego otwarcia w 1990 r., poprzez
narastający dystans i świadomość, że mówimy tylko nominalnie tym samym językiem,
aż po nieufność i zamknięcie tych osób, które w trakcie wyjazdów zarobkowych poznały już Polskę i stosunek jej przeciętnego mieszkańca do „ruskich”. Również postawy
studentów stawały się coraz bardziej krytyczne. Nie wykluczało to oczywiście nawiązywania bliskich, niekiedy wręcz zażyłych kontaktów z naszymi gospodarzami. Nie przypominam sobie żadnych poważniejszych konfliktów, a głównym problemem w naszych
kontaktach była niemożność sprostania nadziejom niektórych Polaków na praktyczne,
czyli polityczne lub ekonomiczne, skutki naszych badań dla polskich społeczności.
W postawach rozmówców obserwowaliśmy zmiany: od rozkwitu afirmacji polskiej
tożsamości (w ścisłym związku ze świeżo odzyskaną wolnością wyznaniową), po rozkład mitu i idealnego obrazu Polski, a w każdym razie obrazu współczesnych Polaków.
Równolegle postępował proces zmiany stosunku do języka polskiego; jego status zmieniał się od sakralnego po handlowy, czy też różnych typów wymiany.
Różnice, które tu przedstawiłam w formie procesu, można by też zapewne tłumaczyć
zmianami politycznymi i kulturowymi w Polsce i na badanych terytoriach, odchodzeniem
starszego pokolenia polskich diaspor, nie zawsze fortunną czy akceptowaną przez naszych rozmówców działalnością polskiego duchowieństwa i służb konsularnych. Chodziło mi jednak o zarysowanie syntetycznego obrazu kolejnych badań, bez wnikania
w szczegółowe przyczyny zmian po obu stronach, negocjujących wzajemne wizje świata
53
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 4
z perspektywy kultury religijnej. Przyczyny te zostaną częściowo włączone w omówienie dwóch pozostałych aspektów, wpływających na sytuację badań, czyli dynamiki relacji
między dyskursem centralnym a lokalnym oraz relacji między mniejszością polską a jej
sąsiadami. Przedstawię je w trzech odsłonach, stosownie do terenu naszych badań.
Litwa (Wileńszczyzna i Żmudź): 1990-1992
Penetrację prowadziły w tym czasie dwie kolejne grupy (pierwsza z nich rozpoczęła
je wcześniej w województwach płockim i przemyskim, a druga zaczynała od Łemkowszczyzny). Z dzisiejszej perspektywy postrzegam te badania jako koncentrujące się
stopniowo wokół osi sacrum/profanum; ich efekty ukazały religię praktyczną, religię
egzystencji. Nigdy później postacie i zdarzenia biblijne nie wydawały mi się tak głęboko
włączone w życiowe doświadczenia rozmówców, a zarazem tak zreinterpretowane;
dzięki temu uczę się symboliki biblijnej. Religijność przedsoborowa o charakterze dolorystycznym sprowadzona została w znacznej mierze do praktyk indywidualnych i rodzinnych, odprawianych często w ukryciu. Religijność ta formowała – ze względu na funkcję społeczną – raczej postawy magiczne, nastawione na praktyczny cel, np. na leczenie, na doraźne praktyki wymierzania sprawiedliwości, jak ordalia w Ostrej Bramie. Te
tajemne, indywidualne praktyki funkcjonowały równolegle z dyskursem centralnym,
który za pomocą wszystkich dostępnych technik krzewił religię państwową, „religię
54
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 5
polityczną” (w symbiozie z naukowym ateizmem), celowo kształtowaną na wzór tradycyjnych kościołów chrześcijańskich. Radzenie sobie z konfliktem pomiędzy tymi dyskursami oraz próby ich uzgadniania odnotowałam w czasie badań litewskich w postaci
swobodnej twórczości apokryficznej. Efektem dezaktualizacji środka świata, którym była
Moskwa, a wraz z nim centralnego dyskursu, było nagłe uruchomienie pamięci o sprawach od dawna nieporuszanych publicznie, odkrywanie funkcjonujących podskórnie
stereotypów, tworzenie fantazyjnych religijnych bricolage’y. Zauważyłam brak rozpowszechnionej w Polsce „wrażliwości mirakularnej” („cuda to robili Żydzi, a nie Pan Jezus”). Wiązało się to z inną niż w Polsce relacją między sacrum i profanum, bogactwem
archaicznej symboliki mitu, przechowanej w gnomicznych formułach językowych. W obliczu swoistej pustki doktrynalnej, braku kontaktu z kościołem powszechnym na Wileńszczyźnie faktycznie było trudniej niż wcześniej w przemyskiem tropić apokryfy, a konfabulacje naszych rozmówców lokowały się bliżej ich egzystencji, wydobywane z zakamarków pamięci postacie i zdarzenia biblijne formowane były według ich życiowych
doświadczeń i na miarę bezpośredniego, ustnego przekazu. Leczące modlitwy należały
do elementarnej wiedzy życiowej, zindywidualizowanej jednak i – od pewnej granicy – zazdrośnie strzeżonej. Bogactwo mizogynicznych interpretacji tematów biblijnych, być
może a rebours, projektowało faktyczny stan relacji społecznych, w którym zadaniem
kobiety staje się utrzymanie rodziny, skoro mężczyzna popada w alkoholizm. To zaś
oznacza feminizację wiejskiej społeczności, a badaniom etnograficznym w znaczący
sposób narzuca typ rozmówcy: dominują kobiety powyżej 50 roku życia.
Tożsamość naszych polskich rozmówców budowana była w opozycji do „litewskiego pogaństwa”. „Oni” to litewscy komuniści, poganie, pozorni katolicy, winni marginalizacji polskiej społeczności. Odczuwalna wszędzie luka kulturowa po holocauście objawiała się z jednej strony powoływaniem się na mądrość i autorytet dawnych żydowskich sąsiadów w sprawach Pisma Świętego albo modlitwy, a z drugiej – aktywizacją krwawego mitu Bożej pomsty w narracjach o unicestwionej kulturze. W perspektywie wspomnień z dzieciństwa judaizm jawił się jako magiczna inwersja katolicyzmu, projekcja mitu ofiary.
Białoruś, Brasławszczyzna: 1996-1997
Badania koncentrują się stopniowo wokół osi racjonalne/nieracjonalne; ich efekty
przedstawiają rodzimy, lokalny New Age. Niezwykle zróżnicowana w przeszłości społeczność (Żydzi, Tatarzy – muzułmanie, chrześcijanie pięciu obrządków) okazała się stosunkowo homogeniczna. W pejzażu postradzieckim oznaczało to rodzaj ujednolicenia
wiar według jednego schematu, w którym chrześcijanin, muzułmanin czy żyd mają
„swój” chrzest, małżeństwo i pogrzeb, a wszystkie te społeczne instytucje są wzajemnie
55
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 6
równorzędne, a więc i wymienne, podobnie jak modlitwy w różnych świątyniach; zarazem jednak za skuteczną uważa się modlitwę odmawianą kolejno w różnych świątyniach,
bez względu na wyznanie petenta. Popularny komentarz religijny „Boh adin” w ustach
starszych oznaczał: „w jakiej się wierze urodziłem, w takiej umrę”, a młodsi wyrażali
tymi samymi słowami obojętność, towarzyszącą zazwyczaj niewiedzy i zdziwieniu, że
w ogóle można poświęcać czas tak błahym sprawom jak religia. Odcięcie Brasławszczyzny granicami od dawnych ośrodków oznaczało ostateczną marginalizację tych terenów, zmuszającą osoby zdatne do pracy do migracji do miast. Dyskurs centralny miał
się jednak znakomicie. Był to czas, kiedy prezydent Łukaszenko oficjalnie zadeklarował
charakter swojej kosmologii jako „ateist prawosławnogo naprawlenija”, faktycznie opisując dominujące duchowe status quo. Niesłychana łatwość łączenia elementów nieprzystawalnych według naszych, tzn. badaczy, kategorii łączyła się z wchłanianiem przekazów kultury masowej (wcześniej na Litwie uderzały nas zasoby sprzętu TV nawet w walących się chałupach; w Widzach nadal funkcjonowały podłączone na stałe odbiorniki
radiowe, szemrzące przez całą dobę). Eklektyzm i bricolage tworzą efekt całkowicie
New Age’owy: miejski chirurg zamawia różę, pielęgniarka zaszeptuje choroby mocą według niej pochodzącą od diabła, a Kaszpirowski uzdrawia staruszki za pośrednictwem
telewizora. Istnieje bezpośredni, okrężny obieg między dyskursem lokalnym a treścią
przekazów kultury masowej, w których prezydent zajmuje miejsce wodza i bohatera.
Uczeni i cudotwórcy obdarzani są tym samym rodzajem autorytetu co władze polityczne. Znacznie wyższy niż w Polsce status ma słowo drukowane. Staruszki wierzące w moc
Kaszpirowskiego przechowują teksty ochronnych zaklęć modlitewnych z Prawdziwą
Miarą Ciała Pana Naszego Jezusa Chrystusa, którą należy nosić „na sobie”. Malowniczy
pejzaż, kolorowe drewniane domki kojarzące się z malarstwem Chagalla (obwód witebski) inspirują nasze poważniejsze próby dokumentacji fotograficznej, co w tym przypadku zawdzięczam szczególnie Krzysztofowi Ciborowi. Doświadczenie procesów globalizacji odczuwamy tu jako bardziej oczywiste i intensywne niż w Polsce.
Ukraina, Podole: 1999-2001
Badania koncentrują się wokół problemów tożsamości, które nagle zdominowały
nasz dialog o kulturze religijnej (oś polskie/niepolskie na różnych poziomach semantycznych). Niemal brakuje apokryfów, a raczej funkcjonuje przeświadczenie, że można mówić
tylko o tym, co kanoniczne. Szczególnie jasno rysuje się charakter wymierających wspólnot cmentarzy, które w ZSRR stanowiły ich ostatnie, zaciekle bronione terytorialne
przyczółki, by u kresu totalitaryzmu wypączkować odbudową kaplic i nowymi kościołami. W swym schyłkowym stadium zamknięte, reprezentujące świadomość posttraumatyczną wspólnoty kształtują postawy resentymentu. Nadal dominuje temat kary
56
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 7
Bożej jako swoistej racjonalizacji cierpienia i doświadczonej destrukcji kultury, temat nieuchronnego przeznaczenia. Bogactwo wątków eschatologicznych, osobliwych interpretacji przepowiedni sybillińskich o rychłym końcu świata, to nie tylko wpływ ludowego
prawosławia, odznaczającego się napięciem oczekiwania na powtórne przyjście Chrystusa. W kontekście wymierającego typu wspólnoty i zakwestionowania tradycyjnej polskiej tożsamości można je postrzegać jako swoistą diagnozę ginącej kultury. Następne
pokolenie wydaje się zamknięte, skłócone i nieufne; polskość (czyli poczucie przynależności do katolicyzmu) kojarzy się z aktywnością, pewną sprawnością organizacyjną, cechami nabierającymi szczególnej wagi w kontekście dookolnej stagnacji gospodarczej
i bezrobocia. Kościół jawi się przede wszystkim jako centrum rytualnej wspólnoty, kontakt z nią przekłada się na środki do życia. Postępuje utrata pamięci społecznej, przewartościowanie postaw, ukraiński staje się językiem religii, różniącym pokolenia. („Po
duchu ja Polak, ale obywatel Ukrainy”, powiada mój rozmówca; bo „my w Polsce jako
trzeci sort, jak negry”; „nas nie przyjmują tam, że my Rosjanie”; i wreszcie: „przyjechała
pani jak do aborygenów”). Obserwujemy zmierzch świata heroicznych budowniczych
kościołów; ich potomkom świat się jawi jako „odczarowany”. Następuje rozłam wewnątrz wspólnoty wskutek działalności księży z Polski (Odnowa w Duchu Św. identyfikowana jest jako „sztundy”, czyli baptyści). W efekcie pustoszeje kościół, rozwijają się
praktyki indywidualne, postawy ekspresywistyczne. Narasta rozczarowanie wobec postaw duchownych z Polski, którzy nie są w stanie (ani też nie chcą) podołać roli zarazem
przewodników wspólnoty i ojców duchowych. Kościół zaczyna być postrzegany przez
młodych jako instytucja totalitarna ze względu na restrykcje w sprawach obyczajowych
oraz niechętny stosunek do małżeństw mieszanych. Rozwój postaw mistycznych i indywidualnej „świadomości mirakularnej” postępuje równolegle do komercjalizacji. Polacy
wolą już wyjeżdżać do pracy do Włoch, a nawet do Portugalii niż do Polski, ale znacząca część obywateli przemieszcza się wahadłowo do sezonowych prac przez polską
granicę i z powrotem. Nie ma żadnych problemów z lokalnym transportem do Polski,
chociaż warunki na drogach są fatalne, a przekraczanie granicy nie należy do przyjemności.
W efektach transformacji kulturowej przedstawione tu próbki „Wschodu” pod pewnymi względami okazały się bardziej podobne „Zachodowi” niż Polska, w sposób bardziej wyrazisty, spektakularny i dramatyczny, pozwalając nam doświadczyć rozpadu dawnych kategorii kulturowych i wpływu procesów związanych z globalizacją. To one stanowią przedmiot badań nowego, realizowanego obecnie projektu badawczego Ukraina – pamięć, tożsamość, podmiotowość. Nowa sytuacja polityczna po akcesie Polski do
Unii Europejskiej i „pomarańczowej rewolucji” na Ukrainie tworzy kontekst negocjacji
tytułowych kategorii projektu w związku z rozpadem dawnego, czytelnego podziału na
57
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 8
„Wschód” i „Zachód”, w społecznościach polsko-ukraińskiego pogranicza. Bez wątpienia upadek muru berlińskiego (ale także atak na World Trade Center) można traktować
jako metaforyczny kres wyobrażeń o nieprzenikalnych, przeciwstawnych sobie, równoległych światach, zakreślonych granicami porządkach kulturowych i ustalonych tożsamościach ich przedstawicieli.
Zamiast muru berlińskiego mamy więc podwójną granicę na wschodzie Polski, i chociaż Ukraina nie ma szans na szybkie członkostwo w Unii, a obecnie nawet takiej woli
politycznej, to nowe typy relacji i więzi, budowane niejako w poprzek granicy, nadają
jej problematyczny charakter, rzec można dziwnej granicy, która pod wieloma względami bardziej łączy niż dzieli społeczności zamieszkałe po obu jej stronach. Nie jest to
specyfika tej konkretnej granicy; stanowi ona jedynie dobry przykład globalnych zmian.
Z jednej strony nowe techniki komunikacji służą procesom globalnym, które przenikają
granice, toteż – zgodnie ze słowami Kirsten Hastrup – „historie przeplatają się, a terytoria zachodzą na siebie”; z drugiej jesteśmy świadkami odradzania się i umacniania partykularyzmów i fundamentalizmów, które wznoszą nowe mury w świadomości swoich
wyznawców. Nowe elity władzy czynią taksonomie narzędziem kontroli, co prowadzi
do usztywnienia tożsamości i wykluczenia wszystkiego, co odbiega od wyidealizowanej
normy. „Przepuszczalne granice”, nie tylko polityczne, oraz przeszkody w komunikacji
społeczności lokalnych i ich reprezentantów to nasze aktualne problemy badawcze. Od
nich wszak zależą wszelkie klasyfikacje i taksonomie, które służą jako konstrukcje obrazu świata. Przy pomocy jakich symboli buduje się ich uprawomocnienie, służące nowym odczytaniom historii? W jaki sposób decyzje polityczne, podejmowane na wielką
skalę, wpływają na życie lokalnych społeczności? Jak ich uczestnicy korzystają z owych
symboli, narzuconych przez dyskurs centralny (unijny, państwowy) w budowaniu swojej podmiotowości? Chcemy odpowiedzieć na te pytania, analizując wiedzę potoczną
mieszkańców pogranicza, zawarte w niej racjonalizacje i elementy mityczne, już nie jako
ekspresję jakiegoś określonego światopoglądu, lecz jako proces nadawania światu znaczenia. Wymaga to zmiany metodologii, zwiększenia roli obserwacji zachowań, w tym
własnego współuczestnictwa w zdarzeniach znaczących i ich interpretacji przez różne
kategorie aktorów społecznych. Badania realizowane są po obu stronach granicy przez
grupy badaczy polskich i ukraińskich. Wyjściowy kwestionariusz obejmuje tematy związane z granicą, historię lokalną (religijność i chronologię względną), komunikację i wymianę, krzywdę i sprawiedliwość (lokalne teodycee), pracę i emigrację oraz wyobrażenia o Unii Europejskiej i NATO w kontekście kategorii wolność/podporządkowanie.
58
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 9
Wizualność
Sławomir Sikora
Wizualność towarzyszyła antropologii od zawsze, choć jej status się zmieniał. Rysunki, fotografie bywały koniecznym uzupełnieniem opisów, kiedy dyscyplina jeszcze się
do opisów w sporej mierze sprowadzała. Pierwszy etnograficzny zapis filmowy powstał
wkrótce po tym, jak bracia Lumiere zademonstrowali swój wynalazek światu. W roku
1895 Felix-Louis Regnault sfilmował garncarza z Afryki Zachodniej, notabene w czasie
wystawy etnograficznej w Paryżu…
Wraz z postępującą teoretyzacją dyscypliny następował spadek zainteresowania
stroną wizualną człowieka i jego kultury. Claude Lévi-Strauss w jednej ze swoich najsłynniejszych książek negatywnie odniósł się do albumów fotograficznych, filmu, pokazu
slajdów. „Nie pobudzają one – napisał – zmysłu krytycznego”. Paradoksalnie ową
książkę, będącą przecież również niezrównaną relacją z podróży, zaczyna od słów:
„Nienawidzę podróży i podróżników.” Jak widać kłopotliwa kwestia, jak się odróżnić
od „innych”, ludzi spoza dyscypliny, zajmowała antropologów niemal od zawsze… i dotykała również tych największych… Warto pamiętać, że ów bohater kulturowy na polu
antropologii, The Anthropologist as Hero – jak nazwała go w tytule eseju Susan Sontag
– robił bardzo dobre zdjęcia, których albumowa wersja ujrzała jednak światło dzienne
dopiero w latach dziewięćdziesiątych…
Paradoks polega na tym, że gdy odwołujący się w znacznej mierze do naoczności
pozytywistyczny paradygmat w nauce rozsypał się już (niemal) całkowicie, jednocześnie wizualność zaczęła powracać do łask. Być może właśnie zbyt łatwe skojarzenie nauki z redundantną ilustracyjnością działało tu negatywnie i spowodowało wcześniejsze
59
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 10
odwrócenie się od kategorii wizualnych. Od późnych lat sześćdziesiątych zaczyna się
powrót zainteresowania wizualnością na uniwersytetach zachodnich. Trudno tu szukać
unilinearności. Po gwałtownej krytyce, z którą spotkał się Les Maîtres Fous, kolejne słynne filmy Jeana Roucha pojawiają się dopiero w drugiej połowie lat sześćdziesiątych.
W Polsce skromne, choć przecież frapujące filmy Jacka Olędzkiego, Piotra Szackiego
czy Andrzeja Różyckiego (by tylko o nich tu wspomnieć) powstają przede wszystkim
w latach sześćdziesiątych, siedemdziesiątych i – w przypadku tego ostatniego – osiemdziesiątych… Cenione, ale i omijane… bo co z tym dalej zrobić, jak o tym mówić, jak dodać
do innej („prawdziwej”, dyskursywnej) wiedzy… Czy film może być dziełem etnograficznym na miarę poważnej książki, czy tylko skromnym do niej dodatkiem… Zmarły już
niestety Jacek Olędzki często i intrygująco ciekawie potrafił wykorzystywać materiały
wizualne w trakcie zajęć. Dziś do filmu i wizualności w naszym Instytucie silnie odwołują się zajęcia przede wszystkim Zbigniewa Benedyktowicza, Ewy Klekot i moje. Współpracujemy również z Arkadiuszem Bentkowskim z Royal Anthropological Institute.
Warto dodać, że obecnie w ujęciu szerokim ta subdziedzina antropologii zajmuje się
funkcjonowaniem kategorii wizualnych w kulturze, także naszej.
Trwające od kilku już lat silne zainteresowanie filmem antropologicznym wśród studentów zaowocowało „oddolną inicjatywą” i czwartą już edycją przeglądu filmów etnograficznych „Oczy i Obiektywy”. Zaowocowało też blokiem zajęć, które w ramach
Funduszu Innowacji Dydaktycznych starają się rozwijać już nie tylko wiedzę teoretyczną, ale również praktyczną naukę filmowania… Kiedy powstaną nowe filmy na miarę
tych Roucha czy tak kontrowersyjnego – opluwanego i wielbionego przez antropologów
– dokumentu jak Forest of Bliss Roberta Gardnera? Miejmy nadzieję, że już niedługo…
Niepozbawiony zmysłu krytycznego film potrafi ukazywać człowieka w całej jego zmysłowej pełni, apelując również do różnych zmysłów widza. Oferuje także takie poznanie, które bywa trudne do zwerbalizowania i, paradoksalnie, wcale nie musi sprowadzać
się do kategorii widzialnych.
60
2007 05 14
03:32
Page 11
Piotr Szacki
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
61
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 12
Antropologia: między sztuką a nauką
Zbigniew Benedyktowicz
W 2000 r. w Centrum Sztuki Współczesnej w Zamku Ujazdowskim odbyła się wystawa Malinowski – Witkacy. Fotografia: między nauką a sztuką. Towarzyszyło jej wydanie „Kontekstów” zawierających teksty poświęcone Malinowskiemu – antropologowi,
oraz Witkiewiczowi – malarzowi, dramatopisarzowi, fotografowi i filozofowi. Obu ważnym reprezentantom nauki i sztuki dwudziestego wieku i jednocześnie w pewnym czasie najbliższym przyjaciołom. To zestawienie naukowca i artysty, aktywnych w pierwszej połowie XX w., miało być również próbą wskazania (rozpoznania) nowej drogi
poznania u progu XXI w., gdzie nauka i sztuka nie są (nie byłyby) już traktowane w separacji, lecz są (mogłyby być) komplementarnymi sposobami poznania człowieka i
rzeczywistości.
Do znudzenia powtarzam przy tym formułę Rolanda Barthesa na temat interdyscyplinarności: prawdziwa interdyscyplinarność według niego (czy transdyscyplinarność,
jak wolą niektórzy) polega nie tyle na prostej syntezie, nie jest sumowaniem wyników
badań poszczególnych dyscyplin, filologii klasycznej, historii starożytnej, etnologii, literaturoznawstwa, antropologii, teologii itp., ile na tworzeniu nowego przedmiotu
badań .
W ostatnich latach „Konteksty” wydały znaczące numery monograficzne dotyczące
m.in. antropologii teatru, karnawałom w kulturze, antropologii pamięci, strukturze
symbolicznej i doświadczeniu domu w kulturze, antropologii miasta, antropologii kultury współczesnej, twórczości Petera Brooka, Eugenio Barby i jego Międzynarodowej
Szkole Antropologii Teatru, antropologii obrazu. Poświęcając uwagę obszarom, na
62
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 13
których stykają się antropologia kultury i działania artystyczne, na których rozwija się
antropologia poza antropologią, „Konteksty” pozyskały wielu wybitnych polskich i zagranicznych autorów.
Niemniej wątpliwości pozostają: czy to jest etnografia, etnologia, antropologia kultury?, czy ten kontakt z literaturą, muzyką, filmem, poezją, sztuką wysoką, a czasem
nawet głębokie zanurzenia w nie, nie sprawia, że łatwo być oskarżanym (nie mówię, że
zawsze bezzasadnie) o „pięknoduchostwo”, oderwanie od życia, od rzeczywistości. I mogę nawet rozumieć i podzielać czasem ten niepokój przy lekturze niektórych tekstów.
Chodzi mi generalnie o to, że mimo doświadczeń, które opisał w Kłopotach z kulturą
James Clifford, mimo znanych rozdziałów o surrealistycznej etnografii, o etnografii na
tle dwudziestowiecznej literatury i sztuki, mimo deklaracji o dialogicznej naturze antropologii, konieczności negocjacji, dopuszczeniu do głosu podmiotów, nie „przedmiotów” badań, mimo licznych eksperymentów artystyczno-etnograficznych należących do doświadczenia i historii naszej dyscypliny i stanowiących o jej smaku, nadal posądzenie o „esejowatość”, „nieczystość gatunku” bywa w użyciu i jest zawsze pod ręką.
Wizja sterylnego etnografa, który nie czyta literatury, nie słucha muzyki, nie chodzi
do kina, pochylony nad swoją robótką nadal pozostaje pokusą. Krótko mówiąc, chodzi
mi o rzeczywistą otwartość, gotowość do otwarcia się na Innego, umiejętność czytania między tekstami, między obrazami, między wierszami z ufnością, że może tkwić
w tym potencjał antropologicznej, równie mocnej naukowej refleksji.
Kiedyś w ankiecie o etnologii ogłoszonej przed laty na łamach jeszcze „Polskiej Sztuki Ludowej” określiłem naszą dyscyplinę i powód mojego zachwytu dla niej jako „marginesową naukę bez granic, poruszającą się i rozwijającą na marginesach i pograniczach
innych dyscyplin” i, o dziwo, bez przymusu i dogmatyzmu (a ileż od tamtego czasu się
zmieniło!) pozostaję wierny tej zasadzie także i dlatego, na co zwracałem uwagę w tej
samej wypowiedzi, że istotną jej cechą (etnografii/antropologii) jest to, że jest w niej
miejsce na różne ujęcia, różne założenia teoretyczne, różne temperamenty i tematy
badawcze. Ktoś skrótowo (zamilczę kto) skomentował to: według p. Benedyktowicza
etnografia to taki wielki śmietnik. Mimo to nadal uważam, i mógłbym odpowiedzieć, że
to, co łączy także i dziś etnologów/antropologów kulturowych w Polsce, to właśnie
jest owa różnorodność. Może trzeba by powiedzieć więcej: to, co łączy (czy powinno
łączyć), to właśnie zgoda na tę różnorodność, nieuleganie pokusie budowania antropologicznej wieży Babel (posługujacej się tylko jednym językiem. Zaiste zbawienne jest
pomieszanie, różnorodność języków!). Z takiej dialogicznej, (polilogicznej) otwartej na
inne dyscypliny perspektywy, czerpać można wiele pożytku. Np. opis antropologii, który zawdzięczamy ostatnio kontaktom z filologią klasyczną. Owe zestawienie filologii
i antropologii, które przedstawił na naszych łamach James Redfield (Filologia klasyczna
63
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 14
i antropologia). Pierwsza zajmuje się światem martwym, dawno zmarłych ludzi, tekstami, druga światem żywych. Filologia wychodząca od tekstów, ich redakcji tłumaczeń
przede wszystkim skoncentrowana jest na pytaniu „czy to jest poprawne”, druga (antropologia) skoncentrowana jest na pytaniu „czy to jest ciekawe”. Oto pyszny opis naszego antropologicznego świata postrzeganego oczami filologa. Co łączy antropologów?
Gdyby takie pytanie padło przed laty, szukałbym właśnie tu odpowiedzi i uznał za swoją
(na co nie pozwala mój wiek dzisiaj):
„Większą część mojej kariery akademickiej spędziłem, pałętając się na różnych wydziałach, zwłaszcza zaś (w Chicago) na Wydziale Antropologii i Wydziale Filologii Klasycznej. Często mam poczucie, jakby te dwie jednostki stanowiły całkowite przeciwieństwo. Weźmy chociażby kwestię konsumpcji alkoholu. Ludzi, którzy lubią sobie
dobrze wypić, znaleźć można wśród przedstawicieli obu profesji – co więcej, odnoszę
wrażenie, że na filologii klasycznej jest wyjątkowo dużo osób wobec swego pijaństwa
bezradnych (oczywiście nie w Chicago). Lecz filolodzy mają skłonność do picia w sa-
wlepki na szybie warszawskiej ASP
motności; jeśli już widują się ze znajomymi, to zwykle po południu, przy herbacie.
64
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 15
Antropolodzy, przeciwnie, gromadzą się koło północy i z plastikowych pojemników na
odpadki piją żytniówkę z sokiem grejpfrutowym. Za tą różnicą idą kolejne – na przykład na płaszczyźnie retoryki. Antropolodzy lubią wieść spory w czasie otwartych
spotkań, gdzie powstawszy wygłaszają swoje płomienne, nieznoszące sprzeciwu przemowy. Filolodzy klasyczni są zaś prawie zawsze uprzejmi – w rezultacie często nie sposób dociec, o co im właściwie chodzi. Podczas gdy antropolodzy sprawiają wrażenie
osób uwielbiających konflikt, filolodzy wolą udawać, że konfliktu w ogóle nie ma. I podczas gdy antropolodzy mają skłonność do przesady, filolodzy wolą ironizować. By
opisać ich powierzchowność w najbardziej niewybredny sposób: typowy filolog klasyczny jest zakurzony, typowy antropolog – spocony”.
Dziś już nie miałbym tej pewności, ile ze mnie (we mnie) „antropologa”, a ile „filologa”. Każdy zresztą powinien postawić sobie to pytanie, rozstrzygnąć we własnym sumieniu. Które pytanie ważniejsze, na czym się bardziej koncentruję? Na dbaniu o to „czy to
jest poprawne” czy na tym „czy to jest ciekawe” (tu przy tym drugim pytaniu może zachowałbym się jednak jak filolog i zmienił nieco jego redakcję na: „czy to jest mądre?”).
Fałszywe (moim zdaniem) jest przeciwstawianie odsyłanej do lamusa „antropologii
symbolicznej” (semiotycznej) i „antropologii zaangażowanej”, „krytycznej”. Pokusa
antropologiczna: tyrania chwili, antropolog jako wszechwiedzący ekspert, sędzia świata. Czas i pora, aby rozwijała się antropologia rekonstrukcji (copyright do tego terminu: ZB, jeśli już nie zastrzeżono go gdzieś na świecie). Antropologia rekonstrukcji to
przekonanie, że etnografia nie musi być lekcją martwego języka („Każda metafora może przeżyć święto swego odrodzenia”, pisał Bachtin).
Doświadczenia, poszukiwania, wnikania w istotę rzeczy, które są udziałem artystów
opierających się na swoim instynkcie, mogłyby być jakże cennym przykładem tego,
czym mogłaby być antropologia kultury.
Wystarczyłoby zamienić słowo „teatr” na słowo „antropologia” w wypowiedzi Petera Brooka, by uzyskać choć cząstkę tego wzoru: „Teatr [ANTROPOLOGIA] istnieje, by
podawać w wątpliwość wszystkie przyjęte przekonania. Dysponuje najlepszymi sposobami atakowania tabu i przełamywania barier. Należą do nich skandal, przemoc i drwina. Ale nie dziś. Już nie. »Szokujące efekty« już nas nie szokują – tak bardzo zbliżyły się
do codziennego życia, że zmieniły się w coś całkiem zwyczajnego. Dziś nasza pilna potrzeba polega na czymś innym – na tym, by uchwycić ulotny obraz tego, co utraciliśmy
w naszym własnym życiu. Teatr (antropologia) może nam dostarczyć ulotnego smaku
dawno zapomnianych jakości”.
Cóż mogłoby być jej, antropologii, zadaniem naczelnym, ważniejszym, tak niezbędnym dzisiaj jak to – powtórzmy za niezwykłym artystą teatru i innymi: ocalanie znikającego (?!) świata jakości. Świata wartości.
65
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 16
Antropologia: między nauką a popkulturą
Krzysztof Cibor
(o
Na początku 2002 r. kilkoro świeżo upieczonych studentów ówczesnej Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego postanowiło wydawać
pismo. Chcieli oni wykorzystać swoją wiedzę zdobytą w trakcie studiów i podzielić się
obserwacjami nie tylko z innymi studentami i absolwentami antropologii kulturowej,
ale również z ludźmi niezwiązanymi zawodowo z tą dziedziną.
Pierwszy numer czasopisma ukazał się w marcu. Nazwaliśmy je „(op.cit.,)” – już
nazwa miała wskazywać, że ważna jest dla nas zarówno treść (to, jakie „dzieła cytujemy”), jak i forma (podobała nam się gra znaków przestankowych). Nazwa jest również
przewrotna – wbrew tytułowi naszego pisma nie zajmujemy się jedynie cytowaniem.
Nasi akademiccy nauczyciele pokazali nam, jak korzystać z antropologicznej (i nie tylko) biblioteki, ale również powtarzali często, że tuż obok „nogi teoretycznej” powinna
posuwać się „noga terenowa”. Dlatego „(op.cit.,)” obserwuje, bada teren, wgryza się
w rzeczywistość – nie tylko egzotyczną, ale przede wszystkim tę, która jest blisko nas
i często nas zwodzi, udając coś „naturalnego”, niewymagającego namysłu.
W ramach „Opcitu” każdy z nas znalazł przestrzeń dla swoich pasji i dla tego, co
uważał za najważniejsze, a pismo stało się niezwykle różnorodne pod względem formy
i treści. Dołączyli do nas także absolwenci innych wydziałów: anglistyki, teatrologii czy
filologii klasycznej. Z pewnością nie moglibyśmy napisać wspólnego manifestu, zbyt wiele nas różni. Łączy nas jednak świadomość – wyniesiona z zajęć na antropologii i praktyki terenowej – że właśnie w wielogłosowości i, by przywołać Clifforda Geertza, „pogmatwaniu tkwi nasza siła”.
66
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 17
Nasza siła tkwi również w tym, że nie boimy się wątpić w stanowisko, które zajmujemy. Tak jak pokazują najwięksi mistrzowie antropologii, staramy się na samą antropologię patrzeć krytycznie. Do serca bierzemy sobie to, co w udzielonym nam wywiadzie powiedziała Joanna Tokarska-Bakir: „Tylko młodzi, którzy nie oglądają się na nas,
starych, biorą się do roboty, mogą coś zmienić”.
Bierzemy się do roboty i zmieniamy – „(op.cit.,)” powstał w końcu jako alternatywa
dla zbyt akademickiego, nieprzystępnego stylu istniejących czasopism naukowych. Z drugiej jednak strony nigdy nie chcieliśmy tworzyć antropologicznej opozycji do Instytutu,
który nas ukształtował. Od samego początku na naszych łamach pojawiały się teksty
pracowników naukowych i studentów warszawskiej etnologii.
W takiej sytuacji zwykło się mówić, że każdy znajdzie w naszym piśmie coś dla
siebie. W istocie znacznie korzystniejsze jest dla nas to, że każdy może w naszym czasopiśmie znaleźć coś, z czym się nie zgadza. Dla jednych będzie to coś, co zbyt odbiega od kanonu, dla innych – coś zbytnio akademickiego. Ta ciągła dyskusja i rozpięcie
między rewoltą a kanonem są nam niezbędne do życia. Tego nauczyliśmy się na studiach i temu chcemy dawać wyraz w naszym piśmie.
narysował Krzysztof Cibor
67
absolwenci_wspolczesnosc.qxp
2007 05 14
03:32
Page 18
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:51
Page 1
ludzie
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
04:19
Page 2
Tadeusz
Baraniuk
Jestem zatrudniony w Instytucie od sześciu lat, wcześniej pracowałem w muzealnictwie
(Sierpc, Płock, Szczecin). Zajmuję się symbolicznymi aspektami kultury, szczególnie zaś
sposobami tworzenia i wyrażania indywidualnych oraz zbiorowych doświadczeń, postaw
i wartości – w obrzędzie, folklorze narracyjnym, ale uchwytnych także w powszednich kontaktach i zachowaniach. Prowadzę zajęcia dydaktyczne z kultury duchowej, folklorystyki,
seminarium licencjackie oraz laboratoria etnograficzne, połączone z badaniami terenowymi
na Bojkowszczyźnie w Karpatach ukraińskich. Od 2006 r. biorę też udział w polsko-ukraińskich badaniach grantowych Ukraina: pamięć, tożsamość podmiotowość.
W młodości interesowalem się archeologią i właśnie ta dyscyplina była pierwszym kierunkiem moich studiów (UAM w Poznaniu), etnografię wybrałem dopiero później. Nigdy
nie żałowałem tego wyboru, ponieważ nasza dziedzina, jak często się zauważa, to dość specyficzna część humanistyki. Kieruje naszą uwagę na to, co szczególne lub zgoła mało istotne, często dotąd niezauważane, by odsłonić znaczenie i często zaskakująco ważny sens.
Z tego też względu cenię sobie pracę w terenie i traktuję ją jako najsilniejsze źródło
własnych inspiracji badawczych, a jednocześnie jako metodę nabywania wrażliwości oraz
wiedzy przez studentów.
70
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:51
Page 3
Wojciech Bęben
Moja działalność opiera się na dwóch fundamentach: antropologii i pracy misyjnej. Po
ukończeniu studiów w Wyższym Seminarium Duchownym w Krakowie w 1975 r. wyjechałem do Papui-Nowej Gwinei. Już po roku zostałem zatrudniony jako antropolog w Melanesian Institute w Goroka. W 1985 r. wróciłem do Polski w celu podjęcia dalszych studiów etnologicznych, które zaowocowały habilitacją w 2005 na Uniwersytecie Warszawskim. Mój
czas dzieliłem na pracę uniwersytecką w Polsce i wielomiesięczne badania terenowe w Nowej Gwinei, Australii, Nowej Zelandii. Podstawowymi zagadnieniami, które mnie pasjonowały były tradycyjne wierzenia, moralność i prawo zwyczajowe, poglądy kosmologiczne
i medycyna ludowa. Dzięki kilkunastu latom przebywania wśród krajowców zebrałem wspaniałe materiały do licznych prac; opanowałem również kilka języków, w tym arapeski,
biemowski, pidgin-english, w mniejszym stopniu abelamski i enga-ipili. Znajomość języków, które są swoistym kodem kulturowym, może wzbudzić w badaczu poczucie, że wie
już wszystko. A przecież tak nie jest. Żyjąc wśród krajowców, nauczyłem się pokory i umiejętności bycia w grupie. Jednostka nic przecież nie znaczy w świecie, gdzie dominuje przyroda i żywioły. Przeciwieństwa, takie jak nauka i wiara, mogą się cudownie uzupełniać.Tego
doświadczyłem i tego jestem pewien.
