-
extracted text
-
Stanisław
Franciszek
Gajerski
M A T E R I A Ł Y DO H I S T O R I I O Ś R O D K Ó W
GARNCARSKICH
W
P O T Y L I C Z U
I
O K O L I C Y
pozwalają
n a m śledzić
rzemiosło
w
dobrach
królewskich
starostwa
luba-
powinności
i obciążenia,
czowskiego
w
okresie
gospodarki
folwarczno-pań-
produkcję.
Przygotowując
i
szczyźnianej",
materiały
natrafiłem
ryczne
dotyczące
skiego
w
Obydwa
dwóch
do pracy
na ciekawe
Dziewięcierzu
więcierz
leży
oddzielającą
i
miejskiego
w
pow. lubaczowskim
terytorium
w
histo
Potyliczu.
Związku
Radzieckiego, Potylicz
na
wschód
od tej granicy.
j a k i e w czasach
wspomniane
tylickie
jest
Polskiego
zaś położony
Z e względu
f e u d a l n y c h i później łączyły
się o d d a w n a
obydwa
się c e l o w e
opublikowanie
dotyczących
obydwu
1
uzupełniłem
czasie
Sekcję
zaczerpnięte
materiałami
badań
Badania
W
ze źródeł
okolicy, a mianowicie
garncarzy,
materia
graniczących
ze
niejaki
Plastyki
historycznych
współczesnymi,
zebranymi
prowadzonych
Ludowej
PIS w
przez
Krakowie,
rodzaj
produkcji
rów
obydwu
garncarskich.
Materiały,
z lustracji
które
t u publikuję,
pochodzą:
dóbr
królewskich
starostwa
trzeci
jest
czas
1720,
n a terenie,
der
zwalnia
t y l i c z , znajdujących
wyżej
4. z
N r 1278 P o
się r ó w n i e ż w e w s p o m n i a n y m
Archiwum
PIS w
Sekcji
Badania
Plastyki
Ludowej
Krakowie.
Wiadomości
zawarte
w
„Inwentarzach"
stanowią
tam
jak w
Dziewięcierzu.
archiwalnych
lubaczowskiego.
były
co p e
zawierają
cenne
wiado
gospodarczo-społecznej
często
miasta. L e
grasowały
się, ż e j u ż w r o k u
miasta przez
Potylicz
od
Tatarów
baczowskiego
w
posiadaniu
corocznie
sporządzane
były
inwentarze
wprawdzie
w pełnym k o m p l e c i e
Sieniawskich .
4
(nie
Te
dochowane
d o czasów o b e c n y c h )
F r a n c i s z e k K o t u l a , Materiały
do dziejów
garn
carstwa,
R z e s z ó w 1956, s. 98.
Zereła do istorii
Ukrainy
— Rusy,
w y d . Michajło
H r u s z e w s k y j , t . I I I , L w ó w 1898.
* Słownik
Geograficzny
Królestwa
Polskiego
i in
nych
krajów
słowiańskich,
t . V I I I , W a r s z a w a 1887.
P o t y l i c z i D z i e w i ę c i e r z w c h o d z i ł y w skład dófrr
królewskich s t a r o s t w a
lubaczowskiego.
1
2
4
42
zagony
wszelkich
1502 n a s k u
król
Aleksan
podatków
na
8
ku
1519 o t r z y m a ł o
w
miasto
czasie
m i e j s k i e " zaginęły, w r o k u
Stary
prawo
jakiejś
wielkiej
przywilej
napadów
na
„przywileje
1523 p o n a w i a
Zygmunt
magdeburskie.
klęski, s k o r o
Potylicz
musiał
w
1552 Z y g m u n t
roku
się n a d u b ó s t w e m
jadących
z
w
kraju .
całym
KozacyPo
towarami
e
W
pierwszym
mieszczan
roku
jarmarki'.
Tatarów
nąc i c h b y t polepszyć, u w a l n i a w i e c z y ś c i e
starostwa l u
dóbr
dokonywane
które
one
królewskie
bełzkiego
Potyliczu
A u g u s t , litując
dobra
nie po
W
c e n n e źródła d o d z i e j ó w o b y d w u o ś r o d k ó w . Pochodzą
z okresu, kiedy
Werchracie
6 l a t , o d ceł n a 2, a o d c z o p o w e g o n a r o k . W r o
Ponieważ
a r c h i w u m , oraz
przybył
czasem
Sznichur. W
p o którym
zniszczenia
N r 470 D z i e w i n ,
Z
t a t a r s k i e , b y ł o o n o w c i ą ż narażane n a niebezpieczeń
stwo. D o w i a d u j e m y
Schneidra"
był
który
ośrodek zupełnie mały, co d o
królewskim
tek
л. z „ T e k
nich
dawnego województwa
lustracje,
(Oddział
Krakowie,
z
Szuper,
podobne
starostwa
Muzeum
Czartoryskich w
Jednym
8
na Wawelu),
ze z b i o r ó w
było
przysiółkach
w s p o m i n a j u ż Długosz około r o k u 1 4 6 0 .
go A r c h i w u m P a ń s t w o w e g o w K r a k o w i e
a pochodzących
światową
w
.— M i c h a ł
materiałów
mości z d z i e d z i n y
1721, żąc
Wojewódzkie
I I wojną
w po
Radziec
b y ł własnością k r ó l e w s k ą , w c h o d z ą c w skład
mieście
się w z b i o r a c h
położonej
mieszkali
nazwiskiem
o n na terenie
jako
1716, 1717, 1718, 1719 (2 v o l . ) ,
1723, które znajdują
Potyliczu
Leży
wien
1715,
drobne
Potylicz
pochodzą
1712, 1713 (2 vol.),
przed
Dziewięcierzem.
żadnych
lubaczowskiego
z l a t : 1706, 1710 (2 vol.),
jeszcze
o Werchracie
którzy
naczynia
królewskich
cych
występują
Dziewięcierza.
„Słowniku
я
starostwa
z
w
Geograficznym" ,
2. z i n w e n t a r z y
garncarskich głównie n a
siadam.
i
cytowana
z
garncarz,
którego
i
1766 г., która
z lud
poznać
pozwalające
n a t e r y t o r i u m Związku
Był t o p r a w d o p o d o b n i e
s k i e g o z l a t 1564/5, którą w y d a ł M . K r u s z e w s k i ' - ,
z
źródłową
1957. Są t o w y w i a d y
Skarupski, drugim
wyrabiano
O
lubaczow-
grupę
w ich
okolicy,
PIS
W Werchracie
sobą
wgląd
o i n n y m ośrodku g a r n c a r s k i m z t e j s a m e j
dwóch
posiadanych
garncarzy, i c h
dają
międzywojennego.
materiałach
wzmianki
i
ośrodków
okresu
kiego.
sąsiadujących
terenowych
scharakteryzować
ośrodków
1.
przestrzeni
mia
o r a z d a n y m i z l i t e r a t u r y , co w s u m i e p o z w o l i ł o
nież
życie t a m t e j s z y c h
pochodził
Wiadomości
w roku
Dziewięcierza
— wydaje
ośrodków.
w
zostały z e b r a n e
nością
Dziewięcierza
i
liczebny
a. także
ż e się t a k w y r a ż ę ,
bliżu
po wsiach
dzisiejszego w o j . r z e s z o w s k i e g o
Najmłodszą,
stan
stanowią materiały A r c h i w u m P I S w K r a k o w i e , które
jest
n a związki,
ośrodki, i z u w a g i n a t o , ż e w y r o b y p o -
rozchodziły
steczkach
Dzie-
i przecięty
Państwa
od
mi
źródła
ośrodków g a r n c a r s k i c h : w i e j
t e ośrodki o b e c n i e n i e są j u ż c z y n n e .
granicą
łów
pt. „Przemysł
mieszczan
i
prag
wszystkich
potylickich
1655 z n i s z c z y l i
rozbiorze
doznać
Polski wraz
o d ceł
Potylicz
z Ga-
Baliński i Lipiński, Starożytna
P o l s k a p o d wzglą
dem
historycznym,
geograficznym
i
statystycznym,
t. I I I , W a r s z a w a 1886, s. 373.
