40854833ecdb36a32d7dd5ddb2ef8c2d.pdf
Media
Part of Spis treści / ETNOGRAFIA POLSKA 1993 t.37 z.1
- extracted text
-
INSTYTUT ARCHEOLOGII I ETNOLOGII
POLSKIEJ AKADEMII NAUK
ETNOGRAFIA POLSKA
XXXVII
Zeszyt 1
Warszawa
1993
REDAKTOR: WANDA PAPROCKA
S E K R E T A R Z R E D A K C J I : IWONA KABZIŃSKA-STAWARZ
Członkowie Rady Redakcyjnej: Maria Biernacka, Mirosława Drozd-Piasecka,
Zbigniew Jasiewicz, Andrzej Slawarz, [Anna Zambrzycka-Steczkowska
Adres Redakcji: 00-140 Warszawa, Al. Solidarności 105
Koncepcja okładki: Iwona Kabzińska-Stawarz
Na okładce wykorzystano grafikę Alicji Czajkowskiej-Magdziak
Korekta: Autorzy
Etnografia Polska © Copyright 1993. All Rights Reserved
All Papers and Photos are copyright to their authors and to Etnografia Polska
Printed in Poland
PL ISSN 0071-1861
Skład i druk: Zakład Wydawniczy Letter Quality
01-026 Warszawa, Anielewicza 25 m. 104, 96, tel. 3814 88, 38 2627
Zam. nr 54/93. Objętość ark. wyd. 19.5. Nakład 500 egz. Papier offset 80 g
SPIS TREŚCI
ARTYKUŁY
Część I
Marian Grzegorz G e r l i c h - Górnoślązacy. Od świadomości etnicznej ku polskiej
świadomości narodowej (schyłek X V I I I w. - do Kulturkampfu)
The Upper Silesians. From ethnic identity towards Polish national consciovsness
Adam W a l a s z e k - Polonijni parafianie w Cleveland, Ohio: bunt, demokratyzacja
i pro testan ty zaeja kościoła
Polish ethnic parishioners in Cleveland, Ohio: Revolt, democratization, prothestantization of the catholic church
Magdalena B o s s h a r d - M ł y n a r c z y k - Imigracje do Szwajcarii a kwestia społeczeń
stwa wielokulturowego
Einwanderung in die Schweiz
Danuta S t a s i k - Środowisko człowieka jako element kont ik tu kultur (na przykładzie
współczesnej literatury hindi)
Natural and man-made environment seen as an element in contact of cultures
7
37
39
57
59
79
81
90
Część II
Iwona K a b z i ń s k a - S ta w a r z - Współzawodnictwa w sytuacjach granicznych
Competitions in liminal situations
93
162
POLEMIKI I DYSKUSJE
Po co nam samounicestwienie? - Zbigniew Jasiewicz
„13 grudnia" albo „Co Autor chciał powiedzieć?" -Arnold Lebeuf Mariusz S. Ziółkowski,
Robert M. Sadowski
165
167
NEKROLOGI
Anna Zambrzycka-Steczkowska (1931-1993) - Zofia Szromba- Rysów a
181
R E C E N Z J E I OMÓWIENIA
Michał Buchowski, Wojciech J . Burszta, O założeniach interpretacji antropologicznej,
PWN, Warszawa 1992 - Barbara Olszewska-Dyoniziak
Czesław Robotycki, Etnografia wobec kultury współczesnej, UJ, Kraków 1992 - Barbara
Olszewska-Dyoniziak
Thomas Rhys Williams, Cultural Anthropology, Prentice Hall, Englewood Cliffs, New
Yersey 1990 - Barbara Olszewska-Dyoniziak
..
Andrzej Pośpiech, Pułapka oczywistości. Pośmiertne spisy ruchomości szlachty wielkopol
skiej z X V I I wieku, Studia i Materiały z Historii Kultury Materialnej, t. L X I V ,
Instytut Archeologii i Etnologii P A N , Letter Quality, Warszawa 1992, ss. 143
- Irena Turnau
187
196
205
217
Pro Georgia. Prace i materiały do dziejów stosunków gruzińsko-polskich, I , To warzy sto
Gruzińsko-Polskie, Warszawa 1991 - Dagnosław Demski
.
„Przegląd Wschodni. Historia i współczesność Polaków na Wschodzie", z. 1-4:1992
- Iwona Kabzińska-Stawarz
Krystyna Chabros, Beckoning Fortune. A Study of the Mongol dalalga Ritual. Asiatische
Forschungen, Bd 117, Otto Harrassowitz, Wiesbaden 1992, ss. 316, 11 il.
