4586afbc8c3b7ed414f1520e1106d8b8.pdf
Media
Part of Kronika / LUD 1983 t.67
- extracted text
-
r
Lud,
t. 67, 1982:
V. KRONIKA
6000
LAT CERAMIKI
NA ŚLĄSKU
Na po,czątkJu ,liJstopada l!98il r. w Muzeum Archeolo,gkznym
we WrocławLu
oltwaribo wyiS'tawę pt. ,,6000 lalt cer:a,mm~iIlia Śląs1kiu". Czas wyrażony w itYftul",cyfrą
wskazuje n,ie tylko na odległe tradycje
rzemiosła garlncalrsk1ego, ale także na
cią:gło'ść kuTturo'wą :na tymteJrenie. Dla udokUlmenlt'owaniai w ,miarę peŁnelgo z.o!::l'razowania tych dwu jakże Lstotnych fa'k'tów, onganizatOlrzy w)'ishwy wY'kClI"zy,sitali
wyniki badań i z,b10ry MUZleum Nawdowego,
MUZJeum Etnoig,ra:fiicznelgo i MUZJeum
AmhealOigicznego we WrodawiJu. WY'stawa zatem stała się dzie'łem ilniterdys,cy,plhnarnej mspół:Pracy, tj. aI'cheolO;~i;j,historii Isztukl i etnografii. Widać stąd"że
podjęto
się uielada przeds:ięw:zięcia, na które można 'było sobie pozwolhć dzięki s,z,erokiej
znaljo.mościz,agadnienia
i bogatym zbiorem, ja,kiilmi dysponują WSlPomniiane placówki muzea,lne.
Czasokires, jakim objęto wystav.;ę, poz,walał spodZliewać s,ię chronodogiczncg'J
ujęcia treści raczej bez jakichkolwiek
luk i przerw w produkcji ,ceram:1cznej na
określonym terenie, co tym więcej mogło wzbudzać zainteres'owanie ,zwie'dz'ającego.
Na ogół bow1em bardzo rzadko się zdairza, aby ekspozycją udało się objąć tak wie,lki :dystans cz,aS'owy, a to na 's!kutek niedostatku
wiedzy i stanu badań, bądź ek,spozycyjnego malbeJ1rału. Braki takie wyłoniły się np. w podobne,go 'typu wystawie
na temat biżuterii, pt. "Nakit na Hu sdeverne Dalmacije od pra,povijesti do danas",
jaką zorganizowano ta'kż,e w 1L9llH1'. W Muzeum w Zadarze (porównaj oldręoną recenzję). Wnos'ić więc mOlżna, że w przypadku
ceramiki łatwiej było przedstawi,~
chronololg:kzną ciągłość faktów. StaŁo 'się tak zapewne ze względu na balrdz.iej u'tylitarny jej cnara,klter. Ceramika bowiem służyła w życiu codziennym każdej war."iwy spoŁclc,znej ,ró'żmych grup ludnośd, jakie zamieszkiwały
określone lerer-y.
Na czoło ekspo'zycji w)"slUlniętoC'zas"a w związku z tym i zmienność uwidocz,niające 'Się na konkretnych wyroiba:ch ceramic.znych, które służyły kolejnym pokoleniom
l
które wykonywalI i mniej lub hardzi,ej wpra'wni wytwórcy i rzemieślnicy
O'raz
więksi produc'Clnci. Wyroby te były miejscowe,g.o poch",dzenia, bądź stanowiły tzw,
importy, podobnie jak sami użytkownicy,
kltór,zy zamies,zkiwali te tereny od najdawniejsIzych czasów h~b przylby.l'i tutaj ols'iadając na stałe, a,lbo przechodz,ill tędy
w inne r'CljoIl1Y,
niosą'C ze sobą swój dOlbyt,e!k.Zależnie od stopnia kultu.ry, potrzeb,
wierzeń, praktyk i za.jęć Q1ra,zrodzaju upr:lwia1nej gospodarki, różne były formy
i elementy zdobnicz,e ty'Ch wyriotbów, ,ró0ne ich znaczenie i wymowa. Były to naczynia na p()Siłki i napitek, do ioh ma,gazynowania, stawiane bezpośrednio na dnie
lub do zawieszania za małe uszka, do umieszczania
nad og,niem, nadto cectza,k;.
grzałki, butle, flasze, pa'tery, dzbany, garnki i garnuszki, niektóre z nak,ryc.iem, małe i duże, a nawet oubrz,ymich rozmiarów jako tzw. nC1'czynia zasobowe. Poza tym
były to różne Qibli'ekty I forTI,y kultowe "raz zabawki z gliny o rozmaitej barwie,
374
Kronika
modelowane i lepi,on€ w rękaClh, Na niektórych
z nich widoczne jest onnam€n'lowa,nie i malowanie a nawet znakow,alITie znakami garncalr.sk~mi, które sPO'P'ulary;wwaly siię w m'iaTę rozwoju rzemiOisła garncarskiego
j'esZJcz'ew ok:e!sie 'Wczesnośredni'Owiec,zny:rn.
Istnieje pewna Zibieiność pomiędzy wspomnianymi
dwoma w)'l:>tawami n!ie tyLko
z racji zaan\gażowaJnia w ic,h przygotowani'e Iróżnychdys'cy:pl:iJn nau:kowy'c:h, al'e także z uwa,gi na re,giona,!nycharakter
wynikający ze s,prow<1dzenia tematu do określonego terenu, a ponadto z racji czasu, z którego po'chodzą n,1Jjs'tar,s,z€wpre,zentow<la1e okazy. Zarówno w jednym, jak i w drugim przypa'dku wystawę otwi'er<l młodo
sza epoka kamienna - w przypadku pn. Dallmac.ji jest to ews między '6000 a ~O(l
lat p.n.e., podczas gdy na Śląsku zwią.w'no go z latami parniędzy 4500 a 1800 rokiem p.n.e.
Występująca w tymc'zusi'e '00 Śląsiku ,cen!H1ika była a proporcjonalnych
ksztalbch i zróżnicowana co do widko'ści olraz zdobiona ornamentem
klutym i ry'lym,
Należały do niej wysmukłe wazony, pęka:te dwuuszne garnki lub duże naczynia.
bądż kultowy baran z wykopalisk w JordanCJwiena
Dolnym Śląsku, nal,eżący do
,kultury tzw. pucharów lej.owatych. Na wY,5'tawie znajduje się kil,ka tego typu figuralnych osohliwośei intrygujących
nie tyLko swym wyglądem, ale rów.ntizż brakiem wyjaśnienia
funkcji i mi,ejsc<l, jakie z<ijmowały w ówcz·es·l'lej kuJturz,e, omz
na jakich terenaDh je wykopano.
W·idać stąd, że onga'11Jizatol'om wystawy chodmła przede wS'zY1s!bkimo form~
wytworów i w tym r<l'czeojaspekcie należałoby rozpatrywać
c-ałą ekspo,zycję. Faktyc.znie bowiem pokazano tu W'ie~ość kształtów, zwracając uwa',gę na ich piękna,
mniej natomiast, przynajmniej
w części a'rr;heolagicuiej, wyeksponowano
zdobni{:·
twa i rodzaje zastosowany'ch
lITimteClhnik oraz funkcję.
W,ielość form w,zrasta w ka,żdym następnym
o.kres'ie prehis.to.rycznym,. Np,
w kul'tune
lendzieliS.kiej wyróżniają
się du'~e naczynia, ta·kie jak: pękaty garniec
o małym wylewie i pods!tawie, z czterem<l małymi uC'hwytami do Z<lWiClSZeni<l.
umi'eszczony,mi poziomo na brz·uścu, lub gruszkowaty dzban z wyokrąglonym dnen',
i z pairoma pionowymi uc'hwytami na ,szyjce, służącymi zapewne lakże do zawieszenia naczynia.
w
W epoce brązu, przypadającej
tutaj na lata 1800- 1450p.n.e., wysh;powaly różnej wielknści naczynia ;j ioh miniatury, a wśród nich .miski i patery na nóozkach
Z .:po.ź,na.-ejslZyc'h
eza'sów pochodzą TówJn;ież u.rrry twarz,owe, na.dto cerami,k.a gUZOW<l
kultury
łużyckiej. Z Q1gramnyc,h na'czyń zachowały się częściowo tylko skorupy.
Moo-ym dz'lęki zahi'egom k()Jn;serwatorSlkim, po uzJUpe~niieniu, pr,zywróc.nno piel'wotny ·ksz:t'ałt. Obok nich wyróżniają się patery na pojedynczych, lejowatych podstawach, bądź dzba,ny o ostro śC'iętych bokach i sZYijce, ,równe w swyc'h pr(Jporcjacb
rt:ak co do wysokości, jak szerokości otwO'ru i podstawy.
Wielość form dużych i małych naczyń z ciemnej i brązowej gliny, ja.k garnk:
z pokrywą, podstawki, fi.gurki kultowe przejawia się z kolei w epoce żelaza. De
4.00 roku p.n.e. występują ponadto c.zarne kultowe wyrobyk·uitury
łużyckiej, o zróIŻ,nieowanych plastycznych k.ształtae,h, jak żółw, wi'elbłąd, naczynie z ptaszka.mi twonącymi
uformowane uchwyty, małe czarki j płaskie c.zerpaki z okrągłymi ucham;.
oraz wiele innych naczyil z jasnej ghny, malo.wanych, o czarnej kres,cc ornament.;
na 'terrakotowym
tle. Charakterystycznym
tuta'j jeist motyw słońca, linii ukośnych,
biegnących
równoleg.Ie i .załamujących się pod kątem prostym, bądź tworzącycl~
równoramienne
trójkąty. Na czoło wy:suwają się wykopaliska z Wołowa. Wa,rto m'
tym miejscu ~od.kl'eślić, że jest to jedna z dwu miejs-cowośC'i wymienionych w te:
części wystawy, ws~azująca na miejsc,e pochodzenia wykopali.sk. Druga miejscowosL.
Kronika
375
]{adłowice, wspomniana w podpusie pOid fotografią, zmana jest z pi'erwszeg-o, odkry'tego na Śląsku w 1I9ijJ4r. pi,eea ga!'n~aTskiego, dalowa'nego na późny okres wpływów r,zymski,e,h, tj. na czas pm:ypacbją'cy między ,poc.zątkJi,em a 'IV wj'e:kiem.·:nas'lej
·ery. Li·cząc od 400 !"o!ku p.n ..e. prz):';:':lda o;kires !a!t.eils'ki, charakteryzujący
s'ię w ceramice różmymi formami ant)'!cznymi, znanymi nie ty,lIko z wykopai!isk na Śh~sku.
Część ar'c'he(J'lc~giczmązamykają okazy z we,zesnego średniowiecza, -tj. z czasóW
między VI a XIII w. P.okazano tutaj dużo rozmai,tY'oh f.orm, więkiszych i mniejs.zych.
np. z jasnej gMny i z zie!o,ną g,!alJurą w środ1ru lub zdO'bii'onepoiiomy.rni prążkami,
bądż !ini'ami faJis'tymi. Uwagę zwraca du:i:e kuliste, dwuruszne naczynie o wąskiej
szyjce, nakryte pokrywą, dziunkowall'le .równ()il11ierni'e nacały.rn
brzuścu. Podobnie,
jak w pozo,s'lałYCihprzypadtka-ch, brak ok11etślenia joego fUlnkcji i miejisca pochodzenia.
Kolejna część wystawy pośw:ięcona jest ,gaI"llIca.rstwu c.echowemu od XV
XVII w., nas'tępnie fajansom i k'amiOlnkolJn ma,ruufaklturowym z XVIU ,i XIX w
0raz garncarstwu ludowemu.
Najlstarsz.e tutaj wyroby .nawiązują w s-.vej formie i technice glazurowania
do
wczcsnośredni'owi'ecznyoh.
Są to np. galI"rrki z zieloną lub brązową g'!azUfrą, garne~
"Ito, oraz inne jeswz,e naczynia, czy lejowate puchary z 'wa~eczkowY'lJn OJlnam'en'tem, biegnącym poniżej wylewu. Glaz.uroiwanie, jak wiad<JI.:llo,byłQ w 'tym c.zasi~
je;;zcze nie ba.rdzo r·oz.powszechnione, stąd więkJszość wyrobów eharak'teryzowała
3'urowość ,wypa1u. Podob.ne wła.śCilwośc.i .miały kajjJe pię't'na.slto i slzes.nalStow;,ec:z,ne,
kształtowane
plastycznie w formie niema! kwadratOiWJoh kalSetonów z pos.ta.aiam.
święt)"ch, np .. św. Barbary, św. Floriana, św. Marcina. PosiadaJją one ceehy prymi'lyw:nej twórczości, bądź tE'Ż bWT'dziejwprawnej ręki i nie pozbawione są symboIicz!'lej i kultowej wymowy. Renesa'nsowe ka·fl,e są równi'eż bez ,~Ia,z;ury, u ic,h ikonogrCI'
fia związana jest ze świecką tematyką; pre.zentuje np. popi,ersie mężczyzny ze sta~annie wymodelowanym
odzi,Clniem i szeroką, stojącą krezą koło szyi - odpowiadające współczesnej modzie. W tym -czasie wyrabiano także ka.f,le 7. ornamente:n TOŚ"
linnym, k:tó'ry w miarę upływu czasu wzbog2,'ca się i urozmai'Ca kolorową gla,zurą
;,XVII - XVIII w.).
Gau1I1carstwo cecho·we XVI i XVII w. oferowało nabywcom bogaty zestaw glazurowa,nyc-h naczyń, cz'ęsto z reliefowym or.na'l11eritem roślinnym, kwiato·wym1<u::l
w postaci Ch:rystusa na krzyżu, meda.1ionu, napiJsu. Pojawiają się też naczynia ozdobnie ażurowa:ne, d:zb.any trzy;tl'sxne, czy inne dużych rozmiarów :i z zieloną glaz.uTą,
czeg'o przykładem
jest sZie,sn,asItOlwi,eellny
dz.ban z Gło,gowa. W tej. grupie okazów
jest to jedYiny egzemplarz z Olk1reśJ.onąpro.wenjencją. Widać, że podane miej:sce pochodz·cniu 'ffiO'żliwe bylo dopiero dla wY'robów osiemnastowiecznych.
Należą do niioh
np. faja.nse z manufa:ktury w Pa'ószkowi'e, powstałej w 1763 L, jak: talerze, puzdra.
wazy, figurki, charakteryzujące
się baJ.'okowymi ~ rokOlk!owymi formami i kolorowymi mo'tywami zd(}bnhczymi, właśdwymi
dla dwu pi,erwszydh okresów działalnośd
wymienionego
ośroc:,a. Późni,cjsze, bardziej proste formy z jednobarwnym
ornamentem, nierzadko
w pO'staci al'ohitektoniczne;g,o pejzażu oraz kufle z cynowy;m
dnem i pokrywą, pozostawały pod w,pływem klas)"cyst)"clJnej mody.
Z ośrodka bu.leslawie<;kicgo, sięgającego tradycjami ce.chowynli jeszcze XVI w.,
pokuzanJ wy,mby z XVIII 'i XIX w. w p·ostud kamionkowych, prążkowanych
brązowyc:h dzbanów lub dzbany i na.czynia z reliefowymi białymi motywami kwia:tów.
gałązek, serca. Częściową ich kontynuacją
ISą późniejsze wyroby, tj. z lat między
pierwszą a drug"l wo.jn"l światową i wspókzcsne, pows'tałe po drugiej wojnie światowej. Niektóre, zarówno stanze,
jak nowsze, chara,kteryzLLją s.ię Soub:telną lin:ią
kSztałtów, czego przykładem może być duży zielony dZba.n dziewiętnaJstowieczmy.
oądi flako.ny i wa,wny według projek!tów obccmi'e żyjącyeh plastyków. Na odrębną
376
Kronika
uwagę roslul§ują różne kalmkJJtkQwe naczynia z lat między p.i'erw"zą a drugą wojną
światową o białej ],ub kiremowej polewie, z (Jha!raktery's'tycz.nymniebieskim
albo
brązowym ornamentem kwpkowym,
do któ,ryeth naWliązują także ws.półcres'lle wyroby·.
Z innych wyroibow manufaikt,wwwych p'Oika,zamotutaj jes,zcze porcelanę wałbrzyską w ipOlStaK:i
czę§ci ZIaIS,'tiawy
-stołoweij, i'a'k f-Hiźamild,.paterę, waz'ę, żardynier.kę z a0urowanym oIhriz.etŻem
i złoceniami.
W kOlnteklś'cie grupy oeramLki cechowej zgroma'dzOInona,d:to w tej częśC'i wys:la.wy IWY.PQ'by
dk!"eśl.OInejaJko "gar:ncaLr'SitwoilJutdoweXVIII ć XIX iW." Nielktóre rz; :ni'ch
nawet o dość oS;(JlbJiwyc'hi ni·e ,spo1ykamycih w tra,dycyjnej kulturze Judowej ksztaltach, z bialą poIewą ,i ze st'OiSurJkowobqgatym ornamenteim model.owanym i ma~owanym w .k,olorre niebi~,
2iLelonym, krem·owym. Uwagę zwraca pr,zede ws.zystkLm duży 'ta,llerz o karlbowanym rólwnomiernie oibrzelŻJuz motywem ptaszka i gałązek :na dnie, oraz płas.kie naiczyrn:iez pOlkoliJ.stą śC';ialnkątworzącą wystające oparcie,
czdcfuione ma·lunlkiem i k,ooumie:nkaimi na środku i OIbaz·eżac'h.opafClia, z datą 1'723.
Na wy'stawi·e brak jakJic<hkOllwiek'blirLs,z'Ydhilnf.orma<:ji, które tłumaczyłyby pojawienire się takiego fenOlmenu. WątpLiwa jest bowiem jego "ludowość". Argumentemnegują'cym jest riie tylko jego osoibl'iiwa i dekoracyjna fOT.ma, aile taki:.e gla,z'llowwame
i ·mala wanie, po>d(funie jak w pr.zYlpaidk!upo'z.o:s1:ałychnaczyń umi.eszcz-onycih w 'tej
sa1mcj ,ga!bl'ooi'e.Wpr.a,'WIdZliewyrOlby takie mogły być 'wyikon,ane na zamowianie,
według 'OIk'ireślonego z góry projek'bu, lecz wydaje s,ię malo prawdopodohne,
aby
wdr-()żony do pr'od,ukowania staJe ty-Clh slamych naczyó w,iejski garncaifz wykQn<JJ
':rietypow,e dla jego rzemiOlSła, Ull'ilka1:owe,me powta-r.zające s'ię w Jwlturze ludowej formy. Nie jest na;tom'iast wy,kluczone, że mogły się one ,Z/na,],eźćw domu zamQlŻnego kmiecia, przejęte p.o jakimś mi-eszczaniJnie, lub nawe't na!byte celem wizualnego dorównania poziomowi żyC,j'3wyższej społe::znie klaslie. Z drugiej slrony
wi<lidomo, że ,ludowi garnca,rz,e S'tOSlUn:kowopóźno zaczęl'i stosować g,laCliUi'OWanie,
wykonruljąC nawet do czasólW w'spókz~snych naczymlia tzw. zgrzebne -- surowe. Białe i .kJremowe gil'in:ki,które w;płynęły na rozwój s.zlache1lnej ceramiki, a wymagając(O
wyŻiszydh temperat>ur wypału, w owym cza,sie w wiejs.ki·ch wa,rsztaiach nie były
w ogóle używane. Jak wykazują badania, grliazurowa,nriena wsi .O:nllnejest dopi.er()
od XIX w., 'p(Jldob.nie jak zdobii'enie na.C!zyń o:r:nannentem l o uroil:maiconych motywach rOiś1<i,nnycih
i zwierzęcyCh.. S'bre P'QIIsJde O\Ś:wdk;i,jak Iłża, Baliimów, Lążek_
Sokołów, Medynia Głogowska, te\Cihn:ilk'i
swoje udroskonaliły dopiero w XIX w., na
co wpłynął in~e tytko rozwój man,uf.allct-ur,a .po·tem fattyk porcelany, a,le także fakt
zn:i,esi'enia pr.zymusu cech{)wego i możliwość rozszerzenia rynków sprzedaży dla lu·
dowycrh wytworów. Podolhna ,sytuacja panowG.ła najprawdopodobnicJj
także na Ślą·
s.k;u, gdzie wspomniane zmi~lJnYmogły nalstąp'ić ,tylko z nicwi·elkim wyp,rzedzen'i'em
.:\fależy zatem pifZyjąĆ, że zaprezenoowane wyrolby, -określone w tej grupie jaka lu·
dowe, poc:hodzą z wars.zta'lów cechowY'ch, pracujących
w miastach j mia5te_C'zkaci"~
sląskich niektÓirych ok-ohc jes'zcze do crosu pierw:5,zej wojny światowej, a na Górnym i Cieszyńskim Śląs1m nawet n~eco dłuż€!i (np. w RacLborzu., Skocwwie). T'C!1'
jednakże okres był też końcowYlm. ~a ws.zystk'iC:hmiej:.;kkh i wiejskich warsztatów
garnca'rskich
na Śląsku. K-o,ń<:z:yłys.ię wraz ze śmieKią sta,rych r,zemie.ślni.ków,
a młoda g,enera;Ctja faohu tego już nile podejmowała. Odciąlgały ją Zdjęcia w wielkim przemyśle lub jes'2icze i,nne, d() który-ch eoraz chę,tniej o.dchod2ii,litakże mies,zkańcy wsi. Dawne wyroby garncarskie, a patem ceram.iczne, zClstępowały p'rodukly:
l
mińa
R. Reinfuss,
Garncarstwo
ludowe, Warszawa
1955, s. 1-1 - 20; L. Dubiel,
ludowa, "Polska
Sztuka Ludowa"
1957, z. 4, s. 195 - 207.