Słownik
Geograficzny,..,
c y t . w y d . , s. 880.
Jw.
* Baliński i Lipiński, o p . c i t . , s. 373.
Słownik
Geograficzny
c y t . w y d . , s. 880.
5
11
7
11
I
7
л
П. 1. Naczynie
pierścieniowate,
glazuro
wane,
w kolorze
zielonym.
II.
2.
Na
czynia
glazurowane,
żółte w brązowe
pla
my. II. 3. Naczynia
glazurowane,
zielone.
Potylicz
(ZSRR).
Zbiory
Muz.
Narodowego
w
Krakowie.
licją
dostał się p o d p a n o w a n i e
sie sprzedaży
również
W
austriackie, a w
dóbr k a m e r a l n y c h w
Galicji
cza
został o n
sprzedany.
Potyliczu
było k i l k a
cechów,
m. in. i
garncar
carz"
1649 r o k u p o t w i e r d z i ł j ą J a n K a z i m i e r z ,
August I I
w
1
0
. O liczbie garncarzy
X V I wieku dowiadujemy
lubaczowskiego
z 1564/5, w
„Garncarze,
których
a w 1729
i i c h powinnościach
się z l u s t r a c j i
zanotowano:
na
czas
ten
jest
dalej
spisuje
„domy
ubogich
ludzi",
w
mieszka
między
innymi
„Misko
dzieści i o s i e m , k a ż d y z n i c h d a j e o d rzemiosła s w e g o
po
groszy
daniny;
uczyni
dwadzieścia
Lustracja
Garncarską,
">
11
'*
l a
osiem,
i
od
a
czechmistrzowi
nich
złotych
dwaj
dwanaście
wolni
i
od
groszy
cztery"
t a również
przy
1 3
garncarz"
których
14
.
notujący
dochody
wpływające
z miasta Lubaczowa
Lustrator
wymienia
również
liczą
Potylicza
wywożących" .
od
garnków
Wyroby
z
ła
z
końca
XVI
wywożone
wieku
Kotulę
— również
której
mieszkał
Jw.
Zereła...,
c y t . w y d . . s. 251.
J w . , s. 246.
J w . , s. 249.
w
Potyliczu
ulicę
„Piotrek
garn-
były
nie
czasem
nawet
bardzo
wykorzystane
przez
i
miejscowości,
do i n n y c h
odległych,
jak
Fran
np.
Krosno,
Garnki potylickie traktowano jako
wyroby
l u k s u s o w e , które w y m i e n i a ł o się w t e s t a m e n t a c h i o d
których płaciło się w y ż s z e opłaty t a r g o w e
wymienia
„które
a l e — j a k świadczą o t y m ź r ó d
ciszka
Rzeszów.
wówczas
myto,
l s
potylickich garncarzy
t y l k o do Lubaczowa,
czter
„Zabuże" notuje lustrator:
a
starostwa
której
. Przy ulicy zwanej
garncarz" ,
s k i , k t ó r e m u Z y g m u n t I I I nadał w r o k u 1615 ustawę,
w
12
„lacko
Inwentarze
z
się z t y m , j a k i e
14
, s
lat
1710—1723
powinności
le
pozwalają
ciążyły
na
.
zapoznać
garncarzach
J w . , s. 250.
Uwaga
wydawcy.
F. K o t u l a , op. c i t . , s. 98.
43
p o t y l i c k i c h , j a k o n e zmieniały
ich
z
liczba
była
1710 r o k u
winności
w
jest
zanotowane
miasta
Potylicza":
„Garncarze
cej
się i j a k a
t y m czasie.
wszyscy
I
tak w
skiego )
złotych
niżej
n
Ta
inwentarzach
do
ich mniej
50 c z y n s z u
towana
w
„Ci
jest
prócz
wię
innej
po
z
na r o k naczynia,
będzie
większych
rynek,
tyglów
k o p 6, z a s o b n y c h
warki
g a r n k ó w p r o s t y c h k o p 3, k a f l ó w
kop 6 lub w
jako
i
następnych
że
miasto
Ciekawa
to garnków
oddać
po
jakich
po
polewanych,
d o nabiału
na
fol
zielonych
na
ich jako
przed
tym
będzie"
Inwentarz
winności
.
19
z 1712 r o k u
zawiera
„Ci
nakowo
i
kuchenną
nabiałów
lewanych
czowskim
w
czym
wiona
powinni
dawali przed
k o p sześć i p i e c
kiedy potrzeba
w
i
i c h było
polewanych
„Ten
[tzn. piec
Inwentarz
z
powinnościach
winność
stracji
ta
nie
miasta w
i
Inwentarzu z
1715 r o k u
dawali kiedy
6 oddają.
W
okresie
w
„Geografii
sano:
G.]" .
2 I
materiałów
Schneidra"
i c h z okładem 30 b y -
członków
gminy
uprawnieni
kiedy
i c h było
kilka
gólnych
postanowiono,
aby tylko
dawali
garncarzy,
większych
i
mniejszych
kop
sześć, n i e b i e l o n y c h k o p t r z y , a k a f l ó w n i e w z m i a n k o
n i e mogą,
nych
prostych
Inwentarz
garncarzów
kop
jest
p o t a k ciężkim
jednak
mniejszych
dać
niewiele
roku
muszą
polewanych
garnków
kop
trzy,
i
teraz
trzeciej
wiele
zaś
części
znajdowało
miężenie
jako
nie znajdzie
się
świadczą
do
1 9
2 0
garnków
rynek
k o p 6,
jednak
t a k wiele,
więk
się.
Ci
mieli
dawniejsze
lubo
sobie
prawie
ich tak
za
inwentarze,
ucie
a
że
też
1786 r o k u ,
garnków
zebranych
gdzie
(Nr
wyrobu",
i
spisie)
dalej
słynął
swoje
odbicie
w
której
2 6
do
historii
Potylicza
1278) z n a j d u j e
się
do niej,
sporządzony
imiona
napi
sławny" .
i przynależnych
a nazwiska
w
3 lata,
Potylicz
spisie t y m podane
-
„Spis
którzy
są
21
czerwca
są z a w o d y
poszcze
jest
dwudziestu
i c h są
następujące:
Grzegorz
Pruchniak
d o m n r 2 2 1 ; 109. G r z e g o r z
Wiszewski
— dom
nr
196; 225. J o s e f
234.
