-
extracted text
-
Rafał Guzowski
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa
Rola lokalnych mediów
tradycyjnych i elektronicznych
w kształtowaniu tożsamości lokalnej
na Śląsku Cieszyńskim
Ewolucja i konwergencja lokalnych mediów
Przeobrażenie się systemu politycznego w Polsce wymusiło wiele zmian w życiu
społecznym. Jedną z nich było wprowadzenie pluralizmu form własności w mediach
masowych i likwidacja wszechobecnej cenzury prewencyjnej. Dało to asumpt do
przeobrażeń lokalnych mediów, chociaż od samego początku, w szczególności prasa,
borykała się z trudnościami. Na mapie prasy w Polsce można jednak zauważyć, że
Górny Śląsk, z uwzględnieniem Śląska Cieszyńskiego, był jednym z tych regionów,
gdzie prasa rozwijała się najprężniej.
Na przeszkodzie dalszemu rozwojowi prasy lokalnej stanęły przede wszystkim problemy ekonomiczne, a zwłaszcza płytki rynek reklamowy i trudności z pozyskiwaniem reklamodawców1.
Zdaniem medioznawcy Stanisława Michalczyka:
media lokalne rozwijały się tam, gdzie wystąpiły jednocześnie i we wzajemnym powiązaniu trzy istotne czynniki. Po pierwsze, rozwijały się one na tych obszarach, gdzie istniał określony potencjał oświatowy i intelektualny (…). Po drugie media lokalne istniały tam, gdzie obecne było zapotrzebowanie na
1 E. Jaska: Rola lokalnych środków masowego przekazu w rozwoju regionów, http://kpaim.
sggw.waw.pl/files/nauka/41/IV/35.%20Ewa%20JASKA.pdf 2010-01-29, 16:56, s. 5
Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví
158
druk periodyczny, czyli tam, gdzie poziom oświaty i możliwości odbiorcze danej społeczności lokalnej
były dostatecznie duże. Po trzecie – w tych środowiskach, gdzie były określone możliwości technicznopoligraficzne. Dzisiaj te czynniki nie straciły swej aktualności2.
Redakcje lokalnych tytułów spełniają jedną z najważniejszych ról w systemie komunikacji na obszarze gminy czy powiatu. Jak wynika z prowadzonych badań przez
LBS3
prasa lokalna jest najważniejszym źródłem informacji na temat najbliższej okolicy. (...) Gazety są
postrzegane, jako niezmiernie istotne, często najistotniejsze źródła informacji na temat spraw lokalnych.
(…) Prasa lokalna jest najczęściej wykorzystywanym źródłem danych na temat działalności lokalnych
polityków, urzędów gmin i miejskich, władz samorządowych4.
Potrzeby społeczności lokalnej na szybko podaną i dobrze przygotowaną informację związane są z wolnością słowa. Gazety lokalne wydawane w odpowiednich odstępach czasowych z biegiem czasu przestawały być aktualne. Demokratyzujące się
społeczności lokalne wyrażały potrzebę dostarczania w stosunkowo szybkim okresie informacji, o takim charakterze, jak prasa lokalna. Ów głód informacji, popyt na
świeżą i aktualną wiadomość zaczęły zaspokajać lokalne serwisy internetowe.
Schemat 1
Droga przekazu informacji
Źródło: opracowanie własne
2 „Gazeta Uniwersytecka” Uniwersytetu Śląskiego, nr 7 (127). Kwiecień 2005. Rozmowa
miesiąca, wersja elektroniczna wywiadu http://gu.us.edu.pl/node/225821, 2010-01-29, 17:16
3 Lokalne Badania Społeczne powstały w 2001 roku. LBS specjalizuje się w realizacji projektów badawczych na poziomie gminy, miasta, powiatu lub regionu. Na podstawie: http://
www.lokalnebadania.com/?page_id=7 2010-01-29, godz. 20:51
4 M. Jóżko:, Prasa lokalna i regionalna jako element społeczeństwa obywatelskiego. W:
Media lokalne a demokracja. Red. J. Chłopecki, R. Polak. Rzeszów 2005, s. 112-113.
Rafał Guzowski: Rola lokalnych mediów...
