3735e10392312b8eb16eef14e54557ef.pdf
Media
Part of Recenzje/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1960 t.14 z.1
- extracted text
-
R
E
C
E
N
Z
J
E
Otakar Macel, Jaroslav Vajdis: S L O V A C K O , A R C H I T E K T O N I C K I
V Y V O J V E S N I C E , P r a h a 1958, N a k l a d a t e l s t v i c e s k o s l o v e n s k y c h v y t v a r n y c h u m e l c u , s t r . 231, i l u s t r . 184 o r a z 16 t a b l i c , w t y m 5 k o l o r o w y c h .
T z w . „ S l o v a c k o " s t a n o w i interesujący r e g i o n e t n o
graficzny
położony m i ę d z y M o r a w a m i a
Słowacją
p o o b u s t r o n a c h o s i łączącej miejscowości
Breclav
i L u c h a c o v i c e . K r a i n a t a z a l i c z a n a j e s t już d o M o
r a w , a l e p o s i a d a r ó w n i e ż s p o r o odrębności w y n i k a
jących z bezpośredniego sąsiedztwa S ł o w a c j i . D o n i e
d a w n a odznaczała się z n a c z n y m
konserwatyzmem,
w s k u t e k czego z a c h o w a ł y się t a m p o dzień d z i s i e j s z y
liczne elementy t r a d y c y j n e j k u l t u r y l u d o w e j , nie w y
łączając b u d o w n i c t w a , a n a w e t s t r o j u .
„ S l o v a c k o " , u r o z m a i c o n e dość s i l n i e p o d w z g l ę d e m
krajobrazowym,
posiada
obok
terenów
górzystych
znaczne obszary n i z i n n e , w y s t a w i o n e na oddziaływa
n i e krzyżujących
się w p ł y w ó w z e w n ę t r z n y c h ; n i e
s t a n o w i też o b s z a r u j e d n o l i t e g o p o d w z g l ę d e m k u l
turowym.
Z r ó ż n i c o w a n i e , zaznaczające
się m . i n .
w dziedzinie l u d o w e j a r c h i t e k t u r y i ogólnym obrazie
wsi,
starają się p r z e d s t a w i ć a u t o r o w i e
omawianej
tu pracy.
D z i e l i się o n a n a t r z y g ł ó w n e części. W p i e r w s z e j
z n i c h autorzy, omawiając
rozwój
poszczególnych
f o r m a r c h i t e k t o n i c z n y c h , uwzględniają stadia r o z w o j u
t e c h n i k i b u d o w l a n e j — a w i ę c przejście n a niektórych
obszarach od b u d o w n i c t w a d r e w n i a n e g o
do g l i n o b i t k i , a następnie b u d y n k ó w s t a w i a n y c h z cegły s u
r o w e j i w y p a l a n e j : p r z e m i a n y p l a n u d o m u o r a z całej
z a g r o d y , z m i a n y w kształcie i sposobie p o k r y c i a d a
c h u o r a z r o z w ó j d e k o r a c j i a r c h i t e k t o n i c z n e j , a także
urządzenia wnętrza.
W części d r u g i e j o m ó w i o n a j e s t h i s t o r i a o r a z geo
graficzne rozprzestrzenienie trzech głównych typów
osiedli występujących na S l o v a c k u (wieś z p l a c e m
w środku, u l i c ó w k a i łańcuchówka) o r a z p r z e m i a n y ,
j a k i m one podlegały p o d w p ł y w e m
postępującego
zagęszczania się b u d y n k ó w w obrębie w s i .