Cieszyńska
cera-
Kronika
377'
;fabryczne, zakładów rozwijających
się z powodzeniem
w rÓŻtnydh rejonach S1ąsk3
(Boleslawjec, Watb.rzych, Bogu,cj,ce);
Dopiero w Latadh po dT,Ug,iej wojnie świat/owej dało się zauWa'żyć pewne ożywienie pr.o'dUikic.jligalI1l1:canstwa wie<jskiiego na S'ląs'k!u. P:nzY'byillina te tereny osadniieY pr;z;ennci1:i.traidycde ze swyc:h rod.z.i.nny'CIhsilron, w tym i niektórzy
.garJlcar,ze.
Na wYiStawie za:prezen:towano np. wyrooy Jó:ze<fa Tr:zeŚin!iowskiego, zamieszkałego....
" Golędzinowie koło T.rzel!)n'icy, a JronJ1:ynIU.ując.eg:o
't:radycje w,i'l,eńslkie. Wyraibia on
z brązOWoe'jglliny naC'zyn~., sitka, małe i 'dUoŻ>e
dzjbaJnk'i, pęk.ate ga;r:nce, płaskie garn-o
ki, talerze" dwojaki, slmr!bonikii, kiiiel'ilS~i. Obdk iorun starych, traodycy,}nych, paia-·
wiają się i nowe, w.zur'owane na pr,odukltadh iaibiryQZlnycih.
Tradycje wileńskie kontynuu:je ta:k:że Mjc:hał Podb~p,skl i Janina 8zcz,ul'ek z Wrodawia - KowatLi, wytwaT,zający w }Eidny<mwaTSztac,ie gładk'i'e, szkliste, nieduie naczynia fladrowane
w ktolou.ze Cliemno-lZ.ielOlIlym.,brą,zowym i kTemo'wym. Ten spo·'
sób zdo~'ienia TI'~gdy ddtąid 'ni,e był stoS'owany prZJez miejscowe war,s'itaty ga~ncar-skie na SIąskiu.
Innym przykładem
ludowej ceramiki o bogatym wwrnŁctwi,e są wyroby Ka:'.imierZ!a Worin!iaka z Oławy, k{)nty'nUiuiją:c1egot,radyc,je pokmc:k'~e. Są to rOlZmaite natZY'nia o kremowej po'lewi-e z zielonym" brą.zolwym, niebies.k<im i żółtym onnamentem
~'ytym i w)'ipeł.nian-J1m k'Olorową g1~l1:Ikąoraz ma'1lawatnJ1m. Mają one niespoty,ka·ne'
'tutaj formy, np.: bu'bie, f:1a,s'ze. czyli tzw .. czultry, d~bany, talerze i mis:k,i, naczynia na 'bryndzę, ś\\ilieC'zlniikJi
jedino~ub iki!lku TamJLeruue, d()lnli,Cle"
rup. w ;kJs;:z.talClie
bat'all1a or,arz -z.eIsJta:wyIsiolO/WE>,slkłaidają!ce 'Si.: 11. [iilri!żanek, 'ClUik1ienniLcy,
,dzbanJU'szka
::1aŚómieitaITlikę. Stalrti>Z.efor-my rlJaIwiąJ7Jujądo 'UŻylwanych ;pj'6I'wotnie w kulJtur,ze
pas'ter,s.kiej j palSlt'erSik.o-.romnczej
.. Z c:m:s'em, IZwIa'Slzcm po ost:iaJttltiejwcjnie 9wiiato\vej, aoSiortYl11lentwymbów
wZibQga·ctił slię 'o l1JCIW·e
'WZ-D.TY.,
w ,kitóryc,h ·z,ac.,howanc
~cdnak tradycyjne spoooby zdobnioze.
-Od opLsa,ny'ch przykładów
zna·cznie różnią sJ.ę wytwory
z warSiztatu Stefana
Słapczyńskii~g,o, o&iaidł'egrow Doział.oszyq1Jiekoło 2,go.r;ze!ca, a pochodzącego z Lubel-·
:,zczyzny·. Mają one jasną poLewę i naI,ep'i{)lny, pll'as-tyczmy o-r,namen,t !fOOllinny,głów'
,nie w postaci ró>ży i pą:cz,ków. Są to większe i 'mniejsze naczynia -oraz mirna-tury,.
: roja,cik<i, s:ito .i tzw. szalbaISówki.
N.a odrębną uwagę zasługują tradycyjne
śląskie wymby g'M.ncarskie z XIX w .•_
jak: podikurzaC'ZJcp:s.ZJczółoraz nip. trzyusZJl1e naczynie z dziulI1k<:umii
w do!'nrej części
:or;z.uśca, k<tóne w .swej fOf,mie nawią'zuóe do s;ze/Slnastrow.iecZJnego·okaZJu pr()idukcj'
<:cchowej. Szkoda, ż.e ta wła:ŚIl1.iegroupa zabytków tak słabo zos,tala wyekis'ponowana
, nie zaalkc,entowana jako ostatnie prZiylkłady śląskoicih tlradycdi ludowych, prZJelrwa-·
ly,ch jlUż tyI'ko w ZJ~iorach muz'eail.nyoc'h,a nie w warszt-c,towej ikon1:ynua'cj,j, Sz;kod:•.
,'ówni,eż, ż,e nie pokaZJano tutalj, w k'Onte~ścQe ku,Jtu,ry ludowej, WY'DOlbówmalIl-ufakturowyoh, np. glinic!k1ich, rac.ibD!riSkklh, tułow-i'ckklh w pos'taci malowanyc1h talerzy
iajal1lsOlWy·cih,a talkże baleJsła!wi'eci~teh kalmiollleik, ,c:zyli bUl1!c,ldk<i,kltóre po,ws",echnc
były na wsialC".hcałeg.o Śląska jClSz,cz'ena początku XX w.
To Slpla:tanie się f'o.Dm naerzyń ,i wYDobów miejl>cowej prO'dukcj'i z importa~11~
( wytworami osij'adają'cych tutaj mi~ra-ntów m:.! miejsce na Śląs'j<ju od naj dawniej~zyc.h czasów po dZ!ień dzisiej,gzy. Fakt -ten wplY1llął zapewne na ich il'óżnicawani •."
,ię j szer·oki wa·C'hrlarz odmi,an; róż,ne przy tym było ich przeznaczen;i'e i funkcj:L
Szkoda, że w e!kspozy'cU.inie uwz,gIędnriono tego 'tak waJŻ:nego sz'cZJeJgółu.W·i,eIe bo-viem z pr-e:z·entoiwa.n)"C1h
oka'Z6w, zwłalSzcza z wc,ześniejs·zych okresów, jest brud·
nyeh do zinterpretowania
przy oglądaniu
przez przeciętnego
widza, kitórernu na.
pewno nasuwają s·ię pytania, do czego służyły i jaką spehIlr~ały funkC'j-ę w kujturze.
Pomiruięcie gor.nośląsk<ich i cieszyńskich QrŚrodlkówprodukcji imanych
wa'l'Sozta··
378
Kronika
lów ludowych, nie mów.iąc już o tych, które ·istniały 'tuż poza poł,uciniową granic'~
Sląs.ka i sta.now.iły poP'U!1a.rne importy w niektórych
rejonach wskaz'Uje, że orga·
iliz.atorzy wy"tawy QgraniczyJ'i s'ię tyJum do obszaru Sląs,ka Dolnego, ac-zk{)lwiek tytuł wyl.Stawy mówi ogólni,e o S1ą sku. Nasuwa s,ię jednak pytani.e, czy wyko,rzys'tann
przy tej Sipoooibin.ościwszystkie, a p.rzynajmniej większość wyników ba'dań prowadzonydh na temat ceramiki na Śląsku? W,iaidomo bOtWiem, że zag,adJt1J~elni'em
tyli;
zajmowały się nie tyJiko różne dysicypIiny 2 nauko'wego ŚirO'dowiska wrocławskiego.
Widzowi na1leżało się zatem iO·d,ploWliedinie
'wyja.ś.nienie za'IÓiwno co do is!tanu wiedzy
IV tym zakresie,
jak też uzrasadnienie Qgranicze'Il:1a dbsza'l'U Śiląska i niektóryc.'h lu'.;:
czasowych. Tłumaczyłaby
to pominięC'ie w ekslpozy<:jt powstałych
wyt!wó'm:i i charakterystyczny.c.h
ich znakowań, na które, poza materiałami
awheOlIO!gi·cznymi,ni',
zwrócono już pot'e:n uwagoi.
Na wystawi·e tylko na początku pokazano piec gal'lniĆz.rs!k.i
- pi·enwszy, ja.ki odkryto z późnego okresu wpływów rzymskich. Czyż i w tym w,zglęoZJienie n-ależałaby
się s-podziewać pewnej k'c>DIs8kwenci'i? Mam tutaj na myśli działalność dotyczącą
.strony war,sz'tatowej, czy też JinaJinej produktów, skoro już raz zw,róciło się na tu
uwag·ę. Wpraw,dzienawiąwJ1.o
do tego jeszc.ze na koń,cu wys:tawy, tj. w ,części etnograficznej, pokaz'ując kol'o g·arncarsk'ie ,i ,suszące s'ię naczynia, aJe uc,zyniOill()tak zapewne bardziej ze wz,ględów c'zysto ekspozycyjnyc'h, a ni·e merytotrycz:ny,c,h. Tyn~
.,pGs·obem główny akoent wystawy spoczywa na rodzaju i zrmietl1Jnościforim wytworów, w mniejszym stoPll'iu - na zdobnictwi-e. Tym'cza:sem warl·o było uwypukiir.:
tu·taj takiże tradycje rzemiolsła ganncarskiego
i ce:ramicl.neg{) na SląSlku, sięgaaąc,:
zamier,zchłyoh czasów, a tak'że fakt, że stanowiły one produkty miejiscowej ludności, bądź pojawiały s'ię jako element nowy, n:llpływowy, nawarstwiający
się lub rOl·
wijający obok już is,tniejącyC'h.
Być mo'że, odpowiedź na garść tyoh uwag autorzy wystawy zamieszc.zają w ·zamierzcmym infonmatorze. N.i'e u:ka-za-łsię on jednak ani na cza.s otwa.rcia wys·mwy.
ani w grudniu 1981 r. Zresztą zakłada'jąc, że nie każ'dy ze zw.i'edzającyc.h ma możność korzys'ta.ni'a z ,druk'owanegio informatara,
lepiej tak przygoŁ<)W'ać ek;;,po·zycj~
.aby była zrozumiała dla kazdeg·o.
Ba rba ra Baziel ich
l
BIŻUTERIA POLNOCiNEJ DALMA,CJI
Nakła,dem Archteologicl:negio Muz-eum i Etnogiraf'icznego Oddzi.ału M.uzeum Nc\'
',(Jdowego w ZaJdarze wydana zootała ostatnio .kJs·iążka Nakit na tlu sjeverne Dalmnclje od prapovijesti
do danas (Biżu'teria na terenie północnej Da,lmacj-i od pradziejów do ,dz·iś). Jest to Olbszerny kataJlo'g zabytków przygotowany do wystawy p(}d ty, •.,
samym tytułem, jaką zO~gtallii'WlWIały
obydwa muzea oj otwa;rły w IClzwartek 2.3 lipc,
Jg.SI r. o godzini'e lL9 w Muzeum Archeologoicznym w Zadarz,e. Całość opracowa,ni,'\
składa $ię z kzech częśc:i, z których pierwsza, przy,go'towailla przez pięC'iiu auto,rów.
z:awiera wstęp i rozprawy, 'c;zę.ść'drruga obslZerniejs'Za od popiI1zedr:iiej,to 'kata,lGg za-bytków, a ozęść: Ik,oIk'owa j·est ,Z)estawern iot-Olgr,a,JJili
'orygina!u1yoh ozdób, Uiwl.blędmonyoh w katalogiU. Dla ogólnej .charakterys'tyki
moina śmiało posłużyć slię okreśIc, Porównaj chociażby Ceramika
-Górnośląskiego w Bytomiu.
ślqska XVIII
i XIX
w. -
informator
wystawy
Muzeum
Kronika
379
niem, że jest to przykład inter,dyscy,plinarnego
opracowania.
Omówiono 'tutaj bowiem "Klej'l1oty w pradziejach .północnej Da'lmacj,i" (SlmE' ,Batović), "K'lejnoty w dobie rZ)'irnskieg,o ce5'3<rstiWa"(Bo'r'k; Ilai~(JlVaćl, "Klej'noty w śI'edn:iowieczu" (Rard0lIT1L'
Jurićl. "Klejnoty z galery kolo wysepk,i Gnahć z kOll{;a XVI s,tu.1ecia" (BraiIlk.a
Jura-gal i ,.,Ludowe k.lejnoty północnej Da'lmacji" (Olga Ostrić).
Stosownie do 'h'LstOlfycznyoh okresów, wwzględ!1.ionyc'h w rozprawaoh, przygot,owana zos'tała część katalogowa, w któl'ej jedynie partia o klejnotaich ~redn.iowi'ecznych jest innego autora (Branka Nedved), pozOlStałe opra1cowały wymi'enioue pow)"żej os-oby_ Zamyka ją niezwykle cenna taJblka, PO'Pr.zedzaljąca zestalw iIus¢racj:.
na kotÓ'rej rysunkami, w<edł,wgkolejnych pr-zedz,iałó,w czasowych, pr,zeidstalW'iono tY'PY
i formy kJ'ejnotów w przejrzystym
ukła'dz,ie. Wynika z niej, jakie ozdoby przetrwały niema,l w niezmienio1nej kcmtynua'cji po dZJiell dzi'S.iejszy, ja'kie nie mają odpowiedników w późn~ej'sizyc:h czasach, zanikły, bą'dź są nowszego po'c:hodzen:ia. Brak
kontynuacj'i zazmacza się np. w Hbula1dh, spinka'Oh, btra1JlSoleta'ch, podczas gdy niekTóre formy wis'iorków, pi'ericieni, naus,ZJooc prz,elWijadą się przez wszystkie czasy.
a paciorkowe naszyjniki powtarzają s·ię od pradz'iejów przez cza'sy rzymski'e, średniowiecze, XVI w. do XIX i XX w., potwierdwne
w ludowej kultul'ze północnej
Dalmacji.
Do przYigotowaruia oma,wianego opra'cowa.ni.a i wysta'wy wykolrzystano za'równ:,
matcniały pochodzące z badań wyk()pah~kowydh, jak ze zbiorów różnych muz;eów.
Oprócz wSlpomniatnY'ch muzeów w Zadarz'e, ekslpOlIłaJ1;y
pOClhodzą jes:Zlcz'ez muzeó'\w SpEcie, S,iibCll-JiikJu,
B~oglradu, z m'liZieu;mszJtuki sakrailnej w Zacla:rze, ze skarbc,\
parafii w Ninie i Tkoni'e na Pasmanie. Post3<IWionosobie przy tym za cel nie tylk"
poznarrie pewnego wyc<1nka kultury na okrOOlonym terenie, lecz takl,e uka,zanie
sposobów lddbJ'enia ludzkiego ciała od naj'dawniejszych
czasów do chwih obecnej.
rozwój i chalrak'tery,styczme ich formy.
Ozdoby w 'pos,taci klejnotów pojawiają się w życ~u colłowieka od najdawniejszych czasów i świa,Qczą o ro:uwoju gosPQldalnki,stosunkach społecznych, o rozwojL:
i zmianach narodowO!Ści, wierzeni,aoh ocraz o calok.ształcie żyda i kultury, o obycwjach i zwyczaja'ch. Są także wyTaz,cm ludzk,ilch upodabań
i pocz,u.cia piękm;,
W nich przojawia się nadto wiedza i stosunek człowieka do otaczającego światii.
Pom1mo tego wszystk~ego nie j,est łatwym zadan~eun prz.e'dsbawien'ie takiego kon-,·
pendium, które prezentowaloiby formy i Zlmiany hiroterH, za,pożyczenia oraz ,prze ..
chodz,erri-e ieh i kontynuację
od prehistorycznych
do obec.nyoh czasÓIW i w)'ikazani;:.·
wielowiekowego trwania na o,k,reślonym terenie. Stąd w ekspozycjac'h muzea.lnyci'
trudno uwzg.lędnić całą pl"OIblematy'kę i wyslawy biżillteri!i prez,entorwane są roladk::
i w wąp kim zakres,ie.
Dzięki prowa,dzonym badaniom w Półn~}enej Daolmaeji i stałemu powięk.sz;an,_'
zbiorów oraz istn1ejącym już kolekcjom, można s,ię było pokusić o próbę uchwyce nia właściwości i specyfiki bii..uteri.i tego terenu ora,z wykaz,ania, któlre jej fOlrm~:
są domorosłe, rodzime i trwałe, a któr,e p.rz'ejęto i są 'obc€!g'o pochodzenia, skąr;
l j"k tutaj dotarły, w jaki spOiSólbwyko.rzystano oibce wpływy i jak je prze/tworzono stosownie do mie~s.0o,wych upodob<Jń i pCltrzeb, oraz o ile ,nadal one sbużą i cic_'zyć Soiębędą POWOdZiEJniem
na przyszłoiŚĆ.
Wystawa i oIPr<liC'owaniema posłużyć właŚJl,je miEidzy innymi wSlpólczesnyll';
twor·com i rZJemieślnikom, którzy zajmują się wyroben1. biżuterii i za'chęcić ich d.ko:rzystania ,z wZ()lrnictwa prz,eszł'olki, dla sIPopuaalryzowallia tradycyj.nyc'h wartOŚCi
tych okioli'c. J'es't to ważny :moment, zwłaszcza w rozwoju turYiStyki.
Zebrane dotą'd materiały nie pozwalają jednak na poka.zall1'ie pełnego zestav,,··i,;
'1iźuleroii prr Da.lma'cj:i wszys;1;Jkichczasów. Bira,k n.p. do'kumentacj'i stars,zego oj;srednie-
380
Kronika
to o~resu 'epok,j ikam:iennej, jak l'ó\ViIl1ieżz 'śDo-d'kowej :ozęk,i epOi~i ,birązu. Słabo ilillilne·
są pr'zylkł;a;dyIZ 'ąk:l'e\SlUkam1eIllno.-«nj;,;Hi:xia-niel§0
i ,WiCZ.€iSIIl~g·o brąZiu, iZ OlkJr€s'Uwędr6.w!k'
dU-dÓWm~~dzy V a vn w., pó7Jneg·o śr,eooibwiec'z'a, oraz Oki€'SU między XU a XV w.
Z czas'U między XV a XV:III w. znane są tyLko ma:teriały z galery 'ZJnaIezionej w po-ibLiiu wypą>ki Gna~ić (XViI w.) Większość też zabytków z tego CzaBU znajdt:.I'je sie
w ,kości'Dłach ik!lasztorac'h bez należy'tej doi~umentacji.
Bi'żU'teria i zdob'ien:ie dala ludzki.ego związane są z ludz.ką kUlłturą od jej zarania. Należą do najtr'wallis!ZY'~hPtllZleclimiQtówi 'diLalteg,oprzechowały
s.ię całeWlie~i..
Pierwotnie
miały margJ:czno-a,potropeiczne
zna'czenie i wiaira "IV tę moc prretrwah
'do obec.n~:h czasów, Wiązano ją z za:pewnieniern zdrow.ia i pomy1Śln.ego żY'Ci<.l,płod,
no~i, pOlWodaJell1da
w łowacih i z zaiP€<WII1ieniernpożY\Wiienia; a .zat€lm ozdoby poma-·
gały w slkłalJ1Jianiu sił przyrody, by d:zJiał-a~yna kOl'ZY;ŚĆc'rlOlWi,aka, u:n:iemożi'uw,iały
dostępu złym silom iod
J~ioh broniły . .stąd też wzięło się, zdaniem autora (Sim-=
J3a'tović), pierwotne pojmolwani,e Wiiary. W pradtieaaoh
ozdoby były bal'dzo skromn':'
j rzadko
spotykane.
Naileżały do nich: s'ko,rupk'i śl,ima,kó'W, muszle, zęby ZWIerzęce'
j kośc·i z'wierząt, ni'ektÓlre kam:ienie nanizane
i noszone wokOl!o s-zy:i. Bandziej uroz-·
maie-one były o:tdolby z metalu, zwła:S12cza z miedz'i, brąz.u, żellaza oil'az złota i s-rebon
młodszej eJpok'i kamieI1JtlJ€j.. Sime Batc)Vić oma)W,i-aj,e w pierws'zej części swego art yUmłu na temat 'ozdób w praodziej:ach pn. Dalma,cji, dzie'ląc przy tym hm czaso,kres
:na wcze.sny neolit, czyli fazę sm'ilcióką, -ubogą w ozdoby, śroon.i neoli.t - Llzę danjlską, ul'Olzmaiconą pod wzg1lędem ozidOb j <pMmy,n~o.lj,t - faz'ę hva'I"s'ką, wyrÓ>ŻJ1IiJa
..
jącą s'ię 'olz.dolb:nyimislz:pilami" a powstającą
p~d wpływem ozdób znanych z BC'śni.
Z okresu ll-ais'tępnego kalmienno-międzianego,czy],i
eneobtu (2600 - 2,000), znanych
jest tylko 5 ozdobnyoh przedimiotów, pochodzącyeh z PrivJaki', Kasića, Djevlrska; są
io koraliki" wisiorki i i płytka. Skromne też są znaleziska z epoki brąw - ',vcześniej'sz'ej fazy (2000 - 900)., w przooiwi,ei1stwie do fa·zy późni1ej;s'zej, z Mó:rej zn.anych,
jest spOIToprzykłaidĆliW, :pochodzących z 212 stanoWiisk. Są to :fiibule, różme r-odzaj-e
n-aszyj:n:tkĆliW,bransoJ.ety sz.erokie otwarte,
wąlSkie zamknięte,
spiralnie
zwinię'te.