159
Od kilku lat zauważalna jest tendencja lokalnych wydawców prasowych, w tym
również funkcjonujących na Śląsku Cieszyńskim, do uruchamiania serwisów internetowych, które są aktualizowane niemalże codziennie. Dzięki temu odbiorca trady
cyjnego medium posiada możliwość stałego kontaktu z nadawcą. Część z redakcji
traktuje stronę www jako uzupełnienie podstawowej działalności, zachowując regułę
codziennej (lub czasowej) aktualizacji, umieszczając jedynie część artykułów i informacji, a tym samym zachęcając do kupienia wydania tradycyjnej gazety (np. „przeczytaj więcej w nowym numerze”, „temat szerzej omawiamy w nowym numerze, który
od najbliższego piątku będzie dostępny w kioskach”).
Media, które od początku lat 90. XX wieku utrzymały się na rynku, zdążyły już wypracować swoisty kapitał. Lokalni wydawcy niejako z mocy samego funkcjonowania
na rynku, zostają obdarzani zaufaniem społecznym a czytelnicy – odbiorcy, nadają
ton i kierunek misyjności. Uzasadnione zatem jest stwierdzenie Stanisława Michalczyka, że
(...) rozwój internetu może wzmacniać lokalność - wiele witryn internetowych dotyczy bezpośrednio problematyki lokalnej (...). Uważam jednak, że paradoksalnie internet jest spoiwem procesów lokalnych5.
Kiedy zawiązywały się realne szanse na przetrwanie nowo-powstałych periodyków, społeczeństwo polskie stopniowo uzyskiwało dostęp do międzynarodowej sieci6. Wtedy też zaczęły zawiązywać się pierwsze lokalne serwisy internetowe: gminne
(prowadzone przez samorządy) oraz prywatne lub społecznościowe (zakładane przez
mieszkańców bądź podmioty gospodarcze). Obecnie internet staje się podstawowym
środkiem komunikacji i organizacji we wszystkich sferach ludzkiej działalności, korzystają z niego ruchy społeczne oraz polityczne, firmy, przedsiębiorstwa państwowe
oraz obywatele. Zaczynająca się era informacji, o której wspomina Tomasz GobanKlass, mimowolnie wpływa na popyt i podaż informacji7. Internet stał się również
niezastąpionym składnikiem ruchów społecznych, na co miały wpływ między innymi
takie czynniki, jak:
1. ruchy społeczne ery informacji koncentrują się wokół wartości kulturowych,
2. ruchy społeczne w społeczeństwie sieciowym muszą wypełniać lukę, która jest spuścizną ery przemysłowej; tworzą się one spontanicznie, często w następstwie jakiegoś wydarzenia nagłośnionego przez
środki masowego przekazu lub w odpowiedzi na jakiś kryzys,
3. źródłem władzy są w coraz większej mierze globalne sieci, a nie instytucje państwa; zaczynają dominować ruchy społeczne, uciekające się do symbolicznych akcji8.
Obecnie homo sapiens uzyskał nową odmianę: homo informaticus. Człowiek staje
się świadkiem gwałtownego rozwoju technologii informacyjnej, zmiany te znacząco
5 „Gazeta Uniwersytecka” Uniwersytetu Śląskiego, nr 7 (127) Kwiecień 2005, Rozmowa
miesiąca…,
6 International Network (ang. skrót – internet).
7 M. Castells: Galaktyka internetu – refleksje nad internetem, biznesem i społeczeństwem.
Poznań 2003, s. 157.
8 Tamże, s. 157-163.
160
Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví
wpływają na niemal każdy aspekt życia: od życia w obrębie zbiorowości lokalnych,
po uczestnictwo w strukturach globalnych, od form spędzania wolnego czasu przez
relacje ekonomiczne, po pracę. Cechą charakterystyczną dla homo informaticus jest
postęp i racjonalizm9. W tym miejscu ważne jest jednoznaczne podkreślenie istotnej
roli mediów lokalnych, bowiem rozpatruje się je tutaj jako istotny element demokracji
lokalnej, partycypacji obywatelskiej oraz roli, jaką odgrywają w kształtowaniu i utrzymywaniu tożsamości lokalnej.