czarno-białych - Iwona Kabzińska-Stawarz
Alice Sárkozi, Political Prophecies in Mongolia in the 17-20th Centuries, Akadémiai
Kiadó, Budapest 1992, ss. 165 - Iwona Kabzińska-Stawarz
Svod etnografíčeskich ponjatij i terminov. Narodnye znanija. Folklor. Narodnoe iskusstvo, vyp. 4, B.N. Putilov, G . Strobach (red.),, Moskwa 1991, ss. 166, nib. - Anna
Brzozowska-Krajka
Dominique Cardón, Guide des teintures naturelles. Plantes - Lichens - Champignons
-Mollusquies et Insectes, Delachaux et Niestlé, Neuchátel - Paris 1990, ss. 400,49
tablic barwnych; współpraca przy wyborze ilustracji: Gaetan du Chatenet
- Irena Turпаи
Le costume populaire provencal. Rode de basso Prouvenco, Yves Fattori (ed.), Musée des
Arts et Traditions Populates de Moyenne Provence, Edisud Aix-en Provence 1990,
ss. 223, rye. 437, w tym barwnych 320+17 tablic wykrojów - Irena Turnau
Marie Mercie, Sophie Charlotte Capdevielle, Voyages autour ďun chapeau, Editions
Ramsay de Cortanze, Paris 1990, ss. 208, ryc. 216, w tym barwnych 36 - Irena
Turnau
Maria Cristina Masdea, Angela Carola Perrotti, Napoli - Firenze e Riotorno. Costumi
popolari del Regno di Napoli nelle Collezioni Borboniche e Lorenesi, Guida
Editoři, Napoli 1991, ss. 233, ryc. 200+36 tablic barwnych - Irena Turnau
Ritratti di Carina tra '600 e '800. Dalla Donazione Ciceri. Costumi e tessuti nella
tradizione Tolmezzo, Museo Cárnico delie Arti Popolari, „Michele Gortani",
b.m.w. 1990, ss. 95, ryc. 68+barwnych 36 - Irena Turnau
221
221
224
229
230
235
237
238
239
239
Etnografia Polska is regularly listed in the International Current Awareness Service:
Anthropology. Selected material is indexed in the International Bibliography of Social and Cultural
Anthropology.
Szanowni Państwo!
W bieżącym Zeszycie kontynuujemy tematykę szeroko rozumianego
pogranicza (poświęciliśmy jej m.in. blok artykułów w tomie 36:1992, z. 1
„Etnografii Polskiej").
Jak wiadomo, kwestia granic, życia na pograniczu, interakcji społeczno¬
-kulturowych, współdziałania i konfliktów może być postrzegana i badana
wieloaspektowo, z akcentem na wymiar historyczny, geograficzny, regional
ny, polityczny, społeczny, kulturowy, relację: swój - obcy, centrum - pery
ferie itp. Trudno też nie wspomnieć o granicach badając złożoną problema
tykę mniejszości etnicznych, najczęściej w odnieś'eniu do większych organiz
mów społecznych. Prezentowane w tym Zeszycie teksty są jedną z wielu
możliwych prób ukazania owej złożoności problematyki granic, pogranicza.
Artykuły M . Gerlicha, M . Bosshard-Mlynarczyk i A. Walaszka świadczą
zarazem o tym, że. zakres zainteresowań i pole badań etnologów znacznie się
poszerza i że współczesny reprezentant tej dyscypliny coraz częściej sięga do
źródeł historycznych, starając się poznać przeszłość, by móc zrozumieć
i wyjaśnić korzenie zachodzących aktualnie procesów społeczno-politycz
nych i kulturowych.
Obok granic formalnych, wytyczonych na podstawie międzynarodowych
umów, zarządzeń administracyjnych, ustanowionych w wyniku działań wo
jennych lub z mocy tradycji istnieją również granice o znaczeniu symbolicz
nym. Można o nich mówić chociażby na przykładzie obrzędów przejścia
i występujących w ich kontekście zachowań zrytu alizo wanych. Należą do
nich m.in. różne formy współzawodnictw, analizowane przez I . Kabzińską-Stawarz pod kątem ich znaczenia symboliczno-komunikacyjnego, zwłaszcza
zaś udziału w ustanawianiu i przekraczaniu granic oraz kreowaniu nowego
porządku społecznego.
O granicach można również mówić w wymiarze jednostkowym. Każdy
człowiek bowiem zakreśla je wokół siebie, zwłaszcza wówczas, gdy w widocz
ny sposób dystansuje się do innych ludzi, przede wszystkim tych, którzy
reprezentują grupę obcą etnicznie, rasowo, obyczajowo... W ten sposób
tworzą się uwarunkowane kulturowo granice psychospołeczne. Ich istnienie
ma wpływ na ludzkie zachowania, kształtuje też pewne typy interakcji
międzyludzkich. W interesujący sposób - poprzez pryzmat literatury - za
gadnienie to zostało ujęte przez D. Stasik.
6
O rozmaitych aspektach granic, pogranicza, traktują również niektóre
prace recenzowane na naszych łamach. Teksty zamieszczone w dziale „Pole
miki i dyskusje" są natomiast sygnałem zmian dokonujących się w obrębie
polskiej etnologii. Skłaniają one m.in. do zastanowienia się nad naszą „za
wodową tożsamością" oraz zmuszają do odpowiedzi na zasadnicze, a tak
rzadko stawiane sobie przez etnologów pytanie z zakresu etyki zawodowej.
W przypadku badań terenowych jest ono szczególnie istotne. Mamy bowiem
do czynienia z sytuacją szybko zmieniającej się rzeczywistości, w której
badacz staje się często ostatnim świadkiem pewnych procesów, pozbawio
nym nierzadko możliwości powtórzenia badań i ponownego kontaktu ze
swymi informatorami.
Redakcja