T r z e c i a część s t a n o w i interesującą próbę a n a l i z y
wsi
j a k o układu k o m p o z y c y j n e g o ,
n a który składa
się określony t y p r o z p l a n o w a n i a o s i e d l a , a r c h i t e k t u
r a w j e j p e ł n y m zróżnicowaniu f u n k c j o n a l n y m i f o r
malnym
(domy
mieszkalne,
budynki
gospodarcze,
p r z e m y s ł o w e — n p . w i a t r a k i , kościół, k a p l i c z k i , k a r c z
m y , kuźnie i t d . ) o r a z c e l o w o p r z e z c z ł o w i e k a w p r o
w a d z a n a szata roślinna ( d r z e w a , sady, o g r o d y k w i a
CAIETE
DE ARTA
P e w n e zastrzeżenia m o ż e budzić szata i l u s t r a c y j n a
o m a w i a n e j książki; i l u s t r a c j i j e s t w p r a w d z i e b a r d z o
w i e l e i r e p r o d u k o w a n e są n a p i ę k n y m p a p i e r z e k r e
d o w y m , a l e p o d w z g l ę d e m t r e ś c i o w y m często n i e
które z a g a d n i e n i a
niepotrzebnie
d u b l o w a n e są ze
szkodą i n n y c h , bądź pominiętych, bądź z b y t słabo
w y e k s p o n o w a n y c h . Z a s a d n i c z y m niedociągnięciem r e
d a k c y j n y m j e s t b r a k w tekście p o w o ł a ń n a i l u s t r a c j e ,
co w dużej m i e r z e u t r u d n i a c z y t e l n i k o w i k o n f r o n
tację r y c i n y z t e k s t e m .
Rsi.
POPULARA
W r a m a c h o m a w i a n e g o już d w u k r o t n i e n a łamach
„Polskiej S z t u k i L u d o w e j " w y d a w n i c t w a „Caiete de
a r t a p o p u l a r a " ( n r 3 z 1952 г., s. 182—183; n r 3
z 1958, s. 182), które, j a k w i e m y , s t a n o w i rumuński
o d p o w i e d n i k „Atlasu P o l s k i c h Strojów
Ludowych",
ukazało się sześć n o w y c h zeszytów. T r z y z n i c h p o
święcone są l u d o w y m u b i o r o m rumuńskim, t r z y zaś —
n o s z o n y m p r z e z s i e d m i o g r o d z k i e g r u p y mniejszościo
we, a m i a n o w i c i e W ę g r ó w i Sasów.
W zeszytach
poświęconych
ubiorom
znajdują się następujące p o z y c j e :
rumuńskim
Nicolae D u n a r e : P O R T U L P O P U L A R D I N B I H O R ,
str. 62, i l u s t r . czarnobiałych 31 i 4 b a r w n e .
(Opis
ubiorów l u d o w y c h noszonych w p o w . Beius p o o b u
s t r o n a c h górnego biegu r z e k i C r i s u l N e g r u , n a p o
ł u d n i o w y zachód o d p a s m a gór B i h o r ) .
Cornel I r i m i e : P O R T U L P O P U L A R D I N Z O N A PERS A N I L O R , s t r . 101, i l u s t r . 50 ( w t y m r y s u n k i k r o
jów), ponadto 6 i l u s t r a c j i b a r w n y c h i mapa. (Praca
58
t o w e ) . R o z d z i a ł t e n , który j e s t j a k g d y b y p o d s u m o
w a n i e m d w u poprzednich, zawiera omówienie u r b a
n i s t y k i w s i (należałoby t u r a c z e j zastosować r z a d k o
u ż y w a n y t e r m i n — „ r u r a l i s t y k a " ) , ujętej z p u n k t u
widzenia estetyki.
Praca Macela i Vajdisa s t a n o w i niewątpliwie po
zycję w a r t o ś c i o w ą , j e d n a k p o s i a d a też p e w n e b r a k i
i p u n k t y budzące zastrzeżenia. M o ż n a b y t u w y m i e
nić: z b y t pobieżne p o t r a k t o w a n i e s t r o n y t e c h n i c z n e j
w o p i s i e b u d o w n i c t w a ( d o w i a d u j e m y się пр., że n a
terenie t z w . K o p a n i e występuje k o n s t r u k c j a węgło
w a , ale nie w i e m y j a k i t y p węgła jest t a m stosowa
ny);
b r a k rysunków
detali konstrukcyjnych, zbyt
mała ilość p l a n ó w d o m ó w i zagród, b r a k t a b l i c i l u
strujących t y p o l o g i ę i r o z w ó j d e k o r a c j i a r c h i t e k t o
n i c z n y c h występujących czy t o w p o s t a c i m a l a t u r
naściennych, czy d e k o r a c j i p l a s t y c z n y c h w b u d o w
nictwie drewnianym i murowanym.