Praktycznie z dnia na dzień nowe technologie stają się coraz to nowsze, osoby
korzystające z dorobku wiedzy i innowacji technologicznej muszą niejako przystosowywać się do obsługi urządzeń, czy programów. Społeczeństwo w epoce internetu będzie albo refleksyjne, albo nie będzie go wcale. Antony Giddens sformułował to w postaci twierdzenia o podwójnej hermeneutyce10. Zgodnie z tym
ujęciem ludzie czerpią impulsy do bardziej efektywnych działań. Zdaniem Giddensa większość czuje się w tych warunkach zmuszona do poszerzania swojej wiedzy i stosowania jej w praktyce. Przytaczany tu autor wskazuje na trzy zasadnicze
determinanty11:
1. im bardziej rozwinięte i złożone staje się społeczeństwo, tym więcej wytwarza wiedzy o sobie:
interesach, strukturach, konfliktach, szybkości i kierunku zmian,
2. im więcej ma wiedzy o sobie i ją wykorzystuje, tym szybszym zmianom ulęgają dotychczasowe
struktury jak i codzienne praktyki, miejsce starych struktur zajmują nowe struktury i instytucje
zapośredniczone przez wiedzę,
3. nowa wiedza wymusza nowe działanie; jednostki – obywatele wyzwoleni z ograniczeń dotychczasowych struktur na nowo definiują swoją własną tożsamość, interesy, potrzeby, sytuacje.
Funkcjonowanie mediów w środowisku lokalnym
Lokalne redakcje o ugruntowanej pozycji i wypracowanym zaufaniu społecznym
mają istotny wpływ na budowanie opinii i kształtowanie poglądów lokalnej społeczności. Szczególnie ważną rolę mediów lokalnych, funkcjonujących na pograniczu,
jest budowanie wzajemnej tolerancji na odmienność i różnorodność. Niebezpieczeństwem dla społeczeństwa z zakresu pogranicza jest obojętność mediów lokalnych na
budowane i umacniane stereotypy.
9 W. Wątroba: Homo informaticus w globalnym świecie. W: Społeczeństwo informacyjne
– aspekty funkcjonalne i dysfunkcjonalne. Red. L. H. Haber, M. Niezgoda. Kraków 2006, s.
441-443.
10 Zgodnie z tym ujęciem poznanie, w tym socjologiczne, czerpie z wiedzy ludzi o ich własnych działaniach i ich obserwacji. Z kolei ludzie czerpią z tej wiedzy impulsy do bardziej
efektywnych działań. Większość ludzi zdaniem Giddensa czuje się w tych warunkach zmuszona do poszerzania swojej wiedzy. www.sai.spik.swps.edu.pl/pliki/sai_abstrakty.pdf 200706-04, s. 4 (Materiał z konferencji pt. Społeczne aspekty Internetu. Warszawa, 2-3 grudnia
2005).
11 Za: K. Krzysztofek: Społeczeństwo w dobie internetu: refleksyjne czy algorytmiczne? W:
Internet – społeczne aspekty medium. Red. Ł. Jonak i in. Warszawa 2006, s. 28-29.
Rafał Guzowski: Rola lokalnych mediów...
161
W kształtowaniu i przekazywaniu stereotypów szczególną rolę odgrywa przebywanie w społecznościach pogranicza etnicznego i wyznaniowego, w których najczęściej występują różne stereotypy wobec
innych12.
Przywoływany tutaj Jerzy Nikitorowicz podnosi, że media są jednym z elementów
życia społecznego, który wpływa na poziom aktywności i społecznej aprobaty dla występowania i ewentualnego umacniania stereotypów.
Musimy się nauczyć żyć w warunkach widocznego zróżnicowania kulturowego, ograniczać różne formy wykluczenia, marginalizacji, jakie powstają w warunkach braku „treningu do różnorodności” (...),
w perspektywie efektywnie wykorzystać istniejące zróżnicowanie dla pomyślnego rozwoju miasta (...)13.
Lokalne media de facto mają narzuconą przez odbiorcę misję, która promować ma
lokalność i regionalizm. Odbywać się to może poprzez14:
••promowanie dziedzictwa kulturowego oraz zamiłowania do tradycji regionalnej,
••ruch, którego celem jest resuscytacja regionalnego życia kulturowego, ze szczególnym uwzględnieniem i podkreśleniem charakteru lokalnego,
••uświadamianie celowości uczestnictwa w życiu kulturalnym i pielęgnowanie
zwyczajów regionalnych,
••promowanie i przedstawianie działalności miłośników danego regionu,
••podkreślanie specyfiki i oryginalności obszaru,
••pokazywanie i popularyzacja gwary i kultury.