Wasyl
Moskwityn
Gasfinger
-
Basaj
— dom
d o m n r 4 8 ; 186. P a w ł o
— d o m n r 359; 188. F i e l
dom
(sic!) D u l a b a
— dom
-
n r 572;
d o m n r 329; 238. C h a i m
S i l b e r — d o m n r 7; 254. A b r a h a m K l a k — d o m n r 227;
266. J t z i g K a t z
pisze:
a
z
Dulaba
nabiela-
we
pro
polewanych
n r 12; 44. H a w r y ł o K o z o w — d o m n r 257; 95. P a s z k o
ger
— d o m n r 577; 267. S c h m u l
— d o m n r 19; 268. A n d o n c h
Gasfin
(sic!) P r u c h n i a k —
d o m n r 463; 269. J u d e i P u l e c z — d o m n r 2 0 ; 270. B o
ruch
Breuner
— dom nr
582; 2 7 1 . S c h l o i m e
Breu-
n e r — d o m n r 582; 272. J t z i g F r i e l m a n — d o m n r 38;
I n w e n t a r z z 1712 г., N r 4523, v o l . 4. W
I n w e n t a r z a c h z 1713 r .
I n w e n t a r z z 1715 г., N r 4526, v o l . 3.
I n w e n t a r z z 1717 г., N r 4528, v o l . 5.
I n w e n t a r z z 1721 г., N r 4535, v o l . 65.
Słownik
Geograficzny,
c y t . w y d . , s. 8 8 1 .
Baliński i Lipiński, o p . c i t . , s. 375.
21
2 2
2 3
2 4
25
2,1
" 44
wpłacają
osób, m . i n . w y m i e n i o n y c h
(numer
po
czasie l u
zł. 8
co znalazło
n r 594; 143. I w a n B a d o w s k i -
D o f o l w a r k u w D z i e w i ę c i e r z u za glinę.
Inwentarz
star.
lubaczowskiego
z
1710
г.,
N r 4522, v o l . 7.
Jw.
I n w e n t a r z z 1713 г., N r 4524, v o l . 3 zastępuje
t o słowo z w r o t e m „ z o k ł a d e m " .
1 7
1 8
w
że
polewanego
jeden
to
— po omówieniu, jaką p o
i c h n i e masz
14.
kaflowy
do
K
winność m i e l i g d y i c h b y ł o t r z y d z i e s t u —
„[...]
i
przyjść
trzy" .
z 1717 r o k u
gdyż
tyglów,
fabryką
„Tece
w
zmian
należy,
.
Wśród
czytamy:
1870 r o k u . W
była,
25
Galicji"
„Potylicz
„[...] w t y m m i e l i w i e l k ą a g r a w a c j ę , b o t a powinność
i
2 4
żadnych
prawa
naczynia
garnków,
natenczas
siebie
1720 p o w i n n i
zanotowano:
swego
porozbiorowym
wyrobów
l o " [ t u w y m i e n i a co m i e l i d a w n i e j d a w a ć , a p o n i e w a ż ]
szych
1766 r o k u
wedle
stawiają"
z
trzy,
wia
wskażą" .
Sądzić
zmianie,
mniejszych,
dać
mniej
W
że
roku
nie notuje
garncarzy.
uległa
,,[...] g a r n c a r z e
trzydzieści
dlatego
i
S. F.
— uwaga
postano
powinności
zanotowaną
1723 g d z i e
1723 r o k u
większych
kop
nie podano
Więc
— S. F. G.] w
n a wiosnę
t y m po
większych
[kafli
wiele.
omówieniu
jeszcze
po
domość:
n a potrzebę z a m k o w ą
nabiałów
do
wano
stawiać
Piec
k o p sześć, p r o s t y c h
ubóstwo całe k i e d y
1721, p o
piec
rozkażą
i c h i połowy,
tedy
kop
kafli
jeden".
później
potrzebę
k o p trzy,
d o nabiału
lat trzy
z roku
po
polewanych
kop
kiedy
polewanych
n a kuchenną
k o p sześć
podaje
sprawie
b o t a powinność
t e n czas
dziesiąt, p o t e m
dać
polewanych
wyżej,
jednak,
zniszczone.
że:
było s t a w i a l i w e t r z y l a t a ,
szych
garnków
t y m czasie
1720 w
poty
— trudno
Sądzę
d o nabiału k o p 3 i k a f l i
n i e masz
ustanowiona
garncarzy
mniejszych
prostych
2 l
mieszczan
stych garnków
na
„Ciż garncarze
i
prostych
zamku luba
teraz
garnków
jed
w
mają,
powinność" .
g d z i e rozkażą w
Inwentarz
jak
mniejszych
k o p sześć, g a r n k ó w
m i e l i agrawację,
była
okołem
garnków
k o p trzy, kaflów
zielonych
płacą
w s z y s c y co r o k oddać p o
potrzebę
większych p o l e w a n y c h
do
lubo mniej
powinni
większych
zielonych
w
8 zł. C i g a r n c a r z e
na
garncarze
winni
zostać
jednakowo,
sześć, g a r n k ó w
taką notatkę o p o
garncarzy:
defalke,
postawić
tę
stwierdzić.
z l a t 1718, 1719 i
będą stawić
„Garncarze l u b o i c h więcej
winni
musiało
Inwentarze
garnków
się l i c z b y
definitywnie
winności notują
inwenta
czas w
t e g o zubożenia
i zmniejszenia
no
m i e l i całe m i a s t o
skarbowe
zamku lubaczowskim
i c h n a dalszy
Co było p o w o d e m
m i e l i f o l g ę p i e c w z a m k u l u b a c z o w s k i m postawić g d y
potrzeba
w
chwili
mniejszych,
rekompensie
nowy
tej
rzemiosła
trzeba
piec
n i e uciągając
lickich
powinność"
podatki
w i ę c n a t e n r o k 1717 k o p d w i e g a r n k ó w dać p o w i n n i
w
inwentarzach. W
zamkową
Dobrodzieja
1 8
1710 b r z m i o n a j a k następuje:
n a potrzebę
JO.Imci
złote" .
się ją w y m i e n i a .
„garncarzów
winni
piec
lubo
j e s t stała i w
niezmiennie
„Po
dziewięcier-
8
poszczególnych
rzu z roku
płacą
opisanej
prześledzenia
od
i
lubo
powinność g a r n c a r z y
r o k u przeszłego 1716-go n a w s z e l k i e
inwentarzu
pod nagłówkiem:
będzie prócz (co dają d o i n w e n t a r z a
winności,
przybliżona
dwóch
275. A b r a h a m
Siarzyńska
Reiman
Do
dalszego
będą
służyły
Instytut
wywiady
którzy
w
lickich
garncarzy,
(72
okresie
lata),
Janem
wie,
27
Na
do
mieszka
mieszkającym
Andrzejem
carzy
w
Mołoko
poty-
w
Dachno-
(65 l a t ) z
Dziewię-
tych informacji dowiadujemy
światowej
było
w
Potyliczu
carzami
byli
Polacy,
Ukraińcy
wymieniają
oni: Marcina
szyńskiego,
Łeleka
znamy
i
i
Żydzi.