Przedstawiając
historię
form
architektonicznych
m o ż e z b y t s i l n i e ulegają a u t o r z y p r z e k o n a n i u , że l u
dowa
twórczość p l a s t y c z n a rozpoczęła się
dopiero
z u p a d k i e m ustroju feudalnego. Przykłady zdobnict
w a a r c h i t e k t o n i c z n e g o występującego w powiązaniu
z bardzo p r y m i t y w n y m i f o r m a m i b u d o w n i c t w a (np.
n a półziemiankach, p o s p o l i t y c h d o n i e d a w n a w p o
łudniowo-wschodniej
R u m u n i i ) pozwalają
przypusz
czać, że i w czasach u c i s k u f e u d a l n e g o istniała u l u
d u — choćby j a k o w y r a z dążności d o społecznego
a w a n s u i b u n t u p r z e c i w panującemu u c i s k o w i — chęć
p r z y o z d o b i e n i a s w e g o d o m o s t w a , która, r e a l i z o w a n a
p i e r w o t n i e w f o r m i e dużo s k r o m n i e j s z e j , r o z w i n ę ł a
się t a k b u j n i e z c h w i l ą z n i e s i e n i a poddaństwa w ł o ś
cian.
o b e j m u j e s w y m zasięgiem n i e w i e l k i o b s z a r położony
w górnym dorzeczu
O l t y , w o k o l i c y miejscowości
V e n e t i a i H o g h i z , n a wschód o d m i a s t a Fagarasz.)
Romulus Vuia: P O R T U L P O P U L A R A L
PADURENILOR
D I N REGIUNEA
HUNEDOARA,
s t r . 78,
i l u s t r . 51 ( w t y m r y s u n k i k r o j ó w ) o r a z 5 i l u s t r a c j i
b a r w n y c h i m a p k a . (Zeszyt z a w i e r a opisy ubiorów
noszonych n a z n a c z n y m obszarze województwa —
„ r e g i u n e a " H u n e d o a r a m i ę d z y rzeką M u r e s a rzeką
Cerna.)
T r z y dalsze zeszyty
a t l a s u poświęcone
są, j a k
w s p o m n i a n o , u b i o r o m l u d o w y m g r u p mniejszościo
w y c h . D w a z n i c h opracował:
Jeno N a g y : P O R T U L P O P U L A R M A G H I A R
DIN
T R A S C A U , s t r . 63, i l u s t r . 30 o r a z 3 k o l o r o w e . ( O p i s
ubiorów l u d o w y c h noszonych przez W ę g r ó w w g m i
nach Rimetea i Coltesti, pow. Turda).
Jeno N a g y : P O R T U L P O P U L A R M A G H I A R
DIN
T I N U T U L C A L A T E I , s t r . 66, i l u s t r . 31 o r a z 3 k o l o -
r o w e . ( Z a w i e r a opis strojów n o s z o n y c h p r z e z W ę g r ó w
zamieszkujących o k o l i c e C l u j m i ę d z y linią k o l e j o w ą
C l u j — O r a d e a a górami M e s e s u l u i n a północy.)
A u t o r e m o s t a t n i e g o z o m a w i a n y c h t u zeszytów j e s t
znany badacz k u l t u r y Niemców s i e d m i o g r o d z k i c h :
Julius Bielz: P O R T U L P O P U L A R A L S A S I L O R D I N
T R A N S I L V A N I A . s t r . 52, i l u s t r . 36 o r a z 4 b a r w n e
i mapka.
Wymienione
wyżej
zeszyty,
mimo
że
stanowią
część t e j s a m e j s e r i i , n i e są o p r a c o w a n e w sposób
j e d n o l i t y . W i d a ć , że w y d a w n i c t w o ( E d i t u r a de S t a t
P e n t r u L i t e r a t u r a si A r t a ) z o s t a w i ł o a u t o r o m s w o
bodę, n i e w y m a g a j ą c , b y w o p r a c o w a n i a c h
swych
s t o s o w a l i się d o wskazań jakiejś ogólnej i n s t r u k c j i ,
która' z a p e w n i ł a b y o m a w i a n e j t u s e r i i o p r a c o w a ń p o
ziom
jednakowy
pod względem
metodologicznym.