Troska o tożsamość lokalną w nowoczesnych mediach na Śląsku Cieszyńskim
Wcześniej została wykazana ważność i swoista rola mediów lokalnych w podtrzymywaniu i kultywowaniu tożsamości oraz tradycji lokalnej. Z przeprowadzonych
badań autorskich wynika, że społeczeństwo i jego reprezentacja (rozumiana tu jako
stowarzyszenia) nie wykorzystują możliwości, jakie daje istnienie nowoczesnych mediów. Badania zostały przeprowadzone w bardzo wąskim obszarze, ich przedmiotem
stały się lokalne serwisy internetowe (o charakterze gminnym – prowadzonym przez
Urzędy Miast oraz o charakterze prywatnym – najpopularniejsze serwisy prowadzone przez podmioty prywatne). Dokonana została analiza treści informacji w dwóch
okresach: 18-25 grudnia 2009 i 18-25 stycznia 2010 roku (okresy badania I i badania
II wybrano ze względu na szczególne okoliczności15).
12 J. Nikitorowicz: Pogranicze, tożsamość, edukacja międzykulturowa. Białystok 1995, s. 36.
13 A. Sadowski: Wielokulturowe społeczeństwa regionalne (jako pożądany kierunek przeobrażeń społeczności lokalnych i regionalnych w Polsce). W: Społeczności lokalne. Teraźniejszość i przyszłość. Red. B. Jałowiecki, W. Łukowski. Warszawa 2006, s. 131.
14 H. Skorowski: Regionalizm w ujęciu podmiotowym. W: Europa Regionu. Regionalizm
jako kategoria aksjologiczna. Warszawa – Krosno 2006, s. 65-72.
15 Badanie I – obejmuje okres przygotowań świąteczno-noworocznych; badanie II – obejmuje okres związany z Dniem Babci i Dniem Dziadka.
Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví
162
Tabela 1
Zestawienie ogólnej liczby prezentowanych wiadomości, z uwzględnieniem
tych dotyczących kultury regionalnej i tożsamości
jastrzębie.pl
W tym o „kulturze i tożsamości”
jasnet.pl
W tym o „kulturze i tożsamości”
cieszyn.pl
W tym o „kulturze i tożsamości”
ox.pl
W tym o „kulturze i tożsamości”
BADANIE I
BADANIE II
11
0
22
0
1
0
33
5
27
1
31
0
3
0
31
1
Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań
W zakresie analizowanych treści prezentowanych przez poszczególne serwisy internetowe należy zaznaczyć, że zaprezentowane w powyższej tabeli informacje „w tym
o kulturze i tożsamości” mieszczą się szczegółowe wyznaczniki: zapowiedzi imprez
masowych i relacje z nich (pozbawione elementów tradycji, np. koncerty pop, kabaretony itp.), zapowiedzi imprez, których tematyka związana jest z elementami kultury lokalnej oraz relacje i publikacje związane z regionalizmem oraz kultywowaniem
lokalnych zwyczajów. Ponadto dla określenia aktywności redakcji oraz społeczności
lokalnej (rozumianej tu jako jednostkowe działania oraz akcje informacyjne podejmowane przez organizacje społeczne) dokonano rozróżnienia na: wiadomości własne
redakcji, informacje nadesłane przez instytucje – jednostki budżetowe, kulturalnooświatowe oraz na informacje nadesłane przez mieszkańców i stowarzyszenia. Celem
rozróżnienia źródła informacji było uzyskanie odpowiedzi na zagadnienie związane
z efektywnym, i co ważniejsze aktywnym elementem działalności w zakresie promocji
i rozpowszechnianiu wiedzy o kulturze i elementach regionalizmu.
W omawianym okresie prowadzenia badań I oraz badań II nie zanotowano aktywności w sferze przekazu informacji z przedmiotowego zakresu. Ani poszczególni mieszkańcy, ani też stowarzyszenia działające na terenie danych miejscowości
nie przekazywały informacji dotyczących poruszanej problematyki. Nie oznacza to,
że działania takie nie były podejmowane. Być może na przeszkodzie w nawiązaniu
współpracy z lokalnymi mediami w zakresie promocji kultury i utrzymywaniu elementów tożsamości lokalnej stoi jeden lub więcej z następujących czynników:
• brak wiedzy o istniejących redakcjach,
• brak umiejętności w formułowaniu zaproszeń dla redakcji,
• brak umiejętności w zakresie podejmowania współpracy z mediami, bądź niechęć do mediów,
• niewiara w podejmowane działania lub cechy osobowościowe koordynatorów,
• „tradycjonalizm medialny” – przyzwyczajenie do jednego tytułu prasowego bez
uwzględnienia innych mediów, w tym elektronicznych.