"'wi:n:ięte drutem, lulb łączone ogniwami., dalej w~si'(Jjnki.przew,a'Żini·e spiralne, igEce.
](,lamrY,z,iarna
bum;ztyn u, T;l<a-dk:ieprzy'kła.dy ziaren sz.klanych. Poj edY1Daze priZedm·ioty miały bez wą~pienia symboliczne
i magkzne
znaczenLe, zwłaszcza w życ,lu'
nudhawym. Np. spiralni'e zwinięte wis·lorki oznaczały prawdopodobn:ie
słOJ1A:0.Symbo1"amli1S1oń'C'a
;były 'też chybia ipojoedYlllrL1z.e
m~;ty'Wy z;dohl'JC;Ze,jak Ik!rąg i ,cz.w(}r'oką~.
swa.s,tY'ka i luzy,ż równora,mienny
na pochwie z Bil jan a·. UbóstlWia'ni{; słońca był·)
hardzo rozwinię'ie w epoce ,żelaza. Skorupy śliJmaków były magicznym środkiem Hil
,płodność. Obok obceg,o piochodzenia, :DOZiWiij.il
s'ię tu 'm:iej-s:cowa produkcja
ozdób
'1,V epoce żeJa'za C9'00 ,p.on.e. do pocz. I w. n ..e.) ozdaby są u.ro;z;ma'i'cOoll'e
i liczne, zne1"
He z 49 stanowi:sk. Po Wię·~szej części ozdoby wy~ollla:ne są z brązu i bursztynu,
l'zadziej z,e srebra i o'!-owiu i 'inlllYClhmater.iałów, jak masa szklana, kość, ka'miel\.
gl1na; poj.edyncze przedm~oty są pozłacane. Są też wyr:uby z muszli. Można wśród
n:i'ch wyróŻinić 'ozdoby głowy, ·szyi, rą'k, odzieży, jak: nausz-nice, naszyjniki, bransoJet-y, pierśc<i'enie, wiBi'OIrkii, .iglice, s·pony, płyt.k,i, wiązadła
i klamry,
napierśniki;
z bursztynu najiczęśdej spotY:kane były naszyjniki
i spony. W całym okresie domiJLOwały motywy geomet.ryczne: trój'kąt, kwadrat,
okręg, póloikręg, meandry, girlan·
,ely, zy!gzak, spirale, rogi, krzyż, swastyka, ptak, prążki, a później dochodzą do teg,)·
motywy postaci ludzki'ch, zWii!erzęcyc,h j róża.
Na'stępnie autor o:maw.ia szcZiegółowo wY'mienione formy ozdób, a na korlcu ich
symbolikę i symbOlli.kę 'mo'ty,wów oraz iC.h związek z wierzeniami
i mitologią.
Ozdoby w okJres'ie rzymski·ego cesa'nstwa są kolej.nyn: opracowani'em,
przyg'otowanym prz'ez Barusa I1aikO'Valctia.Oma,Ma je auti;.or stolsolwniedo
oigólnie przyjętej:
Kronika
,zasady: olldoby głowy, 'szyi. rąk, 'odz1eży - :tulow.i.a. Opie:ra się :Pl~ZY,tym na
'!eriala,ch, jakie pochodzą z wY'kopaH5k dokonanYCih w 36 slt-a.niow1s!kaC'h.
381
mOl-
Ozdoby śr,edniowi,eczne oprCl.c'ował RadomiJr Jurić. Aulor stwierdza,
że są on;;,
nadz.wyczajne IlIie tylko ze wz.g.lędu .na duże zróimicowan;i'e, ale taklźe lukJs.usowy
wygląd, który ;był wy;ni'ki,em 9,połec.zny:ch, ,polit)'lcznyc:h, kul'tUJraJlnyc:h i estetycz.nycil
cZY<fil1liJków
działającY0h na t-erenie pn. Dailima'C'j,imi'ęci.zy Vll a XV wi'ekiem. Dz·iJeli
je na wy,T,oby wsiCIh.Gortów !i :wyroby Iz~w.iąrzalI1,e
z plracown1,iam.i Mal,i,i.
Na r,ozw6j biżu:teri:i średl1'ich wieków duiŻy wpłytw Iwywa,r-ły importy bizantyilskie i frankoństki,e. Od IX w. wszy;stlde formy wyrabiano
na miejs'cu, a czym
św.i.a:dczą np. znane na'z,wiska zlotnLków wymien'ione w kJri.IDikac!h kJaiSz'tornych
orazlnne
zapisy a.roh i'WaLne. Ja'ko ozdoby wsdh. GotóW z pocz. ViI w. aut-0lT wymienia: naus:;mi·ce, }.\ll{IOwat,ef'LbuIe spony, klalmry do pas-a. Natomias:t jako
:;ta-r·ooho.rwa~kie ozdo\by z Vil'I- X'V w. wymienLa dwa typy nalU:Sznlj.csr€lbl1nyc,h, po·złacanycth i z 'brązu., n <hsizyjln:ik
i ze szik:.lalnycJhziaJren, wlilsioriki Sltoi~unkowo r.ZClldk.()
używ3JDe, pierścienie w kL!'I{Juwariantach
z gl'C1bów klobiecy;ch i dZ'iecin.nY'ch, krzyżyki relikwialrze prz'6warżlnie roboity cerkiewnej.
W drU/giej fazi'e, tj. między
IX a )GB W., poja'Wi·ają się diaidemy', różne rodwje naus.znic, pier.ścienie z gr.oIbów
:nę,sklic:h, k,dbiecych i dz~eciJl1lnyeh,nas'zyj1TlJiikoi,
SlP'in:kt,wisionk,i, IS'przączki z męsikiich
grabów. W fa.z:ie tr.zeoC'iJej,
tj.O'd XI,! do XV w., dominują pteriśdeni,e z kOT,oną, głównie z brązu, mniej z nriedzi czy srebra" lecz. przewa,żnie luik's.u:SiQwejr·oboty. N.iemało jesrt też nau:s:zni'c, s,poty:kanydh taikiże w iliczny'chgI'obac:h
innych rej·anów
JugdsIaWiii, Cz~hosło·wn-ej,i, Polsiki, ROIS'j'i,Ukra'iillY. Wy'k{)<na.nesą IgIóW.nie ze srebr."
lub pozłacane, czy złote, techinli!ką !fi<ligral1lu, glral!llU%c.j'i,aIŻUI'OwaJrri1a,
odlewania.
'Obok nausznik pojalWiiają się taklże średnliowieczne pieniądze.
Doiklumen-1y pisane
wymi'em:i,adą j-es.zcz;e"bQŚni'ackle pasy", 1ecz nie w,ia-domo jak 'one wy;glą dały. Ocij)owiednikÓ'w wymien'j,onyc'h form można się doszukiwać
z.da:niiem autora w da-lma·
tyń,.ldm etnograJf.it'MJ'ym materiale
wcześniejszego
,okl1esu. Zn.alezi.s!ka bowiem rw
galarze zatopi,onej koŁo wysepkli Gna1ić w ko·ńcu XVI w., IcJrnówJ'one przez Brank.
-Juraga w następnym kiróbkim sprawoz·da'l1iu, !są w zakresie oz;dób bardto skromne
i. nie wiążą się z da,lmatyń,ską pwduikcją.
Toteż brak właśdwLe j-akichkiolw,iek
przY'kłaidÓiw ozdób pn. Da'lmalcji z C·Z3!SUpomiędzy XV a polową XI'X w. Znane
:bowiem zabytk~, należące do kultury Ludowej, mimo że przekazy;wane z pok,o'1enia
na pokolenie, nie ,~ięgają s'ta'rszyc'h masów. P,isze o tym Ol,g·a Os,tnić w artykule za·tytułowanym Ludowe ozdoby pn. Dalmacji. Oprócz pra'ktycZJneg·o z.nacz'en'ia, ludowa
biŻJutenia była zaWsze 'uz<upełni:eniem ludolwego St-TOijUi świadcz.yła niie ty.Jiko o pozycji ~łecznej
,i s.ytuaoj'i ma'jątklowej właściciela, ale takiże o jego wraJŻI'iwo5Ci
.estetYC'Zllej oraz o ,upo.dolbani.aC'h danej grupy społecznej,
co w prz,eszI-ości szlo
w par:z.e 'z ma,gLcZJno-apotr.qpeiczną funikcją ozdOb. Stąd w zachqwanych
prcl~dimi-o'taclh, aiemrI-etżJn'ie od ma'teI'iał'u, t Eldh!n:i!kiwY'konania i moty,wów dekora,cyjnyóh
przertrlwały, dzięki prZJekazow'i poklo leń, stare traidycje. Ozd{)by te są wykanan"
z mi-elEi., ,m'OiSiąidz,u,ołOWliu, CYlny, srebm w połączeniu z,e złotem, ze szklanych
pac:iQ!l1'kówkoro.łi, perłowej
maci'Oy, skorup Ślhma;ków, oraz z monet. iN,oszono je
"
na głow.ie, w us;zadh, na szyi, na pieTS'i,a·dh, w !pas·ie i na Irękach. Popularne
są
wylrolby odlewane i fHilgranolwe. Jedne z nich jako dziełoz,ąwddowych
z1otn~ków
są wykonane
ze sz:La'chetniejLS,zyohmet-alii, jak srebro, złot.o. NOiS:iJlije n'Le tylkCl
miesikańcyZadarlU
i okolicy, ale doC'ierały do różny.ch nadmorsklilch miejsoowości.
nawet do Bośni Z'łotnicy znai1i gus:ly .kujpUljącY'.ohi staraLi s.ię j'e zaspdkoić.
1
DrugągI1l11pę sta1rJJD'Wiąowaby komponowane
przez lu1d ·z detali kupowanych
pwfesjona,1nyoh wytwórcó!w i prz,etwarzane
na własny SiPo:sób. Niekitóre deta,lp.
wytwarzali
też sami wi'cśrriacy, posługując się t'echn:~ką odlew,l1li{,'zą.W pn. DaJllmac.ji
-li
382
Kronika
',vyrozlHa się dwi·e hist,orycz.no-kulturcwe
strefy, co znajciuje odbic:,i-etakże w ozdonach, Z jednej s'trony jest to dynarskie, lądo,we zap,lecze, z drugiej - streb adria~.ycka, obejmująca nadbrz,eże i wyspy. Pomiędzy tym występują
p.ośredn·ie rejo.ny
, kultury, jak Podgorje, wciśnięte głębto:ko w ląd, czy nizina Ravnih Kotar;), oraz
.,ąsiecinie plato Bukovilcy, gdzie była b~wiejs'za komumkOlcja o,d morza iW ląd i od·,vrolnie. W czasach turecki,ego panOowania istniała tu o~:yw~ona migracj;) w róż.ne
bliższe i ,daLs'Z·eI'ejuny, c,o zna,la:zło także swój wyraz w ozdobac·h. W dynarskiej
. trefie typowym zdohniczym elementem były wisijory przy splatach włosów o różnej
miejscowej
nazwie, s-kładające się z cze.rwonyc·h wełn·ia!n)"ch frędzli, pOlstronków
okórzanych i bawełnianyc.h, rza'dziej z jedwabnych wstążek, p;jłąc:z.one z monetami
·ub ocll,ewanymi półkiuli.stymi formami. Pann:.l mloda nagłowną chustkę miała odzobioną łańcusz,kami i zwi;sają-eymi haczyka:ni, !połączonymi z innymi je.3zcze meta;owymi wisiorkami. ,Jako ozdobę ghwy wy.mienia autorka jeszcze i,glice z dużą
,krągłą główką, wykonane z·e srebra lub pozłacane, tl'chnDcc] filigranu. Charakte:'ystyczne były tutaj także ciężkie, fili,granowe nausz~,ice z dwoma lub trzema
:cdnakowymi ziarnami.
Koło szy'i nos,zon::>na'szyjnik, często po hLka razem. Dziew::zęta mi,uly naszyjni:'<.ize s.zklany.Clh paC'i.oT·ków.PGpularne też były pa,ciorki ZJdchione ema1ią lub z monet o prz.eróŹ:nej nazwie. Pien!iądz€ w tych ozdo':Jach były osiemnasto-lub
dziewiętnastowieczne,
znane z teHmów niemi'eckich, jjrancuskLch, nawet }a,pońSlkich
amerykańskich,
a najmodniejszy
był talar ::vI'ar~iTeresy. W naszyjnikaeh
równie!
wyslępowały S'febl'ne zia,rna roboty fi,ligranClwej (tzw. peruzini) ..
Urozmaicone były o,zdO!bynOSZ01nena pi·ersiach, a składają(;.e się z prZ'Cl'ozma: tyc,h w~s:iorów. Na:jlczęś'ciej występOiwał W~siQol'z dwu- lub trójd,z;ielnyc'h płytek.
przeważnie okrągłyc,h.
Pasy, główni'e rzemienne, długie naWiet ponad 3 m, zdobione były odkwa'nyml
e~ementam: o formLe greckiej litery "si:gma".. Do pasa dochodziły wisi.oI'Y i łańcuc,hy (sindzir) z kluczami i nożem do krojenia chleba. Łańcusikami
związywały
:-;:o!bietytakże ,opanki. Do rzadkości natomiast należą oz.doby w połącreniu z ha,fto·.vaną na p.ier$~ch klQ,siwlą. Zacho'wała :się natomiast łukowata zapinka w formie
:'ibuli (Ravni Kolari) ze spi'ral1nie skręconymi
wis~o,rkam.i. Cie.kawym przykładem
z Murteru jest tekis'ty.I,ny plastron ozdohiony skorupkami
ślimaków, iktóry nOIsily
',\'dowy okolic: Nina przy sworm stroju. Nat01miast rnężczyżni l1csHi przy ka'mizel;';:ach odlewane z rnois,iądzu lub fihgranowej
r'oboty spinki i guzi'ki, ni'ekiedy nawet
dużych roo.zmiarów. Ozdc,onym był również p:\;S nabijany gevmebrycznymi lub ro\Śoli.:1:1ymi odlewanymi .motywami, połączony.mi Z'C szkla,nymi ocz,kami. Przy pasie nos'iE
;).ięikn::ezdom/iOlnekaJbury 'i no!że oraz ,k>iesz.QIn!{;i
- '$,cho.wadelka (ban. tnjaca, n,u,~njata) o różnym pr.z.eznacZieniu.
W st.1"efie adr.ia'tyckiej odz:ież kobiecą uz.up.ełniały srebrne
lu::> złote OI.UC}oy,
przeważnie
ju'hilerslillej r,obo!ty. NagŁowną chustkę przylo,zymywa'l1!() złotą lu:'.) pozłacaną igłą z okrą;głą, fi,ligrano'wą główką, zakończoną nierzadko ptaszkiem, głową
człoiwieka albo pąkiem kwiatu. NoiSlO.nOtutaj ponaidto złote nausz,ni'ce clhrączko'wp
,I. wisiorkami
pół1ksi'ęży'ca, złote naszyjniki z medaHomem czy szkaplerzem, bądż wy ..
konane ze zł-otych fJihgranowych ziaJ'en, nie~zadko z z.iar'lem korala. Do spinania
iCOlb:iecyc:h
koszml służyły fiili.g:ranowe, w formie kwiatu spinki. Biżu,ter,ię uzupe1nia!y
dole pierś'C1ie«lieobrączkQWe.
Ozdoby w męsk'im stroju str.efy adriatyckiej
:lich spinki odlewane lub fih!1lrano'we a okrąglych
są bardzo
głów,kach ..
skromne.
Należały
d'}
Muzeum Etnograiokz..ne w Zadarze ma w z·oiorach ponad 3;50 klej;J1,OltóW.P'Ciza
cym przykłady ludowych ozdób pn. Da,lmacji znajdują się jeszcze w zbiorach koiŚ-
383
Kronika
cielnych i kiasztO'rJlych okolic Zada,r.u, na·dto w muzeum w Splióe, Zagr.zebiiu oraz
',v Wiedniu,
~a koniec warto doct:łć, że ka'żdy z ar,tykułów zaw:ł-rtycih w ks'iążce ma krót.kie
...esume w języku fra.n:cu.skim oraz dOjśĆob.siZJennywykaz literatury i ma:pkęomawia,'lej częśc,i Da.lmacj-i z zaz.na·czeni,em zmal,ez~k Równj'eż w części kOl'ialClig'owej są
'Jdsybcz,e do Joiterat,ury, co w ;;u.m:ie świadczy o duż·ej wartc'ści Cl<lłej pu.blikacji
: o soL'dnym jej przygotowaniu,
Barba Ta Baziel 'ch
WYSTAWA -
IDEAL"
W polskiej szanyźnie
kulturalnej
wystawy elmo.graficzne przywołują
nd myśl
ste-reotY'Powe wyobrażenie izby wieJskiej: na środku kołowrotc,k, w kącie piec z ma10wanymi naczyniami, 1awa, stół, święte ,obrazy, pa,siaki; lub skansenu: kilka chałup
pokrytych
równo przystrzyżoną
sŁomianą s'trzeCihą, żuraw s:tu'dzienny, wiatrak,
,V tym w"zys.t.kim zaś panuje kurz 'i trudny dio uahwyc'cnia ropa·ch drażniący powoni'enie, a u co wrażAiwszych zwi,edzających powodiują nuanoś'ci i bóle głowy.
Wy.blakłe, ledwo zauważalne
afi'sze n1ep;rzekonywująco
zachęcają dQ zwiedz.ania,
I 'co dziwne, gdziekol:wiek poj,echalby sobie taki {)bywatel, ws,zędzie dostrzega te
same lub podobne, w zależno;ki od 'stopnia percepcji,
strZleC,hy, a i kotew.ratki
"wszędy pIZ'ędą równo",
PrzyczYJny t.eg.o stanu rzeczy są zm~rne-- sc'hema'tYZJTIeks!pozyc,Ji, niedostateczne
:lwypuklenie j·ej reg·i,olnal'nego charakteru ·o'r·az brak akcEil1,tów ożywiających ')rzed,tawianą n-eczyw,ista-ść.
Spróbu'jmy zatem zasita,nowić s:Lę,Jakie walrunki winna spełniać każda wys·tawa,
'Jy zo;;tała odpowie:dnio p.rzyjęta przez ZJwiedzający-ch, Oto niektóre z nich:
ie-mal a'tra:kcyjny i w mialrę mOŻJ1,Lwościaktualny, tzn, będący próbą wyjści:ł
naprzec'iMT społecznym oczekiwani,om ,ewentualni'e powiąmny z mijającymi rocznicami, okolicznośeiami (ważne joest też podkreślenie s,pecyfi:k'i danego tematu);
- autentyczność
i :oryginaln:J'ść wystawy, spois,obu eks'Ponowania ułatwiająca
datarc,'e do widza;
-- właści'wa rek·lama będąca od1Yi·ciemrangi eks.pozy,cji i jej organizatora;
częs,to
sposób "sprzedauia" dec)'1duje o po,wodzeniu wy,sbwy.
Sumują<:, cało'ść winna dostar,czyć od'o'iorcom mnó.s'Lwo oczekiw3Jnych bądź nieoczekiwanych w,raźeń pobudzającyc:h do my,ślenia i dy:skuslji, zaś osoby bardziej
za,inter'e:sO'wa:neskłaniać do zgłębienia tematu,
Wystawą, w moim odcZ!u-ciu sPie~niającą w,spomnia,ne wyżej wymo,gi, jest ekspo.zycja kru:k:olwskiego MUZEum Etnolg,rafic.znego pt, "Matka Bo,ska Częstocho,ws,ka
w p:),lsbC'j sztuce ludowej i popular:nej" (8 X-3D XI 82).
~a'd aktiUa.lnośc:ią i atrakcyjnośdą
tematu wręc'z nie wypada się rozwodzić.
Obch~dZQny w całej Pol's·c·c jul:>i,leusz 600-I'ecia obecno.ści obrazu Ma'tki Boskiej
w sanktuarium
jais:no.górs.k,im rodzi w ś'Wiadomoś·ci wielu pytanie: jak dO!szło do
tego, iż jed€'J1 z wielu i.stniejącyc:h na pols,bch zLemia<:h wi~eI1uf';ków Maryi zdobył
tiobie tak puwszechny kult i odegJrał ni'epośledr,.ią rolę w życiu narodu? Skąd przybył? ·W jaki s;posób następowało przeni'ka'nie, rozs'ze,-zanioC-oraz z'miana kult:.Hcw€go
archetypu, którym jest ow.!. ikona?
384
Kronika
Obraz ten miał w pr.:res'złosei i pos'iada nadal s.zcz~gó1ne znaczenie dla narodu
polsk,ie~o. Dla~ze.g{)? otóż j'e5It to jeden z na'js'tar,s:z)"dh istniejących Maryjnych obrazów kultOiWyclh DJaZliJem'ia.ahplJlk;l~ic!h.J'elgiopochodwnie mviane jest legerJIdą. Wecllug
j,ednej z wi·elu wer'Sl.i!i,tej niaj:b.a;ridz!iejmanei,
au!1!orem dZiieła jest św. Łuilw:sl..
Z Ziemi ŚWiętej POIPr'zez Kwisltanty.nopoI i RuS ootairł obraz do Polski za sprawą
księeia WładYlSława OpolcZiylka, ktory umieśdł wizeTUnek w uf'llridoWianym pr·Ziez
s,iebie kla<szJtorze 00. PaullilnÓIWw OzęstochQwie w mlk'll .131812
(zaświ,a'dcZia.ją o 'tym
źródła pilsane). Już wtedy Ciągnęły tam pi'e~gl[zYlffi~iz Polsl~i i krajów sąs·i~dnich
'M:iejlSceto I1Jawi~dzał n!ie ,ty.ll~oJ)OOlS:ty
luki, ale s~lachta i królowie p'o'lscy, poc,zynając
od WŁadysława Ja,giełły. Fakit najbalI:dZii'ej ZDJa'czący w dz~ejac;h kultu częstochOfW.skiej iJkony miał muejlS,cew r;oIlrn 165:6 w katedrze l'wo'Wlski~, w .której to król JaJ,
Kazimierz
w Uiroczy.stych s-[UjbaicihQgłOiSliłMa'tkę Bos·ką CzęstoClhQ'wSlką Patronką
na:odu p.olskiego li jego KTÓIOlWą.
