-
extracted text
-
Ewa Fryś-Pietraszkowa
WYSTAWA TKANIN DWUOSNOWOWYCH I SEJPAKÓW W BIAŁYMSTOKU
Na
półnoono-wsohodnich
dekoracyjne
uprawianą
wojnie
pozostało
dziedziną
zarzucono
stępowanych
przez
terenaoh
najbardziej
sztuki
naszego k r a j u
żywotną
ludowej.
ostateoznie
wyrób
fabryczne,
w
i
Wkrótce
tkanin
związku
tkactwo
powszechnie
po
ostatniej
użytkowych,
z czym
za
powszechna
wanej
zauważyć
można
w ostatnich latach nawrót do wzorów geometrycznyoh,
przeważnie
na
fabrycznych
powta
r z a l n y c h , zarówno w t e j technice, j a k również do t k a n i n y
wielo-
n i c i e l n i o o w e j t y p u radziuszki.
ogół
tradycyjnie
kapach
N o w e t k a n i n y t o g o r o d z a j u są n a
dwubarwne,
bywają
również
wzbogacane
d a w n i e j znajomość obróbki włókna i wełny oraz t e o h n i k t k a c k i c h
trzecim, l u b nawet — j a k w okolicach Czeremchy — k i l k u i n n y m i
coraz
rzadziej
wieku.
występuje
Jednak
wśród k o b i e t
samodziałowe
dywany,
w średnim i
młodszym
k o l o r a m i , p r z e z co nabierają
kapy,
cieszą
pasiaka,
kilimy
ostatnio
się
nadal dużym, a nawet
c h y b a wzrastająoym
znajdują zastosowanie
zarówno we wnętrzach t r a d y c y j n y c h , j a k
uznaniem,
i nowoczesnych,
są c e n i o n y m e l e m e n t e m
posagu, m o d n y m
zentem
chrzcin
komunii,
z
okazji
czy
pierwszej
podarunkiem
d l a r o d z i n y z a m i e s z k a ł e j w m i e ś c i e , a t a k ż e s t a ł y się
swoistej
tezauryzacji, w wielu domach
zalegają
półki szaf, g d y ż z g r o m a d z o n o
można
w
mieszkaniu
wykorzystać.
bowiem
coraz
k o r z y s t a się w i ę c z usług w y s p e c j a l i z o w a n y c h
jących z reguły s z e r o k i m i
Cenione
są
zwłaszcza
obiektem
tkaniny
i c h znacznie
Na
stosami
więcej, niż
większą
tkaczek,
bywa
przoz
dysponu
tkaniny
wełniane
i półwełniane
mniej
zamożne
kobiety
wymi.
Po
dośj
długim
m . i n . w prątki
okresie
mody
l u b w przebiórki
na tkaniny
ze
owcza
fabrycznymi
wdóczkami wełniano-anilanowymi, w i s k o z o w y m i a n a w e t
nazywane
skalę
warsztatami.
w z g l ę d u n a wartość s u r o w c a , coraz częściej j e d n a k w o l n a
zastępowana
pre
stylono-
podbierane,
o ornamentyce
wzoro
rozwijanego
zupełnie i n n e g o
kolorystycznie
i
wyrazu. Na
technicznie
bazie
powstała
m . i n . w i e l o b a r w n a t k a n i n a z w z o r a m i rombów, skośnych uskoków
i
zgeomotryzowanych
kwiatów, nawiązującyoh
n a z y w a n a z r e s z t ą n a j c z ę ś c i e j kilimem.
syjnych
do k i l i m o w y c h ,
T k a n i n y t e , o dość d y s k u
w a l o r a c h a r t y s t y c z n y c h , s t a ł y się m o d n e
obszarze, począwszy n i e m a l o d r o g a t e k W a r s z a w y
na
znacznym
i wiele
tkaczek
w y s p e c j a l i z o w a ł o się w i c h w y r o b i e . R o z p o w s z e c h n i a j ą się r ó w n i e ż
n o w e , mało wcześniej znane
wykorzystywane
o d m i a n y splotów, inne —
niegdyś
n p . t y l k o p r z y płótnie — zastosowane w i n n y m
surowcu
nabierają
tkanina
dekoracyjna,
nowego
w
charakteru.