Rafał Guzowski: Rola lokalnych mediów...
163
Uzasadnione może być twierdzenie, że wiele działań w zakresie krzewienia kultury
i podtrzymywania tożsamości lokalnej jest z założenia „małomedialnych” lub „nie
nadających się do publikacji”. Taka teza zdecydowanie utrudnia, a wręcz uniemożliwia eksport informacji o wydarzeniu poza obszar samych adresatów i ich najbliższego
otoczenia.
Tabela 2
Predominujące elementy kultury i tożsamości lokalnej, które mogą znaleźć się
w mediach lokalnych
Jastrzębie Zdrój
Cieszyn
inscenizacja o Czarnym rycerzu;
promowanie wkładu społeczności
Jastrzębia w proces transformacji
systemowej w Polsce16;
inscenizacja legendy O założeniu Cieszyna;
rozmowy i wywiad z przedstawicielem Koła
Macierzy Ziemi Cieszyńskiej17; recytacje
i publikacje wybranych utworów poetyckich
twórców regionalnych; podania i baśnie ze Śląska
Cieszyńskiego; prezentacje stroju cieszyńskiego;
promocja gwary jabłonkowskiej (i dialektu
jabłonkowskiego)
Źródło: opracowanie własne1617
Elementy kulturotwórcze oraz utrzymujące tożsamość lokalną są różne dla obu
omawianych gmin. Jest to uwarunkowane przede wszystkim historią i rozwojem
danych społeczeństw na przestrzeni wieków. Elementem spajającym mieszkańców
danej miejscowości jest przywiązanie do tradycji i możliwość efektywnej asymilacji „obcych”. W przypadku Jastrzębia Zdroju znaczny napływ ludności miał miejsce
w latach 70. i 80. XX wieku, kiedy to następował rozwój przemysłu ciężkiego. Mimo
tak niewielkiej odległości między analizowanymi miastami, różnice kultury lokalnej
i przywiązanie do tożsamości wydają się nieporównywalne. Adekwatnym przykładem
może być w tym miejscu przywołana już wcześniej gwara jabłonkowska. Jest ona charakterystyczna dla rdzennych mieszkańców Śląska Cieszyńskiego.
Region Śląska cieszyńskiego wyróżnia się wąską wymową samogłoski ę w każdej pozycji i brakiem
mazurzenia. (…) Różnica jest zauważalna w wymowie np. czorny i czarować, mioł i miała zogón i zasioć.
Samogłoska ta różni się od o jasnego brakiem labilizacji, która na terenie Śląska Cieszyńskiego występuje
w bardzo zróżnicowanym nasileniu; od łociec, łuwidzieć aż do zupełnego jej braku, tj. wymowy ociec,
uwidzieć18.
16 Pamięć Jastrzębska – ruch powołany w trosce o zachowanie pamięci społecznej o ważnych
wydarzeniach z przeszłości Jastrzębia Zdroju i jego okolic, oraz o wybitnych postaciach z nim
związanych (zob. więcej: www.pamiec.jasnet.pl.
17 Macierz Ziemi Cieszyńskiej (początkowo: Macierz Szkolna dla Księstwa Cieszyńskiego,
zob. więcej: www.mzc-istebna.blog.onet.pl).
18 www.skarbnica.ox.pl/19,gwara-cieszynska 2010-02-23, 19:30
Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví
164
Zupełnie inne podejście do gwary mają internauci korzystający z forum jasforum.
pl. Jeden z użytkowników napisał: Jeżeli chcemy żeby 2010 był rokiem śląskiej mowy
to warto zastanowić się nad sposobem realizacji kampanii promocyjnej tego języka19.
Rozgorzała dyskusja, gdzie głównie padało stwierdzenie: Jastrzębie jako chyba jedyne
miasto na śląsku nie ma zwyczaju godać tylko mówić. Mieszkańcy Jastrzębia to ludzie
z całej polski, którzy swego czasu przyjechali tu do pracy i rzadko spotykam osoby mówiące po śląsku. Mało tego dla niejednego jest dziwne słyszeć np. w autobusie kogoś porozumiewającego się śląską gwarą więc myślę, że ta akcja to raczej nie u nas20. Swoistego
podsumowania dokonał użytkownik „Myszak” pisząc: Fakt, że jest cała masa ludności
napływowej, ale przecież starsze Jastrzebioki (jeżeli tak to się pisze) jeszcze po śląsku
mówią. U mnie w rodzinie nie mówi się gwarą, ale jak tylko idziemy na odwiedziny do
babci, tato przestawia się na śląski. W ten sposób może i nie mówimy, ale rozumiemy21.