N i e z a w s z e w y s z ł o t o poszczególnym z e s z y t o m
na
dobre. Niektórzy z autorów (Jeno Nagy, Nicolae D u nare)
ograniczają
się j e d y n i e
do słownego opisu
s t r o j u i j e g o zasięgu, n i e dodając a n i m a p y , a n i —
co w a ż n i e j s z e — rysunków k r o j u ; b a r d z o t o obniża
naukową wartość opracowań. J u l i u s B i e l z p u b l i k u j e
К
o
mapę, a l e p o m i j a r y s u n k i krojów. J e d y n i e z e s z y t y
opracowane przez Cornele I r i m i e i R o m u l u s a V u i a
realizują w pełni w y m a g a n i a w s t o s u n k u d o t e g o
r o d z a j u w y d a w n i c t w a . O d n o s i się t o z a r ó w n o
do
s t r o n y t e k s t o w e j , zawierającej sporo c e n n y c h w i a d o
mości dotyczących z d o b n i c t w a s t r o j u ( h a f t y ) i stoso
w a n y c h technik dekoracyjnych (np. odlewanie spinek
d o p a s ó w l u b i n t a r s j o w a n i e cyną p r z e d m i o t ó w d r e w
n i a n y c h ) , j a k i do s t r o n y i l u s t r a c y j n e j , gdzie o b o k
l i c z n y c h zdjęć f o t o g r a f i c z n y c h
znajdujemy
również
m a p k ę (pozwalającą z l o k a l i z o w a ć w y s t ę p o w a n i e o p i
s y w a n y c h ubiorów), schematy krojów oraz
rysunki
przedstawiające k o l e j n o s t a d i a u p i n a n i a f r y z u r n i e
wieścich (R. V u i a ) .
We wszystkich omawianych
t u zeszytach
atlasu
(z w y j ą t k i e m p r a c y J . B i e l z a o s t r o j u Sasów s i e d m i o
g r o d z k i c h ) u m i e s z c z o n y j e s t p r z y końcu słownik t e r
m i n ó w g w a r o w y c h odnoszących się d o poszczególnych
części o p i s y w a n e g o u b i o r u .
Szata g r a f i c z n a , p o d o b n i e j a k w p o p r z e d n i o
z o w a n y c h zeszytach, jest b a r d z o s t a r a n n a .
recen
Rss.
N
К
Badania
terenie Z i e m i L u b u s k i e j ;
w y n i k i n a n i u k o n t y n u o w a ł w 1959 r . akcję
penetracji
zostały
przekazane
d o kolekcjonerską
sztuki
ludowej
w
Instytut Historii Kultury
Mate wykorzystania
Wydziałowi
K u l t u Wielkopolsce
oraz,
dorywczo,
w
r i a l n e j P A N w W a r s z a w i e w swej r y P W R N w Z i e l o n e j Górze. Po Gorcach i n a P o d h a l u . B a d a n i a M u
działalności n a u k o w e j w s p ó ł p r a c u j e d o b n e
badania
na terenie
p o w . z e u m p r o w a d z i w s p ó l n i e z poznań
ściśle z Z a k ł a d e m E t n o g r a f i i U n i S i e r p c p r z e p r o w a d z i ł M a r i a n P r z e d s k i m
ośrodkiem
uniwersyteckim
wersytetu Warszawskiego.
W 1959 r. pełski.
i oddziałem 1 H K M P A N . W zespole
k o n t y n u o w a n o akcję badawczą n a
W bezpośrednim k o n t a k c i e z Z e o p r a c o w u j ą c y m w y d a w n i c t w o „ K u l
K u r p i a c h p o p r z e z s t u d e n c k i e o b o z y społem d o s p r a w p l a s t y k i p r o w a t u r a l u d o w a W i e l k o p o l s k i " p r a c o w
n a u k o w o - i n w e n t a r y z a c y j n e o r a z pe d z o n o
nastę
prace penetracyjne
przygo nicy M u z e u m przygotowali
netracje i n d y w i d u a l n e . W y n i k i ba towawcze
d o d w ó c h w i e l k i c h w y pujące t e m a t y : m g r S t . Błaszczyk dań t e r e n o w y c h będą o p u b l i k o w a s t a w , które odbędą się w 1960 г.: 0
wielkopolskiej plastyce
ludowej
ne w p r z y g o t o w y w a n e j o b e c n i e d o w y s t a w y s z t u k i l u d o w e j mniejszości 1 g a r n c a r s t w i e , m g r O. P o d l e w s k i —
d r u k u 2-tomowej
monografii K u r narodowych
w
Muzeum
Etnogra 0
plecionkarstwie.