której
wypukły
Tak
powstała
ornament
m.in.
budowany
jost z pętelek wyciągniętych z wątku w czasie t k a n i a , c z y
broszowana
gdyby
—
z bogatą wielobarwną
poszywaną n a c i e m n y m , c z a r n y m
obecnie w okolicach
Największym
d y w a n y tkackie
też
dekoracją kwiatową, j a k
zazwyczaj tle, m o d n a
Hajnówki.
u z n a n i e m c i e s z ą się o d d a w n a
l u b tkacowskie.
dwuosnowowe
Jeszcze w okresie m i ę d z y w o j e n n y m
I I . 1. D y w a n d w u o s n o w o w y , w y m . 1 6 0 x 2 1 6 c m , w y k . R e g i n a Masełbae, w . W a s i l ó w k a , w o j . białostockie, I I n a g r . (za z e s t a w ) ;
i l . 2 . D y w a n d w u o s n o w o w y , Las, w y m . 1 5 0 X 2 1 2 c m , w y k . C z e s ł a w J a r o s z e w i c z , w . W a s i l k ó w , w o j . b i a ł o s t o c k i e , I I I n a g r o d a
119
I
S e j p a k i , w y k . T e r o s a T o c z k o , A u g u s t ó w , w o j . s u w a l s k i e , I n a g r . s p e c . ( z a z o s t a w ) : i l . 3, w y m . 2 1 5 X 1 5 0 c m ; i l . 4 w y m . 2 2 0 X 1 5 0 c m .
i wkrótce po wojnie
najzamożniejszych
Zapotrzebowanie
b y ł y o n e l i c z ą c y m się e l e m e n t e m
wyprawy
t y l k o d z i e w c z ą t , g ł ó w n i e ze w s i s z l a c h e c k i c h .
n a n i o ciągle rośnie, n i e w ą t p l i w i e
w
wzro t
ilości
ośrodków
ich wyrobu,
podejmowanego
zarówno n a w a r s z t a t a c h n i c i e l n i c o w y c h , j a k i n a m e c h a n i c z n y c h
żakardach. T y c h
w
ostatnich pojawia
okolicach Zambrowa,
się c o r a z
więcej,
Bielska Podlaskiego
i
zwłaszcza
Siemiatycz.
Z bogactwa t k a n i n , ogromnie zróżnicowanych p o d względom
technicznym, kolorystycznym i wzorniczym
a mianowicie
miotem
r.
tkaniny
kolejnego
dwuosnowowe
konkursu
1979).
Do
konkursu
Okręgowe
w
Białymstoku
w
tego,
tylko dwa
rodzaje,
i s o j p a k i s t a ł y się
1983 r . ( p o p r z e d n i
zorganizowanego
przed
o d b y ł się
w
przez
Muzeum
Ministerstwem
Kultury
i Sztuki, C e n t r a l n y m Związkiem „Cepelia", Wydziałem
Kultury
wspólnie
z
i S z t u k i Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku oraz Białostockim
T o w a r z y s t w o m K u l t u r y , zaproszono k i l k a s e t osób z 9 w o j e w ó d z t w .