W oią!gu szesdu W'i,eków ,~uUu owe s:pecY'fic,zrlJew.ięzy dU'Clhowełączące Po'lakÓ\v
z Jasną GÓlrą ulegały ciągłym przeolbrażeniom. ZnaLazło to swój wyra,z w sztuce
i literaltur"'-e, l'icZTIY'chleg'eII1!da(!h,pi,eśJlJiaah i zwyczajaeth. P'ow:szechnie wierzono.
zwł'a's;zcZ:apo Jl!iooldanej próbie zajęCIia kl$:utQI',u pl1Zez Szw,edów w ok;r'esie Potopu
iż jest to Zina/k obeanoodi BoŻ'ej, jaki ·oItr~ymal naród z'a pośr-ednLobwem CzalNllej
1\Jladonny. Zywotina a~k1Jua.lno.śćtema'tu jest więc n!i~odwa.ża;]ny.m a,tutem wy,:S!tawy.
Au-tentycZifiość li orY@na'luaść to k'olejne jej plus,y wykiOl'zys:talle przez autorów:
AlekJsandr-ę Jacher-Tys.ZkOlWą i Ma·ej'ejla Beirerndol'fa oraz twórcqw ®ra'wy plaS'tyc'znej - Annę MiśC'iwluijews:ką-lWaJj!dę
i Leszka Wajdę. Różnowldność wątków formalnych i treściOfWych 'w pol'slldej s,zt'Uce ludowej (w pOIW:iązaniu.z rz'emiolsłem i sztuką
cec'hOlwą) jakie narastały
wdkół o1>razu Malki Boo~iej C.zęstochowskiej w ciąg!1
wIeków to myśl przewodni·a towarzys.ząca tiwór,com tej u;da.nej ekisipozycji.
,Wysta,wę otWliera i zamyka kQP'~ wizeruniku ja'Sllogórnkiiego (udo:;tę,pni'orkl
przez 00. Pauli:nÓtw ze Skał\~i), ibędą.ca jednoc'ześnie punktem c·e-ITtra1nym, od któTe.gO'roZipacz'yna się i k'ończy 71Wiedzanie. Cala za:ś res:uta jest i\.ustracją tego czym
był :i czym je5't ów wizerunek w ~ia:dn.mości naJsz'e,g,onarodu.
Na wysta1wile zalprezentOlWalnO,w ulk~adzie ohr-onologicznym, e~ponaty
powstak
WiiekiuXVI:l, a,ż do początku lla,t 80-tyc1h na,s,z'ego stuił!ecia. Pierwsze saile mies'ZJCZąobiekty na.j-~tars-ze (XVll wi,elk), Z'\Vlią.za;ne:ue sztuką
kośoielną ·Lpr,zezrJa'c,zone dla potTZieb kUllt'owych (,obrazy wmY/Win:e).Obolk:nich wiszą
miedziane, dbustroIlJll:ie malowane s·zkJa)pl'er:z.e
~ ryn:gmfy, pochodzące m. in. z czasów konfe.demcj\i barr\Slkiej,.TypQ'we mala'rs'two częstoohows'kie reprez'enl1;ują obrazy
d,wUSlbre£owe (oj,e~, płó!ln:o) IPrzeldstaiwl:aljąoe postać M'atkil Ec.±ej z D,z.ieciątkJiem n.
rękJu ,i św:iętych patronów na tIe pauliińlSki1e1gokla,s'ztoru. Ni~t:j'lpQwY'm elkslpana'Uem,
Zie wz:gll'ędu na
r.za'd:kiość wy"tępOfW'an'ia techniiki i s,ur-owea, j,es;t 'butaj marmur,OIWd
pł;yta z wyrytym wizler-un:k,1em Maryi. Idąc da'Iej jesteśmy świadkalmi przeobrarieil.
jakim ulegała 1:Jwórcz.ość'tzw. W<łTs'zta!tów częstocho,wskich pod wpływem gustó""ówczesinych odbiorców. Wlliek XIX t() akir-e§ m~lS-aw;ej."produllmj,i" obra'zów wy,k,oil1anyc'h iedlmi1ką wy<sa-dzania i gr,zelbylkowaniJa, zadeITUl,ootrowalną na ~~Ik!u .kiolej.nych.
Il!iewykońc:7Jonyc!h ,pra,ca:ch. Zróżni'Co(J'.\T.aI11ie
po,d w.Ziględem wielkoścI, odmaczają
Sil;
ży.wymi kol.aram'i, boga'tą orm:amell'tyką (s.'Ztuczne kiw:ia,ty, złote lub srebrne gwiaz;di~i,itp.). Kalej,ne etapy 'ejwCJIlucj'i
mallarstwa t,o prz:ejlście ()Id wiz,erUinków Maryi wykonalnydh na sikJle, PQPfZJezręc=i'e ~o1or-OfWalfi,e
miedZJ~orYityi drzeworyty, do również rE~clliniebarw,ionyah .Ji~tag,raftiz początku witeku XIX.
w o,kTesie od piel1Wszej polowy
Girariiika s:tan:OIWidr~
TÓWn-oOOgiy
!rJl\ui p~u1ary·zaCJj'i ku.1Jtu obra;1.u j<ł&nOlgórsidego. BCJlga:ctwowar-iantQ:w grafro:mych ·ukiaz;u'jącyc.ł1wizel!'UJr1ekCza'rnej Ma-ctonny.
jego koronac:ję czy dzieje, dzięki mas'OIWej i s,ery~nej produ'kiC'i (dru'karnJie) pozwala
385
Kronika
uzmysł<owlić sobie, jak pOltężny był za,sięg oddziaływania
kultu
Ma'bkti Boskiej
Czę-
stochOlWlSkiej.
Na w)'istawie pokaz,arLo m. in. małe drze,woryty, miedZlioryty tłocwme na pergami~i:e (XVII - XIX wiek), dl'l~ki z m()d~itwami, obrazki dewocyjne
drukowane
Vi
PO:Isce, Fr:anaji, Ni'emczech, Aus'trii, Cz,e'cha'Clh.i na WęgrzeClh. Br,zedstawhmJ'J
równi,eż dr.wworyty ludo!we iW poslta'ci OIbrazów tłoczonych (XVIII i XIX wiek).
Odr'ębny, ni:e~wykj.e biOlga,tydZli'ał stanowi me'taIOlplastyka: medale r,o,czni,cowe 300 rocz.ni'c'a ślubów Jana Kazimierza, meda~iiki dewocyjne (z doda,tk]em bunsztynu,
..,zkła i parcelany) oraz wSIPókzesn,e ryngrafy z ak,centa,mi pa:tr]oltycznymi.
:Pirzykładem wszechobeanoś'c1i kultu częstoc!howski'ej Maryli i przywiąza:nia doń.
jest wizerur~ek (}bozowej Czannej Mad:mny wykOiTIany prvez jeclin'ego z więźniów
Oświęcimi'\.
Na kGln'e: -- współczl's':10Ść. Elcmentem
łączącym ją z ~poką milnlioną, jest
anonimowo,ś6 twórcÓlw oraz rnas'olwość pows'tają,cyClh dz[,eł. ZaigaldIJ'ien,i,ewSiDókzeSllly.ch pi'el.gll"zyo;nekprzedstawia 'tzw. twómz.ość odpu;,towa, pamiątkarstwo
dewO'cyjne, częśc:iow.J inspirowane przez pauliiński ko:nwent. I tu, ni,ema,l ka:l,dy pr,zywołuje
w pamię<:,i s,w,je pierws,ze wrażenia z pobytu w Częstocholw,i,e, p'ozna,je starą bu··
telkę na w;)dęze źródełka ~w. BaI1bairy. wypalar-e w drewnie Wlidoki z Jasną Górą,
plastikowe z~'a'czjkti z portr'etem Maryi, milCJnliącesię w blasku świateł medaliki.
W ruie:jecliny:mą:lhumie prlz'e~h()wywana j1est fnt,()grafia pi'eLgrzyma utmwalona na
ekranie w,raz postacią Jasnogól1ski'ej Pal!li'e:nki na t,l:e kl,asztoru z napisem "Pamiętaj
o mU1lie!".Dzi:ś ekran ten wUslina śctaui,e (jbył projekt, aby w cza:sie tl'wani:a wystawy spełniał on swą pieflwoitną fUlnkcję - n~estety zahrakło papieru foto:~raficzrreg.o ., .). Wi~półc~estl1atwór,czość ludowla - p1askorz,eżby, oh+'uzy, kapllkzikiWlfaz
z do;:;konałymi f'OItolgI"all1lami
allitorstwa Adama Bujaika (,;,cenlki rodzajow'e ukazując,p
reali:a "pielgrzymo:waOlia do Jasnej Góry G:I)ęstochQIWs'ki]ej'"
omz at:mcsferę jarmarku
i kramrkbw o'tac,za,ją,cyoh to miej,s:e:e) i ś:p~e'Wpielgrzymów
Cidtwalrzany z ma~netofonu pold'kreśla znaczenie i współcz:esną rolę obra21u Matki BClskJiej Gzęslto:oh:0iwsk]E'lj
w żyoiu rel'igijnym nasze~o społ,eczeństwa.
Elementem łączącym wSlzylstk:~eczęści wysltarwy, prócz ws'polnnianej jlUż kopiLi
,;Jawnej ikony, jest funkcj:a kult'Olwa obrazu ,w prz'eszłości zi,lustrowarJla pOpr21el
fotografie
mi'edZliorytów, htClgraf'ii i ryc,in pr21ed~tawiającyah
Częstochowę
jako
miejsce hcznych piell~rZJY1mek.Odtwolrzony fr,agment wnętrm rn~e521kalnego z ołtarzyk,ien1 domowym olm,z obrazy z przydl102mylc,h kapti'cz.elk i Isztandary kośCiidne.
uwydatniia'ją c:iąrg1eżY'we więzy wiz,erunk1u Pa:Ilii Ja,snogónskiej z polską kultlurą·
NaJeży jes:z.cze zwróaić uwa,gę na techn:iczJJ1ą st,ronę ekspozy'c:ji. KHkul:etni okres
przygotowali po~wo,Lił orlgalnizatorom na ZigromadZltmie pall"'Uty;s:ięcy obi,ektów z muzeów p.aństwowy:dh, kOIŚidielnych,klas.21tornych, a ta:kri;e z kolE~k:cjipryW.artny'ch. Kolejnym, ni'ezwyk'le waż<nym krokiem były żmudine .j długoitrwa,łe prac.t:' konserwatorrs'kie.. Stan wi'elu eiks'P'on<ltówwy;m~ga'ł natychmiaistowej
i gruntownej
r'estaura,cji,
jzięki której ni.ej:eden oibra'z prvedłUll,ył sWQje ~strlJ!]el1lieoclizYiskując d'lwny bla",k
Nie wszys'tlkim obiek'tom mcyŻina było pr:zYWfló"ić i'ah pierwotny
wygląd. W,cz,eślJliejs'Ze, nieum:iej:ętnie prz,eprlowadzoIJe zabiegi r.erlOwaoy;jne nj.(~CrdrwTacalilJ:ie
zmieniły ich au,tentyc,zną sza~Lę.'ZaJSIt:Ols,O'wany
chrOlnololgilc21ny,ukŁad ekspJzyoji podkreślający ewouucję t'ematu i uka:z;ujący prz.eljśde od sz'tu.kti eMarnej
do masowej.
odpustowo-j:arrmarczn:ej pro,clu'kcji, stanowi ni'ez,alPrz,ecw.1ny walor wy;stawy. Za'demOlJJS:trrorwa:na
w wieilu przypadkach
te'chnololgia wYCclbu, ('Il(P. PClszczególne eta,py
te:dhIJiiki wys'aidZla:nila,przedsta'w:1one na kJirlku n:i'elwyko:ń!czonY'chobira,za:ch) pozwala
WlidwWli na pozll1an:ie tajników Ó:wc21esneg.orz:e:miosł!a malarsktiego. Nliezwy:kle wail,!:ym akcen'tern jest ukazanie funkcj;i, j<tką olbraz jaiSi1ogÓl1s,kipełaił w kul,tul1ze
:.!5 Lud,
t. LXVU
386
Kronika
~ życiu narodu. DOIkła,dne, zwięźle podane i'ruformacje oraz dysikretne oświetl€ll1/ie.
w 1P000ąc;renJi,u
z mu,zyką (w końcowej c.zęścl ekspOIZycji) dają możliwość sallno~ie'1nej
kOil1templacjri tematu.
Jedyny
manlmment
stanowi nadmierne
zagęs'wrenic
obiektów wyn:il'k1ające ze
slkromn)'ic.h war,ltnkÓ'W 1000a~'0'W)'ich.Utl'u'd.nia to w pewnym stOipniu ucihwycmie
specyf,iki pos~czegóil.ny;ch dZJiałów ekisipozYClji.Do'1y;czy to sz.cze.góbn,ie ma~a'rs.twa zadmwje ono połoIwę powtief'ZJohni wystawowej
gdZ'ie wis.zące "rama w ramę"
obnazy za1:rac1ają swój indy1W,iduaiLny,i nJi,epowtanza1lny chaTakter, a boga.ta kiQIQryMy,lm kaŻldego z niiclh ~daje s!ię rOlz.mywać w mnOlgośc:i pnewntowanych
obrazÓlw.
Ta drobna - w kant~k!śc,iJe całoś0i wys'tawy - niJedosk(}nałoOlśćznajiduj,c u.spralWiedl:iwienie w chęc-i u'kazaruia z,Wliectzają'C)'imW"dżnośc:i i żywotnośd
tematu jas.nogó,rs:kie~o, a jeclirJJoc<ześnó.e
oogactwa i rÓŹln:ono!dnoŚCli
w ja,kie~ objawiało "ie jegQ is,tnoenie w na'Szej kulturze.
EkSipCllZyoja'klmJ!rowsika joes't więc ,piJerw5izą w Pols'cEl wysta wą monDgraficzn:i
przeooJta'Wia.jącą genez~ i etapy przedbra."Żeń kltl'tu M<1'tki Boskiej Częstoc.how.sk;iej
w ikOlnograifiti połs!kiej.
:Dodatkowym
suJcceslem orgaIllirm'torów wystawy
jest QPublli'kowanie katalog'.l
~luSitromanego pięknymi, kdlowwymi
repr(Jduflwjami Jacka KUibi,eny i WojcieICha
StaS'zk'ie-W1icza,z faK:lhowym kamellltaJrz,em AI.eksalnldry Ja<Ciher-TY'~ZikOlWej.
Staranna
s,ZJa1tag:ralf1lc'znaplakatu ora,z liczne zapow,iedZJi, a 'tak,że późniejsze, po,zy;1;ywne recreJ:lizjew pras'ie, radii'll i tcle'WuzUliwyisltalnezająco za'I'e'kla,mowały szerokliej puhlliJczności W)'lS,tiawękrakowlS1kielgOMuz..eum Bt!niOlgrn.ficw.ego.
Dla pI'Zeciiętnego widza jest ona Ok-d,Z,jądo re111eks'jtinad bogadwem
n\łswj lkulilliry t.:worzOiIlle'jna prZlesltirzeni dz,iejów przez ~iczne pokoleni<l pr,wdkÓW. Naukowcy
mś Jmłdą jedyną w swO'im I1()IdJza'juoJka:lJjędo przeprowadzenia
wJiik.Li'wych j wtieloa'SlPe.kltowj"c:hbadal'l na taik dużej j],ości maleriałów
i źródeł, jaką lap,rezentowan()
w sa'\.ach dawnego Ra't!usrza na KaZlimierzu.
Janusz
ETNOGRAFICZNE
WYISTAiWY C~\V;E
WOJEWODZTWO
ZORGANIZOWANE
WARSZAWSlKIE
Jaskulski
W WSI ROKU
STOŁECZNE
MUZEA
W a!J' eSZ a wa,
palrz
19m,
MU,Z1cumAzji i Pacy,f,~kru
Et'!lQgralfiicz,ne wys1awy
t. 66.
cmJSowe wrgall1,iZUWdnc w
1980 rOiku, Lud
"W kręgu kultury L:lO'S'U"
:Sc"€iI1arj,usz:A Polnllikliewskii,opra,wa plastye-zm: T. Walt,er. Eksp,o.zy.c:ja: 31. 03 - ~ .. 06 w Galerili NlUsa:nltara w War,!>w:wie, 250 eksponatów.
Ka,taI.dg i plakat.
387
Kronika
"Ceramika
dol1ny Ka:Łhmandu"
Scenariusz: Z. FilarsIki, OIprawa plastYlc,zna: M. Janilga. Ekspozycja: 31. 03 - 21. 013
w B.W.A. w GIdyrui; cZ€ll"Wiec-lipiec w Muzeum Okręgowym w Gorzowie Wilelkopolskim. 165 ekSIPona,tów. KatallQlg j plakat. Współol'.galnizatorzy: B.W.A. G,dyn;ia
oraz Muzeum Okręgowe w Gol'ZolWlieW i,elkopolskim .
.,Sz.tuka ludowa
AZ'j>iSrookowej
li Kaza{:hstanu"
~enaT,iusz i oprawa plalStyczJlla: N. SyczQIWa. Ekspozycja: 2'4.04 - 10.05 w Central1nym B.W.A. "Zachęta" w WaJiszaiWie; 2{). 05 - 01:5.06 w B.'W.A. w Katowicach.
70 ek:s:pOlna,ww. Katalog i plakat.
W,spółoiTIganiza'lolrzy: Państwowe
Muzeum
S:zJtJu.k:i
NaflOdÓiwWislJh\odu w MOL<;ik:wliJe,
Oen1JraJ1ne B.:W.A. w WaI1SizatWJi'e,
B.,W.A.
Katowice.
.,Malediwy"
&enalriusz i oprowa plas.ty'C'zna: B. Buczek-Płachtowa.
Eks!pozycja: 8·. 07 ~ 9. 08,
w Galerii "Nusantara"
w Wars~a'Wie. Ok. 50 eksponatów
i fotografie. Katalog,
plakat.
War
s z a w a, Pań:s'lwowe Muzeum
"Sztuka
EtnQlgraficzne
.i rękodZlieło ludowe
Cepelii"
Soe.nańUlSz: B. GOI1cz, oprawa plas.tyczna: W. Gałązka, komj,sarz wystawy: H.
Olędzka. Ekspozyoja: 1,3.01 - 31. 05. 750 ekSiponarow. Ka'talog, plaikat. W.'iipółorganizator: Związek Spółdz.ie!;."'i R~kodZJieła Ludowego i Artystycznego
"Oepelia".
,,Rremi'oslo
i s.ztu,ka I-rrdonezji"
Sce:oolriUls,z:M. NO'wuk. Ekspolzycja: 1,5.01 - 2:8. 0'2. w Muzeum Regionalaym
im.
W. StachO'Wiiaka w Tr,z,ciance. H8 ekspol1latów. Fo'lder. Wstpółarga1nii,zator: Muzeum Regiona.l,ne w Trzc'iance; Ekspozy'cja: 13,11 -:n. 12 w Muzeum Okręgowym w .Jelellliej GÓrz'e. 142 elkspona'ty. F'older. Współorganizator:
Muzeum Okręgowe w Jeleniej Górze .
.,Rękodzieł,o ludów
Scenal1iusz i oprawa
plast)"czn:a:
94 eksponaty. Kat'al()g.
Magjhrebu"
M. SztrantowiC'z.
Ekspozycja:
27. Ol -:i1. 05,
"Gora.lsk,ie zdnibni,ctwo w dr'ewnie"
S0enariusz
i opmwa plast)'('zTlla: A. W/(>da.rz. Ekspozycja:
eks pona1tów. Ka,ta.l'Oig.
otwal'cie
10. 02. lQ.3
"Wylstta~l ,prace HaJdelsł<1l11'ydh
pI'z.ez l;wómców Ludowych na aJUlkcję na nz€'Ciz'
SdUildaiI1ll1OiŚC'i
W~:e.i~iJej"
Oprawa pJastycz.na: pra'c{J'wni'cy PME. EkslPozycja: 1. 05 -10. 05. Ok. 400 eksponatów. Organizator: Komisja Zakładowa NSZZ "SoLida.rność".
"Stroje i ozddby ludówegzotycznyoh"
Scenapiusz: M. Nowilk, E. Pachciarek,
T. WalendziJa:k, M. Szt:rantow.ioz. EikJs,pozycja: 7.05 -'10.08
w Mureum OkręgowYlm w BiaŁej PO!dla5kJiej. '289 ek.>,ponatów. P.rze!Wodnik. Ws'półol1ganizator: Mu'Z€'um Okręgowe w Białej Podlaskiej.
"Re,gi-onaiLne lalki ,świat<a"
Scenariusz: B. Golacz. Oprawa plastyczna: I. i K,. Bu rIIlatowic zowie, komLsarz
wystawy: B. Ka,zinawska. Ekspozycja:
1- 30. 06. Informator.
WSIpÓłmlg,aln:izator:
Spótdzie1nia Pracy RękodZlieła ludowego i Artysity~z.nego im. St. Wyspliańs'kiieg'~
w Krak'O'Wlie.
