ce3238daff8f3d2cbd75a0d72d6233fb.pdf
Media
Part of Przyczynek do wielkopolskiej rzeźby ludowe / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1956 t.10 z.4-5
- extracted text
-
Sw. Benon. Rzeźba wykonana z głównej części pnia
drzewa rosnącego przy drodze w pobliżu Krobi (pow.
Gostyń) do 1939 r. Ze zbiorów Władysława Stachowskiego.
PRZYCZYNEK DO WIELKOPOLSKIEJ
RZEŹBY
LUDOWEJ
ADAM
Jednym z bardziej żywotnych regionów Wielko
polski jest część p o w i a t u gostyńskiego rozciągająca
się dookoła K r o b i , miasteczka stanowiącego do koń
ca X V I I I w. własność biskupów poznańskich, zwanego
czasem jeszcze obecnie Biskupizną. Na obszarze t y m
ze względu na specjalnie sprzyjające w a r u n k i roz
woju k u l t u r y ludowej
d o dzisiaj zachowały
się
oryginalne ubiory ludowe, haft, pieśni, muzyka, j a k
i szereg zwyczajów.
W X V I I I i X I X w., j a k wskazują Padania tere
nowe i archiwalne, n a t y m obszarze w dość żywot
nej formie przejawiała się rzeźba l u d o w a związana
głównie z tematyką religijną, charakterystyczną dla
okresu feudalnego i kapitalistycznego oraz ówczes
nych stosunków na wsi. Z tego okresu znane są dzie
ła miejscowych l u d o w y c h rzeźbiarzy, na których t e
mat przygotowuje do d r u k u pracę m g r Stanisław
Błaszczyk. Do rodzaju rzadko spotykanych rzeźb n a
leży postać św. B e n o n a , uważanego przez ludność
miejscową za patrona pasterzy, wykonana z części
1
2
Szczegóły p a t i z : Atlas Polskich Strojów L u d o
wych, strój dzierżacki, Poznań 1953, s t r . 3—4.
-' Św. Benon (Benno) z rodu Wajdenburg (1010—
1106), biskup Miśni, apostoł Słowian
nadłabskich,
wtrącony do 'więzienia przez H e n r y k a I V za współ
czucie dla uciśnionych. Podręczna encyklopedia koś
cielna, Warszawa 1904, str. 229.
1
GL
APA
pnia drzewa rosnącego przy jednej z dróg w pobliżu
K r o b i (patrz: rycina wyżej). Rzeźba ok. 160 cm wyso
kości przedstawia Benona w długiej, powłóczystej sza
cie, trzymającego pierwotnie w prawej ręce, lekko
zgiętej w łokciu, laskę. Po prawej stronie, u stóp
opiekuna pasterzy, wyrzeźbiony jest pies, z lewej zaś
strony owca, iktórą Benon t r z y m a za 'głowę i t u l i do
siebie. Kształty zwierząt, j a k i postaci centralnej
widoczne są na zamieszczonej fotografii t y l k o w ogól
ny :h i szczątkowych zarysach, zniszczonych przez
długie działanie warunków atmosferycznych.
Przydrożna t a f i g u r a wraz z całym drzewem zo
stała zdewastowana i usunięta przez władze hitle
rowskie w 19©9 r,, zaraz po wkroczeniu najeźdźców
na obszary polskie.
K u l t św. Benona, mniej już żywy obecnie na t y m
terenie, wiąże się z silnie rozwiniętą hodowlą owiec
w tej okolicy w ubiegłych stuleciach. Dane archiwalne
z 1664 r. mówią, że „owiec chowało się po 5000 l u
bo pastwiska dosyć szczupłe" 3 były w t y m rejonie
(kluczu dóbr składającym się z 13 wiosek). Rzeźba
ta oraz d a w n y k u l t św. Benona świadczą, j a k ści
śle 'lud nasz, łączył s p r a w y życia duchowego z co
dziennym s w o i m bytem.
A r c h i w u m Archidiecezji Poznańskiej w Pozna
n i u , C.P.—12, r o k 1664, str. 133, w g maszynopisu
pracy Waleriana Soblsiaka: Uposażenie Katedry Po
znańskiej.
3
241