Cichego,
Andrzeja
nazwiska
Z
relacji
że
w
Michała
Potyliczu
niego
dów. W
Pruchnika,
Mołodno;
Franciszka
z
Wy
Wiśniewskiego
było
10
„fabrykami",
dowiadujemy
warsztatów,
które
były
się,
nazywanych
własnością
analogii
naczynia
wykonane
których
(ślady
Ży
została
gliny
wchodząca
leży
tej chwili
w
w
skład
pobliżu
w
d e f i n i t y w n i e stwierdzić
sądzę
jednak,
że
w
XVI
w i e k u już istniała. L u s t r a c j a z 1564/5 n i c o t a
kiej
wsi nie wspomina,
i znajdujący
się w
w
inwentarze
niej
Dziewięcierzu
tradycje,
ponieważ
dobra
glina,
garncarze
potyliccy.
O
w
zaś
folwark
z
wymieniają
pańszczyźniany.
posiada
prawdopo
na terenie
której
w
glazurowanych
( i l . 3). Z a
wykonano
podstawie
w
domu
w
Poty
dzwonowatej,
nie
( i l . 1).
„fabrykach"
na
„kolor
rachunek,
jasnożółty,
wyjątkowo
Były
to — obok na
— n i e posiadające
jej
znajdujemy
„Kraj"
1871
г.,
Tyczyna,
Brodów,
Rzeszowa, Sokala,
wy
A
p o t y l i c k i c h opisana
nich
Gajkowej .
3 0
rozwożono
oto
pozwalają
który,
bogactwa,
n a m zorientować
ponosili garncarze
zestawienie
garncarzy
do
Rymano
ba,
Błażowej,
Drohoby-
ł
m i j e s t , że
Prze
Lwowa
Klimko,
Feysko
Iwanko
Sznikuł,
Szczerba,
Ianko
.
teszka
wdowa,
wyroby
Łazasz
(sic),
3 1
A r c h i w u m Sekcji
Badania Plastyki
Ludowej
n r y i n w . 42854, 42876.
O l g a G a j k o w a , Kultura
ludowa
okolic
Hor i Potylicza.
L u b l i n 1947, s. 24.
i
się.
jakie
dworu.
płaconego
przez
z r o k u 1710:
„Sobko Tomków, W a w r z y n i e c
Jarosławia,
n a rzecz
czynszu:
furman
Krystynopola
tradycji wiadomo
Inwentarze
kafle. Technika
Brzeżan,
z
pisał:
powinności
bi
garncarzy
dzienniku
Na
podstawie
Inwentarzy
można stwierdzić, że
ludność D z i e w i ę c i e r z a w z n a c z n y m p r o c e n c i e z a j m o
w a ł a się g a r n c a r s t w e m , p r z y c z y m l i c z b a g a r n c a r z y
ulegała w poszczególnych l a t a c h z n a c z n y m w a h a n i o m .
I t a k n p . w r o k u 1710 było i c h 17, w r o k u 1716 t y l
k o 4. O k r e s t e n był też ciężki i d l a P o t y l i c z a . N a
stępnie j e d n a k - poczynając o d r o k u 1716 - l i c z b a
i c h zwiększa się.
szkliwa
w p r z y p i s a c h p r a c y O.
Dynowa,
pracowali
prywatny
transportu kolejowego)
Przemyśla,
niere
tkaninę
potylickich garncarzy
Sanoka,
ciemnozie
brązowymi
rzadką
t a m również
przez
(unikano
glazurowanej
wałeczków
l u b brązowy".
stosowana
i
cienkich
o
też
pokładach
„Podobny pokład k a o l i n u l u b o n i e t a k czysty j a k
w K r a k o w s k i e m z n a j d u j e się [...] idąc o d Glińska
p r z e z M a g i e r ó w , P o t y l i c z , D z i e w i ę c i e r z aż d o H o r y ń
ca. D r u g i r ó w n o l e g ł y pokład i d z i e o b o k R a w y
do
S i e d l i s k . Długość t y c h d w ó c h p o k ł a d ó w w y n o s i r a
zem m i l siedem".
z
wystawy
tej w s i
korzystali
tak o niej
wi
głowy
sierścią
kie
połowie
powierzchni
kolorze
z
sta
Potylicza.
tkaniny
o
rozwiązane s z y j k i w postaci
i c h posiadały
podstawie
3 2
królewska,
założona,
pracowali
posia
zatrudnieni
siebie
cza,
2 8
dy
się
tere
dzbany
ciężkiej
wa,
1
wieś
lubaczowskiego,
znajduje
( i l . 3). N i e k t ó r e
jakiejś
jest w cytowanej
PIS,
glazurą
przez
skwity. Wyrabiano
Na
Dawna
rostwa
n a spo
prążków
pierścieniowate
czerwony
Wyroby
1 1.
Dziewięcierz
stare
2B
bezżelazistej
pokrytej
proporcjonalnie
wyroby
po
p o 60 j e d n o s t e k .
wiadomość
z okazji
u
na kopy
o m a w i a j ą c znajdujące się n a t y c h t e r e n a c h
szmatką
Garncarze
— 7 „siódemek"
liczono
Produkowano
naczynie
również
Mniejsze
d z b a n k i itp.)
przeciskanej
worska,
p o 4 1.,
robotników .
dały d e k o r a c y j n i e
kami
7 litrów,
(garnki, miski,
plamami
zwierzęcej
pału
kopa
— 6 „szóstek",
dobnie
garncarze
( i l . 1) l u b przeźroczystą
gularnymi
czyń
po
— 4 „czwirki"
,,
na innych
d o c z n e są n a ścianach z e w n ę t r z n y c h )
odcień
,.
ją
występujących
piękną, grubą, szklistą
liczu
3—4 kóp naczyń, p r z y c z y m
płatnych
z jasnej
wygładzonej
pewne
Ko-
wspomnianych miast
użytkowe
charakterze
gliny
.,
Garncarstwo
z
kapitalistyczny, w
lonym
F.
— 3 „trójniaki",
7—10 r o b o t n i k ó w -
n a c h , b y ł y t o duże w a r s z t a t y z o r g a n i z o w a n e
tam
przez
Polski.
1 sztuka garncarska — 2 „dwójki"
Trudno m i w
Słotwińskiego
każdym z n i c h pracowało
Sądząc
w
Na wóz zabierano
innego
garncarzy.
sób
Luba
Polaków
2 9
przez
rozbiorami
się, że
Ukraińca H r y n i a S n i b o r a .
Z
wydanych
musiały docierać d o w y ż e j
dziesięciu
g a r n c a r z y , a w o k r e s i e 20-lecia było i c h pięciu. G a r n
i
Cieszanowa,
— 5 „piątek",
wojny
źródła
do
liczyła 60 „ s z t u k " g a r n c a r s k i c h .