58 uczestników, k t ó r z y w r e g u l a m i n o w y m czasie przysłali wcześ
niejsze
zgłoszenia,
otrzymało
jednorazowe
stypendia na
zakup
s u r o w c a . O s t a t e c z n i e przystąpiło d o k o n k u r s u 87 t k a c z e k i t r z e c h
t k a c z y z 56 miejscowości położonych w w o j e w ó d z t w a c h :
biało
s t o c k i m , b i e l s k o p o d l a s k i m , łomżyńskim, ostrołęckim, s i e d l e c k i m
i s u w a l s k i m . W ś r ó d uczestników 72 o s o b y
współpracują z
„Ce
p e l i ą " a k t u a l n i e albo współpracowały z nią p r z e d przejściem n a
r e n t y c z y e m e r y t u r y . J e s t t o z j a w i s k o dość t y p o w e , b o p r a c o w n i
kom
„Cepelii", o b y t y m z p o d o b n y m i i m p r e z a m i łatwiej
decyzję
na
przystąpionia
potrzeby
do k o l e j n e j , niż osobie
własnego
zdetorminowało
środowiska,
ono poziom
madzonych
eksponatów
możliwości
lokalowe
jednak
omawianego
(188
Muzeum,
tkanin)
toteż
w
tylko
pewnym
sensie
k o n k u r s u . Ilość
jury
zgro
znacznio
zakwalifikowało
wystawę 114 najlepszych prac, a p r z y i c h ekspozycji
120
podjąć
pracującej
przokraozała
wie najczytelniej
związku
z p o d n o s z e n i e m p o z i o m u m a t e r i a l n e g o ludności w i e j s k i e j , o c z y m
świadczy
w a n o z j a k i c h k o l w i e k a k c e n t ó w p l a s t y c z n y c h , s t a r a j ą c się m o ż l i
Z
konkursu.
wystawionych tkanin dwuosnowowych
wybijały
prace
pokazać p l o n
się
wyraźnie
ilościowo,
z ośrodka s o k o l s k i e g o ,
teriału
konkursowego.
Były
a
także
z
na plan
pierwszy
innych
względów
stanowiące co n a j m n i e j
to
dywany
i makaty
6 0 % ma
z
Janowa,
K o r y c i n a i p o n a d 20 i n n y c h m i e j s c o w o ś c i w t e j o k o l i c y . O ś r o d e k
ten
kontynuuje w
tkaninie styl
wypracowany
pod
wpływ-em
p r o f . E l e o n o r y Plutyńskiej w y r a ź n y zwłaszcza w zakresie
kolo
rystyki
przez
i
o r n a m e n t u . Szczególnie
chętnie
używana
jest
t a m t e j s z e t k a c z k i w e ł n a w k o l o r a c h n a t u r a l n y c h , b i a ł y m , a ściślej
kremowym,
szarym
i
brązowo-czarnym,
a
przy
farbowaniu
osiągają o n e ładne o d c i e n i e zwłaszcza w z i e l e n i i c z e r w i e n i . D o b r e
efekty
uzyskują
także poprzez
skręcanie
p o k r e w n y c h , l u b o d o i e n i , n p . białej
czerwonej,
czerwonej
w jedną
z szarą,
z czarną. W i e l e
nić
jasnej
2
i
wystawionych
barw
ciemnej
dywanów
zwracało uwagę w y s m a k o w a n y m i z e s t a w i e n i a m i k o l o r y s t y c z n y m i ,
dość o d l e g ł y m i zresztą o d s p o t y k a n y c h w t e r e n i e , p o z a
„cepeliowskim".
dawało
Czasem
odmienne,
jednak
podobno
nie zawsze równio
kręgiem
zestawienie
dobre
wyniki,
kolorów
z
dwóch
d y w a n ó w szaro-białych n p . j e d e n miał piękny i w y r a z i s t y
wzór
a d r u g i , do którego użyto z b y t jasnego
mdły
i
nieczytelny.
Kilka
podobnie
s z a r e g o , stał się
nieudanych
połączeń
nasuwa
p r z y p u s z c z e n i e , żo n i e k t ó r o t k a c z k i b e z k r y t y c z n i e i m e c h a n i c z n i e
czerpią z doświadczeń
We
wzornictwie
ośrodka.
eksponowanych
tkanin
wydzielić
można
3 g r u p y m o t y w ó w i k o m p o z y c j i : tradycyjną; wypracowaną p o d
wpływem prof. Plutyńskiej: kompozycje
szej z a l i c z a m przede
tematyczne. D o pierw
w s z y s t k i m d y w a n y , których pole
na
wypełniają
rytmicznie
zrezygno
występują
t u małe
powtarzane
8-promienne
1
2
motywy.
gwiazdki
na
środkowe
Najczęściej
kwadratowym
6
5
«
•U.
