42ba97b57c06abad8e634d1ef72fe6f7.pdf
Media
Part of Sprawozdania/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1967 t.21 z.4
- extracted text
-
S
JACEK
P
R
A
W
O
Z
D
A
N
I
A
OLĘDZKI
B A D A N I A
E T N O G R A F I C Z N E
Na początku lat sześćdziesiątych w warszawskim ośrod
ku naukowym s f o r m u ł o w a n y został pierwszy w historii
etnografii polskiej program zespołowych wypraw ba
dawczych do pozaeuropejskich stref kulturowych. Miał
on być zrealizowany w y ł ą c z n i e w oparciu o możliwości
i środki krajowe w ramach współpracy naukowej m i ę
dzy polską a mongolską A k a d e m i ą Nauk. Autorem tego
ambitnego programu był prof, dr W. Dynowski.
Zainteresowania Dalekim Wschodem łączą się ściśle
u prof. Dynowskiego z jego biografią. Urodzony w
Charbinie, spędził młodość na terenach Mandżurii. Miał
możność przebywania w Mongolii już na początku lat
dwudziestych. Poznał w młodości Kamczatkę, Chiny
i Japonię. Znane są Dynowskiemu dobrze rosyjskie
i radzieckie środowiska naukowe, a najważniejsze —
ich p i ś m i e n n y dorobek, który w badaniach Dalekiego
Wschodu zajmuje w nauce ś w i a t o w e j czołową pozycję.
Wyrazem zainteresowań uczonego były
prowadzone
przezeń w y k ł a d y na Uniwersytecie Warszawskim, w
których wiele uwagi poświęcał kulturze l u d ó w ugrofiń
skich, tiurskich i syberyjskich. Na takim szerokim tle
zainteresowań naukowych zrodziła się decyzja pierwszej
podróży do Mongolii w 1963 roku.
Patronat nad tym przedsięwzięciem objął I H K M
P A N . Warto dodać, że w tym czasie nie istniał jeszcze
jakikolwiek zespół w c z e ś n i e j stworzony, który mógłby
podjąć się realizacji tego odpowiedzialnego przedsię
wzięcia. Zespół taki skompletowany został z osób „ w y
pożyczonych" z zakładów archeologii i etnografii I H K M
P A N . Do pierwszej ekspedycji rozpoznawczej na tereny
Buriacji i Mongolii w ł ą c z o n y został Jan Machnik —
w ó w c z a s magister archeologii — zajmujący się bada
niami kultur ludów koczowniczych w epoce neolitu, oraz
autor niniejszej notatki — pracownik Zakładu Etno
grafii Polski w Warszawie.
Trasa pierwszej podróży biegła z Irkucka (rejonu
nad Bajkałem) przez U ł a n - U d e do Ułan-Bator. Na te
renie Mongolii bardziej szczegółową penetracją roz
poznawczą objęty został rejon dawnego Karakorum oraz
a j m a k ó w środkowogobijskiego i centralnego. Wynikiem
tej pierwszej podróży było przede wszystkim s f o r m u ł o
wanie szczegółowych zadań i p l a n ó w badawczych 'na
następne 5 lat.
W 1964 roku podpisana została w Ułan-Bator umowa
o współpracy naukowej m i ę d z y Polską a Mongolską
A k a d e m i ą Nauk. W t y m ż e roku p o w o ł a n y został Zakład
Etnografii Powszechnej I H K M P A N w Warszawie, który
stał s i ę organizatorem dalszych wypraw. W Zakładzie
К
W
M O N G O L I I
tym znalazł zatrudnienie jeden stały pracownik etato
wy — mgr socjologii Danuta Markowska.
W 1965 roku D. Markowska oraz L . Godlewski —
w ó w c z a s magister archeologii — włączeni zostali w
skład drugiej ekspedycji naukowej do Mongolii. W 1966
roku do prac zespołu włącza się dr Zofia Sokolewicz,
pracownik Katedry Etnografii UW, a w 1967 roku —
stypendysta w Zakładzie Etnografii Powszechnej, m a
gister etnografii Sławoj Szynkiewicz. W 1968 r. plano
wany jest ostatni zespołowy wyjazd do Mongolii. Po
ś w i ę c o n y on będzie — podobnie jak dwa poprzednie —
w y ł ą c z n i e badaniom etnograficznym.
W stosunku do pierwszej podróży trasy kolejnych
ekspedycji zostały znacznie rozszerzone. Ogółem wszyscy
członkowie wypraw przebyli ok. 260 tysięcy kilometrów.
Dzięki nowoczesnym środkom lokomocji (samolot, w o j
skowy samochód terenowy) udało s i ę spenetrować rejo
ny gór Sajańskich i jeziora Chubsuguł, prowadzić b a
dania w okolicach Kobdo, Cecerlegu, Arbajchere, M u renu i Mandał-Gobi. W centralnym ajmaku w somonie
Bajan, gdzie znajduje s i ę spółdzielnia pasterska im.
Przyjaźni Mongolsko-Polskiej, zorganizowano paromie
sięczne badania stacjonarne. Ich wyniki będą podstawą
specjalnej monografii poświęconej temu rejonowi Mon
golii. Owocem dotychczasowych prac jest przede wszyst
kim najnowsza praca Witolda Dynowskiego —
Współ
czesna Mongolia (Wrocław 1968).
Od czasu wybuchu wojny jest to pierwsza publi
kacja książkowa tego autora. Wyraża się w niej szcze
gólnie wyraziście rozwój możliwości celów i ambicji
badawczych, jaki nastąpił w naszej nauce w ostatnim
ćwierćwieczu. Ale jest to zarazem książka manifestu
jąca sukces indywidualny uczonego. W burzliwym okre
sie kształtowania się myśli humanistycznej, ścierania
się różnych k i e r u n k ó w naukowych — autor zajmuje
k o n s t r u k t y w n ą pozycję poznawczą. Udostępnia nieznaną
prawie zupełnie dziedzinę wiedzy etnograficznej, stwa
rzając tym samym p o d s t a w ę do realizacji zamierzeń
naukowych przez szeroką rzeszę etnografów polskich.
W chwili obecnej członkowei ekspedycji złożyli do
druku kilkanaście opracowań różnych dziedzin i zagad
nień związanych ze współcześnie formującą się kulturą
szerokich mas pasterskich Mongolii. Opracowania te
mają ambicje rozważań teoretycznych opartych tia
szczegółowym materiale z systematycznie prowadzonych
badań terenowych. Prace ekspedycji u k a z y w a ć się będą
sukcesywnie w zeszytach Biblioteki Etnografii Polskiej
pod t y t u ł e m Studia mongolskie.
N
К
za okres VII - IX 1967
Dnia 25 października zmarł doc.
mgr Marian Sobieski, muzykolog,
folklorysta, wybitny znawca pol
skiej muzyki ludowej. J u ż w czasie
studiów
inwentaryzował
zabytki
muzyki ludowej Wielkopolski, od
242
1950 r. jako kierownik Pracowni
Badania Polskiej Muzyki Ludowej
Instytutu Sztuki P A N podjął k i l
kunastoletnią
akcję
gromadzenia
materiałów z dziedziny polskiego
folkloru muzycznego. Wspólnie z ż o
ną J a d w i g ą Sobieską opublikował
szereg prac etnomuzykologicznych,
w tym również kilka artykułów
w „Polskiej Sztuce Ludowej". B y ł
jednym z c z ł o n k ó w Komitetu R e
dakcyjnego Dziel Wszystkich O s k ą -