Dziewięcierzu,
obecnie
materiałów
.
podstawie
I
obecnie
podstawie
jeszcze p r z e d
Słotwińskim
na targi
(ulę n a s u w a się w n i o s e k , że w y r o b y p o t y l i c k i c h g a r n
materiałów
wyroby
Michałem
też
i Oleszyc.
furmanami,
tych
rozwozili
z
który
z
przywożono
Na
ośrodka
Państwowy
byłymi
Cichem,
oraz
cierza
źródłową
to
tego
przez
dwoma
20-lecia
a
dziejów
zebrane
z
ich
czowa
rozpatrywania
materiały
Sztuki. Podstawę
stanowią
i
— d o m n r 498; 276. E f r u z i n a
— d o m n r 546.
2 0
wa
3 0
31
3 2
Mecenasz, Stach
Czerwony,
Ziem
Woyczech
Bilak,
Michałko
Zaiąc,
Iurko,
Kolenda,
Iędrzej
Lubaczowski,
Barsko,
lacko
Tymko
Malask.
Aleksander
Ryhowski,
C i wszyscy
dają
Pie-
Mikołaj
ogółem
R o m a n R e i n f u s s , Garncarstwo
ludowe,
Warsza
1955, s. 19.
O. G a j k o w a , o p . c i t . , s. 26.
A r c h i w u m Sekcji Badania Plastyki L u d o w e j PIS.
Jw.
45
11. 4. Naczynia
z jasnokremowej
glazurowane
tylko
przy
wylewie.
ment
malowany
czerwoną
angobą.
ry Muz. Naród,
w
Krakowie.
'/. p o t y l i c k i e j
florenów
gory
florenów
9 a dziewięcierskiej
gory
z r o k u 1721:
„Semko
40" \
Iosef
/ r o k u 1712;
..Garncarze
lasko
dają
czynsz:
Malowany
nien
Petro
z rzemiosła
dać
Iwan
Malowany
15.—
Dobrostanski
15.—
Iwanko
Czerwony
Michał
Zaiąc
Kosc
powi
Snihur
czynszu
15.—
15.—
tylko
15-
Potyliccy
Czerwony
Woyciech
Fedko
Snihur
Michałko
Zaiąc
Anton
Grenik
Iurko
Dobrostawski
roku
rza
15.—
Bilan
od
na
za
Dobrostanski
Iwan
Czerwony
Michał
Zaiąc
Malowany
15 —
inwenta
za
glinę
także
czynszu
.
15.—
z rzemiosła
.
15.—
15.—
zubożały
i
żony
nie m a
dziad
5_
15.—
15.-
Fedko
Iurko
Kochanów
15.—
Michałko
Snihur
15.-
Snihur
z
15.—
Siedlisk
15.—
15.—
Anton
95.-
7,15
Dynkę
Potyliccy
płacić
cech
garncarski
garncarze
z
osobna
za
15,—
Z
50.—
jemy
glinę
powinni
Potylicza
Z
jak dawniej
wykazów
od
garncarzów
.
.
.
252,15 z ł "
3 1
.
.
jednakowych,
dowiadu
szczegółów. W i d a ć z n i c h ,
płacą
w
zasadzie o d samego
jednakową
w
wysokości
istniały
pewne
czym
„łanowa
tych, pozornie
3 7
opłatę
garncarza
z r o k u 1719:
płacą p o 50 z ł "
się w i e l e c i e k a w y c h
że g a r n c a r z e
Suma
Iosef
do
M
Iosef
Wrubel
Za
daią
się d a
50.—" .
..Semko
Fedko
Charaton
buduje
glinę
15.—
— .—
Romaniszyn
też
rok
15.—
Kosc
Iendruch
ten
garncarze
z r o k u 1723:
ćwierci
n i e r o b i rzemiosła
15.—
15.—
15,—
chory
15.—
15.—
Fedko S n i h u r nowy
Chrzanowski
Klimko
glinki,
Orna
Zbio
ulgi
w
wypadku
i prowadzenia
wdowy
15
Malowana
15.—
garncarz
był
15.—
stosowano
jedynie
świeżo
w
rzemiosła
wyjątkowo
zubożenia,
warsztatu
przez
n i e zawsze uzyskiwały
Dobrostanski
zł,
śmierci
żonę
(przy
zniżkę) l u b g d y
osiadły.
Całkowite
zwolnienie
wypadku
porzucenia
rzemiosła.
Iwanko
Czerwony
15.—
Jeżeli
Michałko
Zaiąc
15.—
opłaty, p o k r y w a n a
15 —
Położenie m a t e r i a l n e g a r n c a r z y
n i e b y ł o z b y t świetne,
skoro
i c h zubożenia
Koso
Snihur
(Fedko
Snihur
nowo-przyszedł
z
Po
tylicza)
garncarze
potyliccy
płacą za glinę
dzie-
Niezależnie
50.—
więcierscy
nadto
125-
3 3
3 5
46
notowane
nie wpłacił
przypadającej
o n a b y ł a z funduszów
są
wypadki
na
niego
cechowych.
czy
też
ucieczki.
więcierską
M
garncarz
Inwentarz
Inwentarz
Inwentarz
z 1710 г., N r 4521, v o l . 32.
z 1712 г., N r 4 5 2 1 , v o l . 32.
z 1719 г., N r 4530, v o l . 35.
zł"
3 5
.
od
opłat
ponosili
zobowiązani
pieniężnych,
pewne
byli
do
ciężary
pracy
garncarze
w
na gruntach
warcznych.
»
37
dzie-
naturze, a po
I n w e n t a r z z 1721 г., N r 4535, v o l . 70.
I n w e n t a r z z 1723 г., N r 4536, v o l . 66.
fol
W „ I n w e n t a r z u " z 1710 r o k u z a n o t o w a n o ,
carze
naczynie
„Inwentarze"
po
dają
według
nic o
wszyscy
garncarzy
garncarze
znajduje
do
żniwa. I n n e j
żadnej
natomiast
Ostatnim
się
liwa.
dniu
n i e podlegają
notowano
j a k i e j ilości d a t o „ r o b o t n i k a p i e s z e g o " . I t a k
w
roku
1715 z a z n a c z o n o , że „uczyni bez G r e ń k a
1713
zanotowano:
[jest o n — u w a g a
powinność
wymieniana
„Ciż
garncarze
nym
odrobić
„uczyni
S. F. G.] w
była
1712 w ł ą c z n i e , I n w e n t a r z
robotnika
Potyliczu
d n i 12". T a
niezmiennie
aż d o
zaś z 1723 r o k u
dziewięcierscy
zazen, obzen,
33",
ponieważ
roku
podaje,
p o w i n n i po dniu
zakos,
obkos,
resztę
wiadomości
do
zaczerpnąłem
z
archiwum
Ludowej
w
Krakowie
PIS
zostały n a p o d s t a w i e
Michała
Cicha
Grenia
Andrzej
że
Sekcji
s 8
.
ośrodka
Badania
Plastyki
Materiały
te
obecnie
w
zebrane
w
ale
rodzinie
i jego trzej
ojciec
i s t r y j oraz
Jako
główną
za
była
wprost
w
zasiadano
okrakiem,
poruszając
go
Dziewięcierzu
wyrabiano
garnki
gotowania,
po
10, co
utrzymało
się
do
sięgała
pierwszych
był
Michał
Ol
który
w
1949 r o k u
wyjechał
w
najbiedniejsi,
zwłaszcza
zwane:
Łuh,
Dolina,
się t y l k o U k r a i ń c y ,
zamieszkujący
Kiernica.