71
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
04:21
Page 4
Zbigniew Benedyktowicz
Jestem antropologiem kultury, adiunktem w Instytucie Sztuki PAN w Warszawie, kierownikiem Zakładu Antropologii Kultury, Filmu i Sztuki Audiowizualnej, redaktorem naczelnym
kwartalnika „Konteksty”, członkiem redakcji „Kwartalnika Filmowego”. Zajmuję się problematyką wyobraźni symbolicznej i antropologią kultury współczesnej. Napisałem wiele artykułów na ten temat, jestem współautorem i redaktorem naukowym książek: Film i kontekst
(1988), Sztuka na wysokości oczu. Film i antropologia (1991), Zbigniew Rybczyński – podróżnik do
krainy niemożliwości (1993), autorem książek z zakresu antropologii kultury: Dom w tradycji
ludowej (1992), Portrety „Obcego”. Od stereotypu do symbolu (2000).
72
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:51
Page 5
Barbara Borkowska
Jestem doktorantką w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej od grudnia 2005 r.
Moje dotychczasowe zainteresowania badawcze związane są z terenem Mazur. Na potrzeby pracy magisterskiej przeprowadziłam badania w niewielkim mieście mazurskim, położonym blisko granicy z Mazowszem. Ich celem było odtworzenie przebiegu procesu zakorzenienia osób przesiedlonych tam po wojnie z Wołynia.
Obecnie w tym samym mieście prowadzę badania, które posłużą mi do napisania rozprawy doktorskiej. Moje aktualne poszukiwania badawcze skupiają się przede wszystkim
wokół relacji człowiek – przestrzeń. Analizuję czynniki wpływające na sposób postrzegania, waloryzowania i kształtowania przestrzeni oraz staram się ustalić, jakie znaczenie
odgrywa przestrzeń w kształtowaniu procesów społecznych i kulturowych, zachodzących
wśród zamieszkującej ją społeczności. Interesują mnie zarówno przekształcenia dokonywane w tkance miejskiej, jak i ewolucja postaw w stosunku do krajobrazu kulturowego.
W Instytucie prowadziłam zajęcia pt. Antropologia przestrzeni małego miasta oraz laboratorium etnograficzne Mazury – wrastanie w przestrzeń (geograficzną, społeczną i kulturową).
73
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:51
Page 6
Krzysztof Braun
Studia etnograficzne ukończyłem w 1971 r. w Katedrze Etnografii na Hożej, a w 1976 studia
podyplomowe w zakresie planowania przestrzennego na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej.
Pracując w wielu instytucjach o charakterze naukowo-badawczym, prawie zawsze zajmowałem się badaniami terenowymi i organizacją nauki. W wyniku tych doświadczeń jestem głęboko przekonany, że wśród pytań badawczych typu: kto? kiedy? jak? najważniejszym jest pytanie: dlaczego? Odpowiedź na nie ważna jest niezależnie od tego, czy badamy
wytwory kultury materialnej, czy organizację przestrzeni, czy współczesne zachowania
społeczne. Otaczająca nas rzeczywistość, prawie wszystkie ludzkie zachowania mają swe
korzenie w przeszłości, w jakimś gospodarczo-społecznym i kulturowym kontekście. Dlatego prowadząc badania terenowe, gdy zastanawiam się, dlaczego ludzie w jakichś okolicznościach zachowują się właśnie tak, staram się sięgnąć do źródeł historycznych: gospodarczych i stanowych, i prześledzić proces rozwoju społeczno-gospodarczego, czasem
politycznego, terenu i grupy, która jest przedmiotem moich badań.
W sferze moich zainteresowań są podziały regionalne i historyczne Polski, kultura religijna i społeczna mieszkańców Mazowsza i Podlasia i współczesność kulturowa północnych
Kresów Rzeczypospolitej, głównie Wileńszczyzny.
W Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej prowadzę archiwum.
74
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:51
Page 7
Amanda Bruczkowska
Od grudnia 2004 jestem doktorantką w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej
UW, w Zakładzie Antropologii Kulturowej. W 2003 r. obroniłam pracę magisterską na temat chłopskiego narzekania (na podstawie badań na Roztoczu). W czasie studiów licencjackich uczestniczyłam w laboratorium Etnopolitologia i w jego ramach prowadziłam badania
dotyczące potocznego obrazu polityki w oczach górali podhalańskich (kontynuowałam je
z przerwami do 2005 r.).
W 2002 i 2003 r. prowadziłam badania etnograficzne wśród Polaków na Bukowinie Rumuńskiej, a w 2003 i 2004 – wśród Selkupów na Zachodniej Syberii. Jednak nadal największe zainteresowanie budzą we mnie zjawiska, które można obserwować współcześnie w polskich wsiach, i ten teren pozostaje w centrum moich poczynań naukowych. Obecnie zajmuję
się antropologią ekonomiczną i zbieram materiały do doktoratu na temat strategii ekonomicznych rolników (prowadzę badania na pograniczu Mazowsza i Podlasia).
Zajmuję się również pozauniwersytecką edukacją antropologiczną: w szkołach podstawowych, gimnazjach i liceach oraz różnego rodzaju placówkach kultury. Ukończyłam laboratorium edukacyjne w OBTA UW, prowadziłam zajęcia i warsztaty na tematy etnograficzne i antropologiczne między innymi w Natolińskim Ośrodku Kultury, w warszawskich
szkołach i w Centralnej Bibliotece Rolniczej. W ten sposób pragnę przyczynić się do popularyzowania antropologii w środowisku nieakademickim.
75
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
Piotr
Cichocki
76
02:51
Page 8
Jako że jestem świeżo upieczonym doktorantem Instytutu, skoncentruję się raczej na swoich planach, a nie osiągnięciach. Roczne
badania, które prowadziłem na Antypodach i które stały się podstawą pracy magisterskiej Konflikt dyskursów w organizacji australijskich
Aborygenów, miały na mnie wpływ, zarówno jako na badacza, jak i na
człowieka. Obecnie koncentruję się na badaniach współczesnego
społeczeństwa w nieco zaniedbanej przez etnografów przestrzeni,
a mianowicie w sieci internetowej. Interesuje mnie wpływ nowych
technologii na ludzką tożsamość, specyficzne cechy procesu komunikacji społecznej, wynikające z jej technologizacji, wreszcie
kształt i charakter wspólnot, które powstają za pośrednictwem i na
bazie Internetu.
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:51
Page 9
Kamila Dąbrowska
Moje zainteresowania badawcze skupione są
na mechanizmach tworzących pamięć polską
i żydowską. Mimo wieków współistnienia
społeczności polskiej i żydowskiej na terytorium Polski pamięć żydowska i pamięć polska są dwiema narracjami historycznymi
w odmienny sposób pokazującymi przeszłość. W Polsce pamięć o żydowskiej przeszłości i dziedzictwie stopniowo była marginalizowana i wymazywana. Umieszczając
dzieje społeczności żydowskiej poza ramami
historii narodu polskiego, kulturze i historii
żydowskiej wyznaczono miejsce w izolacji.
Koniec lat 90. przyniósł zmianę. W dyskursie
publicznym szeroko rozumiana problematyka
judaizmu, Zagłady pojawiać się zaczęła coraz częściej. Społeczna świadomość o wielowiekowym współistnieniu Żydów i Polaków
z roku na rok zaczyna być coraz silniejsza, często przywołując z przeszłości bolesne i traumatyczne wydarzenia. Istotne zmiany pojawiły się również w samej społeczności żydowskiej. Ludzie odnajdujący swoje korzenie aktywnie angażowali się w odradzające się życie
żydowskie. Moja praca magisterska poświęcona była zagadnieniu odnalezionej i wybranej
tożsamości żydowskiej wśród najmłodszego pokolenia polskich Żydów.
W ramach prowadzonego przeze mnie laboratorium studenci analizować będą proces
konstruowania rzeczywistości społecznej w kontekście tworzonego dziedzictwa żydowskiego. Wysiłki czynione przez ludzi zajmujących się „odzyskiwaniem” żydowskiej przeszłości
konfrontują mieszkańców wielu miast i miasteczek z sytuacją, w której odrzucone, wyparte
lub zapomniane dziedzictwo żydowskie staje się ponownie nieodłącznym elementem ich
życia. Celem naszych badań jest poznanie elementów tworzących pamięć o Żydach. Uwidocznią one emocje i postawy Polaków dotyczące żydowskiego dziedzictwa, obok którego
żyją, a które w ciągu ostatnich kilku lat poddane zostaje intensywnym procesom odtwarzania.
W ramach przygotowywanego przeze mnie doktoratu prowadzę rozmowy z obecnymi i
byłymi żydowskimi mieszkańcami Dolnego Śląska. Moje badania mają na celu poznanie
mechanizmów tworzenia pamięci o ich powojennym życiu na tym obszarze. W trakcie
badań staram się analizować indywidualne narracje rozmówców, jako sposób przekazywania wizji świata, opisywania doświadczeń i interpretowania własnej przeszłości w oparciu
o przywoływane wspomnienia. Autobiograficzne narracje stają się podstawą tworzenia
pamięci zbiorowej dolnośląskich Żydów i co za tym idzie, fragmentu polsko-żydowskiej
historii związanej z tym terenem.
77
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:51
Page 10
Krystyna Dudzińska
Na studiach etnograficznych najważniejsze były wyjazdy. Wspólnie z Asią Jaroć udało nam
się szybko ułożyć program: konferencja o Australii we Wrocławiu, festiwal filmów w Łodzi,
spotkanie międzyuczelniane w Murzynowie. Jednak to zajęcia obowiązkowe, czyli laboratoria etnograficzne stały się najważniejszymi doświadczeniami – zmieniając już na zawsze
sposób, w jaki podróżuje absolwent etnologii.
W czasie studiów pracowałam, nie odczułam więc jako przełomu daty obrony. Ale im
bardziej się od etnologii oddalałam, tym bardziej się okazywało, że coraz trudniej się z nią
ostatecznie rozstać.
W roku 1997 zaczęłam prowadzić laboratorium etnograficzne Wielowyznaniowość na pograniczu polsko-białoruskim, w roku 1999 powróciłam na Podlasie z następną grupą studentów.
Do dziś próbuję spłacić im dług wdzięczności za materiały, które wtedy zebrali. I ciągle mam
nadzieję, że jeszcze uda mi się dobrze wykorzystać ich pracę.
Obecnie pracuję w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej, ale gdzieś zawsze
myślę o KEiAK i Oboźnej. Zawsze czas Katedry jest dla mnie czasem, kiedy biurokracji
było mniej, a najważniejsza była etnografia. I sama nie wiem, czy to ja już jako pracownik
Instytutu sama kreuję tę biurokrację, porządkując, pisząc sprawozdania i zliczając punkty
dla ministerstwa, czy to przez nasze rozstanie z Katedrą na rzecz Instytutu zostałam
wciągnięta w ten wir. Jeśli udaje mi się powracać do etnografii, tej prawdziwej z Katedry, to
dzięki najważniejszym lekturom i podróżom w ramach jedynego i niepowtarzalnego doświadczenia: laboratorium Profesor Magdaleny Zowczak.
78
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
04:25
Page 11
Michał Głuszek
Absolwentem etnologii jestem od niespełna roku. Na studiach interesowałem się różnymi
przejawami religijności, badania prowadziłem w południowo-wschodniej Macedonii.
Obecną moją pracę w IEiAK, choć różni się ona istotnie od moich antropologicznych zainteresowań, uznaję za niezwykle ciekawe doświadczenie „informatyzacji” instytucji, jaką jest
Uniwersytet. W ciągu 2 lat mojej pracy w Instytucie Uniwersytecki System Obsługi Studiów (USOS), którym się zajmuję, wszedł do świadomości studentów i pracowników. Nie
osiągnął jednak jeszcze statusu funkcjonalnego urządzenia, które pozwala administrować
jednostką dydaktyczną w sposób zdalny i zautomatyzowany. Może to zresztą i dobrze
– USOS postrzegany jest często jak mityczny potwór odczłowieczający administrację
Instytutu, z której „ludzkim obliczem” cieszyłem się przez całe studia. W swojej pracy staram się do takiej dehumanizacji nie dopuścić; pamiętając o dobrodziejstwach Internetu jako
narzędzia, pamiętam o najważniejszym – bezpośrednim kontakcie z drugim człowiekiem.
79
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:51
Page 12
Moje wyobrażenia o etnografii, po wymarzonych studiach
Urszula
w Katedrze Etnografii, spełniała praca w Państwowym Muzeum Etnograficznym, w Dziale Gospodarki Podstawowej
Rzemiosł. Liczne wyjazdy terenowe związane z dokumenGmachowska itacją
filmową i fotograficzną kultury materialnej, pozyskiwanie eksponatów do zbiorów muzeum, organizowanie wystaw stałych (po przeprowadzce muzeum z Młocin do budynku na ul. Kredytową w Warszawie) i licznych wystaw
czasowych w całej Polsce – dostałam rzetelną szkołę etnograficznego rzemiosła,
W 1995 r rozpoczął się drugi etap mojej zawodowej aktywności i zbliżenie się z etnologią i antropologią kulturową: podjęłam pracę w bibliotece Katedry (a dzisiaj już Instytutu) Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, gdzie
pracuję do dzisiaj, łącząc obowiązki bibliotekarskie, w znakomicie rozwijającej się, dobrze przystosowanej do programu działalności naukowej Instytutu placówce, z prowadzeniem sekretariatu studiów wieczorowych. Pomagając studentom przygotowującym się do zajęć, sama pogłębiam wiedzę,
odkrywając na nowo bogactwo etnologii i antropologii.
80
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
04:27
Page 13
Justyna Jasionowska
Gdy kończy się studia etnologiczne, najważniejsze to pracować wśród ludzi i dla ludzi. Praca na Uniwersytecie Warszawskim jest powodem do dumy, praca w Instytucie Etnologii
i Antropologii Kulturowej powodem do radości i zadowolenia. Przez kilkanaście lat mojej
pracy w Instytucie zmieniły się zasady i sposób funkcjonowania. Już w latach 90. jako jedni
z pierwszych na UW przeprowadziliśmy kilka reform – utworzone zostały studia dwustopniowe, wprowadzony system punktów ECTS. We wszystkich tych działaniach aktywnie
uczestniczyłam. Obecnie proces boloński stał się kolejnym wyzwaniem – program USOS,
wzbudzając liczne emocje, ogarnął już całą uczelnię i funkcjonuje także u nas.
W swojej pracy staram się oswajać przepisy i zarządzenia czasem nudne, zawsze trudne,
organizować działania bardzo potrzebne i trochę mniej potrzebne. Najważniejsze jest to, że
pracując wśród studentów, stale optymistycznie patrzę na wolniej upływający czas.
81
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:51
Page 14
Paweł Kalinowski
Ukończyłem etnologię w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UW w 1997 r.,
broniąc pracę Między re-kreacją a rekreacją. Antropologia pieszej pielgrzymki do Częstochowy. Po studiach związany byłem z macierzystym Instytutem, gdzie prowadziłem m.in. zajęcia z teorii
kultury, etnografii Europy (kultura średniowiecznej Europy i krajów skandynawskich) oraz
kultury duchowej. Główne pola mojej aktywności badawczej to antropologia integracji
europejskiej, teorie komunikacji oraz szeroko rozumiana europeistyka. Od początków pracy
naukowej zajmuję się relacją między językiem, działaniem społecznym oraz sferą wartości,
czyli funkcjonowaniem różnych dyskursów (np. europejskiego, unijnego, kaszubskiego) we
współczesnej Polsce. Prowadziłem badania naukowe w Polsce (Mazury, Lubelszczyzna, Kaszuby) oraz w Bułgarii (Rodopy Centralne). Realizowałem wiele projektów badawczych,
np.: Polska w Europie. Integracja europejska z perspektywy lokalnej, Między globalizacją a lokalizacją.
Lokalna tożsamość w dobie integracji europejskiej, Chrześcijanie i muzułmanie w społeczeństwie wieloetnicznym w Bułgarii. Stosunki społeczno-religijne w Rodopach Środkowych. Kończę pracę nad doktoratem pt. Integracja europejska z perspektywy lokalnej. Problemy komunikacji społecznej na przykładzie
powiatu nidzickiego w województwie warmińsko-mazurskim.
82
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 15
Jestem adiunktem w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej, magistrem archeologii
i etnografii, doktorem nauk o sztuce. Interesuje mnie interdyscyplinarne podejście do
badania znaczeń materialnej rzeczywistości, zwłaszcza tych jej elementów, które prowokują ludzi do podejmowania konkretnych działań, współtworzących praktyki kulturowe takie jak: chęć posiadania i kolekcjonowanie przedmiotów, oddawanie im czci, emocjonalne
reagowanie na kontakt z nimi etc. Prowadzone przeze mnie zajęcia dotyczą zagadnień antropologii sztuki oraz kulturowych uwarunkowań postrzegania obrazu; moje laboratoria
poświęcone były kolejno: współczesnej sztuce dewocyjnej, biografiom rzeczy oraz zabytkom dziedzictwa narodowego. Doceniając wielkość cudzej myśli, staram się też w miarę możliwości przybliżać polskim czytelnikom interesujące prace badaczy zagranicznych w moich tłumaczeniach.
Ewa
Klekot
83
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 16
Agnieszka Kościańska
Zajmuję się antropologicznymi gender studies oraz alternatywnymi formami religijności. Moja
praca magisterska dotyczyła tak zwanych ruchów antykultowych, czyli organizacji powstałych jako reakcja na działalność nowych ruchów religijnych. Obecnie kończę pisać
rozprawę doktorską, w której z perspektywy gender studies analizuję zagadnienia związane z
konwersją religijną we współczesnej Polsce. Badania przeprowadzone wśród uczestników i
uczestniczek marginalnej grupy religijnej są dla mnie pretekstem do bardziej ogólnych rozważań na temat wpływu religii na kształtowanie się praktyk i znaczeń związanych z płcią
oraz złożonej relacji między religią i duchowością a feminizmem.
Biorę też udział w pracach redakcji czasopisma „(op.cit.,)”. Ponadto w zeszłym roku została wydana współredagowana przeze mnie książka Kobiety i religie (we współpracy z Katarzyną Leszczyńską). Niebawem ukaże się dwutomowy podręczniki do antropologii płci
(Gender. Perspektywa antropologiczna), który przygotowałam wspólnie z Renatą Ewą Hryciuk.
84
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
04:28
Page 17
Małgorzata
Kowalska
Jestem związana z etnologią od 10 lat. Na początku pracowałam w administracji Instytutu,
jeszcze wówczas Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej. Wkrótce potem rozpoczęłam studia na etnologii, które pozwoliły mi na zmianę spojrzenia nie tylko na własną pracę.
Dzięki udziałowi w badaniach etnograficznych, na początku w ramach grupy laboratoryjnej
na Podlasiu, a potem w ramach własnych badań do pracy magisterskiej, przestałam traktować codzienną pracę w sekretariacie Instytutu jako typowo „biurową”. Praca w sekretariacie
stała się dla mnie przygodą. Postrzegam ją jako miejsce, w którym można spotkać ciekawych
ludzi (studentów i nie tylko) o podobnych zainteresowaniach. Nie czuję się urzędnikiem,
a studenci nie są moimi petentami. Jestem tak jak oni etnologiem. Moje zainteresowania
koncentrują się na antropologii ekologicznej, prowadzę badania wśród ekologów zrzeszonych w organizacji pozarządowej Pracownia na rzecz Wszystkich Istot.
85
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 18
Joanna Koźmińska
Umberto Eco w niewielkiej książce O bibliotece przedstawia wzorzec antybiblioteki jako
„ogromny koszmar”, „totalną zmorę”, w dziewiętnastu punktach dowcipnie opisując pułapki
czyhające na każdego czytelnika: nieprzyjazna obsługa, piętrzenie trudności w uzyskaniu
książek, brak podstawowych informacji etc. Jest to wizja biblioteki poruszająca każdego,
kto w niej pracuje.
Od 12 lat kieruję biblioteką Katedry/Instytutu, będąc etnografem przyuczonym do zawodu bibliotekarza. Staram się stworzyć bibliotekę przyciągającą użytkowników klimatem
w niej panującym, wszechstronnością księgozbioru gromadzącego najnowsze i najznakomitsze publikacje światowe oraz odpowiednim dostosowaniem warsztatu informacyjnego.
Ekspansja Internetu i korzyści z niego wynikające, a wspomagające warsztat naukowy (rozwój zasobów bibliotek cyfrowych, dostępność czasopism on-line dla pracowników UW,
programy zarządzające bibliografiami) w połączeniu z tradycyjnym udostępnianiem
książek stwarza możliwości, o jakich w czasie moich studiów trudno było marzyć.
Interesuje mnie fotografia etnograficzna; zatrzymuję w obiektywie odchodzącą kulturę
materialną, kulturę religijną, szczególnie regionu Podkarpacia. Lubię podróżować po Polsce, Ukrainie i Francji.
86
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 19
Paweł
Krzyworzeka
Etnografią zainteresowałem się w wieku licealnym, dzięki udziałowi w Warsztatach Kurpiowskich zorganizowanych przez pracowników i studentów Wydziału Pedagogicznego UW
oraz animatorów kultury z gminy Czarnia. W 1999 r. – z chęci zgłębiania wiedzy o Kurpiach
– rozpocząłem studia w Katedrze Etnologii i Antropologii Kulturowej UW. Nie udało mi
się spełnić postanowienia, z jakim przyszedłem na studia, poznałem jednak, i wciąż okrywam nowe, pola badań etnograficznych.
Pracę licencjacką Od chaty ojca do domu męża. Dom w obrzędzie weselnym z okolic Dziatłowa
(Białoruś) napisałem na podstawie materiałów zebranych w ramach prac grupy laboratoryjnej
dr Katarzyny Waszczyńskiej. Pracę magisterską Selkupska mapa i strzępy rzeczywistości: Rdzenni mieszkańcy obwodu tomskiego – zamiast monografii przygotowałem na podstawie materiałów
zebranych w zachodniej Syberii podczas samodzielnego projektu badawczego.
Obecnie pracuję nad doktoratem, który zamierzam poświęcić m.in. społecznym i kulturowych aspektom emocji w pracy. Badania terenowe prowadzę w firmach sprzedaży bezpośredniej.
Oprócz głównych, wymienionych wyżej, zainteresowań zaangażowany byłem i nadal
jestem w wiele projektów etnograficznych (naukowych, dydaktycznych, komercyjnych,
popularyzatorskich) dotyczących następujących zagadnień: etnografia regionalna (okolice
Zambrowa, tereny nadwiślańskie), sztuka ludowa i nieprofesjonalna (postać Jana Pawła II),
etnografia Bułgarii, antropologia organizacji, społeczeństwo obywatelskie, etnografia organizacji pozarządowych, badania na rzecz innowacji produktowych i organizacyjnych, informacja naukowa w Internecie (szczególnie digitalizacja zbiorów etnograficznych i naukowe
aspekty web 2.0).
87
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
Wojciech
Lipiński
02:52
Page 20
Zajmuję się problematyką etniczną i narodowościową. Interesują mnie kwestie związane ze współczesnymi procesami tożsamościowymi w Europie Wschodniej i na Syberii.
Moje dociekania dotyczą relacji etnicznych i tożsamości
w małych społecznościach lokalnych, sytuacji mniejszości
narodowych, etnicznych i religijnych oraz zjawisk związanych z procesami współczesnego
konstruowania narodów. W ciągu ostatnich lat śledzę te zagadnienia przede wszystkim w
odniesieniu do Republiki Sacha (Jakucja) w Federacji Rosyjskiej i Ukrainy. W prowadzonych tam badaniach skupiam się na sytuacji społeczności zamieszkujących pogranicza
etniczne i kulturowe oraz na toczących się w tych krajach dyskusjach o tożsamości narodowej.
Przedmiotem moich zainteresowań, który wykracza poza granice dawnego ZSRR, lecz
pozostaje w obrębie zakreślonej wyżej problematyki etnicznej, są zjawiska związane z tubylczością – rozwój ruchu tubylczego, zarówno wymiarze globalnym, jak w odniesieniu do
wybranych regionów i państw, towarzysząca mu ideologia oraz związane z tym dyskusje
o statusie ludów tubylczych i samej kategorii tubylczości. Choć zagadnienia te dotyczą zjawisk o wymiarze globalnym, także w tym przypadku pozostaję związany z badaniami szeroko rozumianego Wschodu, bowiem w ruchu tubylczym uczestniczą także ludy Syberii.
88
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 21
Anna
MalewskaSzałygin
Od lat 90. tematem moich badań
prowadzonych we wsiach powiatu nowotarskiego są lokalne wyobrażenia o władzy centralnej
i państwie. Pierwsze spostrzeżenia dotyczyły odmienności sensu
pojęć używanych przez obie strony antropologicznego dialogu
i tak np. słowo „polityka” dla rozmówców oznaczało „pracę, a właściwie zajęcie ludzi władzy”, dla
nas zaś pewną sferę dyskursu i działalności. Podobnie było z pozostałymi terminami, spośród których najbardziej zaskakujące były wiejskie wykładnie słowa „demokracja”. Spostrzeżenia
na ten temat zawiera zbiór tekstów Rozmowy z góralami o polityce.
Moje zainteresowania lokalnym wizerunkiem władzy początkowo (1993-1996) dotyczyły władz gminnych. Badania w powiecie giżyckim, wśród ludności wykorzenionej, były
prowadzone w okresie samorządowego ożywienia w gminnym życiu publicznym, które
mieszkańcy z zaciekawieniem śledzili i komentowali. Zestawienie ich przekonań i wyobrażeń z ideą postawy obywatelskiej, civility (E. Shils), prowadziło do wniosków, że
najbliższe nastawieniu obywatelskiemu były dawne gminne elity władzy, jakkolwiek ich stosunek do mieszkańców wsi, oparty na paternalistycznej wyższości, odbiegał znacznie od
założeń civility. Wnioski te ujęłam w książce Wiedza potoczna o sprawach publicznych.
W latach 80. przedmiotem moich badań prowadzonych na Roztoczu była świadomość
historyczna mieszkańców wsi. Zebrane materiały potwierdzały tezę o wpisaniu lokalnej
wiedzy o przeszłości w przestrzeń i silnej mityzacji: w opowieść o przeszłości wsi wplecione były tak klasyczne wątki mityczne jak potop, nieliczni ocaleni, symboliczne konotacje
kresu, oczyszczenia i rozpoczynania na nowo.
Przez wiele lat prowadziłam ćwiczenia ze wstępu do etnologii, a od 2006 r. wykład z tego
przedmiotu oraz wykład z etnologii Europy, dotyczący procesu kształtowania się kultury
w średniowiecznej Europie. Prowadzę też seminarium metodologiczne dla magistrantów.
Na rok 2007 proponuję nowy wykład o antropologii politycznej i konwersatorium z antropologii państwa, omawiające anglojęzyczne teksty na ten temat.
89
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 22
Włodzimierz
Mędrzecki
Moimi specjalnościami są etnografia historyczna i antropologia historii. Staram się przekonywać studentów naszego Instytutu, że Historia to coś zupełnie innego, niż wydaje się
wynikać ze szkolnego wkuwania dat, nazw i nazwisk oraz informacji o kompletnie nieinteresujących wydarzeniach w rodzaju bitwy pod Borodino. Jednocześnie chcę pokazać, jak ciekawą intelektualnie rozrywką jest analiza rozmaitych rodzajów źródeł historycznych
i etnograficznych. Mój drugi konik to badania nad dziejami ludzi żyjących w Polsce między
1944 a 1989 r. Wraz ze studentami na seminarium kierunkowym i magisterskim szukamy
sposobów równoczesnego wykorzystania warsztatu i metodologii historii i antropologii, by
w ten sposób zbliżyć się maksymalnie do Prawdy o tamtej epoce.
90
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 23
Jeszcze w trakcie studiów, i to dość wcześnie, doświadczać zacząłem wewnętrznego rozdarcia – związanego z tematyką i obszarem zainteresowań. Intrygowali mnie Cyganie – dziś w ramach
poprawności politycznej nazywani Romami; pociągali też bardzo
silnie mieszkańcy wschodniej części Karpat polskich: Beskidu Niskiego i Bieszczadów – ci
wysiedleni i ci, którzy pozostali na miejscu. W lutym 1958 przeszedłem na nartach,
z dwójką przyjaciół, spory kawałek Bieszczadów – od Lutowisk do Cisnej, wchodząc też na
Halicz, Krzemieniec, Rawkę, Połoninę Caryńską i kilka mniejszych wzniesień. Zrujnowane
wsie, pozostałości cerkwi, brak ludzi, pustka były silnym impulsem do bliższego zainteresowania się tą ziemią, ludźmi i kulturą – mieszkańcami tych gór.
Od Cyganów niedaleko do innych grup wędrujących, w tym pasterzy – żyjących w górach, ale też tych żyjących w stepie. Kiedy więc okazało się, że zamiast niezbyt rozwijającej
(jak oceniałem to ja i moi koledzy) praktyki muzealnej możliwy jest wyjazd w Bieszczady
i robienie wywiadów z wypasającymi tam owce pasterzami z Podhala, wybrałem tę druga
możliwość. Nie były w kolizji z tymi zainteresowaniami późniejsze wyjazdy i badania
w Mongolii i wśród koczowników w Indiach (kojarzonych z praprzodkami Cyganów).
Wyjątkowo dużo Cyganów żyje w krajach bałkańskich. Najbardziej aromatyczną kawę
piłem w górach Durmitor, w Czarnogórze, przygotowaną z garści ziaren upalonych nad
ogniskiem przez kobietę z wędrującej tamtędy gromady Cyganów-Czergaszy – zaopatrujących pasterzy w rozmaite sprzęty metalowe. Walory kawy pitej chłodnym rankiem
podnosił kieliszek rakii. Więc i ten obszar stał mi się bliski.
Od kiedy w latach 90. wyjazdy w Karpaty Wschodnie stały się sprawa prostą, staram się
bywać tam często – rejestrować archaizmy, ale i szybko zmieniające się życie mieszkańców
gór, rezultat zmian ekonomicznych i politycznych. Prawie tak chętnie bywam tylko w Mongolii i na Bałkanach. Za poradą mądrych profesorów, a potem i w wyniku własnych przemyśleń postanowiłem porzucić tematykę cygańską i zająć się sprawami poważniejszymi,
bardziej naukowymi. Prawie się udało, ale tylko prawie. Bowiem lata 90. tak ożywiły środowisko cygańskie – m.in. dlatego że dojrzałość i ważne miejsce w społeczności zyskało pokolenie wychowane już jako ludzie osiadli, miejscy i edukowani, i oswojeni ze współczesną
kulturą, w tym subkulturą urzędniczą – tak zdynamizowały, senne do tej pory stowarzyszenia i zespoły artystyczne, że i mnie to wciągnęło i towarzyszy jak cień. Tym bardziej że
i dawni, i nowi znajomi cygańscy nie dali zapomnieć o sobie, angażując do rozmaitych działań. Chyba prawdziwe jest cygańskie przysłowie: nie przeskoczysz swojego cienia.
Lech Mróz
91
absolwenci_ludzie.qxp
Helena
Patzer
92
2007 05 14
02:52
Page 24
Moje zainteresowania badawcze oscylują wokół zagadnień związanych ze zjawiskiem migracji we współczesnym świecie. Metodologiczną inspiracją jest dla mnie
etnografia wielostanowiskowa zaproponowana przez
Marcusa (1995), która poprzez wielość stanowisk
pozwala lepiej zanalizować przyczyny i skutki wzmożonej mobilności ludzi i idei. Teoretyczną bazą moich
badań jest natomiast mało znana w Polsce teoria więzi
ponadpaństwowych (transnationalism), która od lat 90.
stanowi główny przedmiot rozważań antropologów zajmujących się migracją.
Interesują mnie renegocjacje, jakim podlegają więzi
rodzinne w procesie migracji, szczególnie gdy imigrantkami są kobiety. Analizując różne aspekty mobilności rodzin, skupiam się przede wszystkim na praktykach „macierzyństwa na odległość”.
Zarówno w mojej pracy magisterskiej, jak i w rozpoczętym doktoracie zajmuję się szczególnym przypadkiem migracji filipińskiej, jednym z najliczniejszych
obecnie strumieni migracyjnych. Wcześniej prowadziłam badania również na Litwie (Wileńszczyzna) na
temat lokalnej legendy o proroku i jej znaczenia dla społeczności lokalnej.
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 25
Andrzej
Perzanowski
Zamiast charakteryzować
chronologicznie obszary
swoich zainteresowań wolę
spojrzeć na nie z obecnej
perspektywy, pokusić się
o znalezienie czegoś, co
stanowiło wspólny ich mianownik. Jest to życie społeczne w jego ludycznych,
komicznych, marginalnych,
a socjologicznie rzecz ujmując: dewiacyjnych przejawach. Tego dotyczyła moja praca magisterska o bójkach wiejskich, a w jeszcze
większym stopniu doktorat, w którym zająłem się
problemem odmienności
(postacią „odmieńca”, „głupka wioskowego”). Obecnie
dochodzą do tego zainteresowania kryminologią, subkulturami etc. Z perspektywy teoretycznej zajmuję się komunikacją kulturową oraz teorią
dyskursu i narracji, próbując stosować je do analizy powyższych problemów.
Moje badania terenowe to przede wszystkim Polska, ale także Litwa oraz Bułgaria.
Prowadziłem badania z czterema grupami laboratoryjnymi (Polska, Litwa) oraz własne badania w społeczności Pomaków w Bułgarii.
Trudno mi mówić o jakiejś własnej wizji antropologii. Z pewnością jednak optuję za
interdyscyplinarnością, zwłaszcza zaś za pokonywaniem nieuprawnionych współcześnie,
sztucznych barier między antropologią a innymi naukami społecznymi, szczególnie socjologią. W miejsce klasycznej etnologii chętnie widziałbym szeroko pojętą antropologię
społeczną.
Uważam również, że obecny od lat, także w polskiej antropologii, nurt postmodernistyczny (w różnych jego przejawach) skutkuje czymś w rodzaju antropologicznego solipsyzmu. Metoda etnograficzna zaś, moim zdaniem, daje badaczowi dostęp do rzeczywistości empirycznej, pozwalając na konstatacje wykraczające poza subiektywny osąd.
Prowadząc zajęcia, staram się więc przedstawiać antropologię jako dyscyplinę o wypracowanym warsztacie i metodologii, które dają narzędzia do badania i refleksji nad współczesnością.
93
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 26
Marian Pokropek
Rocznik 1932. Młodość to wojna
i zniszczenia, najpierw niemieckie,
potem władz tworzącego się PRL-u.
W liceum Batorego fascynowały go
książki. Cudowna biblioteka i wspaniałe wydawnictwa legionowe, pięknie ilustrowane czasopisma, opisy
krajobrazów i kultury Kresów II RP:
Polesia, Wołynia, Huculszczyzny,
Litwy. Po lekturze książki Ziemia gromadzi prochy już wie, że będzie się zajmował najdawniejszą przeszłością
i kulturą. Przychodzi koniec lat 40. i likwidacja szkoły. Ukochana biblioteka
wrzucona na ciężarówki jedzie do
papierni na przemiał. Szok – zniszczenia i barbarzyństwo. Kończy szkołę Czackiego. Na Uniwersytecie wybiera historię kultury materialnej
– bo to badanie kultury przeszłości.
Jest członkiem sekcji kolarskiej CWKS
– kilka zwycięstw w wyścigach i możność zwiedzania najstarszych miejsc: Biskupin, Kruszwica, Czersk, Tum. Rowerem dojedzie wszędzie.
Na II roku studiów wśród zabytków przeszłości zauważa człowieka. To za sprawą wykładów Witolda Dynowskiego. Urzeka go wizja rozwoju kultur: „doniczki kulturowe”, opis
migracji ludów „skaczących z rafy na rafę”, sugestywność i urok Profesora. Po III roku zostaje bibliotekarzem Katedry jako p.o. asystenta.
W badaniach Katedry zajmuje się budownictwem i osadnictwem Mazowsza i Podlasia,
uczestniczy w badaniach PAE. W głębi duszy marzy o Kresach. W latach 1962-1964 uczestniczy w ekspedycji Jaćwieskiej Jerzego Antoniewicza. Składa projekt badań nad etnografią Wielkiego Księstwa Litewskiego – ale to nierealne w ówczesnych warunkach politycznych.
Po próbie „indywidualnych badań terenowych” na terenie ZSSR przez następne 30 lat
może badać tylko polską część kresowego pogranicza. Podjęcie na początku lat 70. przygotowania Atlasu sztuki ludowej i folkloru w Polsce przez ponad 40 lat wiąże go ze sferą kolekcjonerstwa, dokumentacji twórczości artystycznej, osobowością twórców ludowych. Fascynuje go tradycja, której przejawy potrafi znaleźć w najbardziej niespodziewanych miejscach i zachowaniach ludzkich. Podejmując temat badawczy, wnikliwie studiuje źródła historyczne i opracowania naukowe; konfrontuje je z wachlarzem źródeł wywołanych.
Robiąc dziesiątki tysięcy fotografii wszystkich napotkanych przejawów kultury ludowej,
chce niejako zrekompensować zniszczenie dzieł naukowych, których był świadkiem u progu swej naukowej kariery.
z zeznań Profesora opracował KB
94
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
03:36
Page 27
Magdalena Radkowska-Walkowicz
Oprócz etnologii (UW) skończyłam Szkołę Nauk Społecznych przy Instytucie Filozofii
i Socjologii PAN, gdzie obroniłam doktorat. I prawie ukończyłam polonistykę (UW). Może
dlatego interesuje mnie przede wszystkim interdyscyplinarna refleksja nad znaczeniami i motywami zachowań współczesnych ludzi. Tego rodzaju namysłem jest dla mnie antropologia.
A antropologii uczyłam się przede wszystkim od prof. Anny Zadrożyńskiej (na seminarium
magisterskim), prof. Magdy Zowczak (na laboratorium), dr. Zbigniewa Benedyktowicza
(i „Kontekstów”) oraz całego mojego roku (1994-1999).
Moje zainteresowania naukowe skupiają się przede wszystkim na: robotach, golemach,
cyborgach i androidach – sztuczni ludzie ciekawią mnie zwłaszcza jako zwierciadła, w których przegląda się nasze człowieczeństwo. Temu tematowi poświęciłam doktorat (promotor: prof. Aldona Jawłowska) i napisaną na jego podstawie książkę Od Golema do Terminatora.