25*
Kronika
388
"Polska
sztuka
I,udowa"
Soen:;rni'lliSz: A. KlU'rzą't~olwSllm. EkSll)'Jzyoja: 2:3..06 -31. 08 w MUZleu.m w GJ.ilwic.mh. 207 ei~onatów.
W1S1półongaITi'za'totr:Mu:zeum w Gliwi,oach.
"Swiat
SC€!Ilia,riusz i oprawa
19'312- 59 foto'gramów.
lD1di<llCl
Armery.kliLaC'ińiS'kiej"
pla::>tY'cZJla: T.
W,a[etlldz,'iaik. Ekspozycja:
"Pol.S1kie stmje
11. 07. '[,91811- 28.02.
ludowe"
Scenariusz:
G. Tk,ac:zy'k. EkSlpoz)'cja:
4.07 -n,. ()8 w Domu
clilnie. 411 ,klclmlpletćlw $tmjów oralz tikatnilny. DnctiOU1ffiaitor.
"La 1kii narodów
Kultury
w Swze-
ZSRR"
S!ce'l1Jariusz: G. Baiba'jaJ"JC, A. RaUf!likQwa, op.rawa plaS'tycZJna: K. BlIJIlltatowicz.
koomisarze wYiS'tawy: A. Ra'1:1nikowa, B. Q~Qdowska.
325 ekJsponatów.
Plakat.
WSlpó1or,gcllni'za'tor: Muzeum E1mQgrM'ni Nanodów ZSRiR w Lenir.g.w.dzioe
"K,uil~um
Ad:i~a.n['stanu"
Sc:enail' iJu,s,z: M. S,zlrant.aWlLcz. EJklSlpoz)"C'ja: 9... 10 -ilU. 12 w Ml1z'elum Okrę~()wym
ga:n:iza,tor: MUł.eum Ok:ręgowe
w K05zaillinie. 1132 eksponaty .. Ftdllder. W~o
IW KosZ;C\[liJnie.
"R~a
ludClWia na półJnoC'nym MaZG'ws.ZiU"
Sceoo'l1iu;s,z j opraw,a pJa,s1:yozna: H. o.l~dzk.a. ,Eklspozyoja: l'5.!0 .. 1!5. 1'2 w Domu
Ku'Ltury w Ciechall1Jawi:e. Ok. 300 eksponatów.
WS,pół'I),I]ga:niza;lor: M'L1ze'um w Oifec-hainowie.
,,PoLsJde tkalIlcny poctwój,ne"
Sc.enarilusz: G. 'I1kaezY'k. oprarwa plals'tYJC,Z'!la:K. Bu rna,l.owkz.
- 30.111. 7'5 tkail1Jin. Kata,log. p1a1ka'1:.
EJk5lpc.;,zy,cja:10.. 10 ..
".Bal,skJLe ma,1arsDwo HClii:Wl1e"
Scena,I1ius'z: A. K;unzątkowska.
EkSlPOz)"cjc\: 219,.110- 1i5.11 w Kl,ulbie MRuK 'N Częstochowie;
24.m - 1:5.,1:2 w KJluiblie M:R~K w By'tomiu. 45 oOIbrazów prezll:mtl.lją.cy'c.h
112 mala,rzy na i'wnY'Ch. IIl1if,onmaiar.
,,9wią:teClZlne zdcibniiictwo wnętrza"
Sc€il1aruuSlz: B. OgI1G1dowska, opflalWa plasl)'C2lna:
K. Bunllatowi'C,z.
;118.. 112.,1!9tH - 30. OS. ;]982. 30:3 ekSipanaty. KatuJleg, pla,ka1.
WOJEWODZTWO BIALSKo:PODL.ASiK1E
l\IUZEA
8 ,j a ł a
P o d I a ska.
Muzeum
OklI'ęgowe
,;OilnGidelk ,g<l!r'nc!al1S!lci
\'ol
BiLaiej
fudl~Siki'cj"
-patrz: Lu:bl'i'n, M'liz.eum Okrę~owe.
.pairz:
Państwuwe
"Stroje
i oZJdaby ludów
Muzeum
E'cllo,gra'hcZlne. WarsZlaw;l.
e,gJz,"}ty'cilnyah"
EkispozY'C'ja:
389
Kronika
Scenami,usz i oprawa
"Tka'l1lina podlaska"
plastyczna:
C. W,rębiak. Ekislpozyoja: 28.05 - 30. 06. 30 eks-
ponatów.
plakat.
Informator,
WOJEWODZETWO
BIAŁOSTOCKIE
MUZEA
B i a ł y s t o k,
Muzeum
Okręgowe
"Sztuka
ludowa
BiałoS!tocczyzny"
Scenamiu.,z: H. JakuibO'WtSka, O(pIfQ1waplastye;zna:
A. Szyman1uk. EkJSpazy.cja·
22.02 - '27.03 w Muzeum AJrcheo;JiogJic~nymw PlQlzl1anilu.,3129ekJs\pOlnarow. Eks;pozy,cja: 15.07 - 20. 03 w Muzeum Okręgo'wym w Bialymsltoiku. Pla,kJ~t.
"Współczesne
patrz:
Muzeum
LudOłwe malarstwo
na szkle"
E'1JnOlgrail1cznew T.oI1uniu,.
WOJEWODZTWO
BIELSKIE
MUZEA
Bielsko-B~ała
"Pszc.zyIisk.i-e zapaski
Scem\riusz:
B. Turno,
"Tkanina
Scenariusz:
der.
haftowane
S. Then.
ludowa ze zbiorów
muzeum
B. Twrno. Ekspozycja:
W i s Ia, Muzeum Beskidzkie
"Rzeźba
-
i trady-eyjne
EkS/pozycja:
okręgowego
A. Podź.orskiego
-
w Bielsku-Białej"
Fol-
w Cieszynie
Miec,hówJl:ii z Ustronia"
Scenariusz:
J. KrOlp, oprawa
plastyczna:
mUirz.ec-,kwiecień. Ok. 150 eksponatów.
"Prace
ludowe"
14.11. 198.1- 15.04. 1982. 36 eksponatów.
Odd~ial Muzeum
Stefana
kowaJlstwo
1. 08 - 1. e9. 47 eksponatów.
Z. Niemiec,
muzeum
i etnQgrafa"
Z. Niemiec,
W. Bękosz.
założyciela
Scenariusz:
J. Krop, oprawa plastyc,zna:
czerwi,oc - lipiec. Ok. 150 eksponatów.
W. Bękosz.
Ekspozycja:
Ekspozycja.
Ż y w i e c, Muzeum
"Wystawa
pokonkursowa
Scenanii\.lsz: M. Men~s, oprawa
50 ekspoootów.
plastyki
obrzędowej"
plas'tyc1JIla: B. Wrona.
"Z'Ciobnicliw:o stroju
,górali
Ekspozycja:
23.01 -1.7,03.
żywieck1k-h"
ScCtnari.usz: L. GIiaJjlIly,opralWa plals/,yczJIlIa:L. G<lQI,jlny,
J. GąsiJOrelk 47 eksponatów.
Kronika
390
Instytucje
Wado
niemuzealne
W i c e, Waldowicki Dom K'ultury
"WYSibalWaprelc tikJaJni~nyaritylStY'OZJllIej
z€lSlPOłiutllroiclklie~opl'zy
KluiEtiuJry"
WOJEWÓDZTWO
Waid:QW!ill\kJiun
Domu
BYDGOSK,IE
~IUZEA
C ho j n i c e, Mu.zeum Regliana'lne
"Hafty
Heleny
Q.raJbk~sikiie;j"
Scenariu!Sz i qpra,wa plas'ty,cZlIla:F1. Pa,jj~h. 1(,onsultac:ja: pmcOWlIliky lVLuz,eum
EtnOlglrat1ic.z.nego W T,oounri'l.l. Ekspozycja:
{l.03 -20. 05. 68 eksponatów.
"POikoI1ku:rsowa w~stawa
twÓ!~cZiośC'iludowej
Kaszub"
Sc·enariusz i opra,wa pla~'tYC1z;TIra
: K. Lemańcz'tlik. kQIls'u,lil;aClja:pral::awtnJicy Muzeum Etnografkznego
W T,OIl'uruiJu.EJkspozycja 6.06 - 2,0.:10. 99 eksponatów.
Plakat.
WOJEWÓrYZ/r,WO
CIECHANOWSIGE
MUZEA
p u ł t u s k, Mu,z,eum ReigiQIlla!l:ne
,,'I1ka c'two, ha£ty i c,eramiika kJuI'IP!JO'WskiejPiuszozy Bia,łej"
ScenariJu,s,z: J. śniegoclk!h, O,pffilWla plastyczna:
K. Różańska. EkJSpOzyoja: 25.07-28. OS. 67 e1mponatów. Pla"kat..
1
WOJEWÓDZTWO
GDAt:lSKIE
MUZEA
G d a ń s k, Muzeum Narodowe.
Oddział Etnografii
"Rzeźba
W
Oliwie
luidOlWaPomorza"
Scenafliusz: T. Przała, oprawa plastyczna:
W. CzerJllieWls.ki. Eks.pozycja:
oie: 19.11. 320 eksponatów. Lnio:rmatOlr, pl'akJa,t.
Kar
t u z y, Muzeum
otwar-
Kaszubski,e
"Gal1Ilcarstwo
luda,we
KaszuJb Srodkowych"
Scenariusz:
E. Paross'a-Giel'uCika, ko'nsu1tae:ja: T. Przała.
W lutym
1980. 76 eksponatów. Katal~
EkspozYlC'ia: otwarCli~
391
Kronika
Koś cie
r 'L y n a, Ka,szJUhs,k,iBark EtnQgralHcZiDYwe Wdzydzach
"Kals2'Jubslk,ipalrk etnOlgralfi'c.zny we Widzyclizach pa'tT,z: Etno\l?JI'af~czne Wystawy
"Ka'szuiby
-
wyJS.tawa ind',ormacyji1a"
czasiQIwe 2'JCJlI1ganli'2'JOWalDe
w N~80 r. I..n.Iid1'!Ji8,2,t. 66
z'~emia i Lu,d~i,e" ~wy,sta'Wa fotQ~ra:f,i'::,2'JIlJa)
rSoenalriusz: G. Jeske, G. FeLl" opra'wa plaS'ty;cZJIla: G. J,eske. E~siPozycja:
- 31. 07. 30 plans'z ze zdjęoiami fot'Qgrailliezny;mi. Plakat ..
Instytu.cje
IR 07 -
niemuzealne
G da ńs k, Wojewódzki
Ośr'odek Kul,tury
"Ws,P'ółc.2'Jesna s'2'Jtuka KaGzub Śroclikow)'lch"
Scenarius'z: K. Szałaśna, oprawa p)a,styc:ma: A. Bartk,iew,iIc,z. EkSIPlozy;cja: 5 - 7. 05
w MDK w Kartuza,clh. 100 ek:Slpona'tów; 28.05 - ~li.112 w GiOK w SławQSlzy;nie woj.
Gdańsk. 50 eksponatów;
8.07. 119!&1- 311. 03:. 1918:2. 60 ek!spCJlIlaitów.
WOJEWODZTWO
GORZOWSKIE
MUZEA
B a r l i n e k, Muzeum
RegionaLne
"Na.rzędzia
Scenar.iusz
eksponaty.
oprawa
"Technika
Seena,r[u!Sz i oprawa
ponatów.
pracy
w gospodars'twi1e
plasty;czna:
J. Krupa.
na us.łu,ga{~h·c.zlowielm
pla,styczma:
J. Krupa.
G <Jr z Ó w W i e l k o p {)l s k i, Muzeum
"Ceramika
patrz:
Warszawa,
"Nowe
Muzeum
etnograficzne
P-oooań. Muzeum
na,bytki
"Haft
a dZLŚ"
maj - sierpień.
1,511 eks-
Okręgowe
doliny
Kathmandu"
muzeum
plastyczna:
ludowa
okręgowego
W. Sadowski.
o tematyoe
EtnQ~rafLczne.
"Wielkopolska
!pa'trz: BOtZnań, Muzeum
wczoraj
Ekspozycja:
w Gorzowie"
Ekspozy,cja:
15.05-
Regtonalne
"Rzeźba
patrz:
-
styczeń - Cozerwiec. 203
Azj,i i Pacyfiku.
Scenariusz:
1. Ja.sińska.
oprawa
- 30. 06. Ok. 80 eksponatów.
:\1 i ę d z y c hó d, Muzeum
dOIlU'CJIWYIIll"
EkspozY'cja:
muzycznej"
Oddztał
Muzeum
Narodowego.
Ludowa I;2'Jeźba sakralna"
Etnog,raf'iczne,
Oddział
uJ~ra,ińJsk,i Stefanii
Muzeum
Na,rodow~'O,.
,Korżyńskiej"
:Scenariuslz: R. SkŁadkowski, oprawa. plasty,czna:
E'ks:p.otZyc.ja:20.. -lO -1~5. m. Ok. 30 ek"pona:t,ów.
R. Slkł,~dikolws'ki, D. Schrwendke.
392
Kronika
M i ę id z Y if Z e c z, Muzeum
"Starqpolskd
,patrz:
t. 66..
EWlOIg,ra!ficz.n.ewystawy
pienn:ikŚW1iątecwy"
czasowe
"Poka,z pisan~k
zorganizowane
W 1-980 r.
Lud
1:982,
i paLm \Vtielkanocnych"
Scenariusz:
J. Pator:s1ka, ~prawa plastyczna:
pozycJa: 14.04 - 30.04. 711e'kisipona!tów.
WOJEWÓDZTWO
R. PatQrs:kii, ,Z. Bączko\V!s!ó. Eks-
JELENIOGÓRSKIE
MUZEA
K a m i en n a G Ó if a, Muzeum T.kad.Wa DolnOiŚląskJiego
"c z.e,pk'i Śiląsk,je i inne eleme<n'ty Ulaioru kcfuicceg·o XIX
Scenariusz
i oprawa
31 ek!Spcmat6w.
plastYIC.z.na: praoO'W'IlJicy Muzeum.
WOJEWÓDZTWO
w. '.
Ek:!ij>ozycja: li.stcwa;d.
KALISKIE
MUZEA
K a l i s z, Mu.zeum Okręgowe
"SwiątkJi krakowskiie
patrz:
GIJi:wiJc,e,
Muzeum.
patrz:
SzczeclLn, Muzeum Narodowe.
W XIX w."
"Indi'aiIl!ie Andów i dŻUJngli pemwiańskiej"
WOJEWÓDZTWO
KATOWICKIE
MUZEA
B ę d z i ,n, Muzeum
Zagłębia
,.KolOlfQWe Za,Li.pie"
patrz:
,Tarn6w, Muzeum Ok>ręgowe.
B y t o m, Muzeum
Górnośląskile
"Zdobn:io1:lwo stwlju
ludowego
Zliemi cies,zyńskiej"'
Scenariusz: B. Bazielich,oprawa
p!astYClZna: plastyk Muzeum Sląskiego W KatoWlicaoh. Ek.'Ipozycja: 2.03 - 24.03 .. 106 ekJsipOlna:t6w.WSlPóŁong-anizator: Muzeum
Uniwersytetu
$ląskiego W KatO'W'icac~
393
Kronika
"PmvstalIlia Śląs!kJ1e w J'llalarotWli,e niepr·od"esjoooLnym"
Scenariusz:
B. IBa.Zliel,ich.EkSIPolzycja: 7.05 - 311,.05. 318 obrazów.
Katalog,
plakat.
"W.SIp6!JC':res,na
s:lJ1;,uk·aludOlWa"
Scenariusz: M. Kuczyńs'ka, QPlffi'wa p1.a&tycZIIla:J. Szu dIak. EksiPozycja:
1981 - mairzec 196~. 271 eOOsporratów. Ka,ta1<Jg,plakat.
grudziei1
G l i w i c e, Mruzeum
"Rz,e~ba lrudOlWaw :zbiorach mlUze,um g:J:iwick,i!ego"
Scenarr1usz: G. PJ"z)'lbył, oprawa
300 eks.pQil1ai6w.
"Swią:tki
plastYCZLTla:A Halka.
krakows1cie
EksiPozYi0ja: 8.01 - 13. 04.
z XIX w.'"
ScenaI':iUs.z: G. Przj'!był, oprawa plas1yCZlIla: P. Rondaiski. EkSJPOzyoeja: Z8. 05 - .30. (}J) w Muzeum Okręgow)'lm Ziemi Ka.lliskiej. Ok. 300ekJs.poo.atow. Katał,og.
WspółOlrgan'i7Ja'tor: Muzeum Okręgowe Ziemi K'a,1.iskiej.
"Polska
;patrz: Wal1szawa, Państwowe
sztuka
ludowa"
Muz-eum Etno;gra.fkzne
R a c iib ó :r z, Muzeum
"Malar.sltw{) Katar.zyny
patrz: Kra,ków. Muzeum
Ga,włowej"
Etl1iOgJrad'kozJne
"Str'oje
Ludowe w c.ieszyńskiem"
Scenariusz:
1. Bukows:ka-,F,I,oreńska, oprawa
plastyczna:
H. Pi.er.gies-Hl.ubek.
M. zaWlisła.. Ekslpozyaja: m. 10 - 31. 12. 230 ek'S'ponatów. Katalog. WspÓ!,ol1gall1'i.zato,r: Muzeum w R'y!bni'lm.
Zabrze,
Muzeum
"Gobeliny
Lu:boan.iry SkUil.slkLej"
Scell1a,rnus;z: L Parwlas-KOIs" opra,wa pbstyc'zna:
W. Pif'alllldzioch. Eiksipozycja~
8. Ol -219,. OQ. 1'5 ekslponatów. Folder. WSlp6łolnga:l1liza1tor,zy:Muzeum w Chrzanowie, Muzeum w Oh>orz.owile"Muzeum w RybJ'lJilw.
"Ma'laT'siw{) EwaLda Gawl,ika"
Scena:riiUsz: . I. Pawlas..;Kos, oprawa
23. 1J4 - 311. Oó w Kl'Ulbie Towarzystwa
tóJW.In1orrnator.
"Temat
powstańczy
plastyc,zna:
Miło$ników
W. Pra:l1ldZJioch. Ekspozycja:
zaibrza "Pegaz". 5ą eksi[)Oina-
w plaS'ty,ce nieprO!f'esljona1.l1Iej"
Scenar.iuiSlz: 1. PaJwla.s-K'os, <Dipr'3lwapila.stY'c21oo: W
30. 1J4 - 30. 09.. Ok. 50 ekS(pOTIaWw.
,iPlaislty'ka niep.rofesjona1Jna
Brnnd21iOlOh. B)kJs,pJZY'<-1i<L
GOP-u"
.8ceooJ"iusz: J. Pawlas-Kos,
plastY'k muzeaLny z Bierkowlc. EkJsipozycja: 11. 05- '5.08 w MULe\liffi WISi Opolskliej w Opolu BierikO'wicach. M'l &!ij)OIl1atów. Ka,taIog, plaika't. Wsp6łOll'ganlizator: Muzeum Wsi! 0pOIIskdej..
"W świecie
ma.J.arzy wd:zjOil'1ierów"
Soena.riUiSZ: J. Pa:wlas-Koo,
OiP'rawa pla~tj'l(!iZ4la: W.
23.06 - 2'0.1-1, 95 ek>s(ponatów. Skladall1ika.
Pratn'<iz'iooh. Eksi>'QZ.y.cja:
394
Kronika
WOJEWOOZTWO
KfELEOKfE
MUZEA
K i e ~ ,c e, M,u,zeu:m Narodowe.
Dział E1ll1lQg.raif,~1
,.,Mal:al1Sillwoi rzeŹJba TadeUs'za Zak,a ze wsi Lazy koJo KLek"
Sc:ena:rliius:z i Qlpra'wa pl,alstY'c.zma: B. E11ber. E1kJSipozycja: otwarci,e: 1. 09,. 50 ekspanaiów. Katalog, plailmi.
"WS{PÓł'c~na
Ekspozyoja:
r,z.eŹJbaLudowa ze zJb~o:rów muzeum
Ins;tytucje
narodowego
w KJi,eLcach"
w K;1'llJh~eM'AiK Klielce-Cza>rnów. 50 eksponatów.
U" (}g,. -10.10
nti,e:muzeaJne
K 'i e J c e, 'I'QWarr.zys'1lwoPrzyjalCJiół Góf!l1licltwa. HUJllIliJctwai Przemy,słu
"Twó.nczoŚć ludQIWa wajewództwa
StaJr·C\polis.kiego
koiereektiego"
G.. LOTI/gowi!k, oprawa
.plas,ty'cz.na: S. Derewlatn:ko. E!kJspozyc.ja:
Dom Kultu,ry w Kiel12 - 1'3. (}9 w Nowej i.Shlip~. WSlpÓłoI'gJaJniz:aiiou:Wojewódzki
each.
Scenar1u:s'Z:
WOJEWODZTWO
Instytucje
KOSZALlIllsKIE
'Ililiemuzealne
K 0'8 z a, 1ii.illi,
W,ojewódz'kii Dom KlUlilUlry
,;TwórClzlośĆ l'U!dowa i pamiąilikiarsikJa woje!Wództwa
kos.zalliński,ego"
Sc.enalrtiluS'z: R. KOIZ~oWlSlka,
oprawa plasty,czJna: R. .KiOtZlawska, E. Dudka.. Ekspozycja: :n. 07 - ,'117..08. 1i30 ekslPonaiów. l<:atalQg.
WOJEWOOZTWO
KRAKOWSKIE
MUZEA
K T a k 6 W, Muzeum
Etn~aficz.ne
"MaJlaJI1S'tw,oKatarzyny
ScenaT'Wz:
J,. Lodzińs:ki
Ekspozycja:
Gawlowej"
17.02 - 10. (}4 w Muzeum
25 .eksporuatów. Kattal'Qg. Ws;pó1>Ol'galIliUltor:Muzeum
"lU
Tl"i-ennale Plastyki
w
R.a.ciborzu.
w RaciJoorzu.