Najwięcej
(dawniej
było
Na
Dolinie mieszkali
bot
Michał, G i e r o n
gorz,
Mamdziuk
Łuka
i
ich
ponad
m. i n . : rodzina
Szymon,
Piotr,
Michał,
Czerkas,
Stefan
i
Szuper
z
potrawą
do
niczkowatego
naczynia
z
gorącą
wodą.
ceramicznej
to
produkowano
Ostatnio
Ozdobione
tam
byli
nie
ogóle
w
kilku
garncarzy
korację,
nią
tylko wylew
oblewając
glazurę
albo
jako
naczynia
de
i ma
paskami
z brązowej
Czasami
na dzbankach
łych,
na
palano
pionowymi
na biskwicie.
przeznaczonych
na
święconą
nacięciami
guzków
naklejonych
naczynia.
zarówno
w
glazury
dekorację plastyczną w f o r m i e o k r ą g
ozdobionych
brzuścu
i zielonej
b i s k w i t y j a k i glazurowane,
piecu,
ustawiając
je
z
do
dnem
„homo",
—
z
góry.
jodły
wy
wyjątkiem
Do
wypału
l u b osiki.
budowane
z
nego — t z w . „opoczanego", s t a w i a n o
kamienia
pol
na w o l n y m
po
ków. Piece były zaopatrzone
w kratę poziomą,
wspar
Łuhu
tą
„koźle",
Poty
tradycji wyrabiania na
Jednak
przed
czyła
się
nawet
dość
nau
toczyła
Czobot.
A r c h i w u m Sekcji Badania Plastyki Ludowej
i n w . 42869, 42854.
albo
były
Grze
Dymitr
wojną
tylko
traktowano
wodę stosowano
na
PIS,
biegnącym
oddzielającą
posiadały
palenisko
przeciwnej
od
Wyroby
stronie
swe
wyroby
też
na
komory
na
znajdowało
pieca
garnki.
Pojemność
Nie
się
pieca
rozwozili f u r m a n k a m i sami,
h u r t o w n i k o m . Po
zboże, j a j a ,
do
wsiach
słoninę. N a c z y n i a
miast.
Hurtownikom
brali
za
wywozili
sprzedawali
pieniądze.
Ceramika
z
dziewięcierskiego
ośrodka
się w
okolicy Sambora, Drohobycza,
kich
Oczu,
i
pionową,
do
paleniska.
swe garncarze
sprzedawali
targi
oraz
n a jedną kopę naczyń.
albo
t y l k o za
środkiem
k o m i n a . Wejście
była o b l i c z o n a
Tarabański
naczynia
powyżej
czerwonej
garn
n i e było
samą
n a brzuścu
Miski
używało
Bis
kopuły układane z
kobiety.
sprawnie
stanowiły
w i e t r z u . N i e k t ó r e posiadały
— Reduka Jan,
w
za
„białe"
z
zwane
Sniegur
do
ozdobione
naczynia
albo
po
zatrudnieni
były
Piece,
Czo
też
jako
paskami
( i l . 5).
do-
galanterii
produkcji
całe g l a z u r o w a n o ,
piec
Mołoków,
pracowali
wypukłości
Z
jasnokremowego.
określają
sosny,
przez
*
nry
„zwykłe".
koloru
—
Dziewięcierzu
Ksenia
informatorzy
pamiętał),
większego
glazurowane,
Podstawę
warstwy
czyń
i
kratę.
drzewa
Szarko.
W
w
biskwitowe,
nie
m i n i a t u r y naczyń
używano
i Dymitr.
dziewięcierscy
nazwy
kogutki-świstaki, f a j k i
pierwszej
Na
n a nóżkach, p o k r y w k i
wstawiali
garncarzy
Jan, Olicki
I l k o , J u r k o Michał, a n a K i e r n i c y
i
dwadzieścia).
Siemion.
rynki
(informator
przysiółki
skupiało się w D o l i n i e , g d z i e p r a w i e k a ż d y m i a ł
do
Żydzi
Garnki,
zajmowali
Za
jedną
(z szerszą k r a w ę d z i ą ) , d z b a n k i ,
które
sztyńskie.
Garncarstwem
podkładek.
r o b i o n o g a r n k i „pasamoniaste", ozdobione
lat po I I w o j n i e światowej. O s t a t n i m garncarzem
Czobot,
bez
lując d w i e p l a m y koło d o l n e g o z a c z e p u u c h a . R z a d k o
murarzem.
w D z i e w i ę c i e r z u l i c z b y 50 — 60, a p r z e d 1939 r o k i e m
i c h być
ziemi
tarcza
„weretono",
(stryj Mołoki, Michał Czobot i Olecki). Naczynia
nawet
Mołoki
Oś, c z y l i
szabasówki
Glazury
ojca
Dolna
oraz
zdobione.
czasów
„kruh",
kręgiem
gliny
b r a c i a b y l i g a r n c a r z a m i , a także
garncarzy
drzewa.
zwany
drewnia
osadzona
brunatnej
m u s i e l i pracować
krąg,
osi
„spód".
gdyż
garncarstwa
był
ruchomej
nazwę
tego
porzucenia
jest
nieprzeciek-
nosiła
tradycja
m a r n o w a ć " , w i ę c został
liczu.
na
gruszkowego
największej
i d n i świąteczne, a n i e chciał o n „ ś w i ę
Garncarze
używany
która
i
większa
albo
się
niedzieli
Mikołaj
z
mimo
rodzeni bracia — Michał i D y m i t r .
przyczynę
biała
była
zrezygnował,
niedziele
mieszkali:
wypaleniu
żelaznej. G ó r n a j e g o t a r c z a , z w a n a
kwity
zawodu,
Sahryn.
nej
albo
ce
zrobiona
naczynia
Dachnowie.
w
i
garnków
nacięciami
Jana
tej
garncarski
po
później
dał i n f o r m a t o r , że g a r n c a r z e
miało
wyrobu
bawy,
M o ł o k o ( l a t 65)
oraz
być
szybkoobrotowy
W
Inwen
M o ł o k o , s y n D y m i t r a ( u r . 1843), uczył
istniała
Liczba
a
„hładuszki" na m l e k o
jedną
tego
relacji Andrzeja
garncarstwa,
dziadek
dziejów
( l a t 50) z D z i e w i ę c i e r z a
zamieszkałego
trochę
żelazista,
bańki, m a k u t r y , t a l e r z e ,
t y m kończą się m a t e r i a ł y pochodzące z
tarzy;
miał
korzystali z gliny miejscowej,
„kruh",
jed
tłokę
Dziewięcierzu
nogą.
że
żniwa".