Mimo różnic, cechą charakterystyczną mieszkańców Jastrzębia Zdroju i Cieszyna
jest nadal niesłychanie niski poziom aktywności w sferze działalności podtrzymującej
tożsamość.
Deklarowana otwartość mediów elektronicznych
Każdy z serwisów internetowych, który był przedmiotem badań posiada stopkę
redakcyjną z danymi teleadresowymi. Oznacza to, że redakcja jest otwarta na aktywność i głosy internautów. Na potrzeby niniejszego opracowania dokonano quasi eksperymentu22.
Tabela 3
Postawa wydawców na aktywność odbiorców
Redakcja/wydawca Odpowiedź
jastrzębie.pl
Każda informacja nadesłana do redakcji oceniana jest
indywidualnie. Nie zamieszczamy, co do zasady, informacji
o charakterze komercyjnym. Proszę o nadsyłanie informacji i
jeśli będą one zgodne z założeniami naszej strony, to zostaną
zamieszczone.
Z poważaniem
Olga Majkowska
Naczelnik Wydziału Informacji
19 www.jasforum.pl/2010-rokiem-slaskiej-mowy-t-494.html, użytkownik „kooperatysta”,
post z dnia 28-12-2009, 13:31; 2010-02-22
20 Tamże, użytkownik „Kruk”; post z dnia 28-12-2009, 23:03; 2010-02-22
21 www.jasforum.pl/2010-rokiem-slaskiej-mowy-t-494.html, post z dnia 29-12-2009, 17:03;
2010-02-22
22 W dniu 23 lutego 2010 r. na adresy mailowe – kontaktowe – czterech redakcji wysłano
zapytanie o następującej treści: „Witam serdecznie! Czy istnieje możliwość umieszczenia na
łamach Waszego portalu informacji dotyczących imprez kulturalnych promujących elementy
kultury lokalnej i podtrzymujących tożsamość lokalną? Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam Waszą redakcję. Z poważaniem, Katarzyna Muśler”.
Rafał Guzowski: Rola lokalnych mediów...
jasnet.pl
cieszyn.pl
ox.pl
165
Dzień dobry, taka możliwość oczywiście istnieje.
Pozdrawiamy serdecznie
Jasnet
Witam,
istnieje możliwość zamieszczania takich informacji (zapowiedzi
i relacje z imprez etc.) na naszym portalu pod warunkiem, że
dotyczą one miasta Cieszyna.
Pozdrawiam
Marek Kądziela
Biuro Promocji i Informacji
Urząd Miejski w Cieszynie
tel. (033) 47-94-243
Witam!
Ogromnie ogólne pytanie :) Proszę przesłać informacje na adres
redakcja ox.pl Myślę, że są duże szanse na umieszczenie np. w
dziale Kalendarz imprez itp (interesują nas informacje głównie dot
Śląska Cieszyńskiego)
Pozdrawiam
Przemysław Lose
redakcja ox.pl
Źródło: opracowanie własne na analizy zawartości stron23
Z powyższego zestawienia wynika, że lokalne redakcje dają możliwość i deklarują
otwartość na inicjatywy pochodzące od społeczeństwa24 – w zakresie przekazywania
informacji, zapowiedzi imprez kulturalnych, jak również relacji i publikacji związanych z historią i tradycjami poszczególnych miejscowości. Bazą do opracowań mogą
być publikacje prezentowane na poszczególnych stronach internetowych. Z analizy
treści serwisów poddanych badaniom wynika, że redakcje podjęły trud i starania
w przygotowanie oraz prezentowanie informacji dotyczących kultury lokalnej i tożsamości. Warto w tym miejscu dodać, że serwisy informacyjne prowadzone przez
gminę są oficjalną kanwą elementarnej wiedzy z zakresu historii i tożsamości.