" \ *
.г
*>*
_> <•*
*
-*:г :
г*
4 *
Ч
й>т«Уч51' wwwft M m гам
л*
'
•
>
•
1
*
il
П. 5. D y w a n podwójny w y m . 224х 134 om, w y k . Czesława Suszyńska, N o w y L i p s k , w o j . suwalskio; i l . 6. Sejpak, w y m . 142 x 222 o m ,
w y k . J a d w i g a Gosk, w . Stypułki-Szymany, w o j . łomżyńskie, I I I nagr. spec. ; i l . 7. D y w a n podwójny, w y m . 1 6 4 x 2 0 0 o m , w y k .
R o m u a l d a Chwetko, w . B o m e j k i , w o j . białostockie
121
szkielecie,
znane
zo s t a r y c h d y w a n ó w
m a z u r s k i c h , same,
bądź
motyw
dwóch
koguoików
silnie
nawiązujący
do
wycinanki.
n a p r z e m i a n z r o m b a m i , gałązkami i t p . N a k i l k u t k a n i n a c h d w u
W y c i n a n k a k u r p i o w s k a j a k o źródło i n s p i r a c j i jeszcze
i
n a r z u c a się w
trójbarwnych
powtórzono
motyw
czterech
palmet
ułożonyoh
dywanio
drugiej tkaozki z
wyraźniej
Siedleckiego,
Haliny
w krzyż, również z zasobu p r a c o w n i Namiotkiewiczów w Brańsku,
Fijołek z Węgrowa, zatytułowanym
z t y c h najwyżej
przypuszczać, że obie t k a c z k i b y ł y p o u c z o n e p r z e z k o g o ś n i e z b y t
Buraczyk
z
o c e n i o n a została brązowo-biała t k a n i n a J a n i n y
Korycina.
Z
motywów
tradyoyjnych
wiolokrotnio
p o w t a r z a ł y się r ó w n i e ż w r ó ż n y c h w e r s j a c h a s y m e t r y c z n e
gałązki
kompetentnego.
razy
Łącznie
powtarzały
z k w i a t k a m i , s z y s z k a m i i w ą s a m i c z o p . r y m i , w y w o d z ą c e się z t z w .
Majówka,
„ d ę b o w y c h liści", j a k n a z w a l i je bracia Składanowscy z W y s z
branie,
k o w a . Kolejną pierwszą nagrodę otrzymała H e l e n a K u l i k z Jas-
i
Zabawa
Chata
Niowielką
te
można
kogutki,
więc
wśród
tkanin
tematycznych
po
same
bardzo
zbliżone
treści,
jak np.
Zielony
karnawał,
Las,
Grzybo
artystyczna,
na
umiejętności
trzębnej w o j - s u w a l s k i e za piękny d y w a n w k o l o r a c h szaro-białym
się
Wesołe
a
polanie,
od talentu,
technicznych
część, około
tkaczki
wyczucia
zależał
kilka
kompozycji
uzyskany
1 0 % zgromadzonych
efekt.
na konkursie
i czerwono-wiśniowym z dużymi k w i a t a m i umieszczonymi w na
tkanin
rożnikach środkowogo
w o j . suwalskiego i łomżyńskiego. Sejpak t o t k a n i n a o
specyficz
do
gwiazdkami,
otoczonogo
szlaków. P o d o b n y
z Romejek
wetek
z
pola, wypełnionego
szeroką
nym
ale szaro-brązowy d y w a n R o m u a l d y
Chwetko
tkackiego)
wzbogacony
i ptaków,
krawędzi
złożoną
został szorogiem
umieszczonych
środkowogo
pola,
wzdłuż
nawiązując
syl
jednej
tym
do
s t a r y c h „ k o r o w o d o w y c h " dywanów z o k o l i c M o n i e k i Goniądza.