Na
i
Do
powinności".
n i e było w
a l e istniał o n jeszcze p r z e d 70 l a t y .
cechmistrzem
Garncarze
odrobić
po
w
do
uwaga:
i tłokę jedną w r o k
Często p o w p i s a n i u p o w y ż s z e j powinności
też, w
o s t a t n i c h czasach
chu garncarskiego,
mało
powinni
n a f o l w a r k u , t o j e s t zazen, o b z e n
W
Późniejsze
t y m n i e wspominają,
wyszczególnieniu
„Ci
że „ G a r n
proporcji".
Lubaczowa,
Oleszyc,
rozchodziła
Jaworowa,
Cieszanowa,
Wiel
Bełżca
Sokala.
47
Miarą
naczyń
1
,,
1
,,
myjących
była . . s z t u k a " .
1 sztuka garncarska
,,
1 garnek
„rosły" — o po
jemności
25 k g
zboża
2 ..dwójki"
=
4 „ h o r n i a t a " p o około 15 k g
„
1 ;
,,
„
^ 8
1
„
,,
=•= 16 „ p ó ł t o r a k i "
1
,,
„
^ 2 0 „dwadczatka"
„
„
6 „szóstki"
=
po
30 „ t r z y d z i e s t k i "
po
~ 60 „sześćdziesiątki"
Hrebenne
to
starostwa
Tomaszów
dawna
wieś
rzeczyckiego.
gar
królewska
należąca
starostwa
1762 t a k z a n o t o w a n o
o ich
tak
leniach
zapisano
są o b l i g o w a n i
Wołoska
starostwa
kiedy
wchodziła
w
skład
W
n a niepełny
i końca), który
był
dóbr
trakcie
inwen
4 0
osiadły
zł gr
polowy
7.1 gr
„Garncarzów
f.
W
kró
inwentarz
dołączony
(bez
do i n w e n t a
„Kamionka"
facit
.
badań
s t a r o s t w a r z e c z y c k i e g o z l a t 1762—64. P r z y
rzeczyckiego,
42
(ZSRR)
rzeczyckiego.
napotkano
dwor
potrzeba"
wsi
opisie
m. i n . tak w n i m zanotowano:
numero
sześć, płacą
p o złotych
trzy,
18" .
4 3
i n w e n t a r z a c h s t a r o s t w a r z e c z y c k i e g o z l a t 1762—
64 b r a k
danych
z t e j w s i , n a t o m i a s t l u s t r a c j a dóbr
królewskich
wojew.
bełzkiego
wiadomości,
wśród
których
dotyczące
garncarzy.
z
roku
1765
znajdują
Dowiadujemy
się
podaje
materiały
się, że w
r . 1762
b y ł o t a m 32 g a r n c a r z y , w r . 1763 — 32, zaś w 1764 —
34 .
z r o k u 1762:
44
1
Szymek
1
Maciey
1
Kuba
12
1
Sobek
12
1
Paweł
1
Jan
1
Jozef
roku
1763:
g a r n c a r z z kręga
,,
Odnośnie
12
„
Łopaciński
g a r n c a r s k i c h powinności
„ G a r n c a r z e o d kręga
12
W
zestawieniu
dochodów
z
12
24
1
Szymek
garncarz
Maciey
„
garncarz
12
1 ll /
kiewnego
,,
12
1 21
dług
1
Kuba
z
kręga
2
i
łanu
1
Sobek
Paweł
1
Iwanicha
1
Jozef
12
„
12
garncarka z
ogrodu
garncarz
wsi
wymieniono,
p o m i a r u geometrycznego
pola
gromadzkiego
16
1 18
2 1
12
1 V:i
osiadłych
skimi
730 w
trzech
gospodarzów
„Garncarze
kop
cer
[się]
we
p o d pańszczyznę
i na
łanów
ad
normam
83, n a których
319 a p u s t y c h 14 chałup
niektórych
chałupach
fran
łanach
dają
po
z
garncar
dwóch
i
po
siedzących".
powinności
trzy, taxa
znajduje
t y c h u r o c z y s k a c h z n a j d u j e się d w o -
rzysk
Wymieniając
czytamy:
d w o r s k i c h , pola
wybranieckiego
u r o c z y s k 14, a w
12
12
12
1
tej
„ W e w s i t e j oprócz obszarów
końskiego 125, łąk zaś ł a n ó w
1
czytamy:
p o zł 7 g r 12 p ł a c i ć " p o w i n n i .
że g a r n c a r z e płacą sumę 236 zł 24 g r , a d a l e j
czynsz
wsi
świątecznego
kopy
p o zł
preparują, p o tłok d w i e
zanotowano:
naczynia
5, tudzież
1794:
1
Szymko
g a r n c a r z z kręga
12
1
Mcieko
(sic)
12
wsi
1
Kuba
12
g d z i e podkreślono, że b y ł a
1
Sobek
12
wsi
1
Jozef
,,
12
1 2(> /
1
Pawło
„
12
1 18
glinianego
piece,
i szarwarków
roku
kominy
12 o d b y w a j ą " .
S z a r w a r k i tłokę za j e d e n dzień l i c z o n o p o 6 groszy.
garncarz
Ciekawe
W l u s t r a c j i z r o k u 1765 z a n o t o w a n o , że w t e j w s i
„Poddanych
z
gajowemi,
gumiennym,
tywonem
i g a r n c a r z a m i 60 t o j e s t p o d d a n y c h p o j e d n e j
J w , n r i n w . 42861.
"' I n w e n t a r z s t a r o s t w a r z e c z y c k i e g o z
1763 i 1764, A G A D W a r s z a w a , S y g n . A S K
p. 55 - 6 1 .
Lustracje
dóbr
królewskich
woj.
ćwierci
:l!t
l a t 1762,
L V I R 9,
bełzkiego
w
znaleźć
w
„Słowniku
G a l i c j i . Następnie
siółków,
zwykle
ta obejmuje
a
pewnej
[...]
wiadomości do dziejów g a r n c a r s t w a w t e j
można
„Nazwa
2
z
każdy
liczby
z
to jedna
Geograficznym",
z
największych
czytamy:
14 t z w . u r o c z y s k
tych
przysiółków
tzw. dawniej
dworzyszcz
czyli
przy
składa
się
liczących
2 do 7 domów, n i e k i e d y i więcej.
Ogólna l i c z b y
przysiółków
dworzyszcz
i dworzysk:
czyni
I . Przysiółek
278 o t o
nazwy
Starawieś ( a l .
w p o w . b e ł z k i m i l u b a c z o w s k i e g o z r . 1765, A G A D
W a r s z a w a , s y g n . A S K X L V I 126, s. 95.
I n w e n t a r z s t a r . rzec2:yckiego, A G A D
Warszawa,
s y g n . L V I R 9, p . 54.
•» J w . , p . 7 1 .
P a t r z p r z y p . 4 1 , s. 100 i 101.
4 2
4 4
48
w
rzy
czynsz
4 1
jak
do
zanotowano:
Hrebenne
repa
materiały
bełzkiego z 1765 r . W
wsi
i piec
Wołoska
Kamionka
początku
t a r z a c h t y c h p o d tytułem „Specyfikacja g a r n c a r z ó w "
osiadłość
arendzie
archiwalnych
n a p o d s t a w i e których sporządzono lustrację dóbr k r ó
chałupy
i w
lewskich
dotyczące g a r n c a r s t w a w t e j w s i pochodzą z l a t 1762,
lewskich województwa
wszyscy
K a m i o n k a
1 1.