Wizerunki sztucznego człowieka w kulturze. Ponadto interesuje mnie: antropologia ciała, kulturowe wymiary technologii, kultura popularna i generalnie antropologia współczesności (cokolwiek by to znaczyło).
Jestem współtwórczynią i redaktor naczelną kwartalnika kulturalno-społecznego „(op.cit.,)”,
wiceprezesem Stowarzyszenia Etnografów i Antropologów Kultury „Pasaż Antropologiczny”, a także redaktorem w Senacie RP. W wolnych chwilach (cokolwiek by to znaczyło) zajmuję się grafiką – jako członek grupy twórczej Studio Sport zdobyłam kilka prestiżowych
nagród za projektowanie graficzne.
95
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 28
Sławomir
Sikora
Po kilkuletnim doświadczeniu pracy w Muzeum Etnograficznym w Warszawie, której początek zbiegł się z zakończeniem studiów na warszawskiej etnologii, przeniosłem się do Instytutu Sztuki PAN, na długie lata wiążąc się z zespołem „Kontekstów”, wówczas (jak i dziś
jeszcze czasem) nazywanych „Polską Sztuką Ludową”. Po krótkotrwałym epizodzie pracy
w „Kwartalniku Filmowym” i obronieniu pracy doktorskiej na temat antropologii fotografii
(opublikowanej pt.: Fotografia. Między dokumentem a symbolem) podjąłem pracę w Instytucie
Etnologii i Antropologii Kulturowej. Zająłem się tu przede wszystkim antropologią filmu
i fotografii, a szerzej: wizualnością w kulturze. Antropologia wizualna paradoksalnie zyskuje
coraz więcej uznania, choć sam paradygmat wizualny (związany silnie z nauką pozytywistyczną), jak się wydaje, legł w gruzach… W swoim najszerszym ujęciu antropologia wizualna nie
sprowadza się, jak niegdyś bywało, do rejestracji różnych form „rzeczy widzialnych” (film
i fotografia) – jest również, a może nawet przede wszystkim, pytaniem o rolę wizualności,
metaforyki wizualnej w danej kulturze, także naszej. Pewna oczywistość, która wiąże się
z naocznością, sprawia, że mniej uwagi zazwyczaj poświęcamy temu, że czytania komunikatów wizualnych, podobnie jak tekstów pisanych, trzeba się uczyć. Ten obszar zainteresowań w Instytucie stale się poszerza i obecnie objął także praktyczną naukę posługiwania się
kamerą.
Poza tym moje zainteresowania oscylują wokół antropologii pamięci i śmierci, a zagadnieniom tym poświęcona była już moja praca magisterska, opublikowana w formie artykułu
Cmentarz. Antropologia pamięci w „Polskiej Sztuce Ludowej”. Zajmuję się także antropologią
refleksyjną. Oprócz wspomnianej książki Fotografia… jestem autorem licznych tekstów
z zakresu antropologii kulturowej i wizualnej, opublikowanych m.in. w „Kontekstach”, „Kwartalniku Filmowym”, „Ludzie”, „Czasie Kultury”, „Roczniku Historii Sztuki”, „(op. cit.)”.
Współpracowałem przy tworzeniu wystawy Malinowski – Witkacy. Fotografia: między nauką
a sztuką (Muzeum Narodowe w Krakowie i CSW, Warszawa) oraz byłem jednym z kuratorów wystawy Nostalgia urzeczywistniona. Afryka w fotografiach Kazimierza Zagórskiego (Zachęta). Ponadto jestem tłumaczem lub współtłumaczem następujących książek: John Berger O patrzeniu, Clifford Geertz Dzieło i życie oraz James Clifford Kłopoty z kulturą, a także
sporej liczby artykułów opublikowanych w pismach bądź wyborach tekstów.
96
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 29
Na studia etnograficzne trafiłem przez przypadek.
Jednak już po pierwszych miesiącach studiowania
antropologii nie miałem wątpliwości, że był to najlepszy wybór z możliwych. Etnografia stała się dla
mnie nie tyle dyscypliną naukową, narzędziem
badawczym, umiejętnością negocjowania znaczeń,
ile chyba przede wszystkim stylem życia.
Tematy, które zaciekawiły mnie prawie 20 lat temu, wciąż są przedmiotem moich zainteresowań,
a do miejsc, w które zacząłem wtedy wyjeżdżać,
nadal powracam – do tych samych ludzi, pejzaży
czy rozmów.
Nie wyobrażam sobie antropologii bez osobistego doświadczenia, nabytego w trakcie „badań terenowych”. I mimo zmieniających się nurtów teoretycznych, wciąż uważam, że tożsamością naszej dyscypliny jest empiria – niezależnie, czy daleko od
mojego miejsca zamieszkania, czy znajdująca się
blisko za oknem. Ja wybrałem bardziej „tradycyjny”
model uprawiania etnografii. Moja pasja etnograficzna narodziła się w wioskach Wileńszczyzny
i w górach Ałtaju. Tym obszarom geograficznym
pozostaję wierny do dziś. Odbija
się to zresztą na moich studentach, którzy muszą słuchać opowieści o wędrujących górach,
szamanach, kultach niedźwiedzia, pokrewieństwie oraz… wyjeżdżać na praktyki terenowe na
Litwę.
Moje zainteresowania naukowe mieszczą się w zakresie szeroko rozumianej antropologii
etniczności. Na ten temat pisałem doktorat o różnych przejawach identyfikacji etnicznej
mieszkańców Syberii. Drugie
zagadnienie, którym zajmuję się
od kilku lat, to lokalność – interesuje mnie, w jaki sposób ludzie
określają i konstruują granice
własnej społeczności.
Łukasz Smyrski
97
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 30
Zofia Sokolewicz
Moje życie polega na bezustannym uczeniu się.
Moim pierwszym profesorem był Witold Dynowski, który wymagał od nas przede wszystkim
wyobraźni, a uczył , że o kulturach plemiennych
i ludowych można mówić łącznie, bo zawsze
mówimy o Człowieku. Studia magisterskie odbywałam w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim, u K. Moszyńskiego i K. Dobrowolskiego.
Doszło do tego dlatego, że w związku z reformą
szkolnictwa wyższego wprowadzono w l949 r.
nowe zasady, zgodnie z którymi do nadania magisterium wymagana była liczba co najmniej
trzech profesorów danej specjalności. W Warszawie był tylko jeden profesor. To postanowienie uderzało w tradycyjną strukturę uczelni,
której podstawę stanowiła relacja mistrz (siedzący na katedrze) – uczeń, wspierani autorytetem Wydziału. Uderzało też w tradycyjną strukturę autorytetów, co zapewne było polityczną intencją prawodawcy.
W rezultacie rozpoczęłam studia magisterskie w Krakowie w l953 r. Od profesora
Moszyńskiego nauczyłam się poszukiwania starych śladów przenikania się kultur i w związku z tym opracowywania typologii, kreślenia map etnograficznych i na tej podstawie budowy hipotez historycznych. Profesor Dobrowolski uczył zaś zasady, że współczesność
jest tylko ogniwem w procesie historycznym, a kultura jest korelatem struktury badanej
społeczności Napisałam pracę magisterską o pługach i płużycach w Polsce: pierwszą część
zgodnie w wskazówkami jednego, a drugą drugiego profesora i nauczyłam się, że w Krakowie funkcjonują obok siebie dwie zupełnie różne etnografie.
Kolejne wyjazdy (London School for Economics i Ecole Pratique des Hautes Etudes) nauczyły mnie, że różnorodność ta jest jeszcze większa, że etnografowie nie tylko stawiają
sobie różne pytania, ale też mówią różnymi teoretycznymi językami. Do grona moich nauczycieli dołączyli też studenci, którzy poszukując własnych dróg, do historyzmu, ewolucjonizmu krytycznego, funkcjonalizmu i strukturalizmu dodali różne kierunki semiotyczne i fenomenologię. Ta różnorodność zwiększała się także dzięki współpracy z afrykanistami, mongolistami, slawistami, a ostatnio z nowo stworzoną specjalnością: europeistyką. Nie
chciałam jednak opowiadać się za żadnym z tych kierunków, bardziej interesowały mnie
relacje między nimi. Uczyłam się nowych teorii także po to, by móc rozmawiać ze studentami, którzy coraz częściej szukali zupełnie własnych dróg.
Lata 80. przyniosły zainteresowania etnometodologią, kognitywizmem, antropologią
refleksyjną i interpretacyjną. Zakwestionowano tak zwane obiektywne cechy warsztatu etnografa, do każdego tematu opracowujemy specyficzne narzędzia, decydujemy o konkretnym
teoretycznym języku. Ale naszą wspólną, mocną stroną pozostał teren (dla mnie Polska,
Mongolia, Bułgaria, Macedonia) i przekonanie o znaczeniu kontekstu lokalnego. Dlatego
może, gdy silna alergia uniemożliwiła mi wyjazdy terenowe, zajęłam się polityką kulturalną
Unii Europejskiej i Rady Europy oraz kulturowymi kontekstami praw człowieka.
98
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:52
Page 31
Jerzy S. Wasilewski
Moje bieżące poszukiwania koncentrują się wokół zagadnień globalizacji. Etnolog/antropolog staje tu wobec dylematu: jak badać ten potężny proces, nie powielając ogólnikowych czy banalnych diagnoz, sporządzanych przez wielkich ideologów. Moja odpowiedź
brzmi: „patrzeć (badać) lokalnie, widzieć (interpretować) globalnie”. W zgodzie z tą dewizą zbieram pochodzące z różnych obszarów świata (głównie z Azji) materiały, tworząc konkretne „studia przypadków”. Potężny prąd globalizacji przeciska się zawsze przez jakieś lokalne „ucho igielne”, kształtując – a jednocześnie będąc kształtowanym – przez różnorodne
miejscowe realia. „Globalna gehenna” sąsiaduje z „globalną groteską”. Tokijska giełda rybna,
postsowieckie święto syberyjskich pasterzy renifera, życie chińskich nędzarzy na wysypisku śmieci wyeksportowanych z Europy, londyński czy berliński wielokulturowy karnawał
– wszystkie takie globalizacyjne mrowiska oferują badaczowi wgląd w rozmaitość stylów
życia, formujących się pod wpływem czynników z drugiego krańca globu.
W badaniach terenowych i penetracjach, jakie najchętniej prowadzę – podobnie jak
przed laty – na obszarach Azji Centralnej, Syberii i Dalekiego Wschodu, kontynuuję dawne
zainteresowania tradycyjnymi systemami symbolicznymi (archaiczne modele świata, szamanizm). Dziś, gdy przeszły one radykalną dezintegrację, a na dodatek w antropologii dawno już odtrąbiono „koniec paradygmatu”, nie da się patrzeć na nie w stary sposób strukturalno-systemowy. Ważne jest spotkanie z konkretnym człowiekiem jako autorem i twórcą
w kontekście jego kultury – to ono stanowi o sensie etnologicznej przygody (patrz cykl
Etnolog w podróży w piśmie „Konteksty”).
Moje prace gabinetowe mają na celu zamknięcie dwóch obszarów nienowej refleksji.
Pod hasłem „NieCzystość” ujmuję problematykę tabu, zakazów magicznych, wykluczenia, wydzielenia i skalania. Natomiast
„NiePoważność” to wielka sfera zachowań
kulturowych (w tym anty-kulturowych),
których wspólnym mianownikiem jest
śmiech. Nadal borykam się z syntezą, która
powinna pokazać, jak interpretuje się w etnologii archaiczne mitologie trickstera,
obrzędowy clowning i rytualną parodię, jak
patrzeć na plebejskie formy humoru w dzisiejszej kulturze masowej i na peryferiach kulturowych. Oba te wielkie zagadnienia mam
nadzieję objąć w oddzielnych publikacjach.
Hołdując przekonaniu, że etnograf powinien być zbieraczem-łowcą, kolekcjonuję
(przygodnie) takie orientalia, które uroczo ilustrują dawne europejskie wyobrażenia Wschodu i odwrotnie. Nie ma nic smaczniejszego
niż osiemnastowieczny orientalizm (cokolwiek by na to powiedział Edward Said).
99
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:53
Page 32
Katarzyna
Waszczyńska
W IEiAK pracuję od 12 lat – najpierw jako asystent, a od 2004 r. – adiunkt. Dlaczego wybrałam
etnologię? By móc odpowiedzieć na to pytanie,
muszę odwołać się do czasu, zanim zaczęłam
studiować w KEiAK UW. Pewnie na drodze każdego człowieka można wskazać kogoś, kto miał
wpływ na jego wybory. Dla mnie taką osobą była
Anna Ostrowińska. To dzięki Niej nauczyłam się
obserwacji otaczającego mnie świata i wrażliwości na inność. Przekazany mi sposób patrzenia na człowieka i kulturę, którą tworzy i w której
uczestniczy, okazał się bliski etnologii. Przekonałam się o tym kilka lat później, już w czasie
studiów. Wtedy odnalazłam swoje miejsce: wyjazdy terenowe w ramach laboratorium etnograficznego na Litwę pozwoliły mi na zainteresowanie się tematyką zróżnicowania etnicznego i kulturowego Europy Środkowo-Wschodniej, którym jestem wierna do dzisiaj. Szczególnie interesujące stały się dla mnie poszukiwania odpowiedzi na pytania „kim jestem?”
i „gdzie należę?” – pytania dotyczące budowania obrazu siebie i swojej grupy. Zagadnienia związane z procesem tożsamościowym mogłam poznać podczas kilkuletnich badań na Białorusi.
Tu, w mikroskali, mogłam przekonać się o niejednoznaczności wyborów i postaw Białorusinów oraz o tym, jak istotną rolę przy ich analizie odgrywa kontekst historyczny, społeczny,
polityczny. Drugim polem moich zainteresowań, stanowiącym dopełnienie pierwszego, są
kwestie społeczności lokalnych i ich postrzegania kultury regionalnej (ciekawi mnie m.in., co należy do tzw. dziedzictwa kulturowego danej grupy, regionu; co i w jaki sposób się o tym mówi;
jaką rolę w popularyzacji wiedzy o kulturze regionalnej odgrywa lokalna elita, z jakim spotyka się odbiorem; interesują mnie także motywacje ludzi, którzy swoje życie poświęcają realizacji różnych pasji, m.in. kolekcjonerstwu). Tych zagadnień dotyczą zajęcia, które prowadzę.
Dla mnie, etnologa, istotny jest teren: wyjazdy badawcze, możliwość obserwacji i uczestniczenia w życiu danej grupy, możność przyglądania się różnym przejawom kultury i ich
rejestracji, czasem niedostrzeganych tam i odkrywanych dopiero po powrocie; to także
kontakt z konkretnym człowiekiem i jego wizją rzeczywistości społecznej, kulturowej itd.
Swoimi doświadczeniami badawczymi starałam się dzielić ze studentami, uczestnikami
prowadzonych przeze mnie czterech grup laboratoryjnych. W czasie wyjazdów nie ograniczaliśmy się jedynie do zaplanowanych badań i terenu, staraliśmy się zobaczyć coś więcej.
Służyły temu objazdy Białorusi oraz „krótkie rekonesanse” sąsiednich państw (Litwa, Ukraina). Dawało to możliwość szerszego spojrzenia na podejmowane przez studentów tematy.
Wyjazdy przyniosły także wiele projektów studenckich (wystawy, publikacje, warsztaty
edukacyjne). Uświadamiają one, że ów teren to nie tylko „problem badawczy do zgłębienia”, ale przede wszystkim konkretni ludzie, ich życie, historie.
Bycie nauczycielem akademickim stanowi dla mnie ciągłe wyzwanie, z jednej strony
dydaktyczne, a z drugiej naukowe; jest bowiem lekcją pokory wobec rozwijającej się wiedzy
etnologicznej i antropologicznej, indywidualności intelektualnej studentów oraz wobec
ludzi, dzięki którym możliwe jest uprawianie etnologii.
100
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:53
Page 33
Anna Zadrożyńska-Barącz
Po skończeniu studiów w zamierzchłych czasach (1963) starałam się w nauce odnaleźć sens
głębszy, niż to proponował ówcześnie obowiązujący światopogląd marksistowski. Drogą
pełną pomyłek i oczywistości wędrowałam w zaułki rozmaitych teorii humanistyki, dziwnych metod badawczych, aby wreszcie usadowić się na obszarze penetracji skromnym, ale
wcale nie ubogim w treści, gdzie można obserwować współczesne obyczaje codzienne, elegancję i chamstwo. Zaczynałam od ścierania się z problemami zanikającej kultury ludowej,
którą z wieloma studentami śledziliśmy w podlaskich wioskach, aby potem uznać, że wszystko, co badamy, to kultura współczesna, bo współczesna badaczowi. A więc wkroczyliśmy
z badaniami na teren PGR-u (kuriozalnej formy gospodarki wiejskiej w Polsce realnego socjalizmu), potem spenetrowaliśmy warszawską FSO i jej chłoporobotniczą załogę, następnie
można już było powrócić do zwyczajnych podlaskich wiosek, śledząc obyczaje świąt i codzienności. Nadarzyła się też okazja do badań bałkańskich (Macedonia), a to pozwoliło na
wstępne próby porównań w sferze obrzędów, zwłaszcza rodzinnych. Porównania te wymusiły pogłębienie refleksji i w czasie, i w przestrzeni. Tu bardzo przydatne okazały się dawne
lektury, zajęcia ze studentami i własne przemyślenia na temat kultury Europy, która okazała
się koniecznym kontekstem historycznym współczesnego obrazu kultury, zwłaszcza w Polsce. I na tym polu powiązań, wpływów, aplikacji na razie się zatrzymałam. Obiecuje ono tak
wiele, że zapewne wystarczy mi pracy do końca życia. Wymaga bowiem nie tylko wielostronnych poszukiwań kulturowych szczegółów, ale przede wszystkim poznawania coraz to nowych pomysłów w dziedzinie teorii i metodologii, aby wreszcie móc dopracować własną
koncepcję kulturowych zdarzeń. A jeżeli to mi się nie uda, ludzkość i tak nie poniesie wielkiej straty…
101
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:53
Page 34
Maciej Ząbek
Z warszawską etnologią wiążą mnie nieprzerwane więzi od początku studiów po dzień dzisiejszy. Na stałe w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej pracuję jednak dopiero
od 2003 r. Po skończeniu studiów wyjechałem na prawie dwuletnie badania terenowe do
Sudanu. Potem pracowałem w Instytucie Krajów Rozwijających się, a także przez 6 lat
w Departamencie do Spraw Migracji i Uchodźstwa MSWiA. Przebywanie w środowisku
urzędników państwowych i naukowców innych niż etnologia specjalności nie pozostało
bez wpływu na moje pasje naukowe, poglądy i osobowość.
Wraz z prof. Lechem Mrozem uczestniczę w programie EQUAL przy realizacji zadania
kierowanego przez Polską Akcję Humanitarną Partnerstwa na rzecz Rozwoju – Integracja
społeczna i zawodowa cudzoziemców „Możesz uczyć się rozumieć” – MUR.
Najkrócej moje zainteresowania można przedstawić, odwołując się do hasła „antropologia polityczna”, oczywiście w rozszerzonym zakresie tego pojęcia obejmującego rozmaite aspekty politycznych wymiarów kultury, w sferze zarówno symbolicznej, społecznej, jak
i materialnej. Zawierają one moim zdaniem także badania nad problematyką rozwoju, polityczną i gospodarczą dominacją, współczesnymi konfliktami zbrojnymi oraz etnicznością i
uchodźcami, którym to studiom ostatnio poświęcam najwięcej uwagi. Powyższe zainteresowania badawcze mają w moim przypadku również swój aspekt geograficzny. Nakładają
się one na badania w krajach Bliskiego Wschodu i Afryki, choć także w Polsce nad imigrantami z tamtych regionów. W książce Biali i Czarni, ostatniej mojej publikacji, poświęconej relacjom polsko-afrykańskim, starałem się zawrzeć syntezę swoich doświadczeń życiowych na
ten temat.
102
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:53
Page 35
Magdalena Zowczak
Zajmuję się antropologią religii: studiami nad apokryfem, modlitwą i ofiarą, współczesną
ekspresją religijną oraz jej związkami z tożsamością w różnych środowiskach i grupach
społecznych. Ostatnio pisałam o karierze postaci Judasza i Lilit w kulturze popularnej oraz
o wykorzystaniu nowych mediów w zbiorowych praktykach religijnych w tzw. Tygodniu
Czuwania 1-8 IV 2005 (artykuły w druku). Pracuję nad zbiorową monografią Fundamentalizm, synkretyzm, ekumenizm w perspektywie lokalnej. Moimi ulubionymi zajęciami były laboratoria
etnograficzne. Obecnie prowadzę seminaria magisterskie i wykładam teorie kultury, prowadzę też seminarium kierunkowe Typy doświadczenia religijnego, a co pewien czas – wykład
monograficzny Biblia ludowa, którego temat zmienię wkrótce na Biblię ludową, biblię popularną.
Prowadziłam badania etnograficzne w Polsce centralnej i wschodniej, na Litwie, Białorusi,
Ukrainie. Realizuję projekt badawczy (grant KBN): Ukraina – pamięć, tożsamość, podmiotowość
z mieszaną, polsko-ukraińską, grupą badaczy, po obu stronach granicy polsko-ukraińskiej.
Kieruję Zakładem Etnologii Polski i Europy.
103
absolwenci_ludzie.qxp
2007 05 14
02:53
Page 36
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
02:57
Page 1
miejsca
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
04:35
Page 2
INSTYTUT ETNOLOGII
I ANTROPOLOGII KULTUROWEJ UW
2006/2007
Dyrektor Instytutu – prof. dr hab. Lech Mróz
Zastępca dyrektora d/s ogólnych, kierownik studiów niestacjonarnych
– dr hab., prof. UW Jerzy S. Wasilewski
Zastępca dyrektora ds. studenckich – dr Katarzyna Waszczyńska
Przewodnicząca Rady Naukowej IEiAK – prof. dr hab. Anna Zadrożyńska
Pełnomocnik dyrektora ds. organizacyjnych – mgr Justyna Jasionowska
Sekretariat – mgr Michał Głuszek, Małgorzata Kowalska
Pracownia obsługi i dokumentacji badań – mgr Krystyna Dudzińska
Wspomaganie informatyczne – dr Andrzej Perzanowski
Biblioteka – mgr Joanna Koźmińska, mgr Urszula Gmachowska
Archiwum – mgr Krzysztof Braun
Studia niestacjonarne
Kierownik – dr hab., prof. UW Jerzy. S. Wasilewski
Sekretariat – mgr Urszula Gmachowska
106
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
04:38
Page 3
Zakład Antropologii Kulturowej
Kierownik: prof. dr hab. Anna Zadrożyńska
Adiunkci: dr Zbigniew Benedyktowicz
dr Ewa Klekot
dr Anna Malewska-Szałygin
dr Magdalena Radkowska-Walkowicz
dr Sławomir Sikora
Doktorantka: mgr Amanda Bruczkowska
Zakład Etnologii Polski i Europy
Kierownik: dr hab., prof. UW Magdalena Zowczak
Profesorowie: dr hab., prof. UW Włodzimierz Mędrzecki
prof. dr hab. Marian Pokropek
Adiunkci: dr Tadeusz Baraniuk
dr Andrzej Perzanowski
Doktorantka: mgr Agnieszka Kościańska
Zakład Badań Etnicznych i Międzykulturowych
Kierownik: prof. dr hab. Lech Mróz
Adiunkci: dr Łukasz Smyrski
dr Katarzyna Waszczyńska
Asystent: mgr Wojciech Lipiński
Doktorantki: mgr Barbara Borkowska
mgr Kamila Dąbrowska
Zakład Etnologii Pozaeropejskiej i Globalistyki
Kierownik: dr hab., prof. UW Jerzy Wasilewski
Profesorowie: prof. dr hab. Zofia Sokolewicz
Adiunkci: dr hab. Wojciech Bęben
dr Maciej Ząbek
Wykładowcy: mgr Paweł Kalinowski
Doktoranci: mgr Piotr Cichocki
mgr Paweł Krzyworzeka
mgr Helena Patzer
107
2007 05 14
04:40
Page 4
promocja oficerska absolwentów Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie
absolwenci_miejsca.qxp
Zakład Antropologii Kulturowej
W tym Zakładzie jest nas siedmioro: mgr Amanda Bruczkowska (doktorantka), doktorzy adiunkci: Anna Malewska-Szałygin, Ewa Klekot, Magdalena Radkowska-Walkowicz, Zbigniew Benedyktowicz i Sławomir Sikora, oraz Anna Zadrożyńska-Barącz (prof.
dr hab.), która Zakładem kieruję. Wszystkie podejmowane tu badania skierowane są
na penetrację kultury współczesnej w bardzo szerokim rozumieniu tego pojęcia. Od
lat realizujemy je na dwóch zasadniczych płaszczyznach, a każda z nich oferuje wielorakie możliwości badawcze, satysfakcjonujące – mam nadzieję – ich badaczy.
Kulturowy pastisz współczesności obejmuje: badania nad dziedzictwem kulturowym
rozumianym jako społeczna konstrukcja narodowego dorobku kulturowego (dr E. Klekot), aktualny obraz kultury polskiej wsi na przykładzie Podlasia (mgr A. Bruczkowska),
studia nad współczesnymi realizacjami święta i codzienności (prof. A. Zadrożyńska)
oraz najnowsze teorie i metody badań współczesnej kultury (dr M. Radkowska-Walkowicz). Drugim wątkiem badań jest wizualność w kulturze współczesnej i jej tradycja.
Tym problemem zajmują się doktorzy Z. Benedyktowicz i S. Sikora. I wreszcie wątek
trzeci to etnopolitologiczny dyskurs w polskich społecznościach wiejskich, czym interesuje się dr A. Malewską-Szałygin.
108
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
02:57
Page 5
Penetracje antropologiczne są drugim obszarem studiów w Zakładzie. Antropologia
państwa (to dr Malewska), antropologia wizualna (to dr Benedyktowicz i dr Sikora),
antropologia turystyki i sztuki (to dr Klekot), antropologiczne interpretacje kultury Europy (to prof. Zadrożyńska) oraz antropologia sztucznych ludzi (to dr Radkowska).
To imponujące problemy, ale rozważamy je na skromnych przykładach, wierząc, że
kiedyś wielka księga wiedzy powiększy się także i o nasze szkice.
AZ
Zakład Etnologii Polski i Europy
Pole naszych badań to kultura symboliczna i komunikacja w tradycyjnych i współczesnych społecznościach lokalnych.
Naszym nestorem jest emerytowany prof. Marian Pokropek, znawca kultury ludowej obszarów Słowiańszczyzny, sławny muzealnik i kolekcjoner sztuki ludowej, niezapomniany etnograf-cyklista, którego charakterystyczna sylwetka staje przed oczami
każdego starszego absolwenta naszego kierunku, kiedy wspomina obozy i wyjazdy terenowe.
Do naszego zespołu należy historyk i etnograf, dr hab. Włodzimierz Mędrzecki,
prof. UW, który wnosi powiew odmienności dzięki historycznemu spojrzeniu. Zajmuje się globalną modernizacją społeczeństwa polskiego na przełomie XIX i XX w.,
a jego ulubionym tematem badawczym jest inteligencja w społeczeństwie polskim XX w.;
studiuje także procesy narodowościowe w Polsce okresu międzywojennego. Rozpoczął badania zmian kulturowych na Kurpiach. Dr Tadeusz Baraniuk, znakomity badacz
terenowy i muzealnik, bada kulturowo-językowe wzory tworzenia wizerunku Innego
w społecznościach lokalnych (koncentruje się na tworzeniu pogłoski, przydomków
i przezwisk). Świetnie zna Mazowsze i obrzędowość karnawałową, od kilku lat prowadzi badania kultury duchowej na ukraińskiej Bojkowszczyźnie. Dr Andrzej Perzanowski
zasłynął oryginalnymi pracami o bójkach i z zakresu antropologii dewiacji w społeczności wiejskiej; jest naszym wymagającym metodologiem i teoretykiem, testującym nowości antropologiczne. Zajmuje się komunikacyjnymi i narracyjnymi wymiarami życia
społecznego, a jednocześnie opiekuje się naszymi komputerami. Poza Polską prowadził
badania na Litwie i w bułgarskich Rodopach. Nasza najmłodsza koleżanka, mgr Agnieszka Kościańska, słuchaczka Studium Doktoranckiego przy Wydziale Historycznym,
interesuje się przywództwem religijnym kobiet. Właśnie skończyła pracę doktorską
Charyzmatyczne kobiety. Konwersja religijna a reorganizacja porządku płci kulturowej (gender) na przykładzie nowego ruchu Brahma Kumaris. Ja zaś, dr hab. Magdalena Zowczak,
109
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
02:57
Page 6
prof. UW, zajmuję się współczesną ekspresją symboliczną w kulturze religijnej, a moim
ulubionym tematem są adaptacje symboliki biblijnej, w tym pastisz. Poza Polską prowadziłam badania na Litwie, Białorusi i Ukrainie i obserwacje w Bułgarii; obecnie kieruję
badaniami pogranicza polsko-ukraińskiego, czyli unijnego (tematem jest kulturowe znaczenie i doświadczenie granicy).
Z Zakładem współpracują nasze absolwentki, dwie słuchaczki Studium Doktoranckiego przy Szkole Nauk Społecznych PAN: Magdalena Lubańska (pisze pracę o koegzystencji prawosławnych i muzułmanów w bułgarskich Rodopach) i Kamila Baraniecka
(studiuje współczesne polskie misteria pasyjne), oraz Ewa Wołkanowska (prowadzi laboratorium etnograficzne Antropologia pogranicza: polsko-ukrainskie sąsiedztwo).
MZ
Zakład Badań Etnicznych
i Międzykulturowych
Jeszcze w latach 80. XX w. zdawać się mogło, że tzw. problemy etniczne – konflikty,
nacjonalizmy, postawy ksenofobiczne, etnizacja religii i polityki – to zagadnienia stosunkowo mało ważne. Wydawało się, że waga oznak przynależności etnicznej, poczucie
etniczności i wartościowanie ludzi według ich etnicznej czy rasowej przynależności będą
coraz bardziej traciły na znaczeniu wobec silnych procesów unifikacyjnych i globalistycznych; wydawało się, że powstanie globalnej wioski jest sprawą oczywistą i przesądzoną, a tym samym coraz mniejsze znaczenie będzie przywiązywane do pochodzenia
i przynależności etnicznej, zaś sprawa wyznania i kultura będą sprawami osobistymi
– własnych wyborów i decyzji.
Zmiany polityczne i ekonomiczne przełomu lat 80. i 90. XX w. w Europie i sporej
części świata pobudziły gwałtowne spory na tle narodowościowym. Otwarte granice
i osłabienie kontroli państwa spowodowały, że w krajach Europy Wschodniej i Południowej nagle pojawiły się gromady śniadych i ciemnoskórych uciekinierów. Tutejsze,
miejscowe społeczeństwa nie były wystarczająco oswojone z obcymi, nie były przygotowane na ich pojawienie się i chęć zamieszkania i pracy. To zaczęło powodować antagonizmy i wrogość do przybyszów.
Cały splot obserwowanych zjawisk i procesów społecznych stał się bardzo wyraźnym sygnałem – wskazywał na ich wagę dla dzisiejszej nauki. Tematy podejmowane
w ramach pracy tego zakładu, w tym w badaniach terenowych prowadzonych zarówno
w Polsce jak też w krajach sąsiadujących i w innych częściach Europy czy świata, mają
110
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
02:57
Page 7
na celu poznawanie, opisywanie, analizę tych zjawisk: wzajemnych relacji pomiędzy etnosami – narodami, relacji międzykulturowych i międzywyznaniowych, stosunku do innych i do mniejszości etnicznych. Nie tylko dla samej wiedzy i nawet nie tylko dla przekazanie tego studentom. Rezultatami są publikacje, opracowania, raporty i ekspertyzy – powstałe w wyniku badań prowadzonych w ramach rozmaitych projektów. Ich celem jest
nie tylko wzbogacenie wiedzy, także dostarczenie odpowiedniej wiedzy tym, którzy zajmują się imigrantami i odpowiadają za politykę imigracyjną i adaptacje uchodźców; także rozpoznawanie sytuacji i możliwości zagrożenia konfliktami na tle rasowym, etnicznym, kulturowym czy wyznaniowym.
LM
Zakład Etnologii Pozaeuropejskiej
i Globalistyki
Powołany z początkiem tego roku nowy, czwarty zakład w Instytucie skupia tych,
którzy specjalizują się w badaniach pozaeuropejskich. Tworzy go kilka osób, zajmujących się od lat Azją, Afryką i Australią z Oceanią, w bliskiej perspektywie mamy
pozyskanie amerykanisty. Nasz pozaeuropejski wspólny mianownik nie oznacza jednakowości podejścia; całość służy raczej temu, by tak istotny składnik naszej dyscypliny,
jak wiedza o tym, co najodleglejsze, „egzotyczne”, był dobrze reprezentowany w procesie dydaktycznym.
Globalizacja to stosunkowo nowy termin w etnologicznym słowniku pojęć podstawowych, ale na pewno jest to hasło, którego nie wolno nam ignorować. To przyszłość
świata w długiej perspektywie, a zarazem ogrom dramatów w perspektywie krótkiej
i w skali lokalnej. Każdy z takich przypadków i proces jako całość stanowią wyzwanie
dla obserwatora- antropologa. Uczymy się, jak patrzeć i badać lokalnie, a zarazem widzieć i interpretować globalnie. Bieżące poszukiwania kilkorga spośród nas, w tym szczególnie doktorantów, dotyczą przynajmniej częściowo zagadnień globalizacji, wielokulturowości i procesów transnarodowych.
Warto wspomnieć, że na Uniwersytecie Warszawskim trwają prace, w których od
początku bierzemy aktywny udział, nad nowym międzywydziałowym kierunkiem
studiów nad globalizacją i rozwojem globalnym. Opracowaliśmy poważną część programu nauczania. Zakład będzie pełnił funkcję koordynatora i wykonawcy zadań dydaktycznych i badawczych.
JSW
111
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
02:57
Page 8
Biblioteka
1995 rok, ul. Oboźna 8, drugie piętro – to siedziba biblioteki Katedry. Jej terytorium
stanowią 3 niewielkie pomieszczenia z labiryntem drewnianych regałów, które mieszczą około 8 tysięcy vol. książek i 4 tysiące vol. czasopism. Misternie poukładane książki
zajmują każde wolne miejsce na korytarzu i w sąsiedniej sali wykładowej. Czytelnia jednorazowo może przyjąć 12 osób. Obok okna w wypożyczalni umieszczona jest półka
z częścią księgozbioru profesora Dynowskiego. Trudno się oprzeć wrażeniu, że za
chwilę otworzą się drzwi i wejdzie uśmiechnięta pani Tosia Hassowa, dziwiąc się obecnością innych osób na swoim miejscu. Warsztat informatyczny stanowi jeden komputer w pracowni-wypożyczalni, a książki są katalogowane za pomocą edytora tekstu. Na
każdym roku studiuje 40 osób, a pracownicy Katedry to 20 osób. Jest to ostatni rok
istnienia tylko studiów stacjonarnych, wkrótce rozpocznie działalność Studium Wieczorowe, które zrewolucjonizuje naszą działalność.
2007 rok, ul. Żurawia 4, pierwsze piętro – to od 10 lat siedziba biblioteki Katedry,
a obecnie Instytutu. Biblioteka dysponuje dwukrotnie większą przestrzenią, z jasną,
przestronną czytelnią na ok. 25 osób. Drugie pomieszczenie zajmuje wypożyczalnia,
magazyn zbiorów i niewielka pracownia. Jako druga biblioteka na UW mamy nowoczesny system regałów mobilnych, kompaktowo skupiających księgozbiór. Nasze zbiory to obecnie ok. 15 tysięcy książek i 6 tysięcy czasopism. Do dyspozycji są 4 komputery, w tym dwa dla studentów. Książki katalogujemy w komputerowym systemie bibliotecznym MAK, który jest umieszczony na stronie www Instytutu.
Razem z rozwojem zakresu dyscypliny etnologii/antropologii kulturowej zmienia się
także profil gromadzenia zbiorów, punkt ciężkości przesuwa się w stronę antropologii
współczesności, zagadnień związanych z kulturą masową i popularną, antropologią etniczności, gender studies, wizualnością, turystyką aż po globalistykę. Duży nacisk jest
kładziony na gromadzenie literatury zagranicznej, bo mimo coraz częstszego ukazywania się przekładów z kanonu etnologii i antropologii kulturowej wiele interesujących
książek wymaga natychmiastowego zakupu i umieszczenia na listach lektur.
Rosnąca liczba czytelników i konieczność dostosowania pracy do ciągle zmieniających się potrzeb w dobie Internetu stanowi przedmiot naszej nieustającej troski. Przygotowujemy readery z tekstami na zajęcia, materiały powielane są na płytach CD
i trwają przymiarki do digitalizacji krótkich tekstów, dostępnych potem dla studentów
on-line.
Szkolenia studentów pierwszego roku mają formę multimedialnej prezentacji, w trakcie której oprócz przedstawiania zasad funkcjonowania biblioteki i zbiorów zapoznajemy
112
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
02:58
Page 9
studentów z technikami wyszukiwania w Internecie zasobów przydatnych etnologowi/antropologowi (czasopisma pełnotekstowe dostępne z bazy UW, kolekcje cyfrowe książek). Ewoluować też musiało podejście do użytkowników, którymi w większości są studenci obciążeni pracą zawodową – wpadają na chwilę, by pożyczyć książkę lub
tekst na zajęcia, i oczekują szybkiej informacji.
JK
113
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
02:58
Page 10
Archiwum
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej począwszy od lat pięćdziesiątych prowadził badania we wszystkich regionach Polski. Uczestniczył także w międzynarodowych badaniach tzw. Ekspedycji Karpackiej, w Bułgarii i na Bałkanach, a od lat siedemdziesiątych na obszarze byłej Jugosławii, w Mongolii i Afryce Wschodniej.
Od końca lat osiemdziesiątych prowadzone są systematyczne badania nad mniejszościami narodowymi w Europie Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem polskiej grupy narodowej w Litwie, Łotwie, Białorusi, Ukrainie i na Kaukazie. W ich
wyniku powstają różne formy opracowań naukowych, poczynając od rozpraw naukowych, dysertacji doktorskich, przez prace magisterskie i licencjackie, na laboratoryjnych kończąc. Opracowaniom tym towarzyszy bogaty materiał dokumentacyjny w postaci wywiadów terenowych, dokumentacji fotograficznej i filmowej.