W
r a m a c h t r a d y c y j n y c h k o m p o z y c j i pojawiło
mało z n a n y c h , względnio n a w e t
kawszych ( m o i m zdaniom)
dywan
stanowiły t z w . s e j p a k i , w y k o n a n e
czterech
w o j . białostockie
bordiurą,
t y m drobnymi
z
l u d z i , zwierząt
dłuższych
poza
nowych motywów. D o
należały d w i e t k a n i n y , a
parę
najcie
(pod
wzgłęćlem
technicznym
7
miejscowościach
zbliżona
ukośnych i r o m b a c h , która wodług Józefa G r a b o w s k i e g o
do l i t e w s k i e g o
kręgu k u l t u r o w e g o . W
kraju
znana była przede w s z y s t k i m w o k o l i c a c h Suwałk i A u g u s t o w a ,
z
rzadka
spotykana
Hajnówki
również
na Podlasiu,
i Sokołowa, n i o cioszy
powodzeniem.
Technika
ta
w
rejonie
się j e d n a k o b e c n i e
została
Bielska,
większym
upowszechniona
za
zestaw
gdzie p r z y z a c h o w a n i u zasad
w oliwkowej zieleni z biało-beżowym
melan
ukośnej w s t o s u n k u d o k r a w ę d z i t k a n i n y , z n a c z n i e
( I I I nagroda
należy
granicach naszego
t k a c z o k pracujących w spółdzielni c e p e l i o w s k i e j
z N o w o kolną
haftu
i charakterystycznej ornamentyco, opartoj n a liniach
mianowicie
Stanisławy Gioro
prac), zrealizowany
się t e ż
splocie
w
w
wśród
Augustowie,
tradycyjnej kompozycji
w
kracie
wzbogacono
żem, którogo środkowe pole wypełniały r e g u l a r n i e i dosyć r z a d k o
i r o z w i n i ę t o o r n a m e n t y k ę . Z o s t a w sześciu d o s k o n a ł y c h
rozmieszczone
przygotowała n a wystawę Teresa Toczko z A u g u s t o w a . W
gwiazdki,
wpisane
w
wydłużone
a b o r d i u r ę — d r z e w k a z o w o c a m i ; o r a z Mozajka
sześcioboki,
Moniki Januckiej
z Gabrylewszczyzny
(wyróżnienie). Pole tego drugiego,
-czarnego
pokrywały
dywanu,
w szachownicę, a połączono
duże
koliste
kwiaty
wpisuje
ona jeden,
ułożone
ozdobne
kwadraty i romby, gwiazdy,
kami.
Z d y w a n ó w o w z o r a c h k a p o w y c h , które o d kilkudziesięciu l a t
znajdują
sporo
duże
uznanie
nadesłano
wśród
w i e j s k i c h odbiorców,
na konkurs z województw,
a
których
siedleckiego,
łom
Toczkowej
charakterystycznych
otrzymały
P l u t y ń s k i e j najczęściej
p o w t a r z a ł y się n a d y w a n a c h
symetryczne
lub
komponowano
szeregowo, bądź łączone w j e d n o
-drzewo,
asymetryczne
gałązki
wysmukłe,
wykonała
Wióra
drzewka,
nionie).
większo
nieokreślone
zw'ierzaki,
a
także
prawie
nagrodę
drobnym
ornamencie
Burzyńska
Na
wystawio
pokonkursowej
prawdę
pięknych
tkanin,
stopniu informuje
tkactwa
ludowego,
k a w e j wołny zestawionej
Reginy
Z
wane
biało-szaro-niebies
z ciemno-brązową, a drugą —
zimowe
zakomponowany
złożony
z licznyoh
domów
i
drzew
wspomnianej
obraz
w
nagród z a k w a l i f i k o
już J a n i n y B u r a c z y k ,
kolorach
białym
postaci narciarzy, saneczkarzy
oraz
również
szaro-białe
i
z R u c h n y w o j . s i e d l o c k i e z a Zielony
karnawał,
pojodynczych
szarym,
i t p . na tle
Przebierance
M a l e w i c k i e j z N o w o k o l n a . Drugą otrzymała Małgorzata
par tanecznych,
przy
tkaniny
koło B i e l s k a
pokazano
w
sumie
poziomie
—
Naj
tło
(wyróż-
dużo n a
artystycznym
o
współczesnym
stanie
i
poziomie
przeznaczonego n a użytek własnego
w i s k a i odpowiadającego jego e s t e t y c z n y m
środo
upodobaniom.