—
Lubelski)
Najwcześniejsze
1763 i 1764. Są t o i n w e n t a r z e
inwentarzu z roku
skich
3 1.
3
(pow.
dają
t a k płacą n a r o k p o zł 12 d o r e p a r a c j i p i e c ó w
„ósmaki"
n u s z k i n a w o d ę p o y< 1 . "
H r e b e n n e
W
„Garncarze
,,
;
p o zł 12 z k r ę g ó w
powin
powinności:
1
„
.,|...] g a r n c a r z e
odnośnie
że:
4 l
1
1
(i" i dalej
czytamy
rować p o w i n n i " .
=
pojemności
1
54, g a r n c a r z ó w
ności g a r n c a r z y
Staresioio),
po r u s k u Stereselo i Dąbrówka
po
rusku
n i e r z a podejmują, a l e jeszcze n a t y c h k i l k u
D u b r i w k a " . I t u j a k o ostatnie na t y m uroczysku w y
naprawują,
m i e n i o n e j e s t 52 „ G a r n c a r z e " .
nimi
A u t o r hasła o m a w i a j ą c
„Inna
gleby
[jest — G.S.F.] w e w s c h o d n i e j
a inna w
c h o d n i e j części o b s z a r u . W części w s c h o d n i e j
piaskowa
niasta,
I
a l b o g l i n i a s t a [...], w
mniej
więcej
tłusta
za
jest ona
części z a c h o d n i e j
i
gli
czarna".
znajduje
się g l i n a g a r n c a r s k a i f a
Ludność
i
wówczas
bydła,
zajmowała
się
rolnictwem, ho
tractwem, tkactwem, a w
Staremsiole
D ą b r ó w c e także g a r n c a r s t w e m i d o b y w a n i e m
fajansowej
(zwanej
U w a g i
Na
tutaj
gliną
gliny
fajfurską)
zakończenie
zaczął
zastanowić
wieku X V I I I
i
jaka
okolicy k i l k u
nad
zagad
ośrodek w
Potyli
mogła
się
być
przyczyna
w i e j s k i c h ośrodków
garn
carskich.
Już w
1682 r . z a n o t o w a n o
i
od
w
l u s t r a c j i , że w
garncarzów
Poty
dostawało
szów
i
miastu
zgoła
czan
jako w
w
jednakże
ten
podatek
nie m a
ginąć". .
W
tejże
lustracji
dalej
mieszczan
gdy
przyjdzie
do
swojej
perfektiey,
4 e
zanotowano:
p o t y l i c k i c h " , g d z i e podkreślono,
„Querele
że
miesz
skarżą się n a szlachtę a t o n a p o d k o m o r z y n ę
derbską
Bębnowską,
Teofila
woley
przez
skąd
i oddawaniu
prowent
umniejszenie
quarty
żadnych
powinności,
j a k według
n i e przykładają
się
musi,
się, d l a t e g o
ostatek
wystarczyć
mogąc
i
pozwala
tragedię
czan, a więc i t a m t e j s z y c h
nicznego
bełzkiego,
Brodeckiego
i
miesz
tak
wszystkich
płacą".
wyżej
zrozumieć
być
prawa
nie
składają
przytoczony
stopniu
musi
musi
w i e l k i m c i ę ż a r o m i p o d a t k o m , za których
mieszczan
czyn
ginąć
i
rozejść
czynią
znieważają,
g d z i e chcą ( w e d ł u g
prowentach
nam w
pew
potylickich
miesz
garncarzy.
Z
drugiej
s t r o n y , przeglądając m a t e r i a ł y z d r u g i e j p o ł o w y
i
pierwszej
połowy
nieustannie
czeń
X V I I I w . możemy
powtarzające
wojennych
się u w a g i
na terenie
potylickich
W
garncarzy
czasie w o j e n
zaobserwować
na temat
Potylicza.
przedstawić
zaś
XVII
znisz
Materiały
te
sytuację
następująco.
ludność m i a s t a zubożała, a r ó w n o
cześnie s z l a c h t a o d e r w a ł a część posiadłości m i e j s k i c h
i
mieszczan.
Cały
ciężar
obowiązków
spadł n a t y c h ,
co szczęśliwie p r z e ż y l i l a t a w o j e n i p o z o s t a l i w
mieś
cie, i c i t o w ł a ś n i e g a r n c a r z e
ucis
k i e m zbiegali
czalnie
obserwujemy
wiejskich
w
przed
Tomaszewskiego,
Wołoskiej.
Osiedlając
powstanie
Dziewięcierzu,
przypusz
nowych
Hrebennem
ośrodków
i
Kamionce
się t a m , równocześnie
sili
domów n a s k u p o w a l i w tymże miasteczku
Potyliczu,
Przemawia
za t y m f a k t , że l u s t r a c j a z 1662 r. n i c n i e
wspomina
o
co
się d z i e j e
mieszczan,
z wielką
gdyż
według p r a w a
opresją
żadnych
koronnego
powinności
i praw
nych, ani p o d a t k u Rzeczpospolitej
"
Słownik
Geograficzny,
tych ostatkach
nie
kilku
odprawują
miasta temu
nada
należących a n i ż o ł -
w
w.
ośrodków
4 0
XLVI
Fotografował
Jan
garncarzach
Hrebennem.
XVII
t . I I I , s. 790.
organizację
zaczyna
Można
się
cechową
ani w
na grunt
przeno
opanowali
większą
sobą
obronie
połowicę gruntów
„którzy p r a w i e
ze
w
d o sąsiednich w s i . T a k w i ę c
gra
Bukara komornika
zabra
dobrach dziedzicznych,
należących
zaczym
do
powinni
się
zł 10, t e r a z iż m i a s t e c z k o spustoszało upadł t e n p o d a
tek,
i
Miejskim
g d z i e chcą mielą a choć
więc pozwalają n a to, a b y w f o r m i e h i p o t e z y
„targowego
czanie
Urzędem
zniszczała. M i e s z c z a n ó w
szkoda
Materiał
podupadać
powstania w
liczu
stawiają
wielka
nym
należy
przed
biją, l a s y pustoszą, o g r o d y
te k i l k a
końcowe
nieniem, dlaczego w
czu
p r z e z co a r e n d a
zamkowi,
jansowa".
dowlą
swawoli
młynach w s z y s c y
mielą m i a r k i n i e dają, i w s z y n k u p r z e s z k o d y
co
Dąbrówce
i
niają. W e
swojey
dalej:
„że w
siedzą d a w a ć zakazują, i p r a w o w a ć się o różne
postępki
podkreślał:
mieszczan
i t y m l u d z i o m co n a t y c h g r u n t a c h p o d
wiejski.
Dziewięcierzu,
więc
sądzić,
że
od
dopiero
rozwój
tych
bełzkiego,
AGAD
ani
końca
nowych
wiejskich.
Lustracje w o j .
125, f o l . 255.
Świderski.
sygn.
ASK