Zasób Archiwum składa się z kilku działów:
– prac dyplomowych: doktorskich, magisterskich, licencjackich i laboratoryjnych,
– zespołu materiałów terenowych, zespołu maszynopisów i tekstów ,
– fototeki i videoteki ( w organizacji).
Archiwum materiałów terenowych liczy około 8 tysięcy jednostek archiwalnych
w 530 zespołach tematycznych. Największe z nich to zespół MOE (Międzyuczelniane
Obozy Etnograficzne) – materiały terenowe z lat 1957-1985, badania nad dystansem
etnicznym, badania nad stosunkami etnicznymi w Polsce północno-wschodniej i na Wileńszczyźnie, dokumentacja etnograficzna programu „Wisła”. Osobną grupę stanowią
wywiady do prac laboratoryjnych. Katalog zespołów materiałów terenowych, katalogi
prac licencjackich (510 prac) i laboratoryjnych (715 prac) oraz katalog maszynopisów
i tekstów ( 150 zespołów) są dostępne w komputerach biblioteki i Archiwum.
Wykaz prac magisterskich (750 prac) znajduje się na stronie www biblioteki instytutu i w niniejszej publikacji.
KB
114
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
02:58
Page 11
Pracownia Obsługi i Dokumentacji Badań
W ramach działania Pracowni dokumentowane są badania prowadzone przez Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej. Zgromadzone, a następnie wprowadzone do
bazy internetowej Uniwersytetu Warszawskiego http://bibliografia.icm.edu.pl zostały
dane dotyczące publikacji pracowników Instytutu, w tym prof. Anny Kutrzeba-Pojnarowej, prof. Witolda Dynowskiego oraz długoletniego współpracownika dr. hab. Jacka
Olędzkiego. Łącznie baza zawiera dane ponad 1000 pozycji bibliograficznych.
Dokumentowany jest udział w konferencjach, realizowanych grantach, stypendiach
oraz sprawozdania z badań terenowych. Bieżąca informacja o działaniach pracowników jest umieszczana na internetowej stronie Instytutu (w dziale instytut/badania i publikacje). Instytut gromadzi także dokumentację związaną z przekształceniami organizacyjnymi i uzyskanymi certyfikatami.
Lech Mróz
KD
115
absolwenci_miejsca.qxp
2007 05 14
02:58
Page 12
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 1
studia
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 2
Studia w Instytucie
Katarzyna Waszczyńska
Zmiana to jeden z tematów podejmowanych przez etnologów. To także jedno z określeń, które można wykorzystać w charakterystyce studiowania etnologii na Uniwersytecie Warszawskim. Zmiana nastąpiła bowiem w lokalizacji siedziby (od ul. Hożej do
ul. Żurawiej), nazwie (dawniej Katedra, od 2001 r. Instytut), liczbie studentów (od
kilku do kilkudziesięciu studentów na roku), formie studiów (od dziennych do dziennych i wieczorowych), zasad studiowania (wprowadzenie europejskiego systemu punktów kredytowych ECTS), a także w programie studiów. Ci, którzy rozpoczynali swoje
studia kilkanaście lub kilkadziesiąt lat temu, poznawali zagadnienia związane z etnografią Polski, Słowiańszczyzny, Europy, obszarów pozaeuropejskich czy też etnologią
i antropologią – ich nurtami, wybitnymi postaciami, teorią kultury, ale także musieli
zmierzyć się z zajęciami takimi jak: ekonomia, statystyka itd. Dzisiaj w programie studiów tych ostatnich nie ma. Jednak oprócz przedmiotów wymaganych przez tzw. standardy nauczania znajdują się te, które są odpowiedzią na rozwój zainteresowań, metodologii, pól badawczych współczesnej antropologii i etnologii. W ofercie znajdują się
zatem zajęcia poświęcone antropologii symbolicznej, współczesności, postsocjalizmu,
dewiacji, etniczności, relacjom między filozofią a antropologią, miedzy antropologią i
sztuką, studiom genderowym, tekstualizacji etnografii czy badaniom New Age. Zainteresowaniem cieszą się także zajęcia na temat internetu, warsztaty filmowe czy lekcje
komputerowej analizy badań jakościowych. Warte podkreślenia są okazjonalne wykłady, głównie w języku angielskim – tzw. profesorów wizytujących, np. z uniwersytetów: Harwardu, Oxfordu, Iwana Franki czy Instytutu Maxa Plancka. Pomału zmieniają
118
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 3
się także sposoby przekazywania wiedzy – i choć nie ma jak tradycyjny wykład, to coraz częściej wykładowcy sięgają po inne środki przekazu, np. prezentacje multimedialne,
czy też korzystają z propozycji e-learningu (a dokładnie blended learningu – łączącego
edukację stacjonarną i poprzez internet).
Od 1997 r. etnologię można studiować w trybie studiów licencjackich – trzyletnich,
i magisterskich – dwuletnich. Celem studiów licencjackich jest z jednej strony zapoznanie z szeroko rozumianą problematyką etnokulturową w kontekście podstawowych zagadnień współczesnej humanistyki, a z drugiej – nauczenie etnograficznej pracy terenowej. Z kolei studia magisterskie nastawione są na pogłębienie wiedzy oraz wykształcenie kompetentnego obserwatora i analityka mechanizmów rządzących kulturą i społeczeństwem w odniesieniu do Polski, Europy, świata. Należy też dodać, że absolwenci IEiAK mogą kontynuować naukę na studiach doktoranckich – i choć są to studia doktoranckie Wydziału Historycznego UW, to od 2000 r. uzyskuje się tytuł doktora etnologii (a nie jak dawniej w zakresie historii nauki).
Studenci (dzienni i wieczorowi, na etapie licencjackim i magisterskim) mają możliwość poszerzenia swoich zainteresowań dzięki uczestnictwu w programach stypendialnych. Jeden z nich umożliwia poznanie innych ośrodków etnologicznych w Polsce (program MOST), drugi zaś pozwala na zdobycie doświadczeń na uczelniach zagranicznych
m.in. na uniwersytetach w Barcelonie, Berlinie, Kopenhadze, Lund, Wiedniu (program
Erasmus).
Instytut uczestniczy w konkursach wewnętrznych Uniwersytetu Warszawskiego –
otrzymaliśmy w latach 2005-2007 trzykrotnie dofinansowanie z Funduszu Innowacji
Dydaktycznych UW na napisanie programu komputerowego do analizy danych jakościowych oraz na realizację praktyk dotyczących filmu antropologicznego.
Niezmienny pozostał jedynie fakt, że studiowanie etnologii jest dla jednych realizacją ich zainteresowań, a czasem ich uzupełnieniem, dla drugich zaś poszukiwaniem interesujących tematów czy tylko „przystankiem” na drodze kariery innej niż ta związana
z etnologią.
119
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
04:43
Page 4
Studenci w Instytucie
opracował Piotr Wójcik
W Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej studiuje szczególny typ studenta.
Każdy kto tu trafia ma niezwykłą ciekawość świata, zamiłowanie do ciągłego poszukiwania, szacunek dla ludzi.
Już od pierwszego roku studiów wdrażani jesteśmy w pracę terenową; jeździmy
kilka razy w roku, by prowadzić badania pod czujnym okiem, wspierających nas, pracowników naukowych. Wyjazdy to nasz obowiązek, ale dla nas to za mało. Badania terenowe
są dla nas najbardziej pasjonującym elementem pracy etnologa, dlatego bardzo szybko
rozpoczynamy indywidualne projekty. Wyjeżdżamy w teren i każdą chwilę poświęcamy
na obserwacje i rozmowy z ludźmi. Każdy z nas ma taki swój własny, osobisty „teren”,
w którym co i raz odkrywa swą nową fascynację, a kontakt z mieszkańcami często przeradza się w wieloletnie przyjaźnie. Takie doświadczenia skutkują poważniejszymi już
badaniami antropologicznymi, zmierzającymi do napisania pracy magisterskiej lub
wydania publikacji (zarówno książkowych, jak i czasopiśmienniczych).
Możliwością wymiany doświadczeń w szerszym gronie są studenckie konferencje
naukowe, w których studenci IEiAK chętnie biorą udział. Jeździmy na spotkania organizowane przez studentów etnologii z innych ośrodków akademickich, uczestniczymy
w interdyscyplinarnych konferencjach Uniwersytetu Warszawskiego, ale również współorganizujemy ze studentami z Berlina własne Dni Etnologii Polifonicznej. Jest to forum
młodych etnologów, którzy na wspólnych, cyklicznych spotkaniach mogą skonfrontować własne obserwacje i wyobrażenia o współczesnej problematyce kulturowej.
120
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 5
Organem wspierającym wszystkie wydarzenia jest Koło Naukowe Studentów IEiAK
„Etno”. Jest ono kontynuacją Koła Naukowego Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, jednego z najstarszych i najbardziej aktywnych kół naukowych Uniwersytetu Warszawskiego, założonego już w latach siedemdziesiątych. Członkami Koła są
studenci etnologii, a także studenci innych kierunków zainteresowani problematyką
antropologiczną.
Sztandarowym wydarzeniem organizowanym przez KNS „Etno” jest organizowany
od czterech lat Przegląd Filmów Etnograficznych „Oczy i Obiektywy”, na którym prezentowane są filmy z całego świata. W ramach przeglądu nawiązaliśmy współpracę
m.in. z Royal Anthropological Institute w Londynie, Państwowym Muzeum Etnograficznym, Polskim Instytutem Antropologicznym, Instytutem Antropologii Wizualnej Państwowego Moskiewskiego Uniwersytetu im. Łomonosowa, Uniwersytetem Viadrina
we Franfurcie nad Odrą oraz antropologami z Niemiec, Austrii, Czech, Litwy i Rosji.
W tym roku podczas przeglądu po raz pierwszy odbyła się również część konkursowa,
na którą zgłoszono filmy z kilkunastu państw z całego świata. W ramach naszych zainteresowań antropologią wizualną odwiedzamy także inne festiwale filmów etnograficznych, nawiązujemy tam nowe znajomości i zapraszamy na własne spotkania. W 2005 r.
Marian Pokropek ze studentami
KNS „Etno” zorganizowało warsztaty filmowe, których efektem było powstanie filmu
121
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
04:45
Page 6
Przebudzenie. Film ten, opowiadający o reakcjach warszawiaków na przemiany na
Ukrainie podczas Pomarańczowej Rewolucji, został pokazany szerokiej publiczności na
przeglądzie „Oczy i obiektywy”.
Oprócz Koła Naukowego Studentów „Etno” działa również powstałe w październiku 2006 Koło Naukowe „Centrum Inicjatyw Międzykulturowych” zajmujące się szeroko rozumianą tematyką uchodźczą. Prowadzi zajęcia w warszawskich ośrodkach dla
uchodźców, gdzie wolontariusze zajmują się dziećmi czeczeńskimi w wieku przedszkolnym, pomagają uczniom w odrabianiu lekcji, uczą je i ich rodziców języków obcych i języka polskiego. KN planuje też działalność edukacyjną zarówno wśród studentów, jak
i uczniów szkół ponadgimnazjalnych, a także działalność na rzecz integracji cudzoziemców, ubiegających się o status uchodźcy, z polskim społeczeństwem. Jest również administratorem projektu aktywizacji zawodowej cudzoziemców, którego uczestnikiem
jest m.in. Polski Czerwony Krzyż.
Inicjatywy studentów etnologii nie muszą mieć koniecznie formy stricte naukowej. Dobrym przykładem był zorganizowany w zeszłym roku FIK – Festiwal Innych Kultur – cykl
kilkunastu imprez etnicznych. Każda z nich dotyczyła konkretnej grupy etnicznej lub regionu i składała się z trzech części: prelekcji na temat danego regionu świata (wygłaszanej
przez jednego z pracowników lub studentów naszego Instytutu), koncertu bądź innej
formy prezentacji artystycznej danego regionu oraz imprezy prowadzonej przez DJ-a.
W zeszłym roku w ramach obchodów siedemdziesięciolecia etnologii na Uniwersytecie Warszawskim zorganizowana została duża impreza integrująca różne środowiska
i roczniki w naszym instytucie, a w marcu tego roku wspólnie ze studentami całego Wydziału Historycznego hucznie obchodziliśmy połowinki. Dla tegorocznego pierwszego
rocznika udało nam się zorganizować wyjazd integracyjny. Wybraliśmy się do Puszczy
Zielonej, gdzie odwiedziliśmy Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie
i przybliżyliśmy młodym studentom etnologii, przy trwających do rana ogniskach, czym
przez najbliższe kilka lat będą się zajmować.
Efektem wyjazdów badawczych studentów w różne strony świata (Irlandia, Turcja,
Syberia, Iran, Mongolia, Dagestan, Kirgistan, Meksyk, Peru) są liczne fotografie, które
prezentujemy w głównym korytarzu IEiAK, na stronie internetowej i w informatorze
IEiAK. Służą nam też do celów dydaktycznych – w ramach Festiwalu Nauki, cyklicznej
imprezie organizowanej przez UW od ponad 10 lat, organizujemy przeglądy zdjęć i slajdów, by zainteresować młodzież gimnazjalną i licealną antropologią.
Mamy nadzieję, że czas naszych studiów okaże się czasem niezwykłym – intensywnej pracy i intelektualnego rozwoju, ale także świetnej zabawy i zawierania przyjaźni na
zawsze.
122
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 7
Laboratorium etnograficzne
Katarzyna Waszczyńska
Etnologię UW wyróżnia, między innymi, prowadzenie tzw. laboratoriów etnograficznych. Zajęcia te należą do pierwszego etapu studiów, etapu licencjackiego, i trwają
nieprzerwanie przez cztery semestry. Warto jednak przypomnieć, że idea tych zajęć
sięga kilkudziesięciu lat wcześniej i nawiązuje do zainicjowanych przez prof. Witolda Dynowskiego Międzyuczelnianych Obozów Etnograficznych (organizowanych od 1953 r.
do 1988 r.). Dzisiejsza formuła laboratorium została wprowadzona do toku studiów
przez prof. Zofię Sokolewicz – a były to lata 70. XX w. Jego założeniem było i nadal
jest, aby studenci, pod okiem opiekunów naukowych, krok po kroku poznawali proces
badawczy: począwszy od postawienia pytania badawczego, zebrania literatury naukowej na dany temat, przeprowadzenia badań terenowych, następnie ich opracowania
i analizy, aż po spisanie wyników i wyciągnięcie wniosków. Dawniej ukoronowaniem
dwuletnich zmagań badawczych była jedynie tzw. praca laboratoryjna broniona podczas publicznej prezentacji. Obecnie, choć nadal forma prezentacji-podsumowań jest
ważna, to ostatecznym zakończeniem jest obrona pracy licencjackiej. Dlatego też wybór grupy laboratoryjnej jest chyba jedną z ważniejszych decyzji, którą student musi
podjąć. Tematyka laboratoryjnych projektów badawczych jest różna (m.in. podejmowano takie zagadnienia jak: zróżnicowanie etniczne, stereotypy, tożsamość, migracje,
akulturacja, komunikacja międzykulturowa, religijność ludowa, wydarzenia cudowne,
wizualność, zmiany ikonosfery, narracje i opowieści, płeć), podobnie jak różny jest teren
(prowadzimy badania w Polsce, Litwie, Łotwie, Białorusi, Ukrainie, Mołdawii, Macedonii, a ostatnio także na Kaukazie). W zależności od liczby studentów proponowanych
jest od 6–7 grup laboratoryjnych, w których uczestniczy ok. 15 studentów.
123
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 8
Z pracami w grupie laboratoryjnej wiąże się kwestia najważniejsza – „doświadczenie terenowe”. To właśnie tu studenci poznają trudy pracy etnograficznej, i ich doznają:
przygotowania do wyjazdu, mieszkanie w obcym miejscu, przełamanie osobistych barier,
ale przede wszystkim uczą się rozmowy w prawdziwym tego słowa znaczeniu, opartej
na dialogu i słuchaniu tego, co ludzie mają do powiedzenia. Wyjazdy terenowe sprzyjają także budowaniu relacji między uczestnikami projektu – między studentami, jak również studentami i ich opiekunami. Efektami tej współpracy są organizowane wystawy,
projekty edukacyjne i popularyzatorskie.
Niektóre prace studentów zostały wydane w zbiorach: Chata estońska: Setu – etnokonfesyjna grupa pogranicza, Chata wileńska: sen i śmierć na Wileńszczyźnie, Etnografia
Patrycja Prześlakiewicz w Gruzji
lokalnych znaczeń, Centrum na peryferiach, Podole i Wołyń. Szkic etnograficzne.
124
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 9
Tematy grup laboratoryjnych od 2000 r.
Fotografia, Andrzej Różycki, Krzysztof Braun
Setu – etnokonfesyjna grupa pogranicza [Estonia], Paweł Ładykowski
Tradycyjne i nowe formy głodówek i postów, Justyna Otwinowska
Współczesne wydarzenia cudowne, Anna Čemeljić
Tożsamość ludności wokół Puszczy Białowieskiej [Białoruś], Katarzyna Waszczyńska
Mit, folklor, polityka, Marcin Szporko
Puszcza Nalibocka [Białoruś], Dagnosław Demski
Polska w Europie. Transformacja czy konfirmacja?, Paweł Kalinowski
Komunikacja w społeczności wiejskiej, Andrzej Perzanowski
Wileńszczyzna – codzienność i święto, Krzysztof Braun
Kultura religijna Polaków na Ukrainie, Magdalena Zowczak
Kultura masowa i środki przekazu w regionie Kolbuszowej, Włodzimierz Mędrzecki
Świadomość potoczna górali. Etnopolityka, Anna Malewska-Szałygin
Cudzoziemcy i emigranci w Polsce. Problemy integracji, Maciej Ząbek
Biografie rzeczy, Ewa Klekot
New Age, Dorota Hall
Ludowe wzorce świętości w kulturze prawosławia. Macedonia, Agnieszka Pokropek
Obrazy grup narodowych, etnicznych, wyznaniowych i społecznych – Białoruś; czyli
o tożsamości ludności okolic Słonimia i Dziatłowa, Katarzyna Waszczyńska
Kultura materialna mieszkańców wsi okolic Węgorzewa, Marzena Godzińska
Integracja europejska z perspektywy lokalnej, Paweł Kalinowski
Cmentarz i ludzie [Łotwa], Paweł Ładykowski
Między obrzędem a Księgą. Współczesna religijność protestantów na Podlasiu,
Krystyna Dudzińska
PRL – państwo które było, ludzie którzy są, Marcin Szporko
Wizje świata społecznego, Anna Kuczyńska-Skrzypek
Kobiece przywództwo religijne, Agnieszka Kościańska
Religijność współczesna – wiara w cuda, Anna Čemeljić
Menonici na Mazowszu, Jerzy Szałygin
Monografia społeczności lokalnej Polaków na Wileńszczyźnie, Andrzej Perzanowski
Inwarianty kultury ludowej Polaków na Wileńszczyźnie, Łukasz Smyrski
Rola rzeki w kulturze mieszkańców nadwiślańskich wsi Mazowsza, Krzysztof Braun
Uchodźcy, Maciej Ząbek
Antropologia państwa: relacje jednostka – władza we współczesnym polskim
społeczeń-stwie, Draginja Nadaždin
125
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 10
Swój – obcy. Eksperyment społeczny wobec możliwości obcego kulturowo osadnictwa
na ziemiach polskich, Justyna Otwinowska
Polesie Wołyńskie. Etniczność na pograniczu [Ukraina], Wojciech Lipiński
Zabytki dziedzictwa narodowego – między polityką a turystyką, na przykładzie
Zamku Warszawskiego i Zamku Wawelskiego, Ewa Klekot
New Age – między wiarą a wiedzą, Dorota Hall
Ludzie i opowieści, Tadeusz Baraniuk
Ciało i technologia – studium współczesnej cielesności, Magdalena Radkowska,
Tomasz Rakowski
Mołdawia, Jarosław Derlicki
Ciało w kulturze, Aleksandra Granada
Wpływ transformacji ustrojowych i zmian cywilizacyjnych na życie społeczności
Krzysztof Braun ze studentami
wiejskiej, Robert Zydel
126
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 11
Formy pamięci, Sławomir Sikora
Kaszubska tożsamość. Między lokalizacją a globalizacją, Paweł Kalinowski
Dwa światy; kaukaski i polski... wzajemne przenikanie się i wykluczanie w sytuacji
migracyjnej, Patrycja Prześlakiewicz, Maciej Ząbek
Religia a płeć, Agnieszka Kościańska
Antropologia dzieciństwa, Antonina Bereza
Obrazy grup narodowych, etnicznych, wyznaniowych, społecznych. Tożsamość
społeczności lokalnej. Białoruś IV, Katarzyna Waszczyńska
Kształtowanie sie i przemiany tożsamości regionalnej mieszkańców Euroregionu
Karpackiego, Agata Wiśniewska
Człowiek, przyroda, ekologia, Tomasz Rakowski
Religijność ludowa chrześcijan obrządku wschodniego, Magdalena Lubańska
Tożsamość Mazowszan – casus Kurpie, Krzysztof Braun
Miasto: przestrzeń / konflikt, Krzysztof Cibor
Miejsca i sąsiedztwa. antropologiczne problemy miejsc zamieszkania,
Anna Kuczyńska-Skrzypek
Obrazy przeszłości. Kresy południowo-wschodnie w relacjach autobiograficznych
przesiedlonych, Olga Linkiewicz
Bojkowszczyzna. Kultura duchowa na pograniczu [Ukraina], Tadeusz Baraniuk
Mieszkańcy wsi wobec przemian społecznych, Amanda Bruczkowska
Etnografia organizacji pozarządowych, Paweł Krzyworzeka
Polska w Europie. Integracja europejska z perspektywy lokalnej, Paweł Kalinowski
Polesie. Etnografia wsi ukraińskiej, Wojciech Lipiński
Mazury – wrastanie w przestrzeń geograficzną, społeczna i kulturową,
Barbara Borkowska
Oblicza starości w nowoczesnej i ponowoczesnej kulturze wielkomiejskiej Warszawy,
Joanna Zalewska
127
absolwenci_studia.qxp
2007 05 14
03:02
Page 12
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 1
tematy
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 2
Prace magisterskie z lat 1955-2007
(w układzie chronologicznym)
opracowała Joanna Koźmińska
współpraca: Krzysztof Braun, Krystyna Dudzińska
1. BIELAWA-GOLIŃSKA Alina: Haft biały w polskim ubiorze ludowym na podstawie niektórych zbiorów muzealnych, rok obrony: 1955, promotor: Witold Dynowski
2. LITWIŃSKA-FAFIUS Jadwiga: Rybołówstwo rzeczne okolic Warszawy od końca XIX w. do
chwili obecnej, 1955, Witold Dynowski
3. MENTZEL-BRYJOWA Tamara: Ozdoby metalowe w polskim ubiorze ludowym na przełomie XIX/XX wieku, na podstawie niektórych zbiorów muzealnych, 1955, Witold Dynowski
4. OLĘDZKI Jacek: Rola środowiska geograficznego w kulturze Kurpiów, 1955, Witold Dynowski
5. PAPROCKA Wanda: Plecionkarstwo na terenach podwarszawskich od końca XIX w. do chwili
obecnej, 1955, Witold Dynowski
6. PIŁAT-PARNOWSKA Maria: Budownictwo gospodarskie i warunki jego rozwoju we wsi Łyse
na Kurpiowszczyźnie, 1955, Witold Dynowski
7. RATYŃSKI Roch: Przemiany w technikach uprawy i narzędziach rolniczych wsi kurpiowskiej
Pianki na przestrzeni XIX i XX wieku, 1955, Witold Dynowski
8. SZELĄGOWSKA-WIDAWSKA Jadwiga: Drogi rozwoju mieszkalnego budownictwa kurpiowskiego na przykładzie osady Kadzidło, 1955, Witold Dynowski
9. ZAGÓRNA-TĘŻYCKA Barbara: Kurpiowski strój ludowy, 1955, Witold Dynowski
10. ZIELIŃSKA-ŻUKOWICZ-GOLCZ Bożena: Haft kolorowy w Polsce, 1955, Witold Dynowski
11. BŁASZCZYK-OLĘDZKA Halina: Geneza i rozwój tradycyjnych form zdobnictwa w drzewie
na terenie Puszczy Zielonej, 1956, Witold Dynowski
12. CYWIŃSKA Izabela: Elementy zdobnicze w architekturze drewnianej Puszczy Zielonej, 1956,
Witold Dynowski
13. CZERNIEWSKA Krystyna: Omówienie i charakterystyka zbiorów z Nowej Gwinei znajdujących się w Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie, 1956, Witold Dynowski
14. GERLACH-JASEWICZ Alicja: Garncarstwo ludowe okolic Warszawy, 1956, Witold Dynowski
15. JAWORSKI Eugeniusz: Budownictwo ludowe we wsi Dąbrowa w pow. myszkowskim w latach
1870-1956, 1956, Witold Dynowski
130
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 3
16. POKROPEK Marian: Materiały do ludowego budownictwa z terenu Zielonej Puszczy Kurpiowskiej 1956, Witold Dynowski
17. ROGALANKA-SKWORZ Teresa: Przemiany wesela na wsi Puszczy Białej od końca wieku
XIX do chwili obecnej, 1956, Witold Dynowski
18. JAWORSKA-DAMROSZ Anna: Tkactwo ludowe we wsi Porządzie od końca XIX do XX
wieku, 1957, Witold Dynowski
19. OGRODZKA-KALKHOFF Barbara: Elementy teatru ludowego w obrzędowości świąt Bożego
Narodzenia wsi okolic Pułtuska i Wyszkowa w XIX i XX wieku, 1957, Witold Dynowski
20. EGIERT-BONIKOWSKA Anna: Kultura wnętrza domu chłopskiego na przykładzie wsi Porządzie, 1959, Witold Dynowski
21. CHRZANOWSKA-JEŻ-JARECKA Zofia: Zmiany w urządzeniu domu chłopskiego we wsi
Obryte pow. Pułtusk od lat 70-tych ub. wieku do chwili obecnej, 1961, Witold Dynowski
22. MACIEJOWSKA-PAVKOVIC Joanna: Akulturacja w gospodarce i trybie życia Lapończyków
górskich okolic w końcu XIX i na początku XX wieku 1961, Witold Dynowski
23. SKRZYŃSKA-NOWICKA Janina: Porównanie kultury Koriaków osiadłych i koczujących na
przykładzie ich kultury materialnej i społecznej, 1961, Witold Dynowski
24. SZYNKIEWICZ Sławoj: Ewolucja rodziny matriarchalnej w Minangkabau na Sumatrze (koniec XIX w., początek XX w.) 1961, Witold Dynowski
25. JEZIERSKA Renata: Rozwój zainteresowań kulturą ludową Podlasia i pogranicza polsko-białoruskiego na przełomie XIX i XX wieku, 1962, Witold Dynowski
26. KELLER Magdalena: Iłżecka ceramiczna plastyka figuralna, 1962, Witold Dynowski
27. KOHUTNICKI Bohdan: Problem totemizmu w ujęciu radzieckiej szkoły etnologicznej, 1962,
Witold Dynowski
28. MANISZEWSKI Kazimierz: Zwyczaje pogrzebowe w pow. kartuskim i kościerskim w woj.
gdańskim w końcu XIX w. I na pocz. XX w. 1962, Witold Dynowski
29. CIECHANOWICZ Krzysztof: Stosunek do ziemi mieszkańców wsi podlaskiej okolic Ciechanowca, 1963, Witold Dynowski
30. DZIUBAŁŁON Maria: Rozwój zainteresowań regionem Podlasia i pogranicza podlasko-litewsko-białoruskiego w literaturze polskiej i rosyjskiej w XIX wieku, 1963, Witold Dynowski
31. MAŁKOWSKA Krystyna: Potlach: jego rola w kulturze Indian północno-zachodniego wybrzeża Kanady, 1963, Witold Dynowski
32. ZADROŻYŃSKA Anna: Warunki powodujące zanik tradycyjnego ubioru ludowego na Podlasiu w II połowie XIX wieku, 1963, Witold Dynowski
33. BURCHARD Przemysław: Z problematyki łuku: (Efektywność działania wytworu kultury
materialnej a jego funkcja społeczna), 1964, Witold Dynowski
34. KOWALSKI Marek Arpad: Społeczne i treściowe aspekty rzeźby ludowej na Podlasiu, 1964,
Witold Dynowski
35. MRÓZ Lech: Z zagadnień problematyki cygańskiej dawniej i obecnie, 1964, Witold Dynowski
36. SUDLITZ Anna: Więzi w społeczności wioskowej na przykładzie wsi podlaskiej Szymki od
końca XIX w. do 1964 r., 1964, Witold Dynowski
37. WYSOCKA-AMBROŻEWICZ Teresa: Rodzina jako wykładnik przemian gospodarczych i społecznych w wybranej wsi podlaskiej w latach 1914-1963, 1964, Witold Dynowski
38. ZABOROWSKA Elżbieta: Tkactwo we wsi Stary Kornin pow. hajnowskiewgo w latach
1945-1963 na tle stosunków społeczno gospodarczych i kulturalnych, 1964, Witold Dynowski
39. CHOJNACKI Krzysztof: Znaczenie rzeki i terenów nadwodnych w kulturze i gospodarce
131
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 4
nadbiebrzańskiej wsi Burzyn, 1965, Witold Dynowski
40. DOMINOWSKI Juliusz: Kontakty wsi ze światem zewnętrznym (wieś Szczeglacin, pow. Łosice), 1965, Witold Dynowski
41. FABICKA Maria: Lokalizacja i funkcje budynków gospodarczych w zagrodzie wiejskiej na Podlasiu, 1965, Witold Dynowski
42. GRABOWSKI Marek: Wybrane zagadnienia kultury baskijskiej, 1965, Witold Dynowski
43. MALINOWSKA-CHOJNACKA Krystyna: Przemiany wiejskich wnętrz mieszkalnych od pocz.
XX wieku do chwili obecnej na przykładzie wsi Burzyn, pow. Łomża, 1965, Witold Dynowski
44. OPOWICZ Bogdan: Historyczno – etnograficzny zarys czarnomorskiego wybrzeża Kaukazu
(Abchazja) 1965, Witold Dynowski
45. PANUFNIK Alina: Fotografia jako źródło, 1965 (?), Witold Dynowski
46. POGORZELSKA-KRYSIŃSKA Alicja: Sytuacja społeczna kobiety wiejskiej na Podlasiu (na
przykładzie 2 wsi Mogielnicy i Szczeglacina w pow. Łosice woj. warszawskie) w latach 1918-1965,
1965, Witold Dynowski
47. SADOWNIK Olga: Współczesna rzeźba w soli w Wieliczce, 1965, Witold Dynowski
48. SZACKI Piotr: Kowalstwo wiejskie we wsiach okolic Janowa k. Sokółki od końca XIX wieku
do chwili obecnej, 1965, Witold Dynowski
49. WYSOCKA Maria: Pożywienie ludności wiejskiej na Podlasiu od I. wojny światowej do chwili
obecnej, 1965, Witold Dynowski
50. FILUS Janina: Przyczyna zmian i zanikania obrzędów i zwyczajów okresu Bożego Narodzenia
na Podlasiu we wsiach Popławy i Oleksin, 1966, Witold Dynowski
51. MARKOWSKI Roman: Produkcja garncarska na tle przemian społeczno-gospodarczych ośrodka
garncarskiego w Siemiatyczach ( XVI – XX w.), 1966, Witold Dynowski
52. NIEDZIELSKA Alicja: Organizacja pracy w rodzinie wiejskiej na Podlasiu w latach 1890-1966,
1966, Witold Dynowski
53. RUTKOWSKI Janusz: Przemiany kultury muzycznej polskiej wsi od przełomu XIX i XX wieku do czasów współczesnych, ze szczególnym uwzględnieniem Podlasia południowego, 1966,
Witold Dynowski
54. SOCHA Jolanta: Folklor w widowiskach teatrów ludowych, analiza na podstawie materiałów
dotyczących inscenizacji „wesela” w okresie XX-lecia międzywojennego, 1966, Witold Dynowski
55. WOŹNIAK Andrzej: XVII-wieczne inwentarze dóbr szlacheckich jako źródło do badań nad
budownictwem chłopskim tego okresu, 1966, Witold Dynowski
56. CHUDZYŃSKA-KOZAK Anna: Zmiana urządzenia wnętrza domu mieszkalnego na Podlasiu płn.-wsch. w latach 1890 – 1966, 1967, Witold Dynowski
57. KLIMASZEWSKA-KROH Magdalena: Elementy tradycyjne w lecznictwie i higienie wsi
współczesnej (na przykładzie 3 wsi pow. Grajewo) 1945-1967, 1967, Witold Dynowski
58. WINIAREK-LEWIŃSKA Teresa: Zmiany w strukturze rzemiosła miasta Suwałki w połowie
XX wieku, 1967, Witold Dynowski
59. BIERNAWSKI Wojciech Tomasz: Układ gruntów a więzi społeczne: kierunek zmian, 1968,
Witold Dynowski
60. DELIDA Elżbieta: Zmiany gospodarstwa domowego we wsi Teodorowo pow. Ostrołęka w latach 1918 –1967, 1968, Witold Dynowski
61. DOBRZAŃSKI Jerzy: Rybołówstwo jako jedno z zajęć zawodowych mieszkańców Drohiczyna nad Bugiem, 1968, Witold Dynowski
62. DROZD-PIASECKA Mirosława: Niektóre przemiany w kulturze materialnej i postawach
132
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 5
mieszkańców wsi Goworki pow. Ostrołęka pod wpływem zatrudnienia pozarolniczego, 1968,
Witold Dynowski
63. EHRENKREUTZ-JASIŃSKA Marta: Zmiany tradycyjnej chłopskiej obrzędowości rodzinnej
w kręgu oddziaływania wielkich ośrodków przemysłowych (na przykładzie powiatu puławskiego), 1968, Witold Dynowski
64. EJSMONT Leopold: Instytucje społeczno-gospodarcze w GRN Pniewy w latach 1965-68,
1968, Zofia Sokolewicz
65. JASNORZEWSKI Maciej: Listy gończe w gazetach XVIII wieku jako źródło do badań nad strojem (propozycja sposobu opracowania), 1968, Witold Dynowski
66. KOSTUCH-KOWALSKA Maria Dorota: Stereotypy i opinie w świadomości narodowej
szlachty zagrodowej na przykładzie wsi Boguty, 1968, Witold Dynowski
67. KROH Antoni: Rola targów w Nowym Targu w życiu ludności Podhala i Spisza (stan współczesny i tradycje historyczne), 1968, Witold Dynowski
68. KROKOSZ Elżbieta: Przemiany prawa zwyczajowego w obrzędach weselnych we wsiach Sumowo i Łopuchowo, pow. Sejny, 1968, Witold Dynowski
69. KUCZYŃSKA Anna: Miejsce wolnego czasu w życiu współczesnej społeczności wiejskiej (wieś
Winna pow. Siemiatycze), 1968, Witold Dynowski
70. MIELCAREK Janusz: Tradycyjne a współczesne budownictwo chłopskie wsi Wolica, pow.
Hrubieszów 1968, Witold Dynowski
71. MODZELEWSKI Edward: Kierunki przemian w świadomości narodowościowej mieszkańców Dubna, 1968, Witold Dynowski
72. MURAWSKA Halina: Proces integracji w warmińskiej wsi Wymój w pow. olsztyńskim, 1968,
Witold Dynowski
73. NARKIEWICZ-JODKO Maciej: Żeglarstwo ludów Oceanii, 1968, Witold Dynowski
74. OGRODOWSKA Barbara: Tradycyjne lecznictwo ludowe i jego przeobrażenia ze szczególnym uwzględnieniem wpływu współczesnej służby zdrowia we wsiach Sumowo i Łopuchowo
w pow. Sejny, od końca XIX wieku do chwili obecnej, 1968, Witold Dynowski
75. SKŁODOWSKI Andrzej: Instytucje kulturalne (szkoła, świetlica, klub, biblioteka) we wsi
Berżniki pow. Sejny, 1968, Witold Dynowski
76. STAWOWSKA Anna: Elementy tradycyjne we współczesnej hodowli drobiu, 1968, Witold
Dynowski
77. WORTMAN Ryszard: Wpływ organu władzy państwowej na kształtowanie się rolnictwa
jako elementu tradycyjnej kultury wsi. GRN Zabrodzie, wieś Łęg Przedmiejski, 1968, Zofia Sokolewicz
78. WOŹNIAK Maria: Zwyczaje doroczne w życiu społecznym (na przykładzie wsi Tylice, pow.
Nowe Miasto Lubawskie), 1968, Witold Dynowski
79. ZIENKIEWICZ Krystyna: Różnice pomiędzy współczesną rodziną podlaską chłopską a szlachecką, ze szczególnym uwzględnieniem instytucji małżeństwa. Na przykładzie wsi szlacheckiej
Usza Wielka pow Wysokie Mazowieckie oraz wsi chłopskiej Gródek pow. wysokie Mazowieckie,
1968, Witold Dynowski
80. BAŁABANOW Krystyna: Stosunek współczesnego twórcy ludowego do jego działalności o charakterze artystycznym, 1969, Witold Dynowski
81. BOJAR-GMACHOWSKA Urszula Wanda: Funkcje zamierzone i rzeczywiste sołtysa w społeczności wiejskiej, na przykładzie GRN Święcice pow. Pruszków, 1969, Witold Dynowski