Niepwfes.jonalnej"
SicenaxiillsfZ.:Z. Biisialk., A. Ja,cik()IWsk~,oprawa plastyc.zna: A. Mści!Wujewska-Waj1daJ.EksiPiozY'Coa:27.04 - Gil:. as. Ok. :?;SO ekSiponatów. Katailog, plakat.. WlS{PÓłong<alI'lJiza1torzy:CteIlltra1ny Ośrodek lVletodykii UpowszeCIhniania Ktultury, MiiIllist€Jrstwo
:KJurt'Ulry:i SzililUk1,WojewódzkJi Dom Kultury.
395
Kronika
W,spół'czeSiCla poUdka r.zeźJl>a I'udowa"
ScenanLu,sz: 1. Łopuszań,&ka, Qprawa p la;s'tycZJlla: A. l\1:ściWiujewska- Wajda.
zycja: 1'7.06 - 31'.0S. Ok. 3'00 ek'srponaltÓiw.. F.a,l,der.
"LudO'We tkaniny
dekoracyjne
Ek.siP'a~
w Palsc<e"
Sceood-u;:>z: Ii. Bi·tbner-Szewczy.kowa,
oprawa
plasty'cz:na:
A.
-Wajda. Elcslp();zycja: 28.09 -16;.ill.. Ok. :1,30 e.k1srpona1ów. FlalJder
MściwujeWlSlka-
"Dralbly pOILskie rw :kult:wfJze :l11'dowąj"
oprawa
pla:stya=:
A. Mościwujew\Sk-a-Waj.da
Scenall'iu,'>IZ: W. Grąlb.czerwski,
30.11LlOOl - 10.03.19'321.Ok. 250 eikl'5'PCII1atów F.olocier.
Ekspozycja:
Kra
k ó w, Muzeum
Historyczne
.Miasta
Kira'kowa
"Sz,op.ka kiro:lwwska
Soenaniu.sz i oprawa
1:982. 81 eksponatórw.
p1astyc:zma:
F'older.
M yś l e ill i c e., Muzeum
Regi lYnaJil1e
J.
"RzeŹJba Jó,zefa
Ekslpoz'yeja:
6,1t2,Ii9IH~ 2.02..
Janooa ..
Katarzy,ny
GawŁowej"
2.05 -1,2..06. 20 eksipona.tów.
"Rzetby
Stanilsława
Skomielskilego
Eks;pozyoja:
1'3.06 - 218.06. lill5 eksponatów.
Ekspozycja:
"Włeil'c.e żniwne
1·2.10 - 3.LI.. 20 ekSlpOl1atów.
Ins·tytueje
Eks\pw:ycja:
119.02- 30.04. 31 ek s!pcma:t ów.
"Mallal'stwo
Ekspozycja:
19181"
Bardlbas'ZJewsika.
ni.em
uzea
kwiaty
dożynkowe
b~bułkorwe"
..
Ine
Kra k ó w, SpóŁdzLelni'a Procy
SJpiańs:kieg o'
RękodZlieła
,,Regionalne
paM-z: W.aT'&zawa, .państwowe
Muz,eum
grad'MCozne,Oddzia-l Mu:ooum Na:rodowego.
WOJEWÓDZTWO
Ludowego
i ArtystycZJllego
im. St. Wy-
lalIci św:iata"
E'tnqgra.fliJC'.zne; Wrocław,
Muzeum
Etno-
KROŚNIEŃSKIE
MUZEA
S a.ill o ki, MuzeUiITl Budowruiciwa
Ludowego
"Faj.alIlJS,epal.sikJ,e :0IdpołQwy XIX w. ,do po!,qwy XX
WI."
:S:cena.r~uSlz: R. G.rządziela"
oprawa
p1<ais,tY'cllna: A,.Szczepklows·k1i.
·otwaT9te: ollerwiec 1980 r. Ok. 600 eksponatów.
FoLder.
E!ksjpoz'Y'cja
396
Kronika
,,Ikony
ze z.b1or6w Muzeum
BudownktJwa
Ludowego
w Sa'noiku"
Scena.t'irw~f:: J. Maili~nowska, Ekspozyoja: 115.09 -11',2.112 w Muzeum Regliona.1nym
w Ostrowcu Swię1Jokrzyskiun. 45 ekspOln·a'tów. W<sp6!orga!ll'izator: Muze.um Budownictwa Ludowego w SanoikIu.
WOJEWODZTWO
LUBELSKIE
MUZEA
L u h J i n, Muzeum OkręgQwe
"Di'mQlWeobrzędy lubelszczyzny"
SoeIlalriu.sz: D. Bawrilańs·ka-Ma·1JU:r,oprawa plasty;czma: K. W.i:tkQwska.. EksiPozycja: 30.01 -,1'5.02 w Pańsw!owej
F-ilha:rmoHiIDLubeJ.slkiiej. 87 ek.s,pona:tów..
"MaIOlWaJnyfajans
Scenariusz:
E. Kępa, Qpmwa
- ~O.03. 150 ekSlp<matów. Plakat.
"Ośmdek
włocławski"
plastyc:zna:
garncarsk.i
K. W1tkoWiska. Ękspozycja:
20.02-
w Białej-Podlaskiej"
Scenal'iusz: D. Pow:J.łańiSka-.Maz.u.r,oprawa plastyczna: K. W.itk.owska. EkspO!Zycja: 27.03 - 27.05 w Muzeum Okiręgowym w Białej Podlaskiej. 115 eksponatów.
Lnformator, polaka't. WSpw'of!l?)ani,zaitar:Muzeum Ok.ręgowe w Białej Podlaskiej.
"KWlia·1Jyw sz~uce luclpwej"
Sciena:rtiJu.sIz.:
S. Da dos, D. POWii:łańslk.a-Mazur, Qprawa plastyczna: A. Kuśmier,c,zyk-MainJkiil€'W1icz.
FJks;pozyoj>a: lł9..04 - 3'0.07. 460 eksponatów.
Katalog. WSipółor,gaI1li.zator: StowaTzyszenie rI'wórców Ludowych.
WOJEWDDZTWO
ŁOMZYŃSKJE
MUZEA
C lie c h a ill Q IW i e c, Muzeum ,R'oI1ir:u1citwa
lim. K. Kluka
"BrańJskie dy:wany dwuosnowowe"
Scenanru&z: T. Romal!1JQW5:ka,
oprawa
- Ul.04. 2i8 eksponaww.
"Wa.~ory estetyczne
Scenau'iulsz: T. ROImanowSika, oprawa
1981 - 1-02.119&2. 244 ekSlponaty ..
Ł o fi Ż a,
Muzeum
tkanin
W. BOl?)uClkL
Ekispmycja:
8.03-
podlaskich"
plastyczna:
W. Bol?)Ucki. FJkspozycja: lU'2
Okręgowe
"Rre:źJba i tkaJl'm
patrz:
1;. 66.
plastyczna:
Etrwgr.ailliczne wystawy
Iwnpiowsk·iej Piuszczy Białej"
eIllłS<>We
zorg"dnizowane w 1!ł80
fOlItU.
LlIId Hl&2,
Kronika
"Nabytki
muzeum
Soena,riu,sz: W. IPawbk,
-26,.04. 61 eik<stponatów.
397
(n,zęść etnograrnkzna)"
-
Hn5 - 1!}80
opraw,a p\;astyczma:
S. Kędz1el,aWlSki. Ekspozy;cja:
"SiJel'pecka
IUldowa"
rzeźba
16,.03-
pa'trz' Si e r:pc:-,Muz·eum i Pa:rk Etl1Jogra,fi'Czny.
WOH:wOnZTWO
M:IEJSKI,E
LO-OZo.KIE
MUZEA
"LaJllki ! l\'U!kie~ki IiJLmowe"
Sc:-en~['ilw>z:A. WoŹJniak. Elks,pozycoja: 30.0L - :!l'kOLw Z~B im. KU!IlliCikii~go
w f..lad7Ji.
49 eks'P'oltatćw.
,.50 l,at w s~użblie na'ukii i kuLtury"
SCEmdr'iu's'Z: T. Laiszczewstka, oprawa p!a,słtY'c~na: J,. WiJeclJar,ek, K.. Wi'eczorek,
J. SzymUlń.,iki"'Glanc. Eks'pozy,cja: aJ,:.01- 9.'10., 500 ek~<matów.
Kabalqg, fo1der.
"Strój
i 1Jk-.anina 11eg)bonówBoLski śroakowej
Scenariusz:
E. Kró!'ikowska.
Ekispozy>cjoa: 20.03 - 10.04 w ~Iu,bie MP.iK w Zduńskiiej-W\)!~il. 1122 ek,sporra'ty. F'Gllder. W'slpÓ'ło,nga;niza,Dor:KLub ,MiPIliKw Zduńskiej-Woh.
"PLI'k:at etno()'~mfLc:7Jnyze i~bi.orów MA:i:E w L01d'Zli"
Eksp,~z}'cju: 1.06 - 10.06 w M!DK "Lodex"
"Demony
polskie
w
w Łodzi;. l O eks'Por.atów.
wGdowiJ..."kach lalkowytC:h i £Hmacl1 animowanych"
&enaI1i'uSJz: M. Pilnińi~ka. E'kspozYClja: 30.06 -'L07 w B.W.A. w Słu,p"kiu. 107 ~ksp{)nutów., WSlpól,mgan!i.zatO'r: B.W,A, w SllUpsikiu.
"Zycie
C'odzi,enne w~i polSik:ej w r~eźb1e
ScenaJ'ilu~,L. A. PaWl1ikaw~kia, Z. M<ltk. Ek",po'zyaja:
nickieg:1 w LUdzi. 49 el\'sponatów.
lUIQrJlw,ej"
:30..07 - 5"lll w ZPB bm. K.u-
"M!iaJry i waJgi w tra'dycyjll1cj kJulltllor-z.e
ludmV1ej"
SoenaI'iusz:
nickieg.)
w
Pa,wlikawSika, Z. MI<.l'i<k.
EkiSlpc:zyej-a: ;)"U -'C~Ll',2 w ZPlB
t.A'dz;i. 25 eko;'poootów.
A.
WO.JEWODZTWO
lm.
Ku·..
NOWOSĄDEJCKIE
MUZEA
;.:[o w y S ą c: r., Muz0um
Okręgowe
"W'Slpókzeslne maialr...;two ludowe
an szkJle!.
Palgzy:na"
au'l wystawy: M. Kr,olh, oprawa plasl1:yC'zna: B. M, Mag):er'owl'e. Elkspozycj.a:
kWLL'\Cieó- lipiec. Ok. UIO ekJSipona1ów. Katalog.
K{)nll1>';l
Kronika
398
"KuLturo lou,dowa Sądeoc·zy.zny"
;K,OIniisa.r·zwystawy:
E. Dh.lJg,o.,>,z.
EkJs.pozyc.:j.a:maj - czerwiec
:l.,akIła:dówAwiQIV.'ydh w TaTnowie. 210 ekspooatów.
R a b k a - Z id !f Ó j,
Muzeum
w Domu
Kultury
lm. W. Orkana
".Wysltawa poik 011!kursowa kap.1iczek"
1
Sc,ena,riuiS~: Z. Ra~.
PI'a:kat.
B, PS-OWSkiLEks.pozY'cja:
..DG:W1narzeźba
Scenariusz:
ludowa
1.01. -2.03.
Ok. 50 eksponatów.
w foiogJratii Jac.kil Kubi,'~ny"
J. K.:.JIbi.ena.EkiSpo,zycja: 1.03 - 21.05, Ok. 40 fotQgramów.
"Dz,iecika w sztuce ludowej"
patr.z: Torun.
Mu:reum E!.no;g,raficZJ!le.
Z a k o p a fi e, MU'Zl€!Ulm
Tatrzanskie
im. T. ChałubiiliSlk1iego
.,Ma.1alnstwa Il!a s,zkLe Zofi:i Gąs.i:enicy-Roj"
ScenarJus.z: H. Sredniawa.
- l'uty. 54 elmponaity'.
",Malarstwo
na ".~Ie
oprawa
Władysława
pla,styczna:
E. Radzik.
Wa,lozaka Banieckj'ego
Bednarza"
Sicena,ri,lIJSlz: H.. S.ned:l'iawa, oprawa :plastycz,na:
7.04 w TatrZ!<lJl.sikim Towarzystwie
Kulturalnym
nutów.
"Rzeź'ba .Jalna Sm:igacza, ma,larstwo
Scena,rtiusz: H. Sr,e-dniawa, oprawa
34 eiksponaty,
i r.zeźba Bron;i.~ława
E. Rodzik. Ek,Sp0LYcja: 4.03·
Klub' "TurnJa". 80 ekspn-
nil szkle
plastycz,na:
Elk;;p:JZycja: styezell-
Ha,~j,ny ŚmigaczOlWej"
E, RDdzik. Ekspozycja:
8..04 - 7.06
"MaJ;~wsltw<o
n,a '&zJklleBarrbary Wat'Cizalk-Baniedd,C'j 'i RJlicźba W,ojciecha SLtarza"
Screnar,i'Us'z: I-t Srednlawa,
- 6..09. 53 eks,PQ:laty,
",Dawna
oprawa
p!a'siyc:t.na:
E. Rodz;ik. E.k,.pozycja:
,r.7..e:bba;u,óoiWa Podta'trza ; dawna l'ZieŹibal,udowa
Władysława Wernera"
Scenariusz: H. Sred:-ri<l'wa, opracowanie
- 4.10 w GaJer~i BWA-<Zakopane.
plastyczne:
P(}dtatna
14.07.-
w fatpgTaL:
E. R.od:t.ik. E.ksp:J.Zycja: 6,Og-
z 'u obr z y c a G 6 r in a, OraW6kJi PaTk Etnalgraf.il'zny
"Wys~awa
rzeźby Alojzego
SmJecha"
Scena rt~us.zj O/PT3'1,VIU ,plafsitYCiZIl!a:
J. Pi:l.ioh, kO'!1JSu},tucja.G. HerlJig- Wo\'Slka. })ks,pozY<'''j"a:20.06 - 311
ll'O. O~. 2).') ek1s>pcmatów.
,.Pop.lenerowa
wys.ta wC! maJar;;twa"
6cena;r:iUS:l j OIpTaWaplastyc'zna: zespół plastyików ucz'estn,iczących
ko'ncsuHJacija: G. Her.z;i;g-Wo!:ska,. Ek:Sipa.zy,cja: 29..08 -13l!10. Ok. 90
W,<;>póionga:nizat,OIf:
sekcja Ail"chi'te!ktiUryWnętrz ZPAlP Kraków,
w pleJ1erze
eks.ponatów
399
KTO'ni.ka
WOJEWODiZTWO
OLSZTYŃSlKNE
MUZEA
M ,r ą g 'o WO.
w O~sz'tYThie.
Muz,cum
Zi,e;-ni l\hągmvIslkiej.
"Dawna
wanmnńJska
Oddzia'ł
Muzeum
Warmii
rze:źlba ludowa"
iSCennr1fUsz: E. Kotlińslro.,
opraW<! p:lastYl~na:
S. I{;u!ś. Ek.sipozy'cja: 20.1.2,l9:80- '7\l O.l!!}Sl. Ok. 60 eks.porl!a:tów. Współonganizator:
Muzeum
Warmi:i
i Mawr
w Ołsz:tyni~
.;Tk:ail1ina l'udow-cl na Warmii
i Mazuraoh"
SCret.'liltrlius.z:E. Kolt1iirska. QplTaW<l
p!a&tycZ'na: S. Kuś. Ekspozycja:
20.12.:1000- 7.J0.19i8·L Ok. 60 e:ksi/JQI1J<1·tólWWiS<pólłic~l'ganJizat.or:Muwum
Warmii
i Marwil:
w O!lsIZltyIl'Le.
Instytucje
°
niemuzealne
l s z t y n.
Wojewódzki
DQm KJUIII~UTY
".s.ztuJ@ Ludowa
Warm'Li i Mazur"
ScenamuSiz: T. Korowaj, c~awa
p]as1yczlI1a: A. WydorsikL EkJspw.Y'CÓa:25.0930.09 w Wojewódz'k1im KUimiteco1e Z.SŁ. 70 ekoSiponaitów Plaka't. WS'PÓbaI1ganLza,tor:
Wojewódzki
Komitet
Z.S.L.
WOJDWODZTWO
OPOLSK,IE
MUZEA
K l u c z b () r k., Muzeum
..Piokol1!kursowa
im. JCllna DZllerzona
wystaw",
'.11i fJiJgutrah1y.ch -
wystawa
plener-owa"
SCiooariusz
i opmw:a pla~tY'c'1:!ll!a:R. Pastwińis:kJi.
Eks:p:ozycija: l7..Q9-25.09
.skwerze obOk pomn:ika ks. dr Jana Dzierż,::ma - Kluczbork
118eks'Pcmatów.
°
p o l e,
Wystawa
Muz,eum Śląska
na
OpLJ1lslki'Clgio
pDkonk>urs{)wa pl.
..,Plastyka
inaja
Scena.riusz:
E. Baczańska-Ku.hL
7.a2 1\69 eik.s'j)onatów. Kata1log.
1u;dowa i amatorska"
]'odz.:iJna"
oprawa
pIG'styczna:
z cyklu
R. KowaL
.•Mój
dom
EkspO'Lyc,Ja
7..0:1-
"Opoc1silru po.ncIela,na lnal,awana"
'Scena;rti.usz: E. BaczańSlka~Ku;h!.. Qprawa plasltycz.:na: prac,ow.nlcy
Działu E'\;.no·!Wilfui. Ekspozycja: 16.014- :2.07 w Muwum
w Namysł aWli e. 25:1 e!ksponatóIM.
Scenau<lulSz: E. l3at:rońs;Iro. .•KJu'hL dprawa ptla:sty\cZlI1a:M. Mazur., E. W:iJjas-Grocho'lsika. EkSlPOiZycja: 7.07 - HM1 w Mu·ZietUm w G'wd~owie.
251 ekspana-tów.
400
Kron'ŹJw
"P.las.tyka
Eugeniusza
M.aIlca malanstw.o
Scenan~~z:
E. BaICzańska..JK,u.W" oprawa
- 1&.05. 61 ek:spcmató.w. Ktatail~.
i rzeź.ba"
p!aS'ty.czna: R. Kowal.
WOJEWODZTWO
Ek.slpo;zycja: 25.04-
OSTROLĘCKIJE
MUZEA
o ..
;t l O ł ~ k a, Muzeum
akirę~owe
,;Strój
,Soona'I1itw;.z:
M. OlszewskJa,
w Ostrołęek,hm
'qprawa
kiujl1pioW'Skie"
p!a$tY<;'zlfla:
L. Solwll.
FJkJspozj'lCja:
10.09 -4.10
K!u1itUTY. 3i8 eikJSlponatÓ'w..
Domu
"Strój
ScenamiUJ:5:z:
i tka·ct'Wo
i tkact,wo
B. SokJołows.ka.
ludowe
p,U$zuzy
Bi'ałej"
2(},10- 'Ul w Wyszkow,skJim Domu K1u!Wis(pÓłoI1ga;n~za;j)or' OddZlia.ł Mu'zeum Okiręgowego
Ekspozj'!Cja:
tu.ry "Hiu'bU'i'k". 3.5 ekis'ponataw.
w WY6lZkJor.vtie.
WOJEWOnZ'I'WO
plil.~KE
MUZEA
T r iZ. c i a n k a. M'u'ZJeUJm m. Wiktom
9tad~owi'ak:a
"Rzem!Iosłoi
pa't:rz:
W'aI'SZI<IWa.. Państwowe
:s.z;I,U:kaInJdr)l'Jezji"
MU7,eum Etr:.(JIgrafiICLl'Je.
WOJEWODZTWO
PIOTROWSK'I·E
MUZEA
P .io t r:le ó w T T Yb u n a l s!k i, Muzeum
"Skr'zy:nie
SC€illl.ll11US:Z
i oprawa
IOOtÓW.
plastye?Jna:
Oku'~e
l·u:dowe
ma;['owan:e"
J. Pawł,ows.k:a. Ek:s.palY'oja·
;106 - 10.07. 18 ek:spo-
Plalkat.
R a d o m s k 0,
Mu'z'€'Um Regionalne
"LiJnaryty
Jana Nawaika"
Qprawa
p[,aSltyoZlllli: Z. Heliener'.
EkJs.pozyc,ja:
10.01 - ·28.0?. 6:3 e.kJspol1'<lty.
'W"pó10llgam!vzator:
Muzeum
Eltll!OIgraficzne w Kr-a.k,ow.ie
"Mailowane~klrzy;rJie
O\prawa
plastyczna:
Z. Helfener.
Katalog.
IUJdowe"
ElkspOZyCj(l. 30..0:3 - 30.06. ak. 150 ek.:;.ponatów.
401
Kronika
Plakat.
WspółQrganizatorzy:
M.uzeun1 Ziemi Wi.eluńsktiej
Muzeum
.'\raheologl<:zne
w Wd'elu;ndn.J,.
"Sztuka
'l EtnQgraflcz.ne
w Lodz.i,
NepaJ u"
Oprawa
plastyczna:
Z. Helfener,
~Oin:>ultalcja: .J. K'a:mocki. EkslPozycja : 10.07- 20.,1:2. Plakat.
Ws,półol1gallliza,tor: Muzeum Ei\)nolgmficzne w Klra~owie.
WOJEWODZTWO
PLOCKlE
MUZEA
"Ga,:':"c,Lrstwo
ludowe
iVl'az·ows.za'·
S~0f"'lil'ius ...· W. D:;IWh:ISZ,El\\'~cz,oprawa plas'tycz:'1a: A. K.le:n,
Ekspozyej:' : 21.03 -1'4.0G. Ok. :300 ekspcmatów.