Jury pod przowodnictwem mgr Barbary
Tężyckiej-Zagóruej
i
5 nagród pierwszych ( J a n i n a B u r a c z y k z K o r y c i n a , I r e n a C h o m i czewska
z Augustowa,
Kulik
Jastrzębnej, D a n u t a Kupińska
z
Romualda
Chwetko
z
z Romejek,
Helena
Jaświł), 4
nagrody
Heleny
d r u g i e ( R e g i n a Masełbas z W a s i l ó w k i , Teresa P r y z m o n t z W a s i
lówki,
rytmiczną k o m p o
muzykantów
n i a , w t y m 3 w y m i e n i o n e p o w y ż e j n a g r o d y s p e c j a l n e (za s e j p a k i ) ,
Rychlik
drzewek.
N i a p o t r z d m i e c h y b i w bordiurę t e j t k a n i n y w p r o w a d z i ł a a u t o r k a
fot.:
222
specjalną
rozdzieliło między u c z e s t n i c z k i k o n k u r s u 34 n a g r o d y i wyróżnie
t k a n i n tematycznych do pierwszych
z o s t a ł y Ferie
dobrze
zycję
dywany
Masełbas z W a s i l ó w k i .
barwnych,
i t e c h n i c z n y m . N a s u w a się j e d n a k u w a g a , ż e w y s t a w a t a w n i e wiolkim
Krupińskiej z Jaświł w y k o n a n y z mieszanej
sza
dywany
n a białym, p ł ó c i e n n y m
na wysokim
itp. W
Danuty
Drugą
z Grabowca
geo
b o r d i u r y , wypełnione maleńkimi o c z k a m i , krzyżykami, k r o s k a m i
t e j g r u p i e t k a n i n pierwszą nagrodę dostał d y w a n
zestawieniach
pierwszą.
niby-
gładkie
układzie
i półwełniane
zbliżono do s p o t y k a n y c h w w i e j s k i c h d o m a c h
o
względnie
Wełniane
G o s k zo S t y p u ł k ó w - S z y m a n ó w w o j . ł o m ż y ń s k i e .
sejpakowo
uzupełniane p t a s z k a m i , l u b d r o b n y m i m o t y w a m i
metrycznymi,
specjalną
Eleonory
w kręgu działania
motywów, m . i n .
ptaszki, w
z n a n o Teresie Szyc, r ó w n i e ż z A u g u s t o w a , a trzecią specjalną
bardziej
kompozycji.
o
różnych
w których przeważał złoty ugier z f i o l e t e m , szafirem l u b brązem,
dobre
i
kilka
l u b szeregami.
Jadwidzo
w kolorze
d w a bądź
chownicowym,
żyńskiego i biolskopodlaskiego, n a w y s t a w i e pokazano t y l k o d w a ,
Zo w z o r n i c t w a wypracowanego
oka
k r a t y , silnio powiększonej w porównaniu z d a w n y m i s e j p a k a m i ,
czerwono-
w s z l a k p r o s t y m i i f a l i s t y m i gałąz
sejpaków
W.
Romualda
Puzanowska
z
Marchelówki,
Małgorzata
R y c h l i k z R u c h n y ) o r a z 7 n a g r ó d t r z e c i c h i 1С w y r ó ż n i e ń . P r z e
ważającą i c h część, b o około 8 5 % o t r z y m a ł y t k a c z k i z ośrodka
sokolskiego.
Dobrajeki