82. CYTOWSKA-RACZYŃSKA Hanna: Obróbka surowców tkackich na podstawie analizy
133
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 6
kolekcji w Ciechanowieckim Muzeum Rolnictwa, 1969, Witold Dynowski
83. ENGELMAYER Akos: Ludowe obrazy na szkle na Węgrzech, 1969, Witold Dynowski
84. HILCZER-PILCH Jadwiga: Współczesne upodobania estetyczne ludności Kurpiowszczyzny na
podstawie analizy wystroju wnętrza domu mieszkalnego, 1969, Witold Dynowski
85. JACKOWSKA-KOSZUTSKA Jadwiga: Tkactwo ludowe okolic Ciechanowca, 1969, Witold
Dynowski
86. JELSKI Andrzej: Znaczenie darów w życiu społecznym, 1969, Witold Dynowski
87. LEMPKA Witold: Współdziałanie gospodarcze we wsi Waplewo na Mazurach, 1969, Zofia
Sokolewicz
88. LUBOWIEDZKA-WORTMAN Ewa: Współczesne pożywienie wsi kurpiowskiej na przykładzie wsi Kadzidło, 1969, Witold Dynowski
89. SYROKOMLA-SYROKOMSKI Maciej: Przemiany wnętrza izby chłopskiej w dorzeczu górnej Skawy, 1969, Witold Dynowski
90. WIŚNIEWSKA Elżbieta: Tradycyjne sposoby współdziałania gospodarczego i pracy na rzecz
wspólnego dobra w gromadzie Korytnica pow. Węgrów, 1969, Witold Dynowski
91. BARAŃSKA Zofia: Instytucje społeczne w gromadzie na przykładzie GRN Święcice pow.
Pruszków, 1970, Zofia Sokolewicz
92. CIOŁEK Tadeusz Maciej: Kryteria społecznego prestiżu: próba formalizacji wyników badań we
wsi Boguty pow. Ostrów Maz., 1970, Witold Dynowski
93. DODZIUK Anna: Zamierzone i rzeczywiste funkcje sołtysa w GRN Staroźreby pow. Płock,
1970, Zofia Sokolewicz
94. DOWLASZEWICZ Wanda: Zabudowania i sprzęt do przechowywania zbóż w okolicach
Ciechanowca od pocz. XIX wieku do chwili obecnej, 1970, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
95. HANCZKA-WRZOSEK Bożena: Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w instytucjach
społeczno politycznych gromady. 1970, Witold Dynowski
96. HAUSER-MORSON Ewa Krystyna: Autorytet sołtysa na podstawie badań we wsi Wolkowe
pow. Ostrołęka, 1970, Zofia Sokolewicz
97. KOWALSKI Witold: Zjawisko urbanizacji, 1970, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
98. KOZIOROWSKA Jolanta: Garncarstwo okolic Ciechanowca od końca XIX wieku do chwili
obecnej, 1970, Witold Dynowski
99. KRASICKA-MEUSZYŃSKA Grażyna: Poglądy na wychowanie dzieci we wsiach pow. węgrowskiego Korytnicy i Jaczewie, 1970, Zofia Sokolewicz
100. KURZĄTKOWSKA-PĘCHERCZYK Anna: Proces przygotowania dziecka do życia w grupie społecznej (pow. Płock), 1970, Zofia Sokolewicz
101. PAWŁOWSKA-KUHN Maria: Przemiany struktury społecznej we wsi Staroźreby (procesy
urbanizacyjne i dezurbanizacyjne), 1970, Zofia Sokolewicz
102. PISKORZ Jerzy: Społeczne aspekty mechanizacji rolnictwa okolic Ciechanowca (od końca
XIX w. Do współczesności), 1970, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
103. RUD Stanisław: Rolnictwo i hodowla we wsi Gleba pow. Ostrołęka (kierunki zmian współczesnych a tradycja historyczna), 1970, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
104. RYBIŃSKI Adam: Zakres społecznego uczestnictwa w obrzędach i uroczystościach rodzinnych (na przykładzie wsi Tomaszkowo w pow. Olsztyn), 1970, Zofia Sokolewicz
105. SZATYŃSKA-KURELLA Joanna: Garncarstwo ludowe woj. Kieleckiego oraz rola „Cepelii”
w jego rozwoju, 1970, Witold Dynowski
106. SZEWCZYK Lucjan: Przemiany elementów zachowań towarzyskich w czasie studiów
134
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 7
młodzieży pochodzenia wiejskiego, 1970, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
107. TKACZYK Genowefa: Tkactwo we wsi Wężyczyn pow. Mińsk Mazowiecki, 1970, Witold
Dynowski
108. URGACZ Barbara: Tradycje współdziałania i prace dla wspólnego dobra w Ciechanowcu,
pow Siemiatycze, 1970, Zofia Sokolewicz
109. ŻYDOK Bogusław: Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w instytucjach polityczno-społecznych gromady Święcice pow. Pruszków, 1970, Witold Dynowski
110. BARTELSKA-BARANOWSKA Agnieszka: Tradycyjna wiedza ludowa i wierzenia związane z rolnictwem na przykładzie wsi podlaskiej, 1971, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
111. BRAUN Krzysztof: Pomoc wzajemna i współdziałanie gospodarcze na przykładzie warmińskiej wsi Rus w pow. olsztyńskim, 1971, Zofia Sokolewicz
112. BURZA Katarzyna: Zakres społecznego uczestnictwa w obrzędach i uroczystościach rodzinnych, 1971, Zofia Sokolewicz
113. GAWRYSZUK-RUD Jolanta: Zajęcia dodatkowe we wsi Gleba (tradycje historyczne i przemiany współczesne), 1971, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
114. GĘDZIOROWSKI Witold: Rybołówstwo w strukturze gospodarczej wsi nadnarwiańskiej
(wieś Binduszka, pow. Maków Maz.), 1971, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
115. JAWORSKA-KRZYSZTAŁOWICZ Elżbieta: Pszczelarstwo w gospodarce chłopskiej na
Podlasiu w XX wieku (na przykładzie 2 wsi z pow. siemiatyckiego i Bielska Podlaskiego), 1971,
Anna Kutrzeba-Pojnarowa
116. ORLEWICZ Małgorzata: Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w życiu wsi Bartąg pow.
Olsztyn, 1971, Witold Dynowski
117. POTYŃSKA Elżbieta: Tradycyjne i aktualne sposoby współdziałania i pracy na rzecz wspólnego dobra na przykładzie GRN Święcice pow. Pruszkow, 1971, Zofia Sokolewicz
118. PRZEDPEŁSKI Krzysztof: Narzędzia do sprzętu i obróbki zbóż we wsi Trojanów pow. Wysokie Mazowieckie, 1971, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
119. SADKOWSKI Tadeusz: Formy współpracy gospodarczej między wsiami płn.-wsch. Mazowsza i ich społeczne uwarunkowanie. Wychodźstwo sezonowe na wsi kurpiowskiej, 1971, Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
120. SZUMSKI Stanisław: Zakres uczestnictwa kobiet w instytucjach społeczno-politycznych Ciechanowa, 1971, Zofia Sokolewicz
121. ŚWIERSZCZ Maciej: Proces przygotowania dziecka do współżycia w grupie społecznej na
przykładzie wsi Tomaszkowo, pow. Olsztyn, 1971, Zofia Sokolewicz
122. WAWRZYŃCZAK Magdalena: Ochotnicza straż pożarna. Historia, organizacja i funkcje pełnione w społeczności wiejskiej na przykładzie wsi Staroźreby, 1971, Zofia Sokolewicz
123. WIECZORKOWSKI Andrzej Mariusz: Legendy i podania z Oporowa: wizje czasu i przestrzeni, 1971, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
124. ŻARYN Szczepan: Proces przygotowania dziecka do życia w grupie społecznej. Wieś Sufczyn,
1971, Zofia Sokolewicz
125. BUCEWICZ Krystyna: Modernizacja gospodarstwa domowego po II wojnie światowej na
wsi rzeszowskiej, 1972, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
126. CZAJ-WALUŚ Joanna: Zamierzone i rzeczywiste funkcje sołtysa na przykładzie wsi Sufczyn,
1972, Zofia Sokolewicz
127. FEDYSZAK-RADZIEJOWSKA Barbara: Instytucja społecznego eksperta do spraw kultury
(ocena eksperymentu WRN z 1970 r.), 1972, Zofia Sokolewicz
135
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 8
128. GŁOWACKA-TOMICKA Joanna: Aktywizacja kulturalna wsi na przykładzie wsi rzeszowskiej, 1972, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
129. GRELA Leon: Proces przygotowania dziecka do współżycia w grupie społecznej na przykładzie wsi Święcice, 1972, Zofia Sokolewicz
130. KAMIŃSKI Marek Ignacy: Studium socjo-etnologiczne Cyganów – Romów w CSRS (próba
modelu powstawania warunków akulturacyjnych), 1972, Witold Dynowski
131. KIELAK Bernard: Wpływ struktury zawodowej na budownictwo mieszkalne i przeobrażenia
wnętrz mieszkalnych na terenie wsi Wolkowe [Kurpie], 1972, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
132. KOZA Kazimiera: Tkactwo dwuosnowowe okolic Sokółki, 1972 ?, Witold Dynowski
133. KRASNOWOLSKI Andrzej: Powstawanie nowych społeczności lokalnych w Bieszczadach,
1972, Witold Dynowski
134. OLESZCZUK Anna Iwona: Targi i jarmarki w Kołbielskiem i ich rola we współczesnej gospodarce chłopskiej 1972, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
135. PAWLICZEK Jerzy: Organizacje społeczno-polityczne wsi współczesnej (w porównaniu z okresem międzywojennym), 1972, Zofia Sokolewicz
136. RADZIEJOWSKI Janusz: Świadomość narodowa i etniczna oraz jej czynniki i treści na przykładzie mniejszości białoruskiej w Polsce, 1972, Witold Dynowski
137. SIEWIERA Kazimierz: Rybołówstwo w strukturze społeczno-gospodarczej wsi podlaskiej
Nur, 1972, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
138. SULIŃSKA Jolanta: Podział pracy w rodzinie wiejskiej, 1972, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
139. TOMICKI Ryszard: Wierzenia i obrzędy związane ze śmiercią w tradycji społeczności wiejskich, 1972, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
140. WASILEWSKI Eustachy: System cargos we współczesnej kulturze społeczno-gospodarczej
Meksyku, 1972, Witold Dynowski
141. WODZICKI Mieczysław: Przeobrażenia kulturalne wsi podwarszawskiej pod wpływem
zmiany struktury społeczno-gospodarczej, 1972, Witold Dynowski
142. ZAWIERUCHA Anna: Przeobrażenia warunków życia i struktury społeczno-gospodarczej
wsi Bóbrka pod wpływem uprzemysłowienia, 1972, Zofia Sokolewicz
143. ZIÓŁKOWSKA-BATYLDA Justyna: Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w życiu gromady, 1972, Zofia Sokolewicz
144. BENEDYKTOWICZ Zbigniew: Wpływ monasteru prawosławnego na funkcjonowanie sacrum i profanum w społeczności wiejskiej ( na przykładzie Grabarki), 1973, Witold Dynowski
145. BOHDZIEWICZ Anna: Próba analizy i krytyki subkultury nędzy Oskara Lewisa, 1973,
Zofia Sokolewicz
146. MILEWSKA-MŁYNIK Anna: Upodobania estetyczne jako wyraz świadomości wspólnoty
grupowej na przykładzie analizy wyposażenia wnętrz mieszkalnych wsi Rościszewo w pow. sierpeckim, 1973, Zofia Sokolewicz
147. OSIŃSKA-PISKORZ-BRANEKOVA Elżbieta: Społeczno-gospodarcze aspekty mechanizacji
rolnictwa (na przykładzie wsi Trześniow i Haczów pow. brzozowskiego), 1973, Anna KutrzebaPojnarowa
148. PRAWDZIC-GAŁĘSKI Jan Jakub: Stosunki wewnętrzne w mieszanych wyznaniowo i etnicznie społecznościach wiejskich na Podlasiu, 1973, Witold Dynowski
149. PRZYBYŁ Grażyna: Wpływ pracy pozarolniczej na przemiany życia mieszkańców wsi Wola Sufczyńska, pow. Otwock, 1973, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
150. SAWICKA-MASNY Ewa: Rola społecznego referenta do spraw kultury w aktywizacji kultu-
136
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 9
ralnej wsi, 1973, Zofia Sokolewicz
151. SŁOWIŃSKA-KOPERSKA Ewa: Rola zwyczajów dorocznych w życiu kulturalnym wsi
Rościszewo w tradycji i współczesności, 1973, Zofia Sokolewicz
152. STOMMA Ludwik: Polskie obrzędy weselne – analiza strukturalna, 1973, Zofia Sokolewicz
153. WALENDZIAK Teresa: Ziemia i zawód rolnika w strukturze zawodowej i kulturze wsi
współczesnej na tle jej historii, 1973, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
154. WASILEWSKI Jerzy Sławomir: Kategoria przestrzeni w kulturze mongolskiej. Analiza
wybranych układów terytorialnych, 1973, Witold Dynowski
155. BARTOSZEWICZ Witold: Religia, psychopatologia, kultura: próba ukazania wzajemnych
związków w świetle kilku przykładów, 1974, Witold Dynowski
156. CYBULSKA-BRAUN Małgorzata: Wpływy szlacheckie na taniec ludowy, 1974, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
157. DATKO Janina: Szopka krakowska, 1974, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
158. JAGODZIŃSKI Zbigniew: Tradycyjny transport i komunikacja we wsiach okolic Kołbieli
i jego przemiany w chwili obecnej, 1974, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
159. JARUGA-NOWACKA Izabela: Zasady społecznego uczestnictwa w obrzędach pogrzebowych, 1974, Zofia Sokolewicz
160. JUCHNIEWICZ-ROMANOWSKA Teresa: Więzi lokalne i ponadlokalne ludności wileńskiej na Mazurach a stopień tradycyjności jej kultury, 1974, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
161. KABZIŃSKA Iwona: Kultura tradycyjna a aspiracje młodych chłopo-robotników na przykładzie wsi podmiejskiej – Makówka, 1974, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
162. KAWECKA-CZERWIŃSKA Grażyna: Zakres społecznego uczestnictwa w procesie socjalizacji dzieci i młodzieży we wsi Piętki pow. Wysokie Mazowieckie, ze szczególnym uwzględnieniem momentów przejścia w cyklu życiowym, 1974, Witold Dynowski
163. KOCHANOWICZ Tomasz: Miejsce ludzi starych w rodzinie drobnoszlacheckiej, 1974,
Witold Dynowski
164. KOSIŃSKI Lubomir: Przemiany społeczno-kulturowe wsi podmiejskiej: studium wsi Maciołki pow. Wołomin, 1974, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
165. KOWALSKA Jolanta: Konflikty międzypokoleniowe a opinia publiczna wsi, 1974, Zofia
Sokolewicz
166. MŁYNARCZYK Magdalena: Autorytet ludzi starych w rodzinie i społeczności wiejskiej,
1974, Zofia Sokolewicz
167. OLIZAR Teresa: Percepcja sztuki ludowej przez ludność wiejską na przykładzie wsi
Antoniówka Wilczkowska, 1974, Zofia Sokolewicz
168. ORIENCKI Jan: Miejsce twórczości jarmarcznej w kulturze wsi na przykładzie Wola Sufczyńska w pow. Otwock, 1974, Zofia Sokolewicz
169. PAWLAK Wiesława: Tradycyjne zwyczaje i zabiegi związane z narodzeniem i pierwszym
okresem życia dziecka ( na przykładzie wsi Piętki pow. Wysokie Mazowieckie), 1974, Witold Dynowski
170. PORADZKI Antoni: Rybołówstwo w strukturze gospodarczej i społecznej wsi Tałty, 1974,
Anna Kutrzeba-Pojnarowa
171. STAWARZ Andrzej: Przemiany kulturowe wsi podmiejskiej w latach 1918-1973 na przykładzie wsi Rembelszczyzna pow. Nowy Dwór Mazowiecki, 1974, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
172. STOMMA Magdalena: Geograficzne i społeczne granice instytucji Belag w Norwegii, 1974,
Zofia Sokolewicz
137
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 10
173. STRUŚ Piotr: Przemiany społeczno-kulturowe a proces integracji mieszkańców Warmii i Mazur, 1974, Witold Dynowski
174. TERFA Tadesse: Kultura materialna plemienia Galla w Etiopii, 1974, Witold Dynowski
175. WŁODKOWSKA Grażyna: Analiza współwystępowania pasterstwa jako podstawy ekonomicznej z organizacją militarną; z zastosowaniem elementów teorii systemów i cybernetyki, na
przykładzie kultury Masajów z Afryki Wschodniej, 1974, Witold Dynowski
176. DATKO Andrzej: Struktura miejsca świętego na przykładzie Kalwarii Zebrzydowskiej w czasie misterium Męki Pańskiej, 1975, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
177. JASKÓŁOWSKA Anna: Potrzeby estetyczne i ich realizowanie na przykładzie wsi w powiecie otwockim, 1975, Zofia Sokolewicz
178. KAMIZELA Ryszard: Rola kąpieli ludowej w obrzędach weselnych XIX-wiecznej wsi polskiej, 1975, Zofia Sokolewicz
179. POPŁAWSKI Stanisław: Proces przygotowania dziecka do współżycia w grupie społecznej (na
przykładzie wsi Pniewy pow. Grójec), 1975, Zofia Sokolewicz
180. STASINOWSKA Ewa: Proces wychowywania dziecka w plemieniu Hopi, 1975, Witold
Dynowski
181. STASINOWSKI Marek: Przemiany społeczno-kulturowe wsi podmiejskiej. Studium wsi Przytoka gm. Kałuszyn, 1975, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
182. CHOMICZ Kinga: Kobieta w społeczeństwie Indii. Wzory zachowań na podstawie literatury
starożytnej, 1976, Zofia Sokolewicz
183. CZERWIŃSKI Tomasz: Zagroda i zmiany w zakresie jej funkcji we wsi Piętki od końca XIX
wieku do chwili obecnej, 1976, Witold Dynowski
184. DERLATKA Iwona: Zakres społecznego uczestnictwa w obrzędach rodzinnych u muzułmanów polskich, 1976, Zofia Sokolewicz
185. HAJEK-WŁODARZ Anna: Źródła ideologii regionalizmu podhalańskiego, 1976, Witold Dynowski
186. JAKUBOWSKA Longina: Ormiańska grupa Azg jej funkcje (XIXw.), 1976, Witold Dynowski
187. JASICZEK-GEBERT Małgorzata: Przekaz tradycji pochodzenia w rodzinach Ormian polskich, 1976, Witold Dynowski
188. KRAKOWIAK Elżbieta: Funkcje rodziny w procesie socjalizacji dziecka wiejskiego na przykładzie wsi Piotrkowice, 1976, Zofia Sokolewicz
189. PREWENCKA Grażyna: Stosunek ludności wiejskiej do pracy na przykładzie dwóch wsi:
Gromin woj. ciechanowskie i Trześniów woj. krośnieńskie, 1976, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
190. SADKOWSKA Ewa: Problemy adaptacji społeczno-kulturowej ludności napływowej we wsi
Wyszembork woj. olsztyńskie, 1976, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
191. WŁODARZ Stanisław: Kris jako charakterystyczny element kultury indonezyjskiej, 1976,
Witold Dynowski
192. CAŁA Alina: Stosunek do obcości w kulturze wiejskiej, 1977, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
193. CZEKALIŃSKA Alicja: Kontakty między ludnością koczowniczą a osiadłą, ze szczególnym
uwzględnieniem kontaktów handlowych na przykładzie plemienia Basseri (Iran) i Gilzajów (Afganistan), 1977, Zofia Sokolewicz
194. DOMAŃSKA-KUBIAK Irena: Wegetacyjny sens chodzenia po kolędzie z maszkarami i Herodami, 1977, Zofia Sokolewicz
195. FILIPOWICZ-MRÓZ Anna Grażyna: Normy moralne funkcjonujące we współczesnej rodzinie wiejskiej, 1977, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
138
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 11
196. KALINOWSKA Danuta: Użytkowanie wybranych przedmiotów kultu we współczesnej
kulturze ludowej, 1977, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
197. KOSIBA Grażyna: Postawy i aspiracje młodzieży wiejskiej na przykładzie wsi podwarszawskiej, 1977, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
198. KUBIAK Krzysztof: Świętojańska głowa – przyczynek do badań nad obrzędowością świętojańską, 1977, Zofia Sokolewicz
199. KUNICKA Barbara: Organizacja przestrzeni w tradycyjnych wyobrażeniach ludowych,
1977, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
200. NOWIK Małgorzata: Miejsce i rola komizmu w życiu społeczności wiejskiej na przykładzie
wsi Trześniów woj. krośnieńskiego, 1977, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
201. REGULSKA-CHLEBOWSKA Elżbieta: Problemy kulturowo-społeczne ludności
łemkowskiej na terenie Dukielszczyzny, 1977, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
202. ROGUSKA Grażyna: Obraz współczesnego artysty ludowego na podstawie konkursowych
pamiętników twórców ludowych i próba jego konfrontacji z wizerunkiem artysty wiejskiego XX
wieku, 1977, Witold Dynowski
203. SAPIŃSKA Alicja: Wpływ zmian społecznych na kształtowanie się tematyki współczesnej
rzeźby ludowej, 1977, Witold Dynowski
204. SEWERYN Andrzej: Paulina Hołyszowa – poetka ludowa Chełmszczyzny; monografia
twórcy, 1977, Zofia Sokolewicz
205. TOMASIK Monika: Maski Afryki Zachodniej w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Szczecinie, 1977, Zofia Sokolewicz
206. ZIELEZIŃSKI Adam: Ścinanie śmierci w Jedlińsku – obrzęd czy widowisko, 1977, Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
207. BARANOWSKA Anna: Jawajski teatr cieni – wayang purwa, 1978, Zofia Sokolewicz
208. BECA Barbara: Medycyna ludowa na terenie Kaszub Północnych, 1978, Anna KutrzebaPojnarowa
209. BERNAL Alvaro: Proces akulturacji Indian Guajira, 1978, Zofia Sokolewicz
210. BILSKA Hanna: Przemiany lokalnego podania o Borucie na tle demonologicznych wierzeń
ludowych i historii kultury 1978,
211. GRĄBCZEWSKA Barbara: Rośliny w obrzędowości ludowej: analiza przypisywanych im
funkcji i znaczeń na przykładzie wybranych obrzędów dorocznych, 1978, Zofia Sokolewicz
212. GRĄBCZEWSKI Jacek: Św. Jerzy a wierzenia i obrzędy cyklu wiosennego, 1978, Zofia
Sokolewicz
213. ILECKI Paweł: Ocena współzależności między elementami obrzędu pogrzebowego a narodowością we wsiach etnicznie mieszanych woj. olsztyńskiego, 1978, Zofia Sokolewicz
214. IZDEBSKA Dorota: Problem akulturacji chłopów polskich w Stanach Zjednoczonych w końcu
XIX wieku w świetle zmian postaw wobec cech tradycyjnej kultury ludowej, 1978, Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
215. JAGLARSKA-JANIK Maria: Mazurskie meble ludowe XIX i XX wieku., 1978, Witold
Dynowski
216. KANOWNIK Mirosław: Dzisiejszy stan meteorologii i astronomii ludowej na Mazurach,
1978, Zofia Sokolewicz
217. KULESZA Anna: Kierunek przemian wnętrza domu chłopskiego we wsiach w zasięgu
działania dużej aglomeracji miejskiej, 1978, Zofia Sokolewicz
218. MARZEC-DZIEWANOWSKA Anna: Rola tradycji w procesie zmian zachodzących
139
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 12
w funkcjonowaniu rzemiosła bednarskiego na przykładzie wsi Wincentów woj. kieleckie, 1978,
Anna Kutrzeba-Pojnarowa
219. SERAFIN Grażyna: Ślady wpływów wołoskich w kulturze polskiej na podstawie wsi Ochotnica Dolna woj. nowosądeckiego, 1978, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
220. SOCHALSKA Grażyna: Przemiany kultury puszczańskiej wsi Mąkosy Stare, 1978, Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
221. STRUŻEK Grażyna: Tradycja i nowoczesność w społecznych postawach chłopów, 1978,
Anna Kutrzeba-Pojnarowa
222. AUGUSTYNOWICZ Gabriela: Budownictwo ludowe Woli Żarczyckiej, 1979, Marian
Pokropek
223. DYBOWSKA Maria: Drogi przez wieś i kontakty międzyludzkie. Tradycja i zmiany, 1979,
Anna Kutrzeba-Pojnarowa
224. GORCZYCKA-OTTO Małgorzata: Tradycyjna obrzędowość urodzinowa parafii kołbielskiej: próba analizy strukturalno – semiotycznej, 1979, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
225. KAMIŃSKA-RZECZYCKA Barbara: Zabawkarstwo ludowe: tradycja i współczesność na
przykładzie warsztatów zabawkarskich w Leżajsku oraz wioskach Brzóza Stadnicka i Żołynia
w woj. rzeszowskim, 1979, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
226. MALAWSKA Jadwiga: Wiedza potoczna o ziemi na przykładzie wsi Janowice woj. lubelskie, 1979, Zofia Sokolewicz
227. MALAWSKI Wiesław: Kategorie inności w kulturze społecznej wsi, 1979, Zofia Sokolewicz
228. NOWAKOWSKA Agnieszka: Kradzieże obrzędowe, 1979, Zofia Sokolewicz
229. RATZKO-JARECKA Dorota: Pozycja kmiecia w tradycyjnej kulturze wsi, 1979, Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
230. STANISŁAWSKI Krzysztof: Chłopski konwenans dnia powszechniego, 1979, Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
231. STRĄCZEK Tomasz: Mitologiczne wyobrażenia przestrzeni wsi i ich odzwierciedlenie
w przestrzeni fizycznej ( np. Stara Huta, Hucisko) 1979, Zofia Sokolewicz
232. TOŁŁOCZKO Jerzy: Procesy asymilacyjne a ruch oporu Indian w stanach Ameryki Północnej, 1979, Witold Dynowski
233. WITCZAK Małgorzata: Kontakty towarzyskie na wsi krośnieńskiej na przykładzie
mieszkańców Trześniowa i Haczowa, 1979, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
234. WOŁOWSKA Małgorzata: Obrzędowość rodzinna, doroczna i życie codzienne, a struktura
społeczna wsi, 1979, Marian Pokropek
235. WOŁOWSKI Jacek: Rzeźbiarz ludowy Włodzimierz Naumiuk a jego inspiracje twórcze,
1979, Marian Pokropek
236. ZMYSŁOWSKA Alina: Pszczoła i pszczelarstwo, 1979, Zofia Sokolewicz
237. ZOWCZAK Hanna: Tradycyjne autorytety i ich symbolika w kulturze wsi współczesnej
– symbole związane z historią, religijnością i demonologią wsi Mników i Czerwińsk, 1979, Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
238. ŻULPA Adam: Architektura ludowa i możliwości jej adaptacji na terenie Suwalskiego Parku
Krajobrazowego, 1979, Marian Pokropek
239. ADAMOWICZ-IDŹKOWSKA Maria: Sposoby mierzenia i pojmowania czasu w społeczności wiejskiej, 1980, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
240. BARTOSZEWSKI Władysław: Kategoria „swój – obcy” w polskiej kulturze ludowej na
przykładzie żydowskiej mniejszości etnicznej, 1980, Witold Dynowski
140
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 13
241. BUNIAK Maciej: Łodzie rybackie w okolicach Czerwińska, 1980, Zofia Sokolewicz
242. CIEŚLAK-SEMENIUK Ewa: Kontynuacja twórczości ludowej w projektanckich zespołach
tkackich, 1980, Zofia Sokolewicz
243. HRYŃ-KUŚMIEREK Renata: Mediacyjny aspekt postaci kowala, 1980, Witold Dynowski
244. KACZESZMAROW Petyr: Uroczystości w dniu św. Jerzego a obrzędy przejścia, 1980, Zofia
Sokolewicz
245. KARAŚ Grażyna: Miejsce pieśni w życiu współczesnej wsi, 1980, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
246. PAWLIK-ZDZIARSKA Anna: Wyobrażenia związane z młynem i młynarzem, 1980, Zofia
Sokolewicz
247. STEFANOW Rosen: Obrzędy związane ze śmiercią i pogrzebem w bułgarskiej kulturze
tradycyjnej, 1980, Zofia Sokolewicz
248. ANDRZEJEWSKA Dorota: Analiza obrzędu weselnego z punktu widzenia jego formacji
społecznych oraz roli jaką pełni w procesie integracji społeczności lokalnej, 1981, Zofia Sokolewicz
249. DWORAK Janusz: Śmierć i obrzędy pogrzebowe w kulturze tradycyjnej społeczności wiejskiej, 1981, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
250. GODZIMIRSKI Jakub: Post w polskiej kulturze ludowej XIX i XX w., 1981, Zofia Sokolewicz
251. JAWORSKA Grażyna: Symboliczne funkcje pożyczki w polskiej kulturze ludowej, 1981, Zofia Sokolewicz
252. KORULSKA Ewa: Przemiany wzorca estetycznego: wzory, poglądy, modele: na podstawie
urządzenia współczesnego domu wiejskiego, 1981, Witold Dynowski
253. KOZŁOWSKA-JACENNIK Barbara: Przestrzeń domu – próba analizy pozafunkcjonalnych
znaczeń, czynności i zdarzeń, 1981, Zofia Sokolewicz
254. KUREK Mirosława: Realizacja jednostkowych potrzeb estetycznych we współczesnym
weselu we wsi Starogród, 1981, Marian Pokropek
255. MARCHLEWSKA Magdalena: Św. Piotr w tradycyjnej kulturze ludowej, 1981, Witold Dynowski
256. NATANSON Maria: Pochody maszkar w tradycyjnej kulturze ludowej, 1981, Witold Dynowski
257. NIEMCZUK Henryk: Tradycyjne budownictwo wsi Klon i problemy jego ochrony, 1981,
Marian Pokropek
258. OLSZEWSKA Bożena: Tradycyjne kontakty handlowe i ich przemiany we wsi południowo-wschodniej Polski na przykładzie wsi Trześniow woj. krośnieńskie, 1981, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
259. PIOTROWSKA Barbara: Symbolika codziennego posiłku, 1981, Zofia Sokolewicz
260. RATYŃSKA Bożena: Rodzina a społeczność lokalna, 1981, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
261. TRAWKOWSKA-STRĄCZEK Joanna: Znaczenie darów w obrzędowości rodzinnej, 1981,
Zofia Sokolewicz
262. CHEMEDU Gełachew: Naming system and socialization of Oromo: with special reference to
the Macca Oromo, 1982, Zofia Sokolewicz
263. CIARKA Ryszard: Sposoby zabijania zwierząt, 1982, Zofia Sokolewicz
264. EISELE ORŁOWSKA Wanda: Karczma w tradycyjnej społeczności wiejskiej, 1982, Witold
Dynowski
265. JACKOWSKA Aleksandra: Sztuka Zalipia, 1982, Witold Dynowski
266. KWIATKOWSKA Ewa: Sylwetka twórcza, życie i osobowość Jana Bernasiewicza rzeźbiarza ze wsi Zaworznia k. Kielc, 1982, Marian Pokropek
141
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 14
267. MANTORSKA Hanna: Tendencje rozwoju współczesnej rzeźby ludowej na przykładzie
Ludwika, Adama i Marii Szczepaników, 1982, Maria Pokropek
268. ORZEŁ-NAWROT Danuta Anna: Plecionkarstwo na terenie południowo – wschodniego
Mazowsza, 1982, Marian Pokropek
269. ROGALSKI Ryszard: Budownictwo inwentarskie we wsi Wola Żarczycka, 1982, Marian
Pokropek
270. SZKIŁŁĄDŻ -POROWSKA Małgorzata: Postać kowala w polskiej bajce ludowej, 1982, Zofia
Sokolewicz
271. WASILEWSKA Wiesława: Demonologia domu na tle roku obrzędowego, 1982, Witold Dynowski
272. ALEKSA-SIDOR Anastazja: Zmiany obrzędowości weselnej u Litwinów mieszkających
w Polsce, 1983, Marian Pokropek
273. BARTNICKA Małgorzata: Percepcja przestrzeni miejskiej na przykładzie Warszawy, 1983,
Zofia Sokolewicz
274. CZARNOTA Robert: Cybernetyczny obraz grupy obrzędowej, 1983, Zofia Sokolewicz
275. KRASUSKA-MALCZYK Joanna: Współczesne wnętrza domów mieszkalnych w Starogrodzie. Próba wyjaśnienia ich wyglądu oddziaływaniem tradycji i mody, 1983, Marian Pokropek
276. KRASUSKI Wojciech: Krzyże i kapliczki jako znaki podziału przestrzeni, 1983, Marian Pokropek
277. MARCHLEWSKI Wojciech: Osadnictwo olęderskie: próba analizy eko-etnograficznej, 1983,
Marian Pokropek
278. MATEEW Krassimir: Tradycyjne budownictwo wsi Drinowo (okręg Tyrgowiszta, Bułgaria)
na tle jego pierwowzorów w budownictwie bałkańskim, 1983, Marian Pokropek
279. RATAJCZYK Ewa: Czarownice i czarownicy i sfery ich działania w polskiej kulturze ludowej, 1983, Witold Dynowski
280. TOKARSKA-BAKIR Joanna: Nauki Don Juana w świetle tybetańskiego buddyzmu – propozycja interpretacji, 1983, Zofia Sokolewicz
281. DUŻYŃSKA Magdalena: Mit o pochodzeniu wspólnoty i jego znaczenie (na przykładzie kilku
wsi szlacheckich i chłopskich z okolic Białej Podlaskiej), 1984, Anna Zadrożyńska
282. DZIEWANOWSKA Izabela: Tradycyjne gry i zabawy dziecięce. Próba klasyfikacji i analizy,
1984, Zofia Sokolewicz
283. JANCZEWSKI Marek: Kategorie ubioru ludowego i jego przemiany na terenie Puszczy Białej,
1984, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
284. MAJEWSKA Małgorzata: O symbolice warszawskich grobów wielkanocnych, 1984, Anna
Zadrożyńska
285. MARCINIAK-DŻURAK Ewa: Pozycja gospodarza w kulturze ludowej, 1984, Witold Dynowski
286. MARCZAK Bogumiła: Tradycja ludowa i narodowa w kształtowaniu tożsamości etnicznej
emigrantów polskich w Paranie (Brazylia), 1984, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