Plakat.
,,8rań, .•kJie dywmy
W. DOIwl,as,ze!wkz.
dwu::s.rwWoowl{'''
Scenar:iuslz: G. Cz.erwiińs.ka. opmwa p l'a'styCZI".;Cl
: T. CzerwLńsk~.
- 26.06 w Sire'1'peckim Domu Kultury .. 40 ekl-ij)omatĆlw.
Ek.s;pozy·cja: 8..06 ..
"Kapl.ic,z;k;j pr:zydroime"
Scen<'I'r.1usz: T. Cz·erwiru.'i:ki. opraw<.l pl.astyczma:
30 eks.p(lna~ów.
J,. Pio:,;,·O'w3k:i. Eksp:nycja:
1.07 ..
- 31.08.
"Exllibrysy
SłaWOlTIll:a Chudzik,a"
Scenariusz:
Sł. ChudZlUk, oprawa
pla's,tyczm:a: .I,. P!idtTowski.
-13.11
w Sali Bibl i.oteki Mii'ej.ski,ej w 9iel'!pcu. 500 eksplmatów.
"Sierpecka
rz,eźba
E~"pozycja:
2.:3.10-
Ludowa"
,,.Scenariusz:
T. Czerwiń·s:ki, apl·alw.a pla,styczna:
B. N"deśl~~k. Ek"pozycja:
[·9.H .
-'m.,l\2 w MUlzeUlm Okirę~ow.Y!lTI w Lamży.
2:3-0elklSpcJlnatów. W'.'JpOł'OI-g'aJilirzJa1x)['
Muzeum Ok;ręgowe w Łamży.
WOJEWODZTWO
POZNANSKnE
MUZEA
P l; Z n a ń, Muzeum
Ebnog)ra:fi,czne, OddZJi-ał MUZJeJum Nanodc'wego
"Rze:ńb.a liU:dowao
tematy1c-e m,uz.ycznaj'·
S<:enami.Ll'sz: M. Balumarm, oprawa ;pildlSlYCZJnu:K. Ja.~;ileWli.c.z.EJks-pO'z.y,cja: IO'.OJ,- 31.0'4 w Mtu7.€Ium Regi.ol1iabny:m IW M'iędizyc<hodzi'e. :>2 ek~ona!ty.
WS!póŁorgail1ll.rotor: MureUlm Reg;1onatne w Międz)"C.hadZJie.
"W.i,elikiolPols1\m'l:leŹJba I'lldOlWa 'o ,t'e"maty,oe .muz)"CZJP£j·'
Sl'~mar:il1J."z: M. 8aurn;unn, {~pmIWlapla:sl1:yC',z.al!a:K. JdIS:iewli<cz. E!kspOllYCj.a. 5.05
- 3l.M 'wMUlzeum
Re~iona.lnYlm 'w MięrdzJ"ch(J/diz'i~. 25 eksjpc-'ilo:t'tów. W",póbrglll1J1zator: M,UJz.~)1l'm
R€,g<iQIKlline'W lVUiędzychaQz.ie.
~ti
Lud.
t.
LXVll
402
Kronika
Ęk;s.puzyc.:ja:
lUD - 6..12 w
W!SIpółor.ganizatOiT:
MUZW.111 !tegional.nym
Muzeum
RegionaJ!rJe
"Ba·LslkaClelrn'mIiJl.ru
Scenariusz:
W.o.l:.<ntYl!1ie. 2,') ek·slponatów.
w
w W.oilsZ!tynie.
R
Lewando:wlSkd..
EkS(pozycja:
iW K<JIszuta'Clh.
lil3 eksponatów.
F,older.
,1'UdO'Wd"
L06 - 3'1..12 w Muzeum
WS'Pó~oingani'Za,tor:
Z:iemi
Muzeum
Śre~iej
Zi·emi
Sredz-
:ki!ej.
s z re.n
j
..iP:mce
Stowarzyszeruia
a wa,
Muwum
Narodowe
RJoliruictwa
Rlasitykó'w
Amatorów
tika,n.i'oo,
B.
Scena.r.i.us:z:
Zarrnels:ka.
\V.Slpólor.gani.z.atoT:
...RuJa
,Muzeum
L.
B.
Głaz.
:M. Olejill:i,C'z:ak.
Z.am(>Js!ka,
14 - '23.06
"Zycie
B. Zame1sk.a.
Scena,riusiz:
Kólek
P,Qimorw.
147 eks:p(>O'atów.
Ka'taJlog.
we
WT.ot:łklWiu .
M.
pawi.Jomie
7.abyotków
ku.ltury
Si,erszeńska,
oprawa
wystawowym
Międzyna,rodowych
plastyczna:
M.
kobiety
W!iejls!klh~j"
Za:radnliak.
WkSipozycja:
RolJni1c.zyc!h f.POmoIlza
otwarcie:
20.08
w Ptialsec,zlni,e
GdaillS<k'ieg'O
w O,';'wdku
.koŁo vnie-wu
'I1ra:dyC'j-i Kólek
'UW'vj
!tdln·ilC:7.yl'h
G dań's.k!i ego.
,.Regionalna
wysta'wa
ps.zczelarska"
B. Z'c1'!l1:('I~ka, K. BQg'(,~nOiW.s,ka, o.prawa
Sc'enarius.z:
4 - 9,.:1:2 w
zycja:
Grafi.ka.
w ochrollJi.e
42 ekJSipO!llliJ1.y. WLS\PÓłJallgaL'1Iiz.atm: Oś!'o,ook
gaa, ń!slkJie).
Malal'Slwo,
80 ekis:pona1tórw ..
Bozmańislkii'c'h.
TlraJdycji
w
-
Amatorów
Rol'n!ktrw-d
w Szreniawie
mar1.eri.al.nej
w&i"
EkspozY'cja:
Targów
20.05 -1'4.08.
Ek.slPoz)'iCja:
Sitow<la-z)'!S'7..€IIlie Pla·styoków
NarodO'w:ego
Scenar:iusz:
z Wr.oclaWl<l
r,z,eźba"
cmganiz.ator:
U,rzę.dZJie
WOijewódzkii
Wo:j'ewódzkii.m
Zwią~ek
w
N. Olczak..
plasty'c7Jna:
Ekspo-
P 0IZ.na'11i;·u. 27 ek,s.pollatów.
W"pól-
P,s.wzelarrs'ki.
WOJEWODZTWO
RADOMSKIE
MUZEA
] Iż a. :v1lU:zC'um Reg~onaln€"
Seemllr:iusz:
K o z ,j e n li c e,
.,Ma:lalfs1.'wQ
:1J€lpr{)lies}onalne
Jana
J. Bu!jaJ1o\V,s1ki.
EkJs\pozY0ja:
7.06 - 30.08.
Muzeum
chloiplski'ejmleSlZlkańców
14.03 - '1'5.04. 30
, .szltu:ki
Urzędu
z Iłży
48 eksponatów.
!tegdca,nalne
w żYCiiu i itJ'a,d)'cjii
"Koń
:Ekispozycja:
Majdy
elk~po'l1Mów.
w Radomiu,
Wojewódzki·ego
Puszczy
K'(~~i,eni'CIkiej"
W.spólorigan.i7..atorzy:
Muzeum
Ws'i
WydZJiał
Kultury
R,ld:)Insk:iej
w
R..-'1-
dom:iu.
R iJ d o m,
Muz,wm
W'sii Ra.domsikJiej
"Ludowe
Sc.:e.nariusz:
:zyt:ja:
M.
'Pisa1nlki
Jur,edka.
111.04 - 20.06.
Ok.
E pa:lmy
S.
Rosiń'ski,
l\\'iel!k;ail1ocn-e
oprawa
500 ek1s!pona!\.órw. Folder,
z:Lem! r'<Hl!Oll1Islki:ej"
pla-Slly.czna:
plaka't.
Z.
Karbarz.
Eksp()-
403
Kronika
"Ludowe:
("€'Tctm1ka 'ziemi
ir-adoms:k1iej"
Sol.'ll'lariusz: M. Jurecka,
I. Szymczyk,
oprawa .plastyczna:
Z. Ka,nba:r.z, kOl1;sui·
l~1<:j>a:S. Ro/Slińlsiki.Eksjpozy('ja: IL07 - 1'4,.09. Ok. 2150 ekSpCillatów.
,.,Malar.sbwo
ludowe
na Slzkle Janiny
Jairosz
z Zakopaneigo"
S('enani'Usz: A. Wacławek.
A. ·\Vlodar.z., oprawa
plastyczna:
A. Włodaa'z, kOl1Jsultat'ja: S. Rosiński. Ekspozycja
19..019- ~0.,1O. Ok. 160 eksponatów.
Folder, pla,kat.
s z y d low
li e c. Muzeum
Ludowych
"Zabawki
muzyczn.e
zJb;in~Ó'w
ze
Instrumentów
Muzycz:nyc'h
Muzeum
Ludowych
w Szy:dłowcu"
Instrumentów
MuzYC'21nyc.h
S<:en.ar~usrz: M. Josi, o;>rawa .plasityezna: J. Wraniewski.
EkJspozy.cja: 5.12.1:931- 30,a6J98~ w Muzeum NarodolWym w Kli~lcach. 60 ekspol1!<ltó.w. Kaictl!Qg. Ws!półonga1l!i.wtorzy: Muzeum Z~'bia'\vkaT'stwa i Mu·z·eum Narodowe
w Kiekach.
WOJEWOOZTWO
S.1ERADZK1E
MUZEA
S Ie r a d z. Muzeum
o.kręgawe
.,Bię'KJłn Zoen1.i Siieradzkiej"
Scenariusz:
Z. Fiisz'er, E. P<)ją:k.. (1ipxawa p!astyczna:
Z. Fj'sz'er. Ekspo·zycja:
1.6,.01-
- 9.02. 3:212 eklS!j)oiIl.aty
..'Br.ady'cyjn:) ,,'bf'zęclOiW,Q,ŚĆ
wsi ·woj. s:ieri1dz~Lego"
S.cenaI'1Usz: Z. FiszeI'. M. Kalszu:ba, E. Bająk,
opra1wa pbsiyc,zna:
Z. Fiszer.
'Ekspozycja:
20.06 - 115.00. Olk. 700 e<k.spoll1atów. Katalog.
Współ-orgall1Jiza'ior: Mu7.€'um Ziem! Wiel,uński'eoj \\-, Wf:eJuniiiu.
WQ.Jf.WODZTWO
R.ZESZOWSKIE
MUZEA
K oj b li S Z o w a,
Muz·eum
KJlIltulr~' Ludowej
"P.a$-t~.r~.tw.~)K-a'I'.pat Rum-uńs.kkh"
Se-enariu.' z: J. P.ieezon\kB. kmllS,ultac:ja:
~35 ekspona tó;w W''''pÓłO:~ldJn:;z:a'wT' K'Ob
W'I'oc!;.IW1S'kk·go.
Ł <ln c li t,
Muzeum
"Sz1!l.l~<; iudo.•..
va
okolic
Scenar.lusz i opraw<l plaS'1y'C'.zr",: .J. Ma,jewski,
2609.1'!li8'1- :31.03.li9~2. 400 eikiS!pomJtów.
~I'
A. P.a'luc.ih. Eksprtz)"Cja:
L03 - 3:l.0.~.
Nau\k-oJWe Etl1Jo~rafów
U[lJiwer,syt€'t'l.l
Lall'cuta"
konsu.Jtacja:
K. Rus'ze.!. Ekspozycja:
~04
Kronika
WOJEWODZTWO
SUWALSKIE
MUZEA
s u 'wał
oki, Mu~eum
Sic.enalrilUlS!z:T.
37 eJksponaltów.
Okrę,golwe
"Dywany
clWUOIS,n,)IWoweF'ranoi's~ki
Gu'tz,eit.
qprawa
pla:styeznJa'
T.
",'Dka;ni,ny li ,koronikli wO(j'ewództwa
Ry1bkowej"
:\ilr6z.
Ekó>pozyeja:
Is!uwalllslki,e~()"
SCienari,ulsz: T. Gutz.eit. Ekspozy'c-ja:
1.07 -111.'>.07 w Spółdziell1li
HękodZJ~eło AugU!staiwsJ~ie w Am;g]us't'CI\\1Le.
Ok. 150 ekspc.matów.
WOJEWODZ1'WO
15.06 - '20.09.
Bra'ey
LudowE'
SZCZEDlr\;SKIE
!,r U Z EA
"S'z'tuka
,patrz:
Ii ,kiu1tmra &f["yll<.iZ'aIClholdiniej"
EtnqgrafiieZJrue wysitalwy
"Ku.[tura
ezaSlOlwe wl1galnizolWlne
w H~80
1'.
Lud 119:82, t. 66.
I!n:di1an ,Arudqw Ii dzulng]!,i perUJW'i,aill:i<k,i.ej"
Scena,I'iUlsz: J. Lapatt,
oprawa
plalstyc~na
D. Boeh!kie. Ek:S1pozy,eja. 4.,1:1 - :3:L12
w Muz,euiffi Ukiręgaw)"m Ziemi Kal:Lslk!uej w Kal',szu. 202 eks;JDnaty. Sklaidanka.
W~poool1ga:nlizator: MuzeuJm Ok!ręgio'..••.
ne ZILemi Ka]]s.kLeJ.
Ins'lytucj;e
niemuzealne
Sz C iZEl c 'i fi, W'OIj,ewóclzJki Dom IoCJctItury
"Wojewódzka
Sc'ena,rilusz:
H. Boehlke.
wysta'wa
plals'tycZJnej
twórcznlŚ1C11ludowej
i amat()r&kl1ej"
Ol'lslka" qpr.awa pla:s!tyezna: E. K1Sliel-Gładkowlska.
Ek!s:pozyre'j.a: Ei.l'2 -1(31.'1:2. Ok. tiOO e<kisponatów. Ka'blog,
H.
WOJEWODZTWO
kans':;ltaed.a:
pla:ka;ll.
TARNOBRZESKIE
:\1 UZ EA
5 a nd -o m 'i e r z, Muzeum
Okręgowe
"Ludowe
Eks!pozycja:
9.04 -115,.0.),.
w Rnesnowie.
Inlsrtytucje
illlstr,u,mlenty
78 eksponatów
niemuzealne
T a r n o b r z e g, WajewódzJk:i
Dom ~ul'"ui'Y
muzyc.zme"
W<Slp6tonga:nimtor:
Muzeum
Okręg()w(~
405
Kronika
"Błogo,~}aiwieni s.zcZerOSCią
malaJI',sltwo T'eJ!fiJ.a Stel.maC'ha
Scenau':usz: .J. Myjak.. Ek.spOiZycja: 10,.01-30.Ql
W.S.K.. w GnFzyc.a.ch. 17 eks'Poml'tów. K.ataJ1Qg.
J.
Tunbii"
w Z<Jkklldowym Domu
K,ul.tl1ry
"Sztl\llka 'I:u'dotwa Ii fo!iklOlr ,w,o,jewÓ!dizil.Jwa
!tar;ruQb!r.ZJetSiki1ego"
(;wy,<;!tawa £atowa.£i'C'lJna)
Scenaniusz:
.J. Myjak
Ekspozycja:
20.011- 20,02 w G.o.,K. w Ha.msil1kac,h woj
ta.mobrzook:ie; 2I3l.0i2
-;16..03 w M.D.K. w J·ano;wie LubellskiJm. 40 fotQg,namaw.
"Bło>goslawierui s'z<''Zeroo'cią - mala.T's'1lw,oW,wonilki Olesińs!ki<ej z Ossq.L"
Myja:k\. EkJSlp:nyoja: 20.02 - Qo..o.3 w w,.n.R. w Tan:i"·J<·z.~gu.
Scenarilusz:
J.
25 eksponatów.
"M.alalr:s·1lwo Teof~la
Scenari'll3z:
natów.
.J. Myjak.
Ek,stpozycja:
Stelmacha"
LOG - 10.03 w MDK
w S:taswwie.
1,6 eksfpo-
,.,P,oikOl::lkl\l'l1s,olwa
IWySitawa rÓ:Zlg,iw'esiel'nej"
Scenalriusz: J. Myjak, ap.rawa plalstY'c?;na: T. Sta.szer;vskJi, konsu:litacja: K. RJuszel
Ekspozycja: 6.03 - 10.04. 211eik:S,pona,tólw.KatalOlg.
Scenariusz:
J. Myjak, oprawa plastyc.zna:
M. Kącka, kons'Ult-a,cja: K. Rusze!.
EkSlpozycja: 20.04 - 10.05 w MDK w JanolW1ie LubelskiJm. 2J1eksporuaiów. Katalog.
"Wyc;itna,nka opoczyń.S1ka"
Scenariusz: J. Myjak, ~prawa plastyczna:
M. Kącka, konsultacja:
J. Łucikows:kJi.
Ek<;poz)"Cja: 1.10 - 30.10 w MDK w Janowie Lubelskim. 26 eklspOIllaltaw.
Scenarlius·z: J. Myjak,
-10,,1.1. 20 ekspOlI1atów.
"Rzeźba
Andrzeja
oprawa
plastY'czna:
,,63 roc'Znic-aoozyskania
Tkacza"
T. Staszewski.
niepodległo.śc.i
Ek,SIP'02ycja: 15.10·
w twór<:zośc'i plastyków"
Scena;rii:UI';'l:J. Mytjaik:, Qpra:wa plalStYCJ7.Jna:
T. StaJSiz€(W'SlkiEks~ozY'Cja: 9.1.1. -'30..1\L
30 elkisipO(OOliQw.
"P,lastyka
Scenarius,z:
obrzędowa
T. Pa:pież. EkJspozycja:
Mari,j Mue.hy"
15.11 - 5.12 w GOK w Har::lsiukach.
WOJEWODZTWO
TARNOWSKIE
MUZEA
B a c h n i a, Muzeum
im. prof. Stanisława
"Swięei
pańs.cy w obł,okach -
Scenarjusz:
A. WóJciik, oprawa
- 13,,12..43 elksponaty.
Ta r n ó w, Muzeum
F,ischera
ma!.a;rstwo i grafika"
plastyczna:
M. Wiśniewsk!i.
Ekspozycja:
27.10-
Okręgowe
"Oz.iwny śwjat
innej
sztuki"
Scenm';,uS'Z: A. Bartosz, S.. Potęga, oprawa plas'tyczna:
L.0.1 - 25.04. 1'50 ekJsponatów. Folder, plakia~.
A. Grabowski.
Ekspozycja:
406
Kronika
WOJEWÓDZTWO
TOR'-JN8iKIE
MUZEA
3 r o d!l1 ic a,
Muzeulm Re~i,ona:lne
"Sztuka
patr'z: Toruń,
Muzeum
ludowa
z'~emi chetrn~[ijsk1ej'
Etno:gQ"aficZ!l1e.
"Pols:kihaft
patrz:
T o r li ń,
T·oruń, Muzeum
Lu,dowy'
Etno.graii·czne
MU~UJm Etnograf.ilczne
"W1isła w sz,tuce h.Ki,o;'.v:ej"
8oeIllaJrI1us'z: A. Błac.howsk'i, oprawa pla,;.tycZc[M· N. Nicewicz,
EkSiPozyoja: 13.G3- 31..05,.7'2 eksparuaty.
T. Tomaszewski
"Sztuka łudOlW<l POl·tuk"
ScenariuSlZ i oprawa plaJStYJc:z,na:T. Nemere. E. Bd.j~<lJSzeWis'k.a.
Eks.pozyoja: 1.04- 3.05 'w Św.ieckilm DI)ffi'U Kuft.ury w ŚwiecU'u :~ eksponaty. Współonga,n:i-zator:
Św.iecki Dom K ult'UI'y.
"Sztuka
Ludowa ziemI c;helmlillSk~ej"
Scenamius:z: L. TYlczyńska, opl'a:wa plaSJty,clJna.: Li. Tyczyńska, S. Sorgolisikl. Ekspozycja: 2.M - '28.0.4 w Muzeum Re~onalinym
w BQ"ocinicy·.24eks;ponaty:.
WiS/Półorga!l1izat'or: M,uzeum RegiCllIla,lne w Bl'odnLcy.
"W.Sipółcrz;esne IUlc1m~errta'[,ars1.'WIo
na sZlkle"
Scenar1usz:
A. BłachoW1skJi. EkSipozj'cja.: 3.,0:4- '28.06 w Muzeum
Okręgowym
w Białymstoku. :64ekspona,ty,. W'spółocr;gani!Zalt'or Muzeum Okręgowe w Bla,łymstoku.
,/Ma,larstwo
na s:zjkle Wladysława
Scenalf!Lusz: A. BroiClhoW1S:k1i.
Ekspozycja:
"Kultura
W.aJlc;za-Bal!1lieckiego"
!}.04- 31.05.. 45 ek.s!ponatów.
ma-ter,ia1nJa Pa])uk"
·i oprawa ,plaLSlty<CllJl1a:
.l'5..M -'f5.()9 IW lVliuJz,eu'll1
IWB:i'Siku\piil1ie.
,1(}8elkspona!tów. WspółoTlgani.zator: Muwum W Biskupinie.
'Sc~l'Iiusz
"D?Ji,ec.ko w sztu.oe Ludowej"
Saenariusz:
B. Psarski, oprawa pl-a,:;,ty.czna. W. Kopytek. Ekspozycj-a: 1.06 - 4.09
w Muzeum im. Wł. OrkalIla w Ra!1::\ce.126ekisipcmal!.ów.WsIPółcxrga.nizator: MU'z,eum
im. Wł. arkana.