Tabela 4
Zawartość działów traktujących o historii i tożsamości
Serwis
Zawartość
jastrzębie.pl
dział: Dla mieszkańców
Historia, zabytki, ludzie
Historia – ogólne informacje dotyczące dziejów i czasów
współczesnych miasta.
Zabytki – prezentacja graficzna i historyczna zabytków
Oni tworzą historię – zakładka poświęcona osobistościom,
które zapisały się na kartach jastrzębskiej historii; lub właśnie
kształtują naszą teraźniejszość. Są wśród nich bohaterowie
czasów wojny, ale również artyści, pedagodzy, sportowcy
23 Autor dysponuje pełną dokumentacją związaną z cytowanymi informacjami.
24 Każda z redakcji odpisała na e-mail w ciągu 12 godzin od wysłania zapytania.
Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví
166
jasnet.pl
dział: Pamięć
Jastrzębska
cieszyn.pl
dział: Historia i tradycja
ox.pl
dział: Skarbnica
Działy z zakresu: historia Jastrzębia Zdroju; wydarzenia lat
80. XX wieku; osoby zasłużone dla miasta i regionu; zabytki;
wspomnienia mieszkańców; archiwum fotografii; „Jastrzębie
w kronikach filmowych” - archiwum „Kroniki Filmowej”
prezentującej miasto (filmy do oglądania przez internet).
Dzieje miasta ; Dzieje Ratusza; Moneta w dawnym Cieszynie;
Miasto i jego mieszkańcy; Osobistości; Zabytki; Tradycje
cieszyńskie; Cieszyn w starej fotografii; Czy wiesz że...;
Cieszyńskie tramwaje; Najstarszy cmentarz w Cieszynie
O regionie: Architektura Cieszyńska; Geografia Śląska
Cieszyńskiego; Miejscowości Śląska Cieszyńskiego; Skoczów
Kronika; Etnografia (Pieśni w Cieszyńskiem, Gwara cieszyńska,
Kuchnia cieszyńska, Ludność Śląska Cieszyńskiego)
Źródło: opracowanie własne na podstawie analizy zawartości stron25
Opracowane informacje prezentowane na stronach internetowych dają podstawowy
zakres wiedzy dla wszystkich zainteresowanych. Zatem zarzut, że internauci nie mają
dostępu do podstawowych informacji z zakresu historii i kultury swojej miejscowości
wydaje się najzupełniej nieuzasadniony. Mimo wszechstronnych możliwości w zakresie prezentacji kultury i elementów regionalnych, jakie dostępne są w internecie, taka
tematyka należy do niszowych zainteresowań. Kultura i tradycja lokalna jest przypisana do niewielkiej grupy korzystających z internetu, tym bardziej należy zachować
ostrożność przy wnioskowaniu dotyczącym oddziaływania i zależności w przypadku
sublokalnych informacji pojawiających się w elektronicznych mediach.
Konkluzje
W XXI wieku ogromną rolę w zakresie propagowania i zachęcania do udziału w życiu kulturalnym będą odgrywały media elektroniczne. Jednym z powodów jest możliwość multirelacjonowania owych wydarzeń poprzez informację pisaną, fotoreportaż
lub wideorelację. Internet daje również ogromne możliwości dotyczące odbioru samych informacji, chociażby przez wręcz nieograniczoną repetycję publikacji. Jednak
w tej sferze należy wiele jeszcze uczynić, aby wiadomości czy szersze opracowania
zagadnień pojawiały się w lokalnych serwisach internetowych. Prezentowane treści
powinny być natomiast przedstawiane w atrakcyjnym i łatwym do odbioru formacie,
tak aby każdy, bez względu na wiek, umiejętności obsługi komputera czy sprawne poruszanie się w sieci, miał możliwy i niczym nieograniczony dostęp do publikacji. Warto również pamiętać, że za kulturę i podtrzymywanie tradycji lokalnej odpowiadają
nie tylko same media, ale również władze samorządowe administrujące gminnymi
serwisami informacyjnymi oraz stowarzyszenia i ruchy społecznościowe działające
na tym polu, jak również sami obywatele – mieszkańcy. Przemiany społeczne jakie
towarzyszą nam w teraźniejszości, prędzej czy później również obejmą tą sferę życia
w społecznościach lokalnych.
25 Analizy zawartości dokonano 23-02-2010; www.jastrzebie.pl, www.cieszyn.pl, www.jasnet.pl, www.ox.pl.
Rafał Guzowski: Rola lokalnych mediów...