287. MICHALSKA-CIARKA Magdalena: Warszawski Krzyż z kwiatów 1981-1983, 1984, Zofia
Sokolewicz
288. PIETRZAK Dariusz: Koń w gospodarce chłopskiej oraz handel końmi na przykładzie woj.
Krośnieńskiego, 1984, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
289. RADZIMIRSKA-PĄKOWSKA Anna: Strój krakowski jako strój narodowy – przyczynek do
badań nad mitologią narodową, 1984, Anna Zadrożyńska
142
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 15
290. SIKORA Sławomir: Cmentarz a pamięć, 1984, Zofia Sokolewicz
291. SZCZEPKOWSKI Jerzy: Struktura obrzędów inicjacyjnych na przykładzie grup: więźniów,
wojska i marynarki handlowej, 1984, Zofia Sokolewicz
292. SZCZĘSNA-DURYS Anna: Społeczność lokalna i obcy, trwanie i zmiana (na przykładzie
dwóch wsi w woj. Krośnieńskim), 1984, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
293. SZOT-RADZISZEWSKA Elżbieta: Współczesne przemiany w społeczności Rom: studium
osiedla cygańskiego w Stalowej Woli, 1984, Zofia Sokolewicz
294. ZMYSŁOWSKA Magdalena: Obrzędy narodzin i dzieciństwa w ludowej wizji świata, 1984,
Zofia Sokolewicz
295. CETERA Jerzy: Ceramiczna plastyka figuralna w Chałupkach, 1985, Marian Pokropek
296. KOLCZYŃSKI Jarosław: Wizje świętości w ludowej modlitwie i obrazach w Polsce 1985,
Zofia Sokolewicz
297. POPAKUL Izabela: Nowe osadnictwo rybackie na przykładzie wsi Trzebież, 1985, Anna
Zadrożyńska
298. SZNAJDERMAN Monika: Mityczny wizerunek zarazy, 1985, Anna Zadrożyńska
299. WILK-SALETOWSKA Ewa: Pożywienie wigilijne w tradycyjnej kulturze, 1985, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
300. ANDRZEJEWSKI Jan: Społeczne podstawy wesela drobnoszlacheckiego, 1986, Zofia Sokolewicz
301. ARMATYS Joanna: Tradycyjne budownictwo Puszczy Kampinoskiej – proces powstawania
budynku mieszkalnego, 1986, Marian Pokropek
302. BIELOWSKA-NOWAK Ewa: Niektóre kategorie interpretacyjne pożywienia w polskiej kulturze ludowej XIX i XX w., 1986, Zofia Sokolewicz
303. BOGUSZEWSKA Beata: Wychowanie dziecka wiejskiego, tradycja i zmiany na przykładzie
regionu krośnieńskiego, 1986, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
304. DEMSKA Anna: Mistrzowie ceremonii w obrzędach narodzin i śmierci, 1986, Zofia Sokolewicz
305. DEMSKI Dagnosław: Życie ascety jako alternatywna droga ludzkiej egzystencji, 1986, Zofia
Sokolewicz
306. ENGELKING Anna: Wiara w magiczną moc słowa w polskiej kulturze ludowej na przykładzie rytuału błogosławieństwa, 1986, Anna Zadrożyńska
307. GARDZIŃSKI Zygmunt: Młynarstwo powiatu chełmskiego w XIX i XX wieku (geneza,
rozwój, zanik), 1986, Marian Pokropek
308. JANIK-KOSTRZYŃSKA Dorota: Symbolika obrzędów przejścia, wyzwoliny w grupach
zawodowych rzemieślników oraz u flisaków i kosiarzy, 1986, Zofia Sokolewicz
309. KOŁODZIEJSKI Marek: Wizje końca świata jako element systemu społeczno-kulturowego,
1986, Anna Zadrożyńska
310. LASKOWSKA-OTWINOWSKA Justyna: Symbolika dożynek – próba opisu i klasyfikacji,
1986, Anna Zadrożyńska
311. MAŁYSZKO Stanisław: Ośrodek garncarski w Czarnej Wsi Kościelnej woj. białostockie, 1986,
Marian Pokropek
312. MIRONIUK-NIKOLSKA Alicja: Twórczość rzeźbiarska Jana Markowskiego na tle dawnych
i współczesnych zjawisk rzeźbiarskich Ciechanowca i okolic, 1986, Marian Pokropek
313. PACZYŃSKA Małgorzata: Diabeł Boruta w wyobrażeniach i twórczości artystycznej mieszkańców ziemi łęczyckiej, 1986, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
143
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 16
314. PARTYKA Joanna: Szlachecka „Silva Rerum” jako źródło do badań etnograficznych, 1986,
Zofia Sokolewicz
315. PITUCHA Beata: Sposoby i formy podróżowania w okolicach Solca nad Wisłą, 1986, Zofia
Sokolewicz
316. POTKAŃSKI Tomasz: Społeczność Sondżo w procesie przemian, 1986, Zofia Sokolewicz
317. RAWSKI Edward: Śmierć w świadomości potocznej, 1986, Zofia Sokolewicz
318. SZCZEŚNIAK-GOSPODARCZYK Joanna: Monografia wsi Chałupki, 1986, Zofia Sokolewicz
319. SZPAKOWSKA Jadwiga: Strój okolic Krosna a poczucie odrębności grupowej, 1986, Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
320. TARGOSZ-KRYSIK Bożena: Garncarstwo u ludu Nuba Moro z południowego Kordopanu
w Sudanie, 1986, Zofia Sokolewicz
321. ZŁOCKA-DĄBROWSKA Magdalena: Świątynny rytuał hinduistyczny (Pudża), 1986, Anna Zadrożyńska
322. BACZYŃSKI Andrzej: Portret rzeźbiarza ludowego – Franciszka Sadownika z Łamaz, 1987,
Marian Pokropek
323. BAKALARSKA Laura: Wybrane elementy folkloru młodzieży szkolnej lat osiemdziesiątych,
1987, Zofia Sokolewicz
324. BUJAKOWSKA-GAJEWSKA Beata: Przemiany formy i funkcji ołtarzyka domowego i
innych przedmiotów kultu religijnego na tle zmian wnętrza domu wiejskiego na terenie Puszczy
Kampinoskiej, 1987, Marian Pokropek
325. BUŁAT Jakub: Przestrzeń sakralna domu wiejskiego, 1987, Zofia Sokolewicz
326. IŁENDO Barbara: Wesele w Puszczy Kampinoskiej, 1987, Marian Pokropek
327. KNITTEL Jagna: Koncepcja harmonistów jako przykład realizacji mitu natury, 1987, Anna
Zadrożyńska
328. KRASSOWSKA-BUDYTA Dorota: Wojny w świadomości mieszkańców Puszczy Kampinoskiej, 1987, Marian Pokropek
329. KRYSIK Sławomir: Tradycyjne budownictwo ludów Somba z rejonu wzgórz Atawra w północno-zachodnim Beninie, 1987, Zofia Sokolewicz
330. KUBIAK Anna: Agnihotra, 1987, Zofia Sokolewicz
331. KUŚMIERZ Jolanta: Mehendi – sztuka, zwyczaj, rytuał, 1987, Anna Zadrożyńska
332. LIPKA Robert: Kultura warszawskiego ruchu Punk, 1987, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
333. MALEWSKA-SZAŁYGIN Anna: Historia w świadomości mieszkańców Narola, 1987, Anna Zadrożyńska
334. ORŁOWSKA Barbara: Postawy wobec śmierci – filozofia świata ludzkiego na podstawie wypowiedzi ludności wiejskiej z Roztocza, 1987, Anna Zadrożyńska
335. PIENIĄŻEK Witold: Próba opisania wyobrażeń eschatalogicznych w kulturze współczesnej,
1987, Anna Zadrożyńska
336. RASZKIEWICZ-KUCZYŃSKA Urszula: Szlachta kurpiowska – mit i rzeczywistość, 1987,
Anna Kutrzeba-Pojnarowa
337. REJCHERT Lucyna: Monografia ośrodka regionalnej twórczości ludowej w Prabutach, 1987,
Zofia Sokolewicz
338. RESZKA Hanna: Zagroda chłopska z terenu Puszczy Kampinoskiej, 1987, Marian Pokropek
339. STARZEWSKA Katarzyna: Transport i komunikacja na terenie Puszczy Kampinoskiej, 1987,
Marian Pokropek
144
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 17
340. SZAŁYGIN Jerzy: Budowa, trwanie i destrukcja budynku mieszkalnego na terenie Puszczy
Kampinoskiej, 1987, Marian Pokropek
341. SZCZUKA Nela: Krzyże i kapliczki przydrożne a obraz życia wsi prawosławnej na przykładzie parafii Nowoberezowo na przeł. XIX i XX w., 1987, Marian Pokropek
342. ŚLIWECKA Maria Jolanta: Legenda obrazu Matki Boskiej Kodeńskiej i jej społeczne funkcjonowanie, 1987, Zofia Sokolewicz
343. URBANOWICZ Irena: Przenosiny w weselu podlaskim i kurpiowskim, 1987, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
344. WAWROWSKA Izabella: 22 lipca – próba analizy święta współczesnego, 1987, Anna Zadrożyńska
345. ZAMOŚCIŃSKI Krzysztof: Ludowe lekarki w okolicach Biłgoraja, 1987, Zofia Sokolewicz
346. CICHA Joanna: Higiena i organizacja życia tradycyjnej i współczesnej wsi okolic Ciechanowca,
1988, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
347. DAWIDCZYK-SAMSEL Maria: Wieś i region w świadomości mieszkańców Pogórza Krośnieńskiego i Kurpiowskiej Puszczy Zielonej 1988, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
348. GAWROŃSKA Ewa: Analiza tekstu manifestu PKWN jako tekstu polityczno-propagandowego i mitycznego, 1988, Anna Zadrożyńska
349. GŁOWACKA Beata: Miejskie wnętrza mieszkalne lat 80-tych, 1988, Zofia Sokolewicz
350. GRZELAK Marcin: Etnologiczna próba interpretacji twórczości plastycznej osób chorych na
schizofrenię, 1988, Zofia Sokolewicz
351. HERBERGIER Dorota: Pożywienie ludności wiejskiej w Puszczy Kampinoskiej, 1988, Marian
Pokropek
352. JASIONOWSKA Justyna: Współczesny haft Puszczy Białej, 1988, Anna Kunczyńska-Iracka
353. KIRYŁO Hanna: Wpływ środowiska przyrodniczego na wybrane zjawiska kulturowe występujące na terenach Kotliny Biebrzańskiej, 1988, Marian Pokropek
354. KOŹMIŃSKA Joanna: Kult świętych patronów w kulturze ludowej, 1988, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
355. KUŚMIERZ Jacek: Garncarze z Moleli – radżastański wariant sanskrytyzacji: przyczynek do
zmiany kulturowej w Indiach, 1988, Zofia Sokolewicz
356. ŁAZARZ Beata Iwona: Wieś i folwark na terenie dawnego powiatu sierpeckiego, 1988, Marian Pokropek
357. PAWILNO-PACEWICZ Michał: Flis a sprawa polska, 1988, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
358. ROBAK Teresa: Stanisław Zagajewski. Praca monograficzna, 1988, Zofia Sokolewicz
359. RUNOWSKI Piotr: Munsztuki w Polsce: na podstawie zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w
Warszawie, 1988, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
360. SKIPIETROW Natalia: Zamówienia i zaklęcia w polskiej kulturze ludowej na podstawie materiałów „Wisły” i Oskara Kolberga, 1988, Anna Zadrożyńska
361. SOBCZAK Danuta: Zwyczaje i obrzędy weselne we wsi Kornica – porównanie trzech epok,
1988, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
362. STRZEDZIŃSKI Witold: System dywinacji: Próba analizy etnologicznej, 1988, Anna Zadrożyńska
363. SZEWCZYK Grażyna: Byliny – próba rekonstrukcji mitu kalendarzowego, 1988, Anna Zadrożyńska
364. SZYMAŃSKA Danuta: Andrzej Siek – życie i twórczość, 1988, Zofia Sokolewicz
145
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 18
365. TYLICKA Barbara: Typy zdobień współczesnego budownictwa wiejskiego i małomiasteczkowego z okolic Łukowa, Radzynia..., 1988, Zofia Sokolewicz
366. WIECZORKIEWICZ Anna: Słowo – gest – milczenie: propozycja antologii ludowych
oracji, 1988, Anna Zadrożyńska
367. WIERCIŃSKA Mariola: Techniki tkackie i sposoby ornamentowania tkanin i tkanych
wyrobów w Radżastahanie, 1988, Zofia Sokolewicz, Anna Kunczyńska-Iracka
368. WIERCIŃSKI Mateusz: Współczesne zachowania obrzędowe związane z drzewami, 1988,
Zofia Sokolewicz
369. WIŚNIEWSKI Jacek,: Kościoły drewniane ziemi wyszogrodzkiej, 1988, Marian Pokropek
370. ZAKRZEWSKA Joanna: Obrzędowe powitanie lata. Wstęp do monografii Zielonych Świąt
w Polsce na post. Literatury XIX i XX wieku, 1988, Anna Zadrożyńska
371. ZATORSKA Joanna: Kolekcja kobierców i tkanin wschodnich rodziny Kulczyckich, 1988,
Zofia Sokolewicz, Anna Kunczyńska-Iracka
372. ZĄBEK Maciej: Zagroda Lobi w południowo – zachodniej Burkina Faso, 1988, Zofia Sokolewicz
373. ZIMNOCH Weronika: Garncarstwo we wsi Kounakogou plemienia Somba, 1988, Zofia Sokolewicz
374. ANTOSIK Elżbieta: Wokół zagadnień tożsamości etnicznej Łemków, 1989, Anna KutrzebaPojnarowa
375. BRZEZIŃSKA Katarzyna: Biżuteria w polskim stroju ludowym na przełomie XIX i XX
wieku, 1989, Marian Pokropek
376. FAUTE ZELIA Maria : Przejawy kultu Matki Boskiej Aparecida w kulturze ludowej w Brazylii, 1989, Zofia Sokolewicz
377. FILIP Elżbieta Teresa: Miejsce karczmy w życiu wsi na przełomie XIX i XX wieku na przykładzie regionu tarnowskiego, 1989, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
378. FREDRYCH ALEKSANDRA : Białorusini i ich kultura w świadomości mieszkańców wsi
białoruskich, 1989, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
379. JANCZEWSKA Hanna: Jajo w kulturze ludowej, 1989, Anna Zadrożyńska
380. KRASIŃSKA Małgorzata: Rośliny ogrodowe: kapusta, groch, fasola... w polskiej kulturze
ludowej 1989, Anna Zadrożyńska
381. LATOSZEK Mirosława: Monografia Romana Śledzia, 1989, Anna Kunczyńska-Iracka
382. ANDRUSZKIEWICZ Mirosława: Choroby o przyczynkach nadnaturalnych jako element
systemu kontroli społecznej, 1990, Zofia Sokolewicz
383. ANDURA Magdalena: Pożywienie tradycyjnej i współczesnej wsi okolic Ciechanowca na
przykładzie Uszy Wielkiej, 1990, Anna Kutrzeba-Pojnarowa
384. BĄBIK-POLACZYŃSKA Beata: Tkanina meksykańska o nazwie rebozo: Chilapa (Guerrero)
jako ośrodek produkcji reboza, 1990, Zofia Sokolewicz
385. DUL Robert: Tradycyjne i współczesne wesele w okolicach Rzeszowa, 1990, Anna
Kunczyńska-Iracka
386. HENCLEWSKA Ariadna: Nie-polak, stereotypowa wizja obcego: analiza listów do „Gazety
Wyborczej”, 1990, Anna Zadrożyńska
387. IMIOŁEK Małgorzata: Parzenicowa ozdoba spodni w strojach ludowych w Karpatach Polskich 1990, Marian Pokropek
388. KLEKOT Ewa: Wyobrażenie twarzy Chrystusa w ikonie karpackiej, 1990, Anna Kunczyńska-Iracka
146
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 19
389. KLEPACKA-NATANEK Katarzyna: Drewniane dwory na Mazowszu południowo-wschodnim, 1990, Marian Pokropek
390. KUBERCZYK Tomasz: Przedstawienia Purimowe: monografia, 1990, Anna Zadrożyńska
391. ORŁOWSKA Ewa: Świadomość historyczna mieszkańców małej społeczności lokalnej na
przykładzie Broku, 1990, Anna Zadrożyńska
392. PACEWICZ Dorota : Przeżycie buddyzmu u współczesnych wyznawców w Polsce, 1990,
Zofia Sokolewicz
393. PASEK-PASZKOWSKA Edyta: Święto i czas wolny we współczesnej rodzinie Żyrardowa,
1990, Anna Zadrożyńska
394. PASZKOWSKA Joanna: Elementy przedhiszpańskie w meksykańskich wierzeniach i ceremoniach odnoszących się do kultu wody, deszczu i płodności, 1990, Zofia Sokolewicz
395. ROGOWSKA-BANEY Barbara: Kult św. Antoniego w legendach i sztuce, 1990, Anna Kunczyńska-Iracka
396. RUTKOWSKA Janina: Tkactwo ludowe w okolicach Kołbieli, 1990, Marian Pokropek
397. SEKUTOWICZ Katarzyna: Len i konopie w polskiej kulturze ludowej, 1990, Anna Zadrożyńska
398. SZYMCZAK Beata: Zwyczaje i obrzędy weselne w parafiach Sobienie-Jeziory i Goźlin:
porównanie dwóch epok, 1990, Marian Pokropek
399. WIESIOŁEK Zofia: Układ osadniczy wsi z pomiary włócznej i jego współczesne uwarunkowania gospodarczo – społeczne na przykładzie wsi Racewo, 1990, Marian Pokropek
400. WIŚNIEWSKA Jolanta: Świadomość historyczna mieszkańców Kostomłotów – niestabilność i wspólnota, 1990, Anna Zadrożyńska
401. ZIÓŁKOWSKA-JADCZAK Marzena: Zbieractwo na terenie powiatu sierpeckiego, 1990,
Marian Pokropek
402. BAZYLCZUK Jolanta: Mitologizacja codzienności: próba interpretacji wybranych
materiałów z lat 1948-1956, 1991, Anna Zadrożynska
403. BŁASZCZAK Małgorzata: Szlachecki „orbis interior” – próba konstrukcji modelu, 1991, Anna
Zadrożyńska
404. GLANZ Tomasz: Ks. Jerzy Popiełuszko – współczesny bohater polski: próba antropologicznego wyjaśnienia kształtującego się kultu, 1991, Anna Zadrożyńska
405. GRABOWSKI Piotr: Antropologiczna funkcja św. Antoniego z Radecznicy, 1991, Anna
Zadrożyńska
406. GRZESZCZUK Monika: Twórczość skazanych jako element subkultury więziennej, 1991,
Anna Zadrożyńska
407. JASIŃSKA Barbara: „Jestem Żydem”: dynamika poczucia tożsamości etnicznej, 1991, Anna
Zadrożyńska
408. KASTERKA Agata: Sezonowe migracje zarobkowe z powiatu wieluńskiego w latach 1918-1939, 1991, Marian Pokropek
409. OSTROWSKA Anna: Symboliczne funkcje stroju, wierzenia i zwyczaje z nim związane,
1991, Jerzy Sławomir Wasilewski
410. POLAŃSKA Dorota: Doświadczanie „polskości” jako przejaw myślenia mitycznego na podstawie analizy „Almanachu Polonii”, 1991, Anna Zadrożyńska
411. ROMANOWSKA Katarzyna: Drobna szlachta w parafii Korytnica – trwałość osadnictwa i
świadomość historyczna 1991, Marian Pokropek
412. SABAK Krzysztof: Sztuka ulicy – szablon, 1991, Anna Kunczyńska-Iracka
147
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 20
413. SKWARSKA Maria: „Rybie twarze”. Próba semiotycznej analizy wiadomości dostarczanych
przez zajęcia rybackie w Polsce, 1991, Jacek Olędzki, Anna Zadrożyńska
414. TAUSZYŃSKI Tomasz: Socrealizm w polskiej sztuce ludowej (na przykładzie rzeźby,
malarstwa i wycinanki), 1991, Anna Kunczyńska-Iracka
415. ESHETE Solomon: Konso traditional architecture and housing: a study of forms, function and
social organizations of space, 1992, Zofia Sokolewicz
416. HAILU Tesfaye: Death ritual and its social significance among the Omotic Ari, 1992, Zofia
Sokolewicz
417. JAROSŁAWSKA Joanna: Krystyna Szczepanowska-Miklaszewska: życie: działalność: twórczość, 1992, Anna Kunczyńska-Iracka
418. JERZAK Grażyna: Staroobrzędowcy na Mazurach jako grupa religijna, 1992, Anna Zadrożyńska
419. KALINOWSKA Joanna: Ludzie starzy – tradycja i zmiana, 1992, Anna Zadrożyńska
420. MEKONNEN Tesfa: Cattle values and rituals among the Oromo, with special reference do the
Macca Oromo 1992, Zofia Sokolewicz
421. NADHABASA Getachew Chemeda: Naming szstem and socialization of Oromo children,
1992, Zofia Sokolewicz
422. TARASIUK Renata: Życie i twórczość Dominiki Bujnowskiej, 1992, Anna KunczyńskaIracka
423. BORKOWSKA Małgorzata: Wielbiona postać masowej wyobraźni (opracowanie materiałów z wybranych szkół średnich), 1993, Anna Zadrożyńska
424. KOWALSKA Daria: Zmiany w obrzędowości tradycyjnej na przykładzie grupy staroobrzędowców 1993, Jerzy Sławomir Wasilewski
425. LECHOWSKA Anna: Współczesny pasiak opoczyński, 1993, Anna Kunczyńska-Iracka
426. MAŃKOWSKI Andrzej Emeryk: Katolicy: Polacy czy Ukraińcy: z badań nad pamięcią przeszłości i tożsamością religijno-narodową rzymskich katolików na środkowej Ukrainie 1993, Zofia
Sokolewicz
427. PERZANOWSKI Andrzej Emeryk: „Bzij, zabzij, ja honorem ręce”: bójki w kulturze wiejskiej
na przykładzie Kurpiowszczyzny, 1993, Jerzy Sławomir Wasilewski
428. WIECZOREK Agata: Ludowy przekaz o kobiecie jako przyczynie nieszczęść świata na podstawie materiałów zebranych wśród ludności polskiej na Litwie, 1993, Jerzy Sławomir Wasilewski
429. HILCHEN-NAGIN Katarzyna: Identyfikacja narodowa i świadomość historyczna warszawskich licealistów, 1994, Zofia Sokolewicz
430. JAROĆ Joanna: Współczesne budownictwo ludowe we wsi Murzasichle na Podhalu, 1994,
Marian Pokropek
431. KUŹNIECOW Janusz: Tradycyjne rzemiosło wiejskie w Kurpiowskiej Puszczy Białej 1994,
Anna Kutrzeba-Pojnarowa
432. LESKA Beata: Despekt i inicjacja: zwyczaje zalotne i matrymonialne na wsiach okolic Opoczna, 1994, Jerzy Sławomir Wasilewski
433. OLSZEWSKA Katarzyna: Antropologiczna wizja wsi Wojciecha Migacza, 1994, Anna Kunczyńska-Iracka, Anna Zadrożyńska
434. SMYRSKI Łukasz: Współczesny nurt pogański na Litwie – jedna z form odrodzenia narodowego, 1994, Lech Mróz
435. ZALEWSKI Józef: Tradycyjne budownictwo drewniane wsi Trześniów na tle najbliższego
regionu, 1994, Marian Pokropek
148
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 21
436. ZAREMBA Barbara: Walka Indian Kanadyjskich o prawa do ziemi a kształtowanie się ich
tożsamości, 1994, Aleksander Posern-Zieliński
437. CZECH Beata: Chłopskie obrzędy rodzinne na Oszmianszczyźnie: symbolika rekwizytów,
1995, Lech Mróz
438. CZERWIŃSKA Dorota: Dożynki na Jasnej Górze – nowa forma obrzędu. Ikonografia wieńców jasnogórskich, 1995, Marian Pokropek
439. DZIARMAGA Agnieszka: Reklama telewizyjna lat dziewięćdziesiątych. Badania terenowe
we wsiach województw łomżyńskiego i siedleckiego, 1995, Anna Zadrożyńska
440. GIERYSZEWSKA-DUDZIŃSKA Krystyna: Magiczne sposoby szkodzenia na Wileńszczyźnie, 1995, Jerzy Sławomir Wasilewski
441. HALEMBA Agnieszka: Procesy etniczne i świadomość narodowa współczesnych Ałtajczyków 1995, Lech Mróz Jerzy Sławomir Wasilewski
442. JAROSŁAWSKI Krzysztof: „Kumie na gościnę cię spraszam”: o zachowaniach biesiadnych na
Roztoczu, 1995, Anna Zadrożyńska
443. JAWORSKA Magdalena: Nowatorska koncepcja wystawiennicza Jacquesa Hainarda realizowana w Muzeum Etnograficznym w Szwajcarii, 1995, Lech Mróz
444. KĘDZIOREK Piotr: Chłopskie zrzędzenie, 1995, Anna Zadrożyńska
445. KOKOTKIEWICZ Piotr: Wieś Nowosolna koło Łodzi, 1995, Marian Pokropek
446. KUBISZ Michał: Przemiany społeczno-ekonomiczne w Polsce lat 90-tych w oczach osób bezrobotnych, 1995, Zofia Sokolewicz
447. LEWICKA Joanna: Indiański ekologiczny światopogląd a kształtowanie się panindianizmu,
1995, Aleksander Posern-Zieliński
448. RZESZOTARSKI Jacek: Tatuaż i samouszkodzenia. Rola i forma w systemie więziennym
w Polsce, 1995, Jerzy Sławomir Wasilewski
449. SACHS Agnieszka: Relacja obywatel-państwo i opozycja my-oni w społeczeństwie polskim.
Antropologiczna analiza problemu, 1995, Anna Zadrożyńska
450. WASZCZYŃSKA Katarzyna: Współczesny obraz szlachcica na pograniczu litewsko-białoruskim, 1995, Lech Mróz
451. ALEKSA Dorota: Stereotyp Murzyna a postawy etniczne polskich studentów Warszawy,
1996, Zofia Sokolewicz
452. CAL Katarzyna Marianna: Polonia Primorskiego Kraju, jej wkład w rozwój regionu, oraz
świadomość polskości, 1996, Zofia Sokolewicz
453. ČEMELJIĆ-KOWALCZYK Anna: „Traktat” o disco polo, 1996, Anna Zadrożyńska
454. CZAJKOWSKI Andrzej: Normy postępowania Romów litewskich, 1996, Lech Mróz
455. DĄBROWSKA Renata: Moda w kulturze współczesnej – aspekt funkjonalno-semiotyczny,
1996, Zofia Sokolewicz
456. LIPKA Bogusław: Ludowa kamienna rzeźba sakralna południowo-wschodniej Zamojszczyzny, 1996, Marian Pokropek
457. ŁADYKOWSKI Paweł: Współczesne zmiany tożsamościowe zachodzące wśród mieszkańców Mamonova i jego okolic w Obwodzie Kaliningradzkim, 1996, Lech Mróz
458. MOROZ-KECZYŃSKA Ewa Natalia: Białowieża: percepcja środowiska naturalnego przez
mieszkańców osady na podstawie badań terenowych, 1996, Anna Zadrożyńska
459. SIEKIERSKA Bożena: Nasza wioska czysta, nasza wioska dobra...: monografia alewickiej
wioski Akcaenis w południowo-wschodniej Turcji 1996, Jerzy Sławomir Wasilewski
460. WIĘCKO Dorota: Radio WAWA i jego słuchacze w świetle antropologii komunikacji, 1996,
149
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 22
Zofia Sokolewicz
461. WYSOCKA Katarzyna: Sens i wartość pracy w opiniach kobiet we współczesnej kulturze na
przykładzie Centrum Promocji Kobiet, 1996, Zofia Sokolewicz
462. CHROSTOWSKA Joanna: Jachting – Współczesne wierzenia i przesądy, 1997, Zofia Sokolewicz
463. DOMAŃSKA Joanna: Obraz Przemienienia Pańskiego: próba wyjaśnienia łaskami słynącego
wizerunku z kościoła św. Małgorzaty w Nowym Sączu, 1997, Anna Zadrożyńska Anna Kunczyńska-Iracka
464. HRYCIUK Renata Ewa: Rzecz o „Starej pannie”, 1997, Anna Zadrożyńska
465. KALINOWSKI Paweł: Między re-kreacją a rekreacją.: antropologia pieszej pielgrzymki do
Częstochowy, 1997, Anna Zadrożyńska
466. KASZUBOWSKI Piotr: Krzyże, kapliczki przydrożne, z okolic Przasnysza – ich funkcje
i funkcjonowanie, 1997, Marian Pokropek
467. KOC Maria: Dawny i współczesny kult świętych: Sebastiana, Rocha i Rozalii w polskim folklorze i sztuce ludowej, 1997, Anna Zadrożyńska
468. NIESŁUCHOWSKA Joanna Maria: Tajemnica we współczesnych zabawach dziecięcych
1997, Jerzy Sławomir Wasilewski
469. OLSZEWSKI Mikołaj: Obraz późnośredniowiecznej religijności ludowej w kazaniach
Stanisława ze Skalbmierza, 1997, Anna Zadrożyńska
470. POKROPEK Agnieszka: Interpretacja postaw wobec sacrum w świętej przestrzeni monasteru
(na przykładzie monasterów macedońskich), 1997, Jerzy Sławomir Wasilewski
471. POSOCH-JAWORSKA Joanna: Lud Boży w Babilonie: Świadkowie Jehowy w Polsce, 1997,
Lech Mróz
472. SADOWSKA Aleksandra Dagmara: Łowca współczesny: obraz mężczyzny lat dziewięćdziesiątych w wybranych polskich czasopismach, 1997, Anna Zadrożyńska
473. STRACZUK Justyna: Język a tożsamość człowieka w warunkach społecznej wielojęzyczności.
Pogranicze polsko-litewsko-białoruskie, 1997, Anna Zadrożyńska, Elżbieta Smułkowa
474. SZPORKO Marcin: Plakatoburstwo, analiza zniszczonych plakatów prezydenckiej kampanii
wyborczej 1995 roku w Warszawie 1997, Anna Zadrożyńska
475. TROJAN Lubomira: Mowa witryn: O zmianie wyglądu witryn sklepowych na ulicy Nowy Świat w Warszawie, 1997, Zofia Sokolewicz
476. TRZCIŃSKI Paweł: Kto, co i komu zawdzięcza w republice SACHA – procesy dekolonizacyjne we współczesnej Jakucji, 1997, Lech Mróz
477. WIDŁAK-KAIM Ewa: Współczesne tkactwo ludowe Suwalszczyzny na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim, 1997, Marian Pokropek
478. WRÓBLEWSKA Anna: Problemy integracyjne Niemców rosyjskich w Republice Federalnej
Niemiec, 1997, Lech Mróz
479. GÓRSKA Dorota: Talinn i jego wyobrażenia na mapach umysłowych tallińskich szkół średnich, 1998, Zofia Sokolewicz
480. GROMEK Olga: „Dar czy łapówka?”: analiza rozmów z lekarzami, 1998, Anna Zadrożyńska
481. KORYBUT-DASZKIEWICZ Anna: Dziewczyny z Szymanowa: obraz Szymanowa w relacjach wychowanek, 1998, Zofia Sokolewicz
482. KOWALSKA Tamara: Bycie ku śmierci w kulturze monastycznej: współczesny dyskurs o starożytnych anachoretach, 1998, Anna Zadrożyńska
150
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 23
483. KWIATKOWSKI Michał: Studium społeczności Ziemi Węgorzewskiej na podstawie badań
terenowych w latach 1997-1998, 1998, Anna Zadrożyńska
484. STRACHOTA Krzysztof: Eksport rewolucji islamskiej – idee i realizacja: Rzecz o irańskiej
działalności edukacyjnej skierowanej do cudzoziemców, 1998, Zofia Sokolewicz
485. ABRAMOWICZ Dorota: Jasny profil proroka z Grzybowszczyzny Eliasza Klimowicza,
1999, Anna Zadrożyńska
486. BENTKOWSKI Arkadiusz: Wzory zachowań wobec śmierci we współczesnym hinduizmie,
1999, Lech Mróz
487. BIELE Luiza: Czarne marsze: antropologiczna analiza protestów przeciwko przemocy w Polsce w latach 1996-1998, 1999, Anna Zadrożyńska
488. BUKOWSKI Piotr: Ponowoczesne postawy bywalców klubu studentów Uniwersytetu Warszawskiego „Proxima”: Na podstawie badań przeprowadzonych w latach 1995-1998, 1999, Anna
Zadrożyńska
489. CIBOR Krzysztof: Kłótnia pod wieżą Babel: próba antropologicznego ujęcia lokalnego konfliktu na przykładzie Centrum Nadawczego w Konstantynowie, 1999, Anna Zadrożyńska
490. CZEREMCHA Rafał: Architektura metafory: etnografia cyfrowych światów równoległych,
1999, Anna Zadrożyńska
491. DOWGIAŁŁO Anna: Radio Maryja – medium pomiędzy ideologią a wspólnotą, 1999, Anna
Zadrożyńska
492. DRUŻYCKI-JOT Jarosław: Mit miasta: mitologia tramwaju: etnograficzny szkic o komunikacji miejskiej i wynalazkach, 1999, Anna Zadrożyńska
493. GRĘBECKA-ĆWIEK Zuzanna: Ludowa wizja komunizmu i propagandy komunistycznej
na podstawie materiałów z Brasławszczyzny z lat 1996 – 1998, 1999, Anna Zadrożyńska
494. JAWORSKA Dorota: Wędrówki po fantastycznych światach. Analiza gier role-plaing, 1999,
Anna Zadrożyńska
495. KASPRZAK Natalia: The Qurân as a sacred object’: ontology of the Book as the book, 1999,
Anna Zadrożyńska
496. KLOSSE Dagmara: Symbole Szkocji i ich związek z tożsamością narodową Szkotów, 1999,
Lech Mróz
497. KOCHANOWSKI Dariusz: Cyrk a kultura: przyczynek antropologiczny, 1999, Anna Zadrożyńska
498. MIKULSKA Agnieszka: Diana o wielu twarzach: analiza fenomenu księżnej Walii, 1999,
Anna Zadrożyńska
499. NADAŽDIN Draginja: Uchodźcy w Serbii: w poszukiwaniu przynależności, 1999, Lech Mróz
500. PROSIŃSKA Magdalena: Papież chodzi po Podhalu, 1999, Jerzy Sławomir Wasilewski
501. PRZEŚLAKIEWICZ Patrycja: Między mitem a ideą: o budowaniu polskiej tożsamości przez
mieszkańców Gruzji południowej., 1999, Anna Zadrożyńska
502. RADKOWSKA Magdalena: Malowanie natury, malowanie kultury: o kulturze makijażu,
1999, Anna Zadrożyńska
503. RAK Joanna: Symbolika jedzenia i uczty: antropologiczna analiza filmu Marco Ferrero
„Wielkie żarcie” i Gabriela Axela „Uczta Babette”, 1999, Jerzy Sławomir Wasilewski
504. SARNECKA Joanna: Rodzić po ludzku – antropologiczny szkic o narodzinach, 1999, Anna
Zadrożyńska
505. SIEKIERA Agnieszka: Profanacje lat dziewięćdziesiątych: Analiza trzech wizualnych prowokacji prasowych i reklamowych w Polsce, 1999, Anna Zadrożyńska
151
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 24
506. WICIEJEWSKA Ewa: Społeczność parafialna lokalnego ośrodka pątniczego w tworzeniu kultu
na przykładzie kaszubskich sanktuariów maryjnych w Sianowie i Swarzewie, 1999, Marian Pokropek
507. BIERNAT Anna Katarzyna: Przemytnictwo na Suwalszczyźnie w okresie międzywojennym, 2000, Marian Pokropek
508. DOBOSZYŃSKA-KOWAL Justyna: Polacy w Tbilisi: przeszłość i teraźniejszość na podstawie badań Polonii gruzińskiej w latach 1997 – 1998, 2000, Anna Zadrożyńska
509. HALL Dorota: Widzialne znaki niewidzialnej religii: o kosmologii i antropologii New Age,
2000, Anna Zadrożyńska
510. KOŚCIAŃSKA Agnieszka: Sektofobia: konflikty wokół nowych ruchów religijnych, 2000,
Jerzy Sławomir Wasilewski
511. KULAK Katarzyna: Tożsamość etniczna w małżeństwach mieszanych na pograniczu polsko-ukraińskim, 2000, Lech Mróz
512. MACKIEWICZ Aldona: Supermarket, hipermarket i promenada handlowa: próba opisu