Ponadto
obaj
piów p o d r e d . doc. d r A. Kułrzeby- f i c z n y m
w
Krakowie
(komisarz opracowali
zagadnienia
dotyczące
P o j n a r o w e j . Praca ta obejmie ca w y s t a w y m g r M . Woleńska) i w y k u l t u r y
ludowej
Ziemi
Kaliskiej,
łokształt zagadnień l u d o w e j k u l t u s t a w y s z t u k i l u d o w e j śląskiej w o które zostaną o p u b l i k o w a n e w w y
r y m a t e r i a l n e j i d u c h o w e j regionu. jewództw opolskiego,
wrocławskie d a w n i c t w i e
„Osiemnaście
wieków
Z a g a d n i e n i a dotyczące s z t u k i l u d o go i k a t o w i c k i e g o .
Kalisza".
wej opracowują: b u d o w n i c t w o ( w
*
p o r o z u m i e n i u i współpracy z K a t e
Zespół
etnograficzny
Muzeum
Muzeum K u l t u r y i Sztuki Ludo
drą
A r c h i t e k t u r y Wiejskiej
Poli
i
Etnograficznego
wej
w Warszawie
prowadziło
w Archeologicznego
techniki Warszawskiej)
— mgr M.
1959 r . b a d a n i a n a d całokształtem w Ł o d z i p r o w a d z i ł w r . 1959 b a
Pokropek,
zdobnictwo
w
drzewie
stacjonarne
w
wybranych
k u l t u r y ludowej na Mazowszu. Za dania
związane z b u d o w n i c t w e m — m g r
Sie
gadnienia badawcze były dobierane w s i a c h n a terenie powiatów
H . Olędzka, t k a c t w o
—
mgr H.
p o d kątem p o t r z e b M u z e u m , k o m radz i R a d o m s k o . Obejmowały one
Damroszowa, plecionkarstwo — m g r
zagadnień
z
zakresu
pletującego s w e z b i o r y . P r z y p o całokształt
W . P a p r o c k a , plastykę o b r z ę d o w ą —
materialnej,
duchowej
i
mocy
obszernego
kwestionariusza kultury
m g r J . Olędzki.
przebadano
40 miejscowości.
B a społecznej w s i . W o b u w y m i e n i o
R o z p o c z ę t e zostały r ó w n i e ż p r a d a n i a n a t e r e n i e M a z o w s z a
będą n y c h p o w i a t a c h o r a z n a t e r e n i e p o
w i a t ó w Łódź, Łęczyca i S k i e r n i e
ce b a d a w c z e n a t e r e n i e i n n y c h r e k o n t y n u o w a n e w 1960 r .
gionów
Mazowsza:
w
okolicach
Ponadto
M u z e u m p r o w a d z i w y w i c e p r o w a d z o n e b y ł y wstępne b a
obejmujące
tę
W a r s z a w y i n a P o d l a s i u . G ł ó w n y m mianę naukową i w y m i a n ę e k s p o d a n i a p e n e t r a c y j n e
p r o b l e m e m badań j e s t t a m z a g a d natów
z muzeami
z a g r a n i c z n y m i : samą tematykę. M a t e r i a ł y u z y s k a
n i e n i e k u l t u r y w s i d r o b n o s z l a c h e c - M u z e u m C z ł o w i e k a w P a r y ż u , M u n e w czasie badań o p u b l i k o w a n e
kich.
zeum
Etnograficznym
w
B a z y l e i , będą w w y d a w n i c t w i e m u z e a l n y m
Muzeum Narodowym w
K o p e n h a p t . „Seria e t n o g r a f i c z n a p r a c i m a
teriałów M u z e u m
Archeologicznego
Zespół d o s p r a w p l a s t y k i w M i dze, M u z e u m E t n o l o g i c z n y m w H a i oraz w „ Ł ó d z
nisterstwie K u l t u r y
i Sztuki za fie i M u z e u m S t a n o w y m w M i l - 1 Etnograficznego"
kich
Studiach
Etnograficznych".
i n i c j o w a ł i finansował w 1959 r. w a u k e w U S A .
W r o k u 1959 ukazał się t o m p o
następujące b a d a n i a z z a k r e s u s z t u
wsi Klonowej
w
pow.
Oddział K u l t u r y i S z t u k i L u d o święcony
k i ludowej: D r A d a m Glapa pro
wadził
badania
penetracyjne
na w e j M u z e u m N a r o d o w e g o w Poz Sieradz.
59