167
Bibliografia:
Castells M.: Galaktyka internetu – refleksje nad internetem, biznesem i społeczeństwem. Poznań 2003
Jóżko M.: Prasa lokalna i regionalna jako element społeczeństwa obywatelskiego. W:
Media lokalne a demokracja. Red. J. Chłopecki, R. Polak. Rzeszów 2005, s. 110-121
Krzysztofek K.: Społeczeństwo w dobie internetu: refleksyjne czy algorytmiczne? W:
Internet – społeczne aspekty medium. Red. Ł. Jonak i in. Warszawa 2006, s. 26-35
Nikitorowicz J.: Pogranicze, tożsamość, edukacja międzykulturowa. Białystok 1995
Sadowski A.: Wielokulturowe społeczeństwa regionalne (jako pożądany kierunek
przeobrażeń społeczności lokalnych i regionalnych w Polsce). Red. B. Jałowiecki, W. Łukowski. Społeczności lokalne. Teraźniejszość i przyszłość. Warszawa 2006, s. 129-145
Skorowski H.: Regionalizm w ujęciu podmiotowym. W: Europa Regionu. Regionalizm jako kategoria aksjologiczna. Warszawa – Krosno 2006, s. 62-79
Wątroba W.: Homo informaticus w globalnym świecie. W: Społeczeństwo informacyjne – aspekty funkcjonalne i dysfunkcjonalne. Red. L. H. Haber, M. Niezgoda. Kraków
2006, s. 436-447
Źródła internetowe:
www.cieszyn.pl
www.gu.us.edu.pl/node/225821, 2010-01-29, 17:16. Gazeta Uniwersytecka Uniwersytetu Śląskiego, nr 7 (127). Kwiecień 2005. Rozmowa miesiąca, wersja elektroniczna
wywiadu
www.jasforum.pl/2010-rokiem-slaskiej-mowy-t-494.html,użytkownik „kooperatysta”, post z dnia 28-12-2009, 13:31; 2010-02-22; użytkownik „Kruk”; post z dnia
28-12-2009, 23:03; 2010-02-22
www.jasnet.pl
www.jastrzebie.pl
www. kpaim.sggw.waw.pl/files/nauka/41/IV/35.%20Ewa%20JASKA.pdf 2010-01-29,
16:56. E. Jaska: Rola lokalnych środków masowego przekazu w rozwoju regionów, s. 5
www.ox.pl
www.lokalnebadania.com/?page_id=7 2010-01-29, godz. 20:51
www.mzc-istebna.blog.onet.pl
ww.sai.spik.swps.edu.pl/pliki/sai_abstrakty.pdf 2007-06-04. Materiał z konferencji
pt. Społeczne aspekty Internetu. Warszawa, 2-3 grudnia 2005, s. 4
www.skarbnica.ox.pl/19,gwara-cieszynska 2010-02-23, 19:30
Shrnutí
Úloha místních médií tradičních i elektronických ve formování místní identity
na území Těšínského Slezska
Hlavním tématem článku je problematika spojená s aktivním využitím internetu ze strany
občanů bydlících na území Těšínského Slezska a části Horního Slezska. Publikace se snaží
poskytnout odpověď na otázku: zda tyto společnosti využívají nové technologie ke kultivování
168
Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví
a udržování lokální totožnosti anebo nikoliv. Autor analyzuje aktivity místních společenství
a využívání z jejich strany lokálních internetových servisů k popularizaci a prezentaci identity
a místní kultury. Předkládá analýzu vlastních provedených výzkumů týkajících se městských
internetových servisů založených a provozovaných Úřadem města v Cieszyně a Úřadem města
v Jastrzębi-Zdroji. V článku byly rovněž uvedeny výsledky analýzy obsahu těchto internetových stránek, jichž tématika se týká obou měst.
Summary
The role of local traditional and electronic media in shaping local identity
in Cieszyn Silesia
The subject matter of the study is the issue of active use of the Internet by the inhabitants of
Cieszyn Silesia and partially of Upper Silesia. An attempt is made by the author to find out
whether these societies use new technologies for cherishing and consolidating the local identity or not. An analysis is also made of the activeness of local communities and of their use of
local internet services to promote local identity and culture. The analysis of the author’s own
research into town internet services, established by the City Councils in Cieszyn and Jastrzębie
Zdrój, is presented. Moreover, the article provides the results of the analysis of websites which
concern both cities.