zachowań konsumpcyjnych w nowych przestrzeniach handlowych, 2000, Zofia Sokolewicz
513. MIŃKOWSKI Marcin: Ludzie tajgi: o Caatanach – hodowcach reniferów w Mongolii, 2000,
Lech Mróz
514. MUDŹ Elżbieta: Leksykon miłości: Analiza listów do Wydawnictwa Harlequin z lat 1991-1995, 2000, Anna Zadrożyńska
515. RAJTAR Małgorzata: „Złe” w kulturze wsi zachodniego Roztocza, 2000, Jerzy Sławomir
Wasilewski
516. SEREMET Sylwia: Spotkania na indiańskich ścieżkach: asymilacja duchowości Sun Bear’s
w Stowarzyszeniu Żółwi, 2000, Jerzy Sławomir Wasilewski
517. SMOLORZ Katarzyna: Młodzi pracownicy systemu zmakdonaldyzowanego, 2000, Zofia
Sokolewicz
518. SZCZEPANOWSKA Joanna Sunniva: Bioenergoterapia w oczach antropologa: wyniki badań
przeprowadzonych w latach 1997-1999 nad warszawskim stowarzyszeniem „Ja jestem”’, 2000,
Zofia Sokolewicz
519. SZMAGALSKA Karolina: Obecność Peerelu: refleksja antropologiczna, 2000, Jerzy Sławomir
Wasilewski
520. SZULIA Aleksandra: Zwyczaje i obrzędy pogrzebowe w Kociewiu, 2000, Marian Pokropek
521. TANGAD Oyungerel: Komunikacja międzykulturowa w przedsiębiorstwach mongolskich:
wartości azjatyckie a europejskie, 2000, Sławoj Szynkiewicz
522. TRZOCH Monika: Kultowy film, kultowa postać, kultowa książka: próba wyjaśnienia
współczesnego terminu kultowy na podstawie badań w dwóch liceach ogólnokształcących, 2000,
Anna Zadrożyńska
523. WIŚNIEWSKA Agata: Wierszyna – mała Polska?, 2000, Lech Mróz
524. ZYDEL Robert: Marokańscy święci – próba ujęcia etnograficznego, 2000, Zofia Sokolewicz
525. ZYGAŁA Marceli :Cyganie, żołnierz, łapiduch – antropologiczny szkic o tytoniu, 2000,
Anna Zadrożyńska
526. ANDINO VELEZ Marcel: Szkic o „Klanie”: czyli antropolog po drugiej stronie telewizyjnego
lustra, 2001, Anna Zadrożyńska
527. BERG Aleksandra: O chorobach, zabobonach i braku żelaza: dyskurs o zdrowiu, chorobie
i funkcjonowaniu ludzkiego ciała, 2001, Anna Zadrożyńska
528. BIAŁAS Joanna: Fani i zawłaszczenie obiektu uwielbienia: o konsekwencjach internetowego
protestu Komitetu Obrony Jedynie Słusznego Wizerunku Wiedźmina, 2001, Anna Zadrożyńska
152
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 25
529. DĄBEK Katarzyna: Płótno w zwyczajach i obrzędach na terenie Polesia zachodniego od końca
XIX wieku do współczesności, 2001, Marian Pokropek
530. DERLICKI Jarosław: Jukagirzy – nowi ludzie: społeczność jukagirska w procesie przemian,
2001, Lech Mróz
531. FALIŃSKA Michalina: Koń jaki jest każdy widzi – czyli o koniu i jeździectwie w kulturze
współczesnej: studium przypadku, 2001, Lech Mróz
532. JUST Małgorzata: „Sztuka przebudzonych” – między magią a transcendencją: ezoteryczna
twórczość plastyczna w kręgach New Age, 2001, Jerzy Sławomir Wasilewski
533. KOŁAKOWSKA Dorota: Kojil i mahotsawa – świątynia i jej święto: rytuały i tradycje świątyni Śiwy Nataradźi w Chidambaram, 2001, Jerzy Sławomir Wasilewski
534. KULA Agnieszka: Rewaloryzacja kulturowej przestrzeni miasta: Dzielnica El Raval i Muzeum Sztuki Współczesnej w Barcelonie, 2001, Anna Zadrożyńska
535. LEWANDOWSKA Joanna: Śluby w północnej dzielnicy Marsylii, 2001, Zofia Sokolewicz
536. LIPIŃSKI Wojciech: Małe ludy Północy w Jakucji: wizerunek grupy jako składnik tożsamości
etnicznej, 2001, Lech Mróz
537. MARCZUŁAJTIS Anita: Modny strój góralski jako czynnik dookreślający tożsamość współczesnych mieszkańców Podhala, 2001, Lech Mróz
538. NOWAKOWSKA Justyna: Nowe przestrzenie: oswajanie przestrzeni na nowopowstającym
osiedlu, 2001, Zofia Sokolewicz
539. PACZOS Dorota: Inicjacyjny etos harcerstwa: rozmowy z harcerzami „Pomarańczarni” z lat
80. XX w., 2001, Anna Zadrożyńska
540. PLUTA Izabela: Wizerunek choroby Creutzfelda Jakoba w świadomości mieszkańców Pogórza Zachodniobeskidzkiego, 2001, Jerzy Sławomir Wasilewski
541. PRZYŁUSKA Marta: Nasz kochany święty: wizerunek papieża Jana Pawła II we współczesnej
kulturze polskiej, 2001, Jerzy Sławomir Wasilewski
542. RAKOWSKI Tomasz: Ciało i los: Bolęciński pejzaż hermeneutyczny, 2001, Anna Zadrożyńska
543. REJMER Maksymilian Dawid: Łukowski ośrodek rzeźby ludowej w drewnie na tle współczesnej sztuki ludowej, 2001, Marian Pokropek
544. RUTKOWSKA Amudena: Opowieść o trwaniu i przemijaniu czyli tajemnice domów starego
Grzybowa, 2001, Anna Zadrożyńska
545. SADOWSKA Katarzyna: Sztuka podobna do życia: Galeria Zewnętrzna AMS i jej twórcy,
2001, Anna Zadrożyńska
546. SETNIEWSKI Artur Maciej: Dom komuny Otwock w Ponurzycy: trzy obrazy rzeczywistości, 2001, Zofia Sokolewicz
547. SOKÓŁ Grzegorz: Strategie i techniki siebie. Mikropolityka życia codziennego: Antropologia
osobista, 2001, Anna Zadrożyńska
548. SUŁEK Emilia: Tybet: przyczynek do opisu krain zmityzowanych, 2001, Jerzy Sławomir
Wasilewski
549. TOMASZCZUK Agnieszka: Zanik autorytetu religii prawosławnej i konwersja do wyznań
o charakterze baptystycznym, 2001, Lech Mróz
550. WEIGL Martyna: Pszczelarstwo w południowej części województwa podlaskiego, 2001, Marian Pokropek
551. WĘGLOWSKA Magdalena: Ewolucja zaludnienia i procesy zmiany tożsamości argentyńskiej
Pampy, 2001, Lech Mróz
153
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 26
552. BARTLET Rafał: Komunikat refleksyjny: reklama społeczna – specyfika i odbiór zjawiska,
2002, Jerzy Sławomir Wasilewski
553. BELKA Magdalena: Autorytet papieża wśród prawosławnych i kwestia ekumenizmu na Białostocczyźnie, 2002, Sławoj Szynkiewicz
554. BEREZA Antonina: Dawna wieś pegeerowska: antropologiczne studium przypadku, 2002,
Anna Zadrożyńska
555. BLADOS Marta: Współcześnie pielęgnowane tradycje i zwyczaje łowieckie w Polsce:
budowanie więzi między członkami kół łowieckich, 2002, Zofia Sokolewicz
556. BOBKOWSKI Bartosz: Wyprażanie Nowej Pragi: antropologia dzielnicy miejskiej, 2002, Zofia Sokolewicz
557. CHMIELEWSKI Szymon: Klatka schodowa: opis miejsca, 2002, Zofia Sokolewicz
558. CIEŚLA Agata: Prywatność w świecie popkultury: o percepcji programu Big Brother, 2002,
Anna Zadrożyńska
559. CZARKOWSKA Małgorzata: Bertsolaritza: współczesna postać zjawiska kulturowego i jego
znaczenie dla baskijskiego odrodzenia narodowego, 2002, Lech Mróz
560. CZARNECKA Agata: Labirynt jako przestrzeń poznania: Antropologiczna analiza filmu
Petera Weira „Piknik pod Wiszącą Skałą”, 2002, Zofia Sokolewicz
561. DIAKIEWICZ Dominika: Idea odrodzenia Unii Brzeskiej na Białorusi a kształtowanie się
białoruskiej tożsamości narodowej, 2002, Lech Mróz
562. DOWJAT Iwona: Ideał dawnej i współczesnej kobiety w świetle zmieniających się aspiracji
życiowych mieszkańców wsi Murzynowo: przenikanie i funkcjonowanie wzorców miejskich,
2002, Lech Mróz
563. GAJDA Katarzyna: „Brzydsza płeć?” – mężczyźni wobec mitu piękności, 2002, Zofia Sokolewicz
564. GAJOWNICZEK Grzegorz: Konteksty kulturowe teorii spiskowej: analiza narracji, 2002,
Zofia Sokolewicz
565. HABIERA-FRETTE Anna: Instytut Francuski: francuska akcja kulturalna: polskie wyobrażenia o Francji i Francuzach 2002, Anna Zadrożyńska
566. HOFFMAN Olga: Lapońskie wizerunki renifera: od tradycji do komercji, 2002, Magdalena
Zowczak
567. KALINA Anna: Otwieranie krajobrazu – od edukacji regionalnej do kultury ekologicznej,
2002, Anna Zadrożyńska
568. KORDOS Przemysław: Półwysep Mani: upadek i odnowa kultury tradycyjnej, 2002, Anna
Zadrożyńska
569. KOROWAJ Tadeusz: Tradycyjne budownictwo drewniane na terenie gminy Szczytno, 2002,
Marian Pokropek
570. KRYSZCZUK Aleksandra: Przenikanie dwóch światów: dialog buddyzmu z katolicyzmem,
2002, Lech Mróz
571. KURCZEWSKI Wojciech: Etnografia ludu znad Wisły: przemiany przestrzeni i miejsc Saskiej
Kępy w latach 1981-2001, 2002, Anna Zadrożyńska
572. LIPSKA Elżbieta: Święto Zaśnięcia Matki Bożej (Uspienija Preswiatyja Bogorodicy) w kulturze prawosławnego Podlasia: szkic etnograficzno – ikonograficzny, 2002, Marian Pokropek
573. MAJEWSKA Agnieszka: Wizerunek czarownicy w pracach artystów ludowych w województwie świętokrzyskim, 2002, Marian Pokropek
574. MARCINKOWSKA Karolina: Teatr snów: próba interpretacji antropologicznej, 2002, Anna
Zadrożyńska
154
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 27
575. MELLER Andrzej: Tożsamość etniczna Polaków besarabskich, 2002, Lech Mróz
576. MICHALCZYK Magdalena: Młodzieżowe kino amatorskie: Twórcy, filmy, organizacja ruchu, 2002, Anna Zadrożyńska
577. PACHOLEC Lidia: Fenomen Wiecha – nostalgiczny komiks współczesności? 2002, Anna
Zadrożyńska
578. PASIONEK Karolina: Pomiędzy terapią a religią: leczenie niekonwencjonalne w kontekście
New Age – studium dwóch przypadków, 2002, Jerzy Sławomir Wasilewski
579. PATEJ Zuzanna: Między despektem a matrymonium: zachowania i antyzachowania panien
i kawalerów na wsi małopolskiej w połowie XX wieku, 2002, Jerzy Sławomir Wasilewski
580. PERYKASZA Kinga: „Przeżyj to sam...”: kulturowy fenomen Harleya-Davidsona, 2002,
Anna Zadrożyńska
581. PIOTROWSKA Agnieszka Katarzyna: Spektakl cielesności: fitness – nowy styl życia i poszukiwanie wspólnoty w kulturze współczesnej, 2002, Anna Zadrożyńska
582. PRUSZYŃSKI Konrad: Artysta i jego twórczość w opinii studentów: (rozmowy ze studentami odwiedzającymi C.S.W.), 2002, Zofia Sokolewicz
583. PURZYCKA Jowita: Jak rodzić?: przemiany związane z praktykami okresu ciąży oraz przygotowaniami do porodu w XX w., 2002, Zofia Sokolewicz
584. ROMANOWSKA Dagmara: Latynoamerykańskie seriale telewizyjne: próba antropologicznej interpretacji, 2002, Zofia Sokolewicz
585. ROSZCZYK Marta: Las Bielański: różne oblicza starego parku Warszawy, 2002, Anna Zadrożyńska
586. RUSIŃSKA Małgorzata: „Na świecie rozmaitości, pani, jest...” czyli magiczna siła słowa, spojrzenia i przedmiotu w społeczności wiejskiej na Wileńszczyźnie, 2002, Marian Pokropek
587. RUTKOWSKA Justyna: Flaneuryzm – ponowoczesna strategia życia: rozmowy z polskimi
flaneurami na początku XXI wieku, 2002, Anna Zadrożyńska
588. SIEMION Karolina: Inscenizowanie wspomnień: symboliczna przebudowa współczesnego
Berlina: Przyczynek do antropologii miasta na przykładzie społecznej debaty o przyszłych losach
Schlossplatz – Placu Zamkowego w Berlinie, 2002, Anna Zadrożyńska
589. SKWIROWSKA Marta: „Na kopie” i „w szranki”: Współczesne „rycerskie” bractwa, turnieje,
reguły, 2002, Anna Zadrożyńska
590. STERZYCKA Agata: Warszawski zbór ewangelicko-reformowany – opis wspólnoty, 2002,
Zofia Sokolewicz
591. TROJANOWSKA Anna: Grzybobranie – dwa kroki od codzienności, 2002, Jerzy Sławomir
Wasilewski
592. WITOWSKA Barbara: Integracja Polski z Unią Europejską w opinii Polonii Szwajcarskiej,
2002, Lech Mróz
593. WOJTYŃSKA Anna: Polska Ultima Thule: historia i proces adaptacji polskich emigrantów
w Islandii, 2002, Lech Mróz
594. BALICKA Sylwia: Wielokulturowość a edukacja – czy warto uczyć się o „innych”?:
Potrzeby uczniów i nauczycieli w zakresie wielokulturowego nauczania, 2003, Zofia Sokolewicz
595. BARTUSZEK Joanna: Między reprezentacją a „martwym papierem”: znaczenie chłopskiej
fotografii rodzinnej, 2003, Włodzimierz Mędrzecki
596. BEM Pamela: Silva rerum: pozautylitarne własności przedmiotu, 2003, Zofia Sokolewicz
597. BIŁAS Agata: Życie parafii katolickiej na przykładzie parafii św. Jadwigi Śląskiej, 2003, Jerzy
Sławomir Wasilewski
155
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 28
598. BRUCZKOWSKA Amanda: Codzienność etnograficznych badań terenowych: chłopskie narzekanie, 2003, Jerzy Sławomir Wasilewski
599. CEGLIŃSKA-MICHALCZUK Łucja: Mechanik kontra ogrodnik: próba porównania
paradygmatów zdrowia i choroby medycyny alternatywnej i klasycznej, 2003, Anna Zadrożyńska
600. CHOJNOWSKA Dorota: Cyrk i artyści cyrkowi: rodziny Niemeczków i Novotnych na tle
historii nowożytnego cyrku, 2003, Zofia Sokolewicz
601. DĄBROWSKA Kamila: Naród „wybrany”: o odtwarzaniu żydowskiej wspólnoty w Polsce
na przykładzie najmłodszego pokolenia polskich Żydów, 2003, Lech Mróz
602. DUBAS Agata: Religia – pamięć narodu: rola prawosławia w kształtowaniu tożsamości narodowej kałuskiej inteligencji, 2003, Lech Mróz
603. DURDA Magdalena: Kiedyś złodziej miał zasady...: między mitem a rzeczywistością, 2003,
Lech Mróz
604. DZIDO Dominika: Ciało – kulturowe kody płci, 2003, Anna Zadrożyńska
605. DZIENISIEWICZ Izabella: Przemiany obyczajowości weselnej w gminie Błonie, 2003, Jerzy
Sławomir Wasilewski
606. GAŁECKA-KUCZYŃSKA Anna: Rola małych szkół na wsi: na przykładzie biorących
udział w programie „Mała Szkoła” szkoła we wsiach Brzuza i Szynkarzyzna oraz zlikwidowanej
szkoły w Łosiewicach, 2003, Zofia Sokolewicz
607. GYŁYBOWA-LUBAŃSKA Magdalena: Soteriologia ludowa muzułmanów (Pomaków) i prawosławnych z regionu Czepelare w Bułgarii, 2003, Magdalena Zowczak
608. JANICKA Anna: Doświadczanie miejsca misji pokojowej przez polskich żołnierzy Kosovo
Force, 2003, Zofia Sokolewicz
609. JANKOWSKI Wojciech: Aspekty tożsamości narodowej ludności rumuńskojęzycznej na Bukowinie Północnej, 2003, Lech Mróz
610. KĘDRA Ewa: Za kulisami teatru obrzędowego, 2003, Jerzy Sławomir Wasilewski
611. KOŁACIŃSKI Rafał: „Nie zaniecham mojego chöömej”: fenomen śpiewu gardłowego w Tuwie
i na świecie, 2003, Jerzy Sławomir Wasilewski
612. KOWALCZUK Monika: Zmiana kultury organizacyjnej instytucji jako element polskich
transformacji, 2003, Zofia Sokolewicz
613. KRZYŻANIAK Aleksandra: Łagodne tygrysice: Bojowniczki LTTE pomiędzy feminizmem
i nacjonalizmem, 2003, Jerzy Sławomir Wasilewski
614. KUREK Paulina: Hubertus dzisiaj: współczesność polskiej kultury łowieckiej, 2003, Jerzy Sławomir Wasilewski
615. KUROWSKI Karol: Dozwolone formy ekspresji religijnej: problem normy i zmiany na przykładzie polskich społeczności ukraińskiego Podola, 2003, Magdalena Zowczak
616. KURZĘTKOWSKA Magdalena: Didiwszczyna czyli o trudnym życiu w ukraińskich koszarach, 2003, Jerzy Sławomir Wasilewski
617. LAUDAŃSKA Anna: Między dwiema kulturami: procesy adaptacyjne polskiej zbiorowości
w Grecji, 2003, Lech Mróz
618. LINKIEWICZ Olga: Miejsce swoje, miejsce obce: kształtowanie tożsamości pod wpływem
zmiany warunków życia i adaptacji w nowym środowisku. Na podstawie relacji mieszkańców wsi
Ostrów Wielki, przesiedlonych na Mazury w wyniku akcji „Wisła”, 2003, Marian Pokropek
619. MARSZAŁ Michał: Oswoić przestrzeń: krajobraz wsi sudeckiej na przykładzie Borowic
(pow. jeleniogórski), 2003, Marian Pokropek
156
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 29
620. MITRĘGA Zuzanna: Między narcyzmem a ideałem autentyczności: próba charakterystyki
współczesnych form relacji intymnych, 2003, Magdalena Zowczak
621. NIERADZKA-PROKOPOWICZ Agnieszka: Dylematy twórcze kontra rynek: problemy w
polskiej modzie w latach 90, 2003, Jerzy Sławomir Wasilewski
622. PĘKALSKA Urszula: Opowieść, która się tworzy: próba interpretacji gier fabularnych, 2003,
Anna Zadrożyńska
623. RACZYŃSKI Kacper: Przebieg oraz konsekwencje kulturowe migracji niepełnej z obszaru
gmin Ciechanowiec i Perlejewo do Belgii, 2003, Włodzimierz Mędrzecki
624. RAFALAK Aneta: Zwyczaje i wierzenia dotyczące kobiety ciężarnej i nowo narodzonego
dziecka w podlaskich wsiach Tworkowice, Wojtkowice i Winna, 2003, Jerzy Sławomir Wasilewski
625. ROCKA Magdalena: Na marginesie życia: aspekty starości i choroby w aglomeracji miejskiej,
2003, Lech Mróz
626. RŻYSKO Michał: Garbata Wspólnota, czyli rzecz o użytkownikach starych volkswagenów,
2003, Lech Mróz
627. SIELICKA-BARYŁKA Klara: Ślad estoński na Mazowszu – prawosławna parafia w Stanisławowie, 2003, Jerzy Sławomir Wasilewski
628. STRZAŁKOWSKA Anna: New Age jako próba zaczarowania świata na nowo: Feng Shui
– recepcja chińskiej sztuki aranżacji przestrzeni (badania prowadzone z uczestnikami kursu Feng
Shui w Warszawie), 2003, Zofia Sokolewicz
629. SULICH Olga: Opowieść z miejsca, gdzie zieleń zastąpił beton, czyli obraz rzeczywistości
miejskiej w tekstach warszawskiego hip-hopu ulicznego, 2003, Zofia Sokolewicz
630. SUROWIEC Radosław: Kultura Liwów i próby jej ocalenia, 2003, Jerzy Sławomir
Wasilewski
631. ŚWIERCZEWSKA Marta: Kobieta, ciało, czas: antropologiczna interpretacja kultu młodości
w kulturze masowej, 2003, Zofia Sokolewicz
632. VOLKOVA Barbara: Wybrane aspekty życia Cyganów na Słowacji w XX wieku, 2003, Lech
Mróz
633. WALASEK Małgorzata: Podróż do Warszawy, czyli postrzeganie stolicy przez ludność z tak
zwanej prowincji, 2003, Lech Mróz
634. WALCZAK Dorota: Droga neokatechumenalna jako współczesna droga wtajemniczenia
religijnego, 2003, Magdalena Zowczak
635. WILCZYŃSKA Agnieszka: Ormianie polscy i nowa emigracja ormiańska-relacje pomiędzy
grupami, 2003, Zofia Sokolewicz
636. WYSOCKI Jacek: Wirtualna społeczność: funkcjonowanie grup dyskusyjnych na przykładzie pl.rec.foto, 2003, Zofia Sokolewicz
637. ZASZTOWT Konrad: Tatarzy Krymscy: tożsamość narodowa i stereotypy etniczne, 2003,
Lech Mróz
638. BALCERSKA Justyna: Znaczenie Świętej Góry Atos i jej monastycyzmu dla odbudowy życia
religijnego w Macedonii, 2004, Magdalena Zowczak
639. BIELENIN Bożena Karolina: Na zdravje!: rakija w kulturze Bałkanów na przykładzie
Macedonii, 2004, Lech Mróz
640. BOGIEL Anna: Wiedza tajemna dla mas na przykładzie targów ezoterycznych w Warszawie, 2004, Magdalena Zowczak
641. BOREK Dominika: Święty Florian i jego patronat ogniowy w Polsce, 2004, Marian Pokropek
157
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 30
642. BORKOWSKA Barbara: Z Kresów Wschodnich do Prus Wschodnich: proces wykorzenienia
i ponownego zakorzenienia się w Nidzicy powojennych przesiedleńców z Wołynia, 2004, Lech Mróz
643. CHIAO-CHIH Lo: Laughter in Cyberspace: humor from Taiwanese Websites, 2004, Jerzy
Sławomir Wasilewski
644. CIBOROWSKI Piotr Michał: Nowe ruchy kościelne w Rosyjskim Kościele Prawosławnym
(RPC) na przykładzie wybranych wspólnot moskiewskich, 2004, Magdalena Zowczak
645. CIEŚLAWSKA Zofia: „Świątynia konsumpcji” czy „oaza szczęścia”?: przestrzeń Galerii Mokotów w ocenach gości, 2004, Włodzimierz Mędrzecki
646. ĆWIERZYŃSKA Anna: Pozycja kobiety w Kościele Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach
Ostatnich, 2004, Lech Mróz
647. DĄBROWSKA Anna: „Do tańca i do różańca”: zabawy i życie towarzyskie młodzieży we
wsiach Puszczy Białej w latach 1935-1955, 2004, Jerzy Sławomir Wasilewski
648. DUŃCZYK Anna: Polska zbiorowość etniczna w Nowym Jorku pod wpływem
społecznych i kulturowych zjawisk w Ameryce, 2004, Lech Mróz
649. DZIĘGIEL Agata: Hip hop – między sztuką a komercją: badania na warszawskim osiedlu,
2004, Anna Zadrożyńska
650. FLERA Katarzyna: Sauna – interpretacje: antropologiczne spojrzenie na emblemat kultury
Finlandii, 2004, Zofia Sokolewicz
651. GIERMAZIAK Jarosław: Zjawisko squattingu jako przykład alternatywnego stylu życia:
społeczność polskich squattersów w Londynie, 2004, Lech Mróz
652. GRANADA Dominik: Życie jako wartość: opinie i poglądy warszawskiej młodzieży, 2004,
Zofia Sokolewicz
653. GUERQUIN-SOTKOWSKA Maria: Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego – przestrzeń
zróżnicowanych funkcji i znaczeń, 2004, Anna Zadrożyńska
654. HAYDER Piotr: Firma to ja: autowizerunek polskiego przedsiębiorcy prywatnego na przełomie XX i XXI wieku, 2004, Włodzimierz Mędrzecki
655. JASKULSKA Anna Bronisława: Świat – po-niewidomemu: spotkanie kultur – próba zrozumienia, 2004, Anna Zadrożyńska
656. KANIECKA Aleksandra: Ocena wiedzy czerpanej z telewizji w zakresie spraw publicznych,
2004, Zofia Sokolewicz
657. KIRCHNER Agnieszka: Graffiti – obrazy ludzi innej muzyki, 2004, Anna Zadrożyńska
658. KIRK Magdalena: Dziedzictwo a przemysł turystyczny: wybrane zagadnienia z antropologii
turystyki na przykładzie regionu Highlands w Szkocji, 2004, Zofia Sokolewicz
659. KRZYSZTOFIAK Joanna: W niewoli stereotypu?: czyli jak ludzie mówią o małżeństwie,
2004, Zofia Sokolewicz
660. KRZYWORZEKA Paweł: Selkupska mapa i strzępy rzeczywistości: rdzenni mieszkańcy
obwodu tomskiego – zamiast monografii, 2004, Jerzy Sławomir Wasilewski
661. LEWICKI Paweł: Co to znaczy być Europejczykiem ?: poszukiwanie tożsamości europejskiej
wśród studentów Berlina, 2004, Zofia Sokolewicz
662. ŁABĘDA Sebastian: „Pięć stolic w pięć dni”: próba spojrzenia na współczesną turystykę
masową, 2004, Jerzy Sławomir Wasilewski
663. MIGDALSKA Maria: Moda i autokreacja we współczesnej metropolii, 2004, Anna
Zadrożyńska
664. MOSSAKOWSKA Monika: Zbiór polskiej rzeźby w Rapperswilu jako fenomen kolekcjonerstwa polskiej sztuki ludowej, 2004, Marian Pokropek
158
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 31
665. NOWAK Anna: Funkcjonowanie przekazu kulturowego w muzyce ludowej w oparciu o relację mistrz-uczeń, 2004, Marian Pokropek
666. OKOŁOTOWICZ Emilia: Białoruscy szeptuni: praktyka zamawiania chorób na podstawie
współczesnych materiałów z Białorusi Zachodniej, 2004, Jerzy Sławomir Wasilewski
667. PACZÓSKA Katarzyna: Bezmniszy monaster jako element macedońskiej kultury i religijności
ludowej, 2004, Lech Mróz
668. POSYNIAK Paweł: Grochowa gra: „Blokersi” i ich perypetie w przestrzeni lokalnej, 2004,
Jerzy Sławomir Wasilewski
669. ROMAN-TURKOT Anna: Rola świętego tekstu w obrębie wspólnot prawosławnych i protestanckich na Podlasiu, 2004, Magdalena Zowczak
670. ROSIAK Marta: Czy wspinaczka ma płeć?: o poszukiwaniu tożsamości przez kobiety
wspinające się, 2004, Jerzy Sławomir Wasilewski
671. RYCHLIŃSKA Magdalena: Kulturowe problemy autentyczności niezależnych wytwórni
płytowych, 2004, Anna Zadrożyńska
672. SEKUŁA Anna: Wolskie kapliczki podwórkowe, 2004, Zofia Sokolewicz
673. SERKOWSKA Danuta: Heroinie – komiks i ciało kobiety: próba przedstawienia problemu
w komiksie polskim, 2004, Anna Zadrożyńska
674. SIARA Bernadetta: Strategie akulturacyjne Tybetańczyków w Londynie, 2004, Zofia Sokolewicz
675. SIEWIERA Jakub: Fenomen twórczości Anny Krepsztul z Taboryszek, 2004, Marian Pokropek
676. SOBOLEWSKA Marta: Zwyczaje żywieniowe Hindusów mieszkających w Warszawie,
2004, Lech Mróz
677. WITTELS Krzysztof: „Jesteśmy Polakami, ale stamtąd”: problemy tożsamościowe
współczesnych repatriantów z Kazachstanu, 2004, Lech Mróz
678. WRÓBLEWSKA Maja: Kapliczki, krzyże i figury przydrożne na terenie Beskidu Niskiego,
2004, Marian Pokropek
679. ZAMBRZYCKA Marta: Odstępstwa od norm seksualnych w środowisku XIX-wiecznej wsi
polskiej, 2004, Włodzimierz Mędrzecki
680. ZANDON Mariusz Artur: Monografia życia kulturalnego na wsi polskiej: kultura społeczności wiejskiej na przykładzie badań przeprowadzonych w miejscowości Lubasz, położonej w północnej części Wielkopolski, 2004, Marian Pokropek
681. ZGUTKA Michał: Che Guevara jako symbol i ikona kultury, 2004, Włodzimierz Mędrzecki
682. BARANIECKA Kamila: Teatr, rytuał, performance?: Fiesta Matki Boskiej Gromnicznej
w Tocuaro, 2005, Zofia Sokolewicz
683. BERGER-JANKOWSKA Małgorzata: „Ludzie raczej w jedności żyją ze sobą”: współpraca
gospodarcza i pomoc sąsiedzka we wsiach podlaskich w okolicach Hajnówki, 2005, Lech Mróz
684. BIERCA Magdalena: WenDo – zjawisko kulturowe, 2005, Anna Zadrożyńska
685. BOJAKOWSKA Karolina: Podmiotowość a identyfikacja z grupą: wizerunek własny subkultury metalowej jako przykład współczesnej wspólnoty kulturowej, 2005, Magdalena Zowczak
686. BOROWIK Paweł: „Druga strona ulicy” czyli styl życia grajków ulicznych, 2005, Zofia Sokolewicz
687. BOŻYM Magdalena Ewa: Współczesne osadnictwo na ziemi lubartowskiej: osadnicy i ludność miejscowa – formowanie się więzi społecznych, 2005, Włodzimierz Mędrzecki
688. CHOJECKA-KUNECKA Małgorzata: Sukces?: badania wśród mieszkańców wsi popegeerowskich, 2005, Anna Zadrożyńska
159
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 32
689. CHOMICKA Ewa: Zjadanie Boga, czyli Komunia Święta jako transgresyjny typ doświadczenia religijnego, 2005, Magdalena Zowczak
690. DACIÓW Anna: Squat Rozbrat: poznańskie Centrum Kultury Alternatywnej, 2005, Anna
Zadrożyńska
691. DRĄŻKIEWICZ Elżbieta: Przeszłość w teraźniejszości. Kontynuacja tradycji wobec zmiany
społecznej na przykładzie środowiska postziemiańskiego, 2005, Włodzimierz Mędrzecki
692. DRYLL Ewa: Dusze opiekuńcze: opowieści z okolic Stoczka Łukowskiego, 2005, Anna
Zadrożyńska
693. DURBACZ Marcin: Kino: antropologiczna interpretacja zjawiska, 2005, Zofia Sokolewicz
694. DZIEWANOWSKA Maria: Hua ch’iao znad Wisły: wybrane chińskie mikrospołeczności
w Warszawie od lat 20-tych XX wieku, 2005, Jerzy Sławomir Wasilewski
695. FRIEDRICH Łukasz: Album fotografii rodzinnej: antropologiczne spojrzenia na zdjęcia
pamiątkowe, 2005, Anna Zadrożyńska
696. GRABOWSKA-ŁADYKOWSKA Agata: Terra Mariana versus Maras Zeme: kult obrazu
Matki Boskiej Agłonskiej i tożsamość we współczesnej Łatgalii, 2005, Magdalena Zowczak
697. GRZEGOREK Magdalena: Gra z granicą: transgresje subkultury na przykładzie współczesnego wampiryzmu, 2005, Magdalena Zowczak
698. GWÓŹDŹ Artur: Wybrane cechy współczesnej religijności na przykładzie polskich wspólnot buddyjskich Karma Kamtzang i Karma Kagju, 2005, Magdalena Zowczak
699. HUMMEL Agata: Fiesta jako przestrzeń negocjacji kultury tubylczej = Fiesta como espacio de
negociacion de la cultura indigena: obchody Nowego Roku iu Indian Purhepecha w Meksyku = La
celebracion y la organizacion del Ano Nuevo Purhepecha en Mexico, 2005, Aleksander Posern-Zieliński
700. KOŁAKOWSKA Julia: Odmienność i śmierć w potocznym dyskursie: Riedel, Beksiński, Ciechowski i Niemen, 2005, Anna Zadrożyńska
701. KOSTRZEWSKA Olga: Trwanie „starego „ świata” w „nowym”: portret rzemieślników
warszawskich w początku XXI wieku, 2005, Zofia Sokolewicz
702. KOWALSKI Andrzej: Reinkarnacje przedmiotów: próba analizy wartości przedmiotów
w świecie „Second Hand”, 2005, Zofia Sokolewicz
703. KUNECKI Daniel: „Myśmy się tam odnajdywali...”: Dolinka Katyńska jako przykład miejsca walki o pamięć historyczną, 2005, Włodzimierz Mędrzecki
704. LISZEWSKA Katarzyna: „Tradycja ucichła...”, czyli o świętowaniu na terenie Kurpiowskiej
Puszczy Zielonej, 2005, Jerzy Sławomir Wasilewski
705. MICHALAK Alicja: Studenckie imprezy: penetracja antropologiczna w środowisku warszawskim, 2005, Anna Zadrożyńska
706. MIECZKOWSKA Anna: Dwunasty zawodnik: typy warszawskich kibiców piłki nożnej i ich
praktyki kulturowe, 2005, Magdalena Zowczak
707. MOJKOWSKA Gabriela: Ludzie pośród śmieci: przypadek „nurków” i „śmieciarzy” – charakterystyka grup zawodowych pracujących przy śmieciach, 2005, Jerzy Sławomir Wasilewski
708. MUCHYŃSKA Monika: Magia wody w folklorze kaszubskim, 2005, Marian Pokropek
709. NAWRACKA Monika: Obrazy przeszłości w szkolnych podręcznikach do historii: Żydzi
w XX wieku. 2005, Włodzimierz Mędrzecki
710. RADKIEWICZ Magdalena: Imigracja „głów” a imigracja „rąk”: współczesne migracje z Algierii do Francji w kontekście emigracji poprzedzającej lata dziewięćdziesiąte XX wieku, 2005, Lech
Mróz
160
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 33
711. ROJEWSKA Dorota: „Z diabłami do Unii”: zjawiska niesamowite w przekazie folklorystycznym wsi roztoczańskiej, 2005, Jerzy Sławomir Wasilewski
712. RÓŻKOWSKA Karolina: Stolyca: o obrazie Warszawy w oczach „reszty Polski”, 2005, Anna
Zadrożyńska
713. SADOWSKA-CZAPUTOWICZ Magdalena: „Religijność kapliczkowa” warszawskiej Pragi
i Śródmieścia, 2005, Magdalena Zowczak
714. SKOŚKIEWICZ Urszula: Metamorfozy śródmiejskiej kamienicy: antropologiczne spojrzenie
na proces degradacji i rewaloryzacji, 2005, Jerzy Sławomir Wasilewski
715. STRZEMIŃSKA Katarzyna: Antropologiczna analiza funkcjonowania programu Młodzi
Obywatele Działają na przykładzie Koła Młodego Wolontariusza w Gimnazjum im. Tony’ego Halika w Radzikach Dużych, 2005, Włodzimierz Mędrzecki
716. SZYMAŃSKA Hanna: Parada Schumana – opis etnograficzny, 2005, Zofia Sokolewicz
717. TEPER Magdalena: Życie w pojedynkę: alternatywny model rodziny i małżeństwa, 2005,
Anna Zadrożyńska
718. WĄDOŁOWSKA Anna Helena: Instytucjonalizacja systemu lecznictwa ludowego na meksykańskiej prowincji: organizacje medyków tradycyjnych w regionie Indian Purhepecha (Meksyk),
2005, Aleksander Posern-Zieliński
719. WITKOWSKA Małgorzata: Doświadczenie marca 1968 roku a tożsamość: próba analizy biograficznej polskich Żydów, którzy po kampanii marcowej wyjechali do Szwecji, 2005, Lech Mróz
720. ŻBIKOWSKA Agata: Clubbing: antropologiczna nocna wędrówka po Warszawie roku
2003/2004, 2005, Anna Zadrożyńska
721. BŁASZCZAK Edyta: Organizacje pozarządowe a rozwój demokracji na Białorusi – casus
obłaść mohylewska, 2006, Lech Mróz
722. BRODA Anita: Autorytet religijny i jego wizerunek wewnątrz wspólnoty wiernych: Maria
Franciszka Kozłowska – mariawicka „Mateczka”, 2006, Włodzimierz Mędrzecki
723. CICHOCKI Piotr: Konflikt dyskursów w organizacji australijskich Aborygenów, 2006, Zofia
Sokolewicz
724. DAWIDEK Elżbieta: „Kelnerka” jako doświadczenie życiowe studentów warszawskich początku XXI wieku, 2006, Włodzimierz Mędrzecki
725. GŁUSZEK Michał: „Neopatryzm” i „ludowość”: konflikt dwóch typów religijności na wsi
macedońskiej, 2006, Magdalena Zowczak
726. IGALSON Anna: Historie narodzin – analiza narracji kobiet, 2006, Zofia Sokolewicz
727. JÓŹWIAK Ignacy: Węgrzy na Zakarpaciu – tożsamość na pograniczu, 2006, Lech Mróz
728. KOSYL Mariusz: Społeczność „open source” na przykładzie GENOME.PL Team – Polskiej
Grupy Tłumaczy GENOME 2006, Zofia Sokolewicz
729. KUCZNIERZ Alina: Korzenne granie: tradycje i inspiracje we współczesnej polskiej muzyce
folkowej, 2006, Jerzy Sławomir Wasilewski
730. KWIATKOWSKA Edyta: Kulisy warszawskiego street artu: rzecz o naklejkach, szablonach
i billboardach, 2006, Magdalena Zowczak
731. LASZCZKOWSKI Mateusz: Tałysze i Azerbejdżańcy: konstrukcje i rekonstrukcje narodu,
etniczności i religijności, 2006, Lech Mróz
732. LIPSZYC Joanna: Barwy wojenne – barwy ochronne: antropolog o współczesnym makijażu,
2006, Anna Zadrożyńska
733. MALINOWSKA Magdalena: Eugeniusz Węgiełek jako przykład współczesnego twórcy
ludowego i kolekcjonera regionalnego, 2006, Marian Pokropek
161
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 34
734. MORZYKOWSKA Anna: Bazyli Albiczuk (1909-1995) – twórca pogranicza sztuk i kultur:
studium pamięci sześć lat po śmierci artysty, 2006, Włodzimierz Mędrzecki
735. MOSZCZYŃSKA Małgorzata: Między religią a science fiction: natura ludzka i jej współczesne zagrożenia w opiniach młodych katolików, 2006, Magdalena Zowczak
736. MURZYNOWSKA Aleksandra: Polskie flamenco: o próbie poszukiwania współczesnej tożsamości kulturowej, 2006, Anna Zadrożyńska
737. OGNIEWSKA Anna: Nastroje antyklerykalne a nowa religijność w środowisku młodzieży
studiującej, 2006, Magdalena Zowczak
738. OWCZARSKA Małgorzata: Turysta i Tatar: antropologiczna interpretacja przestrzeni turystycznej w podlaskiej wsi tatarskiej, 2006, Zofia Sokolewicz
739. PATZER Helena: „Ako Ay Pilipino”: imigranci z Filipin i ich doświadczenia życia w Kopenhadze= Filipino immigrants and their experience of living in Copenhagen, 2006, Jerzy Sławomir
Wasilewski
740. PIETRASIK Joanna: Współdziałanie w społeczności wiejskiej a kapitał społeczny: przykład
wsi Lutynia (woj. dolnośląskie), 2006, Anna Zadrożyńska
741. PIETRUSZKA Joanna: O tych co zostali: studium starości w wymierającej wsi na Ukrainie,
2006, Magdalena Zowczak
742. PRZYBORSKA Katarzyna: Tworzenie postaci w grach fabularnych: o poszukiwaniach
współczesnego bohatera, 2006, Anna Zadrożyńska
743. RATTER Wojciech: Alpage valaisan – tradycyjna gospodarka pasterska w kantonie Valais
w Szwajcarii, 2006, Lech Mróz
744. REJF Anna: Białki Dolne – etnograficzny reportaż o wchodzeniu w społeczność wiejską,
2006, Jerzy Sławomir Wasilewski
745. ROMAN Maria: Kulturowy i społeczny wymiar turystyki górskiej w Czarnohorze i Gorganach pod koniec XIX i na początku XX wieku: na podstawie artykułów zawartych w „Pamiętniku
Towarzystwa Tatrzańskiego” i w „Wierchach” od 1876 do 1939, 2006, Włodzimierz Mędrzecki
746. RÓŻYCZKA Bogna: Ruch obrony praw zwierząt, projekt „nowej kultury”: na podstawie
rozmów z członkami Stowarzyszenia Empatia, 2006, Anna Zadrożyńska
747. RZEPLIŃSKA Róża: Antropologiczna interpretacja „Sąsiadów” Jana Tomasza Grossa, 2006,
Włodzimierz Mędrzecki
748. SIEGIEŃ Wojciech: Sowieckość, post-sowieckość i płeć na Białorusi: etnograficzne poszukiwanie znaczeń w Szkłowie i okolicach, 2006, Lech Mróz
749. SOKOŁOWSKI Łukasz: Czy i dlaczego ludzie słuchają ojca Rydzyka?: rozmowy o polityce, władzy i mediach ze słuchaczami Radia Maryja z podkarpackiej wsi, 2006, Jerzy Sławomir Wasilewski
750. STACHOWIAK Maja: Kształtowanie programu ideowego Muzeum Zamkowego w Malborku, 2006, Włodzimierz Mędrzecki
751. SZUL-SKJOELDKRONA Ewa: Przyczyny współczesnego ożywienia pielgrzymowania szlakiem Jakubowym w Hiszpanii, 2006, Magdalena Zowczak
752. WILCZKOWSKA Anna: To najpiękniejszy stan!: macierzyństwo w relacjach kobiet z Ejszyszek, 2006, Jerzy Sławomir Wasilewski
753. WILK Monika: Selekcja gości w warszawskich klubach, 2006, Anna Zadrożyńska
754. WOŁKANOWSKA Ewa: W co wierzą Żmudzini?: postacie religii narodowej na Litwie,
2006, Magdalena Zowczak
755. WÓJTOWICZ Monika: Polskie właścicielki małych i średnich firm u progu XXI wieku
a współczesne stereotypy dotyczące pracy zawodowej kobiet, 2006, Zofia Sokolewicz
162
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 35
756. CZERWIŃSKA Izabela: Ziemia jako wartość dla rolników gminy Krzymów w powiecie
konińskim, 2007, Włodzimierz Mędrzecki
757. DĘBIŃSKA Maria: Artyści czy żebracy?: wizerunek ulicznych muzyków w Berlinie, 2007,
Jerzy Sławomir Wasilewski
758. DOMAGALSKA Karolina: Renegocjacja płci kulturowej wewnątrz transnarodowych
przestrzeni społecznych, 2007, Włodzimierz Mędrzecki
759. EBELT Krzysztof: Potoczny obraz integracji europejskiej na przykładzie społeczności miasta
Lubska, 2007, Zofia Sokolewicz
760. GAWLIK Katarzyna: Jugosławia na emigracji: rzecz o jugonostalgii i jugoslowianizmie, 2007,
Lech Mróz
761. KRZEŚNIAK Agnieszka: Droga neokatechumenalna jako katolicki styl życia, 2007, Magdalena Zowczak
762. RATAJCZAK Bogumiła: Funkcje tańca towarzyskiego w społeczeństwie współczesnym,
2007, Włodzimierz Mędrzecki
INDEKS AUTORÓW PRAC MAGISTERSKICH
Nazwisko i imię
Nr na liście prac magisterskich
ABRAMOWICZ Dorota
485
ADAMOWICZ-IDŹKOWSKA Maria 239
ALEKSA Dorota
451
ALEKSA-SIDOR Anastazja
272
AMBROŻEWICZ Teresa zob. Wysocka 37
ANDINO VELEZ Marcel
526
ANDRUSZKIEWICZ Mirosława
382
ANDRZEJEWSKA Dorota
248
ANDRZEJEWSKI Jan
300
ANDURA Magdalena
383
ANTOSIK Elżbieta
374
ARMATYS Joanna
301
AUGUSTYNOWICZ Gabriela
222
BACZYŃSKI Andrzej
322
BAKALARSKA Laura
323
BAKIR Joanna zob. Tokarska
280
BALCERSKA Justyna
638
BALICKA Sylwia
594
BAŁABANOW Krystyna
80
BANEY Barbara zob. Rogowska
395
BARANIECKA Kamila
682
BARANOWSKA Agnieszka zob. Bartelska 110
Nazwisko i imię
Nr na liście prac magisterskich
BARANOWSKA Anna
207
BARAŃSKA Zofia
91
BARĄCZ Anna zob. Zadrożyńska
32
BARTELSKA-BARANOWSKA Agnieszka 110
BARTLET Rafał
552
BARTNICKA Małgorzata
273
BARTOSZEWICZ Witold
155
BARTOSZEWSKI Władysław
240
BARTUSZEK Joanna
595
BARYŁKA Klara zob. Sielicka
627
BATYLDA Justyna zob. Ziółkowska
143
BAZYLCZUK Jolanta
402
BĄBIK-POLACZYŃSKA Beata
384
BECA Barbara
208
BELKA Magdalena
553
BEM Pamela
596
BENEDYKTOWICZ Zbigniew
144
BENTKOWSKI Arkadiusz
486
BEREZA Antonina
554
BERG Aleksandra
527
BERGER-JANKOWSKA Małgorzata
683
BERNAL Alvaro
209
163
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
BIAŁAS Joanna
BIAŁO Monika zob. Mossakowska
BIELAWA-GOLIŃSKA Alina
BIELE Luiza
BIELENIN Bożena Karolina
BIELOWSKA-NOWAK Ewa
BIERCA Magdalena
BIERNAT Anna Katarzyna
BIERNAWSKI Wojciech Tomasz
BILSKA Hanna
BIŁAS Agata
BLADOS Marta
BŁASZCZAK Edyta
BŁASZCZAK Małgorzata
BŁASZCZYK-OLĘDZKA Halina
BOBKOWSKI Bartosz
BOGIEL Anna
BOGUSZEWSKA Beata
BOHDZIEWICZ Anna
BOJAKOWSKA Karolina
BOJAR-GMACHOWSKA Urszula
BONIKOWSKA Anna zob. Egietr
BOREK Dominika
BORKOWSKA Barbara
BORKOWSKA Małgorzata
BOROWIK Paweł
BOŻYM Magdalena Ewa
BRAUN Krzysztof
BRAUN Małgorzata zob. Cybulska
BRODA Anita
BRUCZKOWSKA Amanda
BRYJOWA Tamara zob. Mentzel
BRZEZIŃSKA Katarzyna
BUCEWICZ Krystyna
BUDYTA Dorota zob. Krassowska
BUJAKOWSKA-GAJEWSKA Beata
BUKOWSKI Piotr
BUŁAT Jakub
BUNIAK Maciej
BURCHARD Przemysław
BURZA Katarzyna
CAL Katarzyna Marianna
CAŁA Alina
CEGLIŃSKA-MICHALCZUK Łucja
ČEMELJIĆ-KOWALCZYK Anna
164
Page 36
528
664
1
487
639
302
684
507
59
210
597
555
721
403
11
556
640
303
145
685
81
20
641
642
423
686
687
111
156
722
598
3
375
125
328
324
488
325
241
33
112
452
192
599
453
CETERA Jerzy
295
CHEMEDU Gełachew
262
CHIAO-CHIH Lo
643
CHLEBOWSKA Elżbieta zob. Regulska 201
CHMIELEWSKI Szymon
557
CHOJECKA-KUNECKA Małgorzata
688
CHOJNACKA Krystyna zob. Malinowska 43
CHOJNACKI Krzysztof
39
CHOJNOWSKA Dorota
600
CHOMICKA Ewa
689
CHOMICZ Kinga
182
CHROSTOWSKA Joanna
462
CHRZANOWSKA-JEŻ-JARECKA Zofia 21
CHUDZYŃSKA-KOZAK Anna
56
CIARKA Magdalena zob. Michalska
287
CIARKA Ryszard
263
CIBOR Krzysztof
489
CIBOROWSKI Piotr Michał
644
CICHA Joanna
346
CICHOCKI Piotr
723
CIECHANOWICZ Krzysztof
29
CIEŚLA Agata
558
CIEŚLAK-SEMENIUK Ewa
242
CIEŚLAWSKA Zofia
645
CIOŁEK Tadeusz Maciej
92
CYBULSKA-BRAUN Małgorzata
156
CYTOWSKA-RACZYŃSKA Hanna
82
CYWIŃSKA Izabela
12
CZAJ-WALUŚ Joanna
126
CZAJKOWSKI Andrzej
454
CZAPUTOWICZ Magdalena zob. Sadowska 713
CZARKOWSKA Małgorzata
559
CZARNECKA Agata
560
CZARNOTA Robert
274
CZECH Beata
437
CZEKALIŃSKA Alicja
193
CZEREMCHA Rafał
490
CZERNIEWSKA Krystyna
13
CZERWIŃSKA Dorota
438
CZERWIŃSKA Grażyna zob. Kawecka 162
CZERWIŃSKA Izabela
756
CZERWIŃSKI Tomasz
183
ĆWIEK Zuzanna zob. Grębecka
493
ĆWIERZYŃSKA Anna
646
DACIÓW Anna
690
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 37
DAMROSZ Anna zob. Jaworska
18
DASZKIEWICZ Anna zob. Korybut
481
DATKO Andrzej
176
DATKO Janina
157
DAWIDCZYK-SAMSEL Maria
347
DAWIDEK Elżbieta
724
DĄBEK Katarzyna
529
DĄBROWSKA Anna
647
DĄBROWSKA Kamila
601
DĄBROWSKA Magdalena zob. Złocka 321
DĄBROWSKA Renata
455
DELIDA Elżbieta
60
DEMSKA Anna
304
DEMSKI Dagnosław
305
DERLATKA Iwona
184
DERLICKI Jarosław
530
DĘBIŃSKA Maria
757
DIAKIEWICZ Dominika
561
DOBOSZYŃSKA-KOWAL Justyna
508
DOBRZAŃSKI Jerzy
61
DODZIUK Anna
93
DOMAGALSKA Karolina
758
DOMAŃSKA Joanna
463
DOMAŃSKA-KUBIAK Irena
194
DOMINOWSKI Juliusz
40
DOWGIAŁŁO Anna
491
DOWJAT Iwona
562
DOWLASZEWICZ Wanda
94
DRĄŻKIEWICZ Elżbieta
691
DROZD-PIASECKA Mirosława
62
DRUŻYCKI-JOT Jarosław
492
DRYLL Ewa
692
DUBAS Agata
602
DUDZIŃSKA Krystyna zob. Gieryszewska 440
DUL Robert
385
DUŃCZYK Anna
648
DURBACZ Marcin
693
DURDA Magdalena
603
DURYS Anna zob. Szczęsna
292
DUŻYŃSKA Magdalena
281
DWORAK Janusz
249
DYBOWSKA Maria
223
DZIARMAGA Agnieszka
439
DZIDO Dominika
604
DZIENISIEWICZ Izabella
605
DZIEWANOWSKA Anna zob. Marzec 218
DZIEWANOWSKA Izabela
282
DZIEWANOWSKA Maria
694
DZIĘGIEL Agata
649
DZIUBAŁŁON Maria
30
DŻURAK Ewa zob. Marciniak
285
EBELT Krzysztof
759
EGIERT-BONIKOWSKA Anna
20
EHRENKREUTZ-JASIŃSKA Marta
63
EISELE-ORŁOWSKA Wanda
264
EJSMONT Leopold
64
ENGELKING Anna
306
ENGELMAYER Akos
83
ESHETE Solomon
415
FABICKA Maria
41
FAFIUS Jadwiga zob. Litwińska
2
FALIŃSKA Michalina
531
FAUTE ZELIA Maria
376
FEDYSZAK-RADZIEJOWSKA Barbara 127
FELICKA Barbara zob. Kunicka
199
FILIP Elżbieta Teresa
377
FILIPOWICZ-MRÓZ Anna
195
FILUS Janina
50
FLERA Katarzyna
650
FREDRYCH ALEKSANDRA
378
FRETTE Anna zob. Habiera
565
FRIEDRICH Łukasz
695
GAJDA Katarzyna
563
GAJEWSKA Beata zob. Bujakowska
324
GAJOWNICZEK Grzegorz
564
GAŁECKA-KUCZYŃSKA Anna
606
GARDZIŃSKI Zygmunt
307
GAWLIK Katarzyna
760
GAWROŃSKA Ewa
348
GAWRYSZUK-RUD Jolanta
113
GEBERT Małgorzata zob. Jasiczek
187
GERLACH-JASEWICZ Alicja
14
GĘDZIOROWSKI Witold
114
GIERMAZIAK Jarosław
651
GIERYSZEWSKA-DUDZIŃSKA Krystyna 440
GLANZ Tomasz
404
GŁOWACKA-TOMICKA Joanna
128
GŁOWACKA Beata
349
GŁUSZEK Michał
725
GMACHOWSKA Urszula zob. Bojar
81
165
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 38
GODZIMIRSKI Jakub
250
GOLCZ Bożena zob. Zielińska-Żukowicz 10
GOLIŃSKA Alina zob. Bielawa
1
GORCZYCKA-OTTO Małgorzata
224
GOSPODARCZYK Joanna zob. Szcześniak 318
GÓRSKA Dorota
479
GRABOWSKA-ŁADYKOWSKA Agata 696
GRABOWSKI Marek
42
GRABOWSKI Piotr
405
GRANADA Aleksandra zob. Kryszczuk 570
GRANADA Dominik
652
GRĄBCZEWSKA Barbara
211
GRĄBCZEWSKI Jacek
212
GRELA Leon
129
GRĘBECKA-ĆWIEK Zuzanna
493
GROMEK Olga
480
GRZEGOREK Magdalena
697
GRZELAK Marcin
350
GRZESZCZUK Monika
406
GUERQUIN-SOTKOWSKA Maria
653
GUMOWSKA Aleksandra zob. Krzyżaniak 613
GWÓŹDŹ Artur
698
GYŁYBOWA-LUBAŃSKA Magdalena 607
HABIERA-FRETTE Anna
565
HAILU Tesfaye
416
HAJEK-WŁODARZ Anna
185
HALEMBA Agnieszka
441
HALL Dorota
509
HANCZKA-WRZOSEK Bożena
95
HAUSER-MORSON Ewa Krystyna
96
HAYDER Piotr
654
HENCLEWSKA Ariadna
386
HERBERGIER Dorota
351
HILCHEN-NAGIN Katarzyna
429
HILCZER-PILCH Jadwiga
84
HOFFMAN Olga
566
HRYCIUK Renata Ewa
464
HRYŃ-KUŚMIEREK Renata
243
HUMMEL Agata
699
IDŹKOWSKA Maria zob. Adamowicz 239
IGALSON Anna
726
ILECKI Paweł
213
IŁENDO-JANIC Barbara
326
IMIOŁEK Małgorzata
387
IZDEBSKA Dorota
214
166
JACENNIK Barbara zob. Kozłowska
253
JACKOWSKA Aleksandra
265
JACKOWSKA-KOSZUTSKA Jadwiga
85
JADCZAK Marzena zob. Ziółkowska
401
JAGLARSKA-JANIK Maria
215
JAGODZIŃSKI Zbigniew
158
JAKUBOWSKA Longina
186
JANCZEWSKA Hanna
379
JANCZEWSKI Marek
283
JANIC Barbara zob. Iłendo
326
JANICKA Anna
608
JANIK-KOSTRZYŃSKA Dorota
308
JANIK Maria zob. Jaglarska
215
JANKOWSKA Małgorzata zob. Berger
683
JANKOWSKI Wojciech
609
JARECKA Dorota zob. Ratzko
229
JAROĆ Joanna
430
JAROSŁAWSKA Joanna
417
JAROSŁAWSKI Krzysztof
442
JARUGA-NOWACKA Izabela
159
JASEWICZ Alicja zob. Jasewicz
14
JASICZEK-GEBERT Małgorzata
187
JASIŃSKA Barbara
407
JASIŃSKA Marta zob. Ehrenkreutz
63
JASIONOWSKA Justyna
352
JASKÓŁOWSKA Anna
177
JASKULSKA Anna Bronisława
655
JASNORZEWSKI Maciej
65
JAWORSKA-DAMROSZ Anna
18
JAWORSKA Dorota
494
JAWORSKA Grażyna
251
JAWORSKA Joanna zob. Posoch
471
JAWORSKA-KRZYSZTAŁOWICZ Elżbieta 115
JAWORSKA-RZEPNIEWSKA Magdalena 443
JAWORSKI Eugeniusz
15
JELSKI Andrzej
86
JERZAK Grażyna
418
JEZIERSKA Renata
25
JEŻ-JARECKA Zofia zob. Chrzanowska
21
JÓŹWIAK Ignacy
727
JUCHNIEWICZ-ROMANOWSKA Teresa 160
JUST Małgorzata
532
KABZIŃSKA Iwona
161
KACZESZMAROW Petyr
244
KAIM Ewa zob. Widłak
477
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
KALINA Anna
KALINOWSKA Danuta
KALINOWSKA Joanna
KALINOWSKI Paweł
KALKHOFF Barbara zob. Ogrodzka
KAMIŃSKA-RZECZYCKA Barbara
KAMIŃSKI Marek Ignacy
KAMIZELA Ryszard
KANIECKA Aleksandra
KANOWNIK Mirosław
KARAŚ Grażyna
KASPRZAK Natalia
KASTERKA Agata
KASZUBOWSKI Piotr
KAWECKA-CZERWIŃSKA Grażyna
KECZYŃSKA Ewa zob. Moroz Ewa
KELLER Magdalena
KĘDRA Ewa
KĘDZIOREK Piotr
KIELAK Bernard
KIRCHNER Agnieszka
KIRK Magdalena
KIRYŁO Hanna
KLEKOT Ewa
KLEPACKA-NATANEK Katarzyna
KLIMASZEWSKA-KROH Magdalena
KLOSSE Dagmara
KNITTEL Jagna
KOC Maria
KOCHANOWICZ Tomasz
KOCHANOWSKI Dariusz
KOHUTNICKI Bohdan
KOKOTKIEWICZ Piotr
KOLCZYŃSKI Jarosław
KOŁACIŃSKI Rafał
KOŁAKOWSKA Dorota
KOŁAKOWSKA Julia
KOŁODZIEJSKI Marek
KOPERSKA Ewa zob. Słowińska
KORDOS Przemysław
KOROWAJ Tadeusz
KORULSKA Ewa
KORYBUT-DASZKIEWICZ Anna
KOSIBA Grażyna
KOSIŃSKI Lubomir
Page 39
567
196
419
465
19
225
130
178
656
216
245
495
408
466
162
458
26
610
444
131
657
658
353
388
389
57
496
327
467
163
497
27
445
296
611
533
700
309
151
568
569
252
481
197
164
KOSTRZEWSKA Olga
701
KOSTRZYŃSKA Dorota zob. Janik
308
KOSTUCH-KOWALSKA Maria
66
KOSYL Mariusz
728
KOSZUTSKA Jadwiga zob. Jackowska
85
KOŚCIAŃSKA Agnieszka
510
KOWAL Justyna zob. Doboszyńska
508
KOWALCZUK Monika
612
KOWALCZYK Anna zob. Čemeljić
453
KOWALSKA Daria
424
KOWALSKA Jolanta
165
KOWALSKA Maria zob. Kostuch
66
KOWALSKA Tamara
482
KOWALSKI Andrzej
702
KOWALSKI Marek Arpad
34
KOWALSKI Witold
97
KOZA Kazimiera
132
KOZAK Anna zob. Chudzyńska
56
KOZIOROWSKA Jolanta
98
KOZŁOWSKA-JACENNIK Barbara
253
KOŹMIŃSKA Joanna
354
KRAKOWIAK Elżbieta
188
KRASICKA-MEUSZYŃSKA Grażyna
99
KRASIŃSKA Małgorzata
380
KRASNOWOLSKI Andrzej
133
KRASSOWSKA-BUDYTA Dorota
328
KRASUSKA-MALCZYK Joanna
275
KRASUSKI Wojciech
276
KRAUSKA Joanna zob. Malczyk
275
KROH Antoni
67
KROH Magdalena zob. Klimaszewska
57
KROKOSZ Elżbieta
68
KRYSIK Bożena zob. Targosz
320
KRYSIK Sławomir
329
KRYSZCZUK-GRANADA Aleksandra 570
KRZEŚNIAK Agnieszka
761
KRZYSZTAŁOWICZ Elżbieta zob. Jaworska 115
KRZYSZTOFIAK Joanna
659
KRZYWORZEKA Paweł
660
KRZYŻANIAK-GUMOWSKA Aleksandra 613
KUBERCZYK Tomasz
390
KUBIAK Anna
330
KUBIAK Irena zob. Domańska
194
KUBIAK Krzysztof
198
KUBISZ Michał
446
167
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 40
KUCZNIERZ Alina
729
KUCZYŃSKA Anna
69
KUCZYŃSKA Anna zob. Gałecka
606
KUCZYŃSKA Urszula zob. Raszkiewicz 336
KUHN Maria zob. Pawłowska
101
KULA Agnieszka
534
KULAK Katarzyna
511
KULESZA Anna
217
KUNECKA Małgorzata zob. Chojecka
688
KUNECKI Daniel
703
KUNICKA–FELICKA Barbara
199
KURCZEWSKI Wojciech
571
KUREK Mirosława
254
KUREK Paulina
614
KURELLA Joanna zob. Szatyńska
105
KUROWSKI Karol
615
KURZĄTKOWSKA-PĘCHERCZYK Anna
100
KURZĘTKOWSKA Magdalena
616
KUŚMIEREK Renata zob. Hryń
243
KUŚMIERZ Jacek
355
KUŚMIERZ Jolanta
331
KUŹNIECOW Janusz
431
KWIATKOWSKA Edyta
730
KWIATKOWSKA Ewa
266
KWIATKOWSKI Michał
483
LASKOWSKA-OTWINOWSKA Justyna 310
LASZCZKOWSKI Mateusz
731
LATOSZEK Mirosława
381
LAUDAŃSKA Anna
617
LECHOWSKA Anna
425
LEMPKA Witold
87
LESKA Beata
432
LEWANDOWSKA Joanna
535
LEWICKA Joanna
447
LEWICKI Paweł
661
LEWIŃSKA Teresa zob. Winiarek
58
LINKIEWICZ Olga
618
LIPIŃSKI Wojciech
536
LIPKA Bogusław
456
LIPKA Robert
332
LIPSKA Elżbieta
572
LIPSZYC Joanna
732
LISZEWSKA Katarzyna
704
LITWIŃSKA-FAFIUS Jadwiga
2
168
LUBAŃSKA Magdalena zob. Gyłybowa 607
LUBOWIEDZKA-WORTMAN Ewa
88
ŁABĘDA Sebastian
662
ŁADYKOWSKA Agata zob. Grabowska 696
ŁADYKOWSKI Paweł
457
ŁAZARZ Beata Iwona
356
MACIEJOWSKA-PAVKOVIĆ Joanna
22
MACKIEWICZ Aldona
512
MAJEWSKA Agnieszka
573
MAJEWSKA Małgorzata
284
MALAWSKA Jadwiga
226
MALAWSKI Wiesław
227
MALEWSKA-SZAŁYGIN Anna
333
MALINOWSKA-CHOJNACKA Krystyna 43
MALINOWSKA Magdalena
733
MAŁKOWSKA Krystyna
31
MAŁYSZKO Stanisław
311
MANISZEWSKI Kazimierz
28
MANTORSKA Hanna
267
MAŃKOWSKI Andrzej Emeryk
426
MARCHLEWSKA Magdalena
255
MARCHLEWSKI Wojciech
277
MARCINIAK-DŻURAK Ewa
285
MARCINKOWSKA Karolina
574
MARCZAK Bogumiła
286
MARCZUŁAJTIS Anita
537
MARKOWSKA Magdalena zob. Dużyńska 281
MARKOWSKI Roman
51
MARSZAŁ Michał
619
MARZEC-DZIEWANOWSKA Anna
218
MASNY Ewa zob. Sawicka
150
MATEEW Krassimir
278
MAZUR Katarzyna zob. Sadowska
545
MEKONNEN Tesfa
420
MELLER Andrzej
575
MENTZEL-BRYJOWA Tamara
3
MEUSZYŃSKA Grażyna zob. Krasicka
99
MICHALAK Alicja
705
MICHALCZUK Łucja zob. Ceglińska
599
MICHALCZYK Magdalena
576
MICHALSKA-CIARKA Magdalena
287
MIECZKOWSKA Anna
706
MIELCAREK Janusz
70
MIGDALSKA Maria
663
MIKULSKA Agnieszka
498
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 41
MILEWSKA-MŁYNIK Anna
146
MIŃKOWSKI Marcin
513
MIRONIUK-NIKOLSKA Alicja
312
MITRĘGA Zuzanna
620
MŁYNARCZYK Magdalena
166
MŁYNIK Anna zob.Milewska
146
MODZELEWSKI Edward
71
MOJKOWSKA Gabriela
707
MOROZ-KECZYŃSKA Ewa
458
MORSON Ewa zob.Hauser
96
MORZYKOWSKA Anna
734
MOSSAKOWSKA-BIAŁO Monika
664
MOSZCZYŃSKA Małgorzata
735
MRÓZ Anna zob. Filipowicz
195
MRÓZ Lech
35
MUCHYŃSKA Monika
708
MUDŹ Elżbieta
514
MURAWSKA Halina
72
MURZYNOWSKA Aleksandra
736
NADAŽDIN Draginja
499
NADHABASA Getachew Chemeda
421
NAGIN Katarzyna zob.Hilchen
429
NARKIEWICZ-JODKO Maciej
73
NATANEK Katarzyna zob. Klepacka
389
NATANSON Maria
256
NAWRACKA Monika
709
NAWROT Danuta zob. Orzeł
268
NIEDZIELSKA Alicja
52
NIEMCZUK Henryk
257
NIERADZKA-PROKOPOWICZ Agnieszka 621
NIESŁUCHOWSKA Joanna Maria
468
NIKOLSKA Alicja zob. Mironiuk
312
NOWACKA Izabela zob. Jaruga
159
NOWAK Anna
665
NOWAK Ewa zob. Bielowska
302
NOWAKOWSKA Agnieszka
228
NOWAKOWSKA Justyna
538
NOWICKA Janina zob. Skrzyńska
23
NOWIK Małgorzata
200
OGNIEWSKA Anna
737
OGRODOWSKA Barbara
74
OGRODZKA-KALKHOFF Barbara
19
OKOŁOTOWICZ Emilia
666
OLESZCZUK Anna
134
OLĘDZKA Halina zob. Błaszczyk
11
OLĘDZKI Jacek
4
OLIZAR Teresa
167
OLSZEWSKA Bożena
258
OLSZEWSKA Katarzyna
433
OLSZEWSKI Mikołaj
469
OPOWICZ Bogdan
44
ORIENCKI Jan
168
ORLEWICZ Małgorzata
116
ORŁOWSKA Barbara
334
ORŁOWSKA Ewa
391
ORŁOWSKA Wanda zob. Eisele
264
ORZEŁ-NAWROT Danuta
268
OSIŃSKA-PISKORZ-BRANEKOVA Elżbieta 147
OSTROWSKA Anna
409
OTTO Małgorzata zob. Gorczycka
224
OTWINOWSKA Justyna zob. Laskowska 310
OWCZARSKA Małgorzata
738
PACEWICZ Dorota
392
PACHOLEC Lidia
577
PACZOS Dorota
539
PACZÓSKA Katarzyna
667
PACZYŃSKA Małgorzata
313
PANUFNIK Alina
45
PAPROCKA Wanda
5
PARNOWSKA Maria zob. Piłat
5
PARTYKA Joanna
314
PASEK-PASZKOWSKA Edyta
393
PASIONEK Karolina
578
PASZKOWSKA Edyta zob. Pasek
393
PASZKOWSKA Joanna
394
PATEJ Zuzanna
579
PATZER Helena
739
PAVKOVIĆ Joanna zob. Maciejowska
22
PAWILNO-PACEWICZ Michał
357
PAWLAK Wiesława
169
PAWLICZEK Jerzy
135
PAWLIK-ZDZIARSKA Anna
246
PAWŁOWSKA-KUHN Maria
101
PĄKOWSKA Anna zob. Radzimirska
289
PERYKASZA Kinga
580
PERZANOWSKI Andrzej Emeryk
427
PĘCHERCZYK Anna zob. Kurzątkowska 100
PĘKALSKA Urszula
622
PIASECKA Mirosława zob. Drozd
62
PIENIĄŻEK Witold
335
169
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
PIETRASIK Joanna
PIETRUSZKA Joanna
PIETRZAK Dariusz
PILCH Jadwiga zob. Hilczer
PIŁAT-PARNOWSKA Maria
PIOTROWSKA Agnieszka Katarzyna
PIOTROWSKA Barbara
PISKORZ Jerzy
Page 42
740
741
288
84
6
581
259
102
PISKORZ-BRANEKOVA Elżbieta zob. Osińska 147
PITUCHA Beata
315
PLUTA Izabela
540
POGORZELSKA-KRYSIŃSKA Alicja
46
POKROPEK Agnieszka
470
POKROPEK Marian
16
POLACZYŃSKA Beata zob. Bąbik
384
POLAŃSKA Dorota
410
POPAKUL Izabela
297
POPŁAWSKI Stanisław
179
PORADZKI Antoni
170
POROWSKA Małgorzata zob. Szkiłłądź 270
POSOCH-JAWORSKA Joanna
471
POSYNIAK Paweł
668
POTKAŃSKI Tomasz
316
POTYŃSKA Elżbieta
117
PRAWDZIC-GAŁĘSKI Jan Jakub
148
PREWENCKA Grażyna
189
PROKOPOWICZ Agnieszka zob. Nieradzka 621
PROSIŃSKA Magdalena
500
PRUSZYŃSKI Konrad
582
PRZEDPEŁSKI Krzysztof
118
PRZEŚLAKIEWICZ Patrycja
501
PRZYBORSKA Katarzyna
742
PRZYBYŁ Grażyna
149
PRZYŁUSKA Marta
541
PURZYCKA Jowita
583
RACZYŃSKI Kacper
623
RADKIEWICZ Magdalena
710
RADKOWSKA-WALKOWICZ Magdalena 502
RADZIEJOWSKA Barbara zob. Fedyszak 127
RADZIEJOWSKI Janusz
136
RADZIMIRSKA-PĄKOWSKA Anna
289
RADZISZEWSKA Elżbieta zob. Szot
293
RAFALAK Aneta
624
RAJTAR Małgorzata
515
RAK Joanna
503
170
RAKOWSKI Tomasz
542
RASZKIEWICZ-KUCZYŃSKA Urszula 336
RATAJCZAK Bogumiła
762
RATAJCZYK Ewa
279
RATTER Wojciech
743
RATYŃSKA Bożena
260
RATYŃSKI Roch
7
RATZKO-JARECKA Dorota
229
RAWSKI Edward
317
REGULSKA-CHLEBOWSKA Elżbieta
201
REJCHERT Lucyna
337
REJF Anna
744
REJMER Maksymilian Dawid
543
RESZKA Hanna
338
ROBAK Teresa
358
ROCKA Magdalena
625
ROGALANKA-SKWORZ Teresa
17
ROGALSKI Ryszard
269
ROGOWSKA-BANEY Barbara
395
ROGUSKA Grażyna
202
ROJEWSKA Dorota
711
ROMAN-TURKOT Anna
669
ROMAN Maria
745
ROMANOWSKA Dagmara
584
ROMANOWSKA Katarzyna
411
ROMANOWSKA Teresa zob. Juchniewicz 160
ROSIAK Marta
670
ROSZCZYK Marta
585
RÓŻKOWSKA Karolina
712
RÓŻYCZKA Bogna
746
RUD Jolanta zob. Gawryszuk
113
RUD Stanisław
103
RUNOWSKI Piotr
359
RUSIŃSKA Małgorzata
586
RUTKOWSKA Amudena
544
RUTKOWSKA Janina
396
RUTKOWSKA Justyna
587
RUTKOWSKI Janusz
53
RYBIŃSKI Adam
104
RYCHLIŃSKA Magdalena
671
RZECZYCKA Barbara zob. Kamińska
225
RZEPLIŃSKA Róża
747
RZEPNIEWSKA Magdalena zob. Jaworska 443
RZESZOTARSKI Jacek
448
RŻYSKO Michał
626
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 43
SABAK Krzysztof
412
SACHS Agnieszka
449
SADKOWSKA Ewa
190
SADKOWSKI Tadeusz
119
SADOWNIK Olga
47
SADOWSKA Aleksandra Dagmara
472
SADOWSKA-MAZUR Katarzyna
545
SADOWSKA-CZAPUTOWICZ Magdalena 713
SALETOWSKA Ewa zob. Wilk
299
SAMSEL Maria zob. Dawidczyk
347
SAPIŃSKA Alicja
203
SARNECKA Joanna
504
SAWICKA-MASNY Ewa
150
SEKUŁA Anna
672
SEKUTOWICZ Katarzyna
397
SEMENIUK Ewa zob. Cieślak
242
SERAFIN Grażyna
219
SEREMET Sylwia
516
SERKOWSKA Danuta
673
SETNIEWSKI Artur Maciej
546
SEWERYN Andrzej
204
SIARA Bernadetta
674
SIDOR Anastazja zob. Aleksa
272
SIEGIEŃ Wojciech
748
SIEKIERA Agnieszka
505
SIEKIERSKA Bożena
459
SIELICKA-BARYŁKA Klara
627
SIEMION Karolina
588
SIEWIERA Jakub
675
SIEWIERA Kazimierz
137
SIKORA Sławomir
290
SKIPIETROW Natalia
360
SKŁODOWSKI Andrzej
75
SKOŚKIEWICZ Urszula
714
SKRZYŃSKA-NOWICKA Janina
23
SKWARSKA Maria
413
SKWIROWSKA Marta
589
SKWORZ Teresa zob. Rogalanka
17
SŁOWIŃSKA-KOPERSKA Ewa
151
SMOLORZ Katarzyna
517
SMYRSKI Łukasz
434
SOBCZAK Danuta
361
SOBOLEWSKA Marta
676
SOCHA Jolanta
54
SOCHALSKA Grażyna
220
SOKOŁOWSKI Łukasz
749
SOKÓŁ Grzegorz
547
SOTKOWSKA Maria zob. Guerquin
653
STACHOWIAK Maja
750
STANISŁAWSKI Krzysztof
230
STARZEWSKA Katarzyna
339
STASINOWSKA Ewa
180
STASINOWSKI Marek
181
STAWARZ Andrzej
171
STAWOWSKA Anna
76
STEFANOW Rosen
247
STERZYCKA Agata
590
STOMMA Ludwik
152
STOMMA Magdalena
172
STRACHOTA Krzysztof
484
STRACZUK Justyna
473
STRĄCZEK Joanna zob. Trawkowska
261
STRĄCZEK Tomasz
231
STRUŚ Piotr
173
STRUŻEK Grażyna
221
STRZAŁKOWSKA Anna
628
STRZEDZIŃSKI Witold
362
STRZEMIŃSKA Katarzyna
715
SUDLITZ Anna
36
SULICH Olga
629
SULIŃSKA Jolanta
138
SUŁEK Emilia
548
SUROWIEC Radosław
630
SYROKOMLA-SYROKOMSKI Maciej
89
SZACKI Piotr
48
SZAŁYGIN Anna zob. Malewska
333
SZAŁYGIN Jerzy
340
SZATYŃSKA-KURELLA Joanna
105
SZCZEPANOWSKA Joanna Sunniva
518
SZCZEPKOWSKI Jerzy
291
SZCZEŚNIAK-GOSPODARCZYK Joanna 318
SZCZĘSNA-DURYS Anna
292
SZCZUKA Nela
341
SZELĄGOWSKA-WIDAWSKA Jadwiga 8
SZEWCZYK Grażyna
363
SZEWCZYK Lucjan
106
SZKIŁŁĄDŹ-POROWSKA Małgorzata 270
SZMAGALSKA Karolina
519
SZNAJDERMAN Monika
298
SZOT-RADZISZEWSKA Elżbieta
293
171
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
Page 44
SZPAKOWSKA Jadwiga
319
SZPORKO Marcin
474
SZULIA Aleksandra
520
SZUL-SKJOELDKRONA Ewa
751
SZUMSKI Stanisław
120
SZYMAŃSKA Danuta
364
SZYMAŃSKA Hanna
716
SZYMCZAK Beata
398
SZYNKIEWICZ Sławoj
24
ŚLIWECKA Maria Jolanta
342
ŚWIERCZEWSKA Marta
631
ŚWIERSZCZ Maciej
121
TANGAD Oyungerel
521
TARASIUK Renata
422
TARGOSZ-KRYSIK Bożena
320
TAUSZYŃSKI Tomasz
414
TEPER Magdalena
717
TERFA Tadesse
174
TĘŻYCKA Barbara zob. Zagórna
9
TKACZYK Genowefa
107
TOKARSKA-BAKIR Joanna
280
TOŁŁOCZKO Jerzy
232
TOMASIK Monika
205
TOMASZCZUK Agnieszka
549
TOMICKA Joanna zob. Głowacka
128
TOMICKI Ryszard
139
TRAWKOWSKA-STRĄCZEK Joanna 261
TROJAN Lubomira
475
TROJANOWSKA Anna
591
TRZCIŃSKI Paweł
476
TRZOCH Monika
522
TURKOT Anna zob.Roman
669
TYLICKA Barbara
365
URBANOWICZ Irena
343
URGACZ Barbara
108
VOLKOVA Barbara
632
WALASEK Małgorzata
633
WALCZAK Dorota
634
WALENDZIAK Teresa
153
WALKOWICZ Magdalena zob. Radkowska 502
WALUŚ Joanna zob. Czaj
126
WASILEWSKA Wiesława
271
WASILEWSKI Eustachy
140
WASILEWSKI Jerzy Sławomir
154
WASZCZYŃSKA Katarzyna
450
172
WAWROWSKA Izabella
WAWRZYŃCZAK Magdalena
WĄDOŁOWSKA Anna Helena
WEIGL Martyna
WĘGLOWSKA Magdalena
WICIEJEWSKA Ewa
WIDAWSKA Jadwiga zob. Szelągowska
WIDŁAK-KAIM Ewa
WIECZOREK Agata
WIECZORKIEWICZ Anna
WIECZORKOWSKI Andrzej Mariusz
WIERCIŃSKA Mariola
WIERCIŃSKI Mateusz
WIERZBA Joanna zob. Partyka
WIESIOŁEK Zofia
WIĘCKO Dorota
WILCZKOWSKA Anna
WILCZYŃSKA Agnieszka
WILK Monika
WILK-SALETOWSKA Ewa
WINIAREK-LEWIŃSKA Teresa
WIŚNIEWSKA Agata
WIŚNIEWSKA Elżbieta
WIŚNIEWSKA Jolanta
WIŚNIEWSKI Jacek,
WITCZAK Małgorzata
WITKOWSKA Małgorzata
WITOWSKA Barbara
WITTELS Krzysztof
WŁODARZ Anna zob. Hayek
WŁODARZ Stanisław
WŁODKOWSKA Grażyna
WODZICKI Mieczysław
WOJTYŃSKA Anna
WOŁKANOWSKA Ewa
WOŁOWSKA Małgorzata
WOŁOWSKI Jacek
WORTMAN Ewa zob. Lubowiedzka
WORTMAN Ryszard
WOŹNIAK Andrzej
WOŹNIAK Maria
WÓJTOWICZ Monika
WRÓBLEWSKA Anna
WRÓBLEWSKA Maja
WRZOSEK Bożena zob. Hanczka
344
122
718
550
551
506
8
477
428
366
123
367
368
314
399
460
752
635
753
299
58
523
90
400
369
233
719
592
677
185
191
175
141
593
754
234
235
88
77
55
78
755
478
678
95
absolwenci_prace.qxp
2007-05-14
03:24
WYSOCKA-AMBROŻEWICZ Teresa
WYSOCKA Katarzyna
WYSOCKA Maria
WYSOCKI Jacek
ZABOROWSKA Elżbieta
ZADROŻYŃSKA-BARĄCZ Anna
ZAGÓRNA-TĘŻYCKA Barbara
ZAKRZEWSKA Joanna
ZALEWSKI Józef
ZAMBRZYCKA Marta
ZAMOŚCIŃSKI Krzysztof
ZANDON Mariusz
ZAREMBA Barbara
ZASZTOWT Konrad
ZATORSKA Joanna
ZAWIERUCHA Anna
ZĄBEK Maciej
ZDZIARSKA Anna zob. Pawlik
Page 45
37
461
49
636
38
32
9
370
435
679
345
680
436
637
371
142
372
246
ZGUTKA Michał
681
ZIELEZIŃSKI Adam
206
ZIELIŃSKA-ŻUKOWICZ-GOLCZ Bożena 10
ZIENKIEWICZ Krystyna
79
ZIMNOCH Weronika
373
ZIÓŁKOWSKA-BATYLDA Justyna
143
ZIÓŁKOWSKA-JADCZAK Marzena
401
ZŁOCKA-DĄBROWSKA Magdalena
321
ZMYSŁOWSKA Alina
236
ZMYSŁOWSKA Magdalena
294
ZOWCZAK Hanna
237
ZYDEL Robert
524
ZYGAŁA Marceli
525
ŻARYN Szczepan
124
ŻBIKOWSKA Agata
720
ŻULPA Adam
238
ŻURAWIECKA Magdalena zob. Kirk
658
ŻYDOK Bogusław
109
173
2007-05-14
10:58
Page 2
Studia Ethnologica
absolwenci_ksiazki.qxp
Biblioteka Klasyków Antropologii
absolwenci_ksiazki.qxp
2007-05-14
10:58
Page 3
Wybrane publikacje pracowników i studentów IEiAK
więcej: www.etnologia.uw.edu.pl
absolwenci_ksiazki.qxp
2007-05-14
10:58
Page 4