Sc.enari'USz i opra'wa plalS!tyc:zna: T. N.eme:re., M. SłUpeClki. Ek!spozy.c.ja: :30.11-12.12 w Swiedldm Domu Ku.lit!ury w ŚiwiecLu n eksponaty. WiS>pÓ!oI'!gauilza,'lor:
Swiec'ki Dom Kultury.
"Swiat
Scenarius,z:
Ekspozycja:
dziecka
wLej,SikJiego"
A. Ba.ranow.ska, K. Skowr'cxnek" lopraw<J plastyczna:
16.06 -l!l.10. 107 eksponatów. P:.laka't.
F. M,iohałelk.
407
Kronika
"Wy1CJ1nanka palS1k'u"
&ena.riusz:
A. Bła,chowsJci. Ek!Slpozy,cja: 4.08 - 4.10 w ~luz€lum
Opole Bi,el'kQlwj,ce. 105 elk..9pOlruatów.
"Obra.zy
na szkle
Wła.dysba,wa
W'si Opo.lskiej
Wall:czdk-BanJieekiegoo"
Qprrawa ,pJastyoZiIlJa: E. Ba:jlra!szewslkia,. Ek~pQzy'cja: 14.08 -r.ll.09 w ZaikLadQwYIll\
Domu Kultury "Pr:zą.ŚIlIkzka" W TOrl.linbu. :},O ekIsponatów:.
"Tka,O'bna ludowa
w zbiorac.h
Muz·eum
E)tnagradij'cZiIlJeigoQ
w Toruniu"
Scenariusz:
J. Łukas'iewi'l"Z, A. Szabla., oprawa
zj"Cja: 28 .•10 - 12.112. 1·42 ekspona·ly.
pla,styczma:
J. Pietrzyk.
E)k.spo·
"Polski haflt ludowy"
Scen<l'l1iusz i O!prawa pl.aJStYJCZJn~1:
K. Skowronek.
1. w.r1(JlnkoW!Skla.Ekisipozycj,a
10.12.1191811
- M.03,1'!}32 ,w MUlZeum Re~!O'naWnym w BmciruiJcy. 9.7 ·e\ks<pcma!tąw:
W!Spółonga;rulz.ator: !V.lJllJzeumRegli-ana'lin-e .w Ba'Qdn:iJcy
WOJ EWODZTWO
WLOCL!\ WBK-tE
MUZEA
W ł o c ł a wek,
Muzeum
Z i'em i Ku:jaws.bej
"v bi-enna!'e
: Ddb:rzyń,;ikLej.
f.ajansu
włooc·lawsk1e.go'·
Scenanill1sz: J. Dąbrowska.,
-opralWa plastyczna:
S. LaJckow~ki.
Bks.pozyaja:
26.OI.Ul-31.(}L1!98.2. 800eJkslpOilW.t6w. K:ata1'Qg, ,pLaikat. Ws!pół-cxr.gamli!za'tOO'Jzy:
MiinilS,terS'iłwo KlUJLury i Sztuki, W~ocłoGl(wSikiteZakł.aJdy Ceramiki
St-olowej.
Instytucje
niemuzealne
C i ec h o c i n e k, U.rząd Miej.slci
"Rze:źJba ludawa
SOenalI'IDslZ i 'OIPr:xW<l pla'styczmJa:
"F\romień". 39 eksponatów.
K.ujaw"
1. Święch
WOJEWÓDZTWO
Eikspozj-cja'
7.06 - 14.06 w
Klubii'e
WROCLA WSKJE
:'vlUZEA
W r o c ł a w, Muzeum
Etnografi'czne
"Szop;k!j ludowe
patrz:
Btnoigra.fite:zne wj'lstawy
na Dolnym
czasowe
S1ą.&ku"
zorga:nJi.zowane
"Drewniane
budoWJ11!ictw-o wiejSlk!ie
Scenariusz:
t~ra:mó\V.
K. Różycka, ktOIl!S<ulta.cja: E. JęozaWi,k,. EkSipozycj.a:
WsipÓło'l'ganizator:
Biur·Q StmHów i Ddkum€lIlitacji
W
BOIga'tyJ11li-
w 1,980 r. Lud 19812, t. 66
Fotograi~'e
J. Waleckiego"
7.09 - 31.051. 32 foZabytków.
408
Kronika
"Ule figu['a:1ne II" -
wystawa
po:k'olnkufls'owa
Scenar1UiS'z: M. Gołu:bkow, 'OiPfawa plastycz:n:a: J. Oho'C1U1rslkJi.
Ek~polz)"c:ja: 1\6.05- 219,.06w Og:rod~ie Botanlkznym we Wr'Olcław:iu. :?lI eksponatów.
Kata,]org.
,,6QOOlart, ceramlilk:i Ina Ślą:slku"
Scena,riusz:
J. GołubkolW, M. Go~ubk,O'W, M,. Star,zewska,
opmwa plastyczna:
E. Kosińlska. Eikspozycja: 4.1,11.191811
- 7.031,1,9812
w Muzeum Archeo,]olglicz.nym we
W,roc1aWlilU.460 e:ksipoln:a1tów.Katalog. Ws.pólo,I1ganizatorzy: Muz.eum AmheologicZlne, Muzeum NarodO'we.
"XVI woj,ewóJdik,i prz,eg,lą:d plastykli
amator:ski:ej"
Oprawa plas't)"czna: T. WlfOń'ski, komi,sarz: S. Schmidt. Ekspozycja:
5.12.191811- 2IUJt2.119,812
II'. 11912
ek'"pona'ty. Kata/l,olg, pla1klalt.\Vspóło'rganuzat,o.r: Woj:ewódZlki Dom
Kultury we Wrocławilu.
,;,Regi1olnaln,el,alki św1ata"
ScenaI'1usz: K, Różyclka, o,pI1awa plastyczna:
K KOlslińlska, Ik'onsultacja: A Jennerowa,. Ekslpo,zy'c:ja: 1IL12.1193'1
- 2:8.:lt:tW:812
r. 344 ekJ~ponaty .. Inlformatolf. Współorlganimtor:
Spółdzielnia
Rękodzieła
Ludowe,goi
Ar'tysty1cznego im. Si. WyspliańskJiego w Kra'ka'WLe.
WOJEWODZTWO
ZAMOJSKIE
MUZEA
"J~ejzaż,e biŁgor:ajlskjie wgraf1c'e
,EdmUlnda Sm.libiaka iiobmZla'ch
'PUide~k:iewiclz"
!8talrnlsłaiWY
Eks!paz)"Qja:3 ..Ql - '115.03.,1:7€Ikispan:a'tÓlw.
"Z:ajęclia gOisipo:dars:kJi,ei rzemiosło wiejskJie w rzeźbi,e ludowej"
E:ksipo'zY'oja:b10 - 3'L1:2:.14 ekis\ponatów.
T o m as zów
L u be l s:k i, Muzeum
Regionalne
Lm.. J. Petera
WYlslta\Wapol~o:nJkJU:I1SIOiWIa
- "S'zlbulkialluldOlWla
z,almo:jl~ZJclzY'Zny"
Scen:ariU'sz: Z. ŚWitka,opmwa
plastyczna:
M. Zal:E~wa.,I~onsultaoja:
Ekspozycja: 1.01 - 23.02. 230 eks.poma1ów. Plaikat.
"Malarstwo
ludowe
M. ,Lorent.z:.
Ma:ri:i Nowak"
Scenariusz
i oprawa
pla:s'lyczna: Z. Świ:t,ka. Ekspozycja:
1.05 (wystawa
dnio:waJ w TomalS,zows:kim Domu K'Ul~:ury. 30 e~SlPonntów. Plakat.
jedno-
"WYe'inal1Jki Ja1dWli,giKangol"
Scenariusz
i oprawa plastyczna:
Z.. Świtkal. Ekspozycja:
1.05 (wystawa
dniowa) w Torna:swwskJim Domu KuU.ury. 40 ekSlponatów. Rlakat.
"Mala:r""vwo ludowe
Scenariusz
i oprawa
plastyazna:
1.07 - 31.08. 46 eksponatów. Plakat.
Jana
jedno-
Sidora ,.
Z. Ś,Wllitkl<J.,
tk(~l1Js,ultacja: B. Fus
Ek:,>po.zycja:
409
Kronika
WYSTAWY
ZAGRANICZNiE
ZJORGANTZOWANE
W l!!~81 ROKU
CZECHOSŁOW ACJ A
B.ratysława
"DZliecko w po.ls!k!iej sztuce
1udo:wej"
S:enarius.z i opI'aw.a plast)"Czna: T. NemeI'le. BkS'Porzycj'.a: LI0 -M.i1'O w OśrodkJll
lafOil1ma,cj;i ;i KJu1tury Pol:Siki!ej iW Bm'ty;sła'wie. 3,35 'ek~po!Diartów. O~galIlha.t'oil"zy
MiuZieu:m EtDiQgll'<:L1:ik::z:lie
w TIOTUlJ'lItU,
Oś,rolc1<'lkInformacji
:i :Kiult>ury P,:>lsiki'e'j
iW B:'atyJsłaiwie.
NIEMIECKA
Ber
REPUBLJ,K,A
DEMOKRATYCZNA
lin
"P,ol,sika wYclina,nka ludowa"
SCJenar.iusz: A. BkK1hDWSib,
,o:prawa pJ.alStyc,zna: A, BłachO'WlS.ki, R l"ubaja.
Ekspozy;c'ja: 6.08 - '25.()S w Ośrocllku Informa,cjli i KultuiI'Y PolsJdie:j w Berliruie.
91 plansz.
OT.g,a,niza<torzy: Muzeum Etno~.afi'C'zne w T'orulIl,jill" Ośr<l1cliek Info.rma<.>jij Kultury PoJ.sk.i€'j w Beml~nie.
L~ ps k
"PiQwstal!ll;"l 'ŚląI9~i,e w placs(y-oe 'I1lt€lpnofe~jlo!na,ln€lJ"
S~e:na;l'iuJS'z: M. Lipa-Kuczyńska,
oprawa
plastyczna.
K. Kacz1ko,. EkIS:pozycj.a:
7,.05 -1li6.07 w OŚI'otdku I.nft:'l'ma'cj,i i Kultury
Pols,kJiej w Li,pS:ku. 30 eklSpona:tów.
I,n;formartor, ka,t'a.lqg. Org,a'Diiza:toJ'ZY:Muzeum GÓI'noś-ląs:kie w Bytomiu, OŚ'fodek
Infor;mac.j,i i Kul'tu:ry P<JIl!Skiejw UpskJu.
"Lal~i
filmowe
i :teatralne"
Scenariusz:
M. Pillliń'Ska. Eik!Sp:}Zycja: 1..0'5 - 30.()6 w Ośrodk.u Informacji
i Kul,tury P-oilSikii.ejw.L,i,pslku. 109 ekl;,tponatów. FOI~der. Or:gal1lizato~zy: Muzeum ArcheolOI~i~,z;neli EtJnOlgra:fk:z;ne w LO'dZli, Ośrodek
Il1IfOiI'il11u'cji Kurtury
Pols~iiej
w LiJpSlku.
REPUBLIKA
FEDERALNA
NJ.E~MIEC
Brema
.,F1clIisidh'UiIlig
Klum~ \lIn\d Kiu~tu:r iim W,e~ta[flr1ilka"
ScoenurLUl>z: B. Szer<niewkz,
W.
Fi1tpowi,a.k. Ek&PDiZycja: 111.,1:1.1,98<1
- 4.01.,Bt!
w Ubensee Mus'eum w Bremie. 400 efksponatów. ,Katall'Qg, plakat.
OIlganlzator:
Muzeum Narodowe w Szc.z.ecinie.
Lubeka
"F1C1lislcihiuIIlg
Kiuin~ und KJu1bu;r iJm W'€lSitl3.li~]ka"
Scen<wiuJSz: B. Szenn:iew:;cz, W. FLlipowiak. Eks:pQlzy'cja: 1,3.09 - 25,.10 w Mu;z'Elum
'lm Dom w Brtemlte. 408 ekJsponatów. Ka'taJog, plakal
011g\'ł\l1;izaita.r:Muzeum
Narodowe w SzczeciiIl.ie.
Krani.ka
410
ZWlIĄZEK
SOCJALISrTYCZNYCH
&ElPtJBLtK
RADZlP:CKLCH
LenJn.grad
"LailJki i widow,iJsiko,.
,Scenarj,u.s'Z: M. PiJllińi5lka. Eiksrpozyc:ja: 11LO.2 - :3.2.t}:l w Pall;iltwowy;m Muzeum
Etnog)rafui Narodów
ZSRR w Lel1JiJn,gradz'i,e. 480 eksiPon<l.tów. Ong;a.nizalorzy:
iMIU,z,eum AroheoLagiicz:ne i EtnograJii'ozl1Je w Lodzl, Paitstwllwe
Mi.lzeum Etno,g)rad1b :Narodów Z:SRR w Lening,radZlie
Tallin
"Lalki i widow:isko"
&-e.'1ariuSiz: M. P:inińiska., A. WoinJi.ak. EksJpozy-cja: 7.l)4 -:~.~) iVLemoria,lllyj Muziej
iiJn. E. Vdde, A. Ch. Ta:mmsa,a:re w T.aJ~ill1Ji'e.4180 C~s.pcU1,atów. OI'garl.lZat.Olfzy:
Muzeum
A:I1chieoilogicz:ne i EtJn()lgra[ri'C.zn~ w Lodz.i. iVLemori.allly;j MuzLej Lm.
E ViLde, A. Oh. Tamma~aare
w 11aIJ:ini.e
.
Iwona
Grzelakowska
AAOTOKOŁ Z LVIII SPRAWOZDA:WCZJQ-vVYBORCZEGO
WAL'IEGO
ZGRJOMiAJPZ.EN1A DELEG ATO,W POLSKIEGO
-rOW ARZYSTW A
L'UQOZNAWCZEGO,
PRZEJRROWADZONE1GO W KALISZU
W DNJACH 10 -liI WRZEśNIA
1'982
LVłlcr Spra,wozdawczo-Wy.borcz.e
W.zD odbyło "tę w sali Ośrodka Di}s~(malenia
~aU'azYl(.;ieli w Klal\is·zu. Z.gromadzen1€ otw(Jl'zył Ipr.of. dr FI-anCli:szek WC1kro.j, P;r,ezes
ZG. ZalPl'QPOOlidwałnasJtępujący porządek oW-ad: 1) Otwarcie Zjazdu, 2) Powołanie
Pr.ee.ytdi'UJffiWiZD .i. KOilllJ~Sljli
W,mos:kJowej, 3. Od!Dzyta,ni'epr,otOlkolu
Z
LVIJ WZD
w Opo~u" 4. PrZie.ds.ta'Wlie'J1JiJe
sprawoZJdań: Sek:retana
Generalneg'o, Ska;rbniika, Głównej Komisj'i Rew.Lzyjn.el, Sądu KOlleżeńis.kiego i Rady Na,ukowo-Wydawni,cZ€'i,
5. Dyskusja nard s:pr;a'W1ozdal1liam~,6. Głosowani'e nad udziele'l'L1em ahsOoltu'l-orium ustępują;cym wbadzOIm ,PTIL, 7. I1rzClp'po!w:aldzenli'e
:wyborów crlJOIwytch
,władz PTL na na ,'tępną,
3-1etlnią k<l!denlaję (wyibory K'omis.jii: Ma:tki, ~rutacyjnej),
&. Spr,awl>zdani:a Oddziałów PlTl.. i iJrmych jednoot.ek argalDliza'Cy.jnyc·h Towarzystwa.,
9. Dy,skusja nad sprawozdall1Ji:ami i z,gła'Slza;n.iiewnios'ków" 10. Sprawoo:dan~e Komis'jli Wni·os.kowej, 11. Wolne
6łC\Sy_
,ZebiralDli jednogłośnie
przyjęLi za'proponowa;ny
pOl"Ządek obmd. ProC W>okroj
ponuWlnie zalbrał głoo i przedsJtawlił w zarysie dZJiałalność Towarzystwa
i jego wład7.
w u,pły;wa'jąoej kadencji ·orarz naJjli'stotiniej'Sze przedsięw:zięclia i ikier,unkJi pra,cy.
Ad 1 - '2. Zeb11ani wy1JraH Prezydium
WZD w następującym
składzi'~: prof
dr Z, JaSliew:iaz z OddlJi·ału w Poznaniu,
dr L. Małok.ki z OddZlialru w Gdańsku
: ,p. J. Mkał l. Oddziału w Łańicucie. Powołano
tak7..e KOlrnisj'ę Wnios'kową pod
!J1'Z€iwlQd."'1Iicitwemdr,J.'l1l1tl'SZa
Kamodki'ego
z OddziJałIu w Kmik'owlie. Nak'iltę.p,tJ.leponowmue zahrał gŁos prod'. W·oik.raj i przeds,tawił sy.Lwetki zmairlYl'h -ezlOtnków n<lszeg;)
Towar.zy:stwa. Zeb.rani ohwilą Qiszy UCZCili ,iJch p:mlJięć. Mówc.a ponowił a'pel o s·kładan1e do RJ~dalkJajiiOzaLs'Opisma "Luid" żydorysqw ii WlSiPO'ml'iie.ń
PQ;;'Tlltetrtn.)'lCih
u zmarłych o:s'abalch z grona dZJiała,c:zyPTL.
Aid 3, PmzoerwQdinilc'twaobrad dbjął prot
Z. Ja,siew;oCz. Nacitępmie mgT A. Ku;::zyI1s,ki odczytał protokół z popTZ€'dl1'i.ego, LVII WOW przeprawa.dzor:ego
w Ope lu
w dnliach 1\1 - H! wneś;ruia 11~81r, Pr'otoikół piI1ZyjętObez zastrzeżeń.
Ad 4. Z-ca Sekreitar:za Gene.ralnego,
lllig)r A Kuczyńs:k:l, przedstawił
zebranym
Kronika
411
sprawozd<lJ.me zbiorcze wszystkkh
a:gend PTL, przy,gQ1;owa'JlJeprzez Sekretarza
Generalnego, doc. dr hab. Balrbiarę BaZJie~kh.
Kolej:ny 11efeR'lf1:t.
Ska'rbnik ZG PTL, 'm Stani,s!:aw ChmLel(Jws,~i [)(kzytał slprawozdan.Le fLn.an.sowe Towarz)'lstwa oraz zapo=ł
zebJa:nyc,h z preLim,im:arrem budżetowym PTL na rok l,g,83.
Pwbl€lmy i zasady pracy Ra,dy Na,ukawo-<Wydaw;nLczej przed!sluiWił jęj przeW!OicJ,n;UOZąCY.
pilot'. dr Z. J'~SIi,ew'licz.DaJPCJlZll'lał
ZJe!bT~,ch z głólWlIlymi k:ienlNllk<ami
doiychczasoWlej działa,lnośl1i Rady, któr·e dotyczyły prrede w,S1Zy,st'kJim
'Ustail€ll"liamożlliwoś,ci dz'ialaln"ści wydawniozej Towarzystwa.
Spmwami tymi z l'ami:enia Rady zajmował się mgr Antoni Kuczyński - Zastępca Sekretarza
Genel"al<nego ZG PTL,
nieeta'towy Bełnomocnik ZG PTL dis Wydawn!iJczyuh, który wniósł wi·ele wy,siłJku
w reakt)'lwowanic poszczególnych seni,i wydaw,nikz)'lch Towarz)'lstwa. Dotyc,zyło hl
przede wszys:tkim wstawi'elll:ta do planu wy.dawIlJi,cZlągona rok 1:91&:3 pra:cy ·dr M. Gawęc1kieg,o:pl. "Wieś środk,owe.g1oli IpółQ1lOCIIl€lgo
Arf'garn:is.tc1Jr!u.PillZeclbraŻiep.ILa
s.poleczn:o··kulturowe w XJX i XX w." i LorJl1'cdlI1e
z.ałabw.ieniJe wszy.stkk.h spraw związanych
z drukiem tej p,racy, które zatatw,iano w Biurze Bibl:ioil,ek i Wydawfliretw BAN,
Głównym Urzędz,'e Kantroj,j Prasy. Publ1kaeji i Widowisk oralZ DepalrtalffiencN~
K:siążkii Minii:-;'1;erstwaKultury i Sztuki.. Panadit,o w plani,e t)'lm znalazły Siię jesz,c.ze
Praca J. WlioeLkapL "Strój Lachów Dima:nows.kILc,h",mająca "tanow:i'Ć 32 zeszy;t A!1.lasu POilSlk1idh
Strojów Ludowych Ofa'Z 'praca dr S. ChmJielowskiego pt. ,.,Geneza, rozwój i zrói.rukowa.ni'e str·ojów ludowy.c'h WilelkiopoJiSlki",przev,..·'i'ciZJiana
do druku w ramac·h sel'ii Prace i Materiały Etnograficzne.
Zdaniem prof. dr Z. Ja:siewbcza Rad'a
Wy,daw,nJic'zo-:Na.ukowaw okreSlie pr;ze}ś.c:iowym mi'ędzy LVII a LVUI WZiD wni,osła
duże za.słu:g;i w stworzeIlJi.e o~powi,eclJniieg;ok,limailu na rzeDZ reakty,wGlwanLa dziala,lnooci wydawniczej
T.()lWa,r:zyslt.wa,ktÓ'm pOIC'ząwszy od połowy lat ,g;iJedemdZiies-ią:tyc'h s,top.niawo zamierała. ZdaJniem l'eierująoego
te sprawy 'Rada wła!Ś'ciwie na
tym powillllna zakończyć 'SlWądztLała>lt.ośći jako j.ej przewodróiczący pruf. dr Z. .Jasiewi,c.z złożył rezYlgnację z przewodnktwa
RaJdy, ,J'eg,o zdail1iem k'wes'b.i'e da.Ls;zcg·o
istnienia RJd.dy ,w:ilI1Jny
:smlnawić ,pr.zedmiJot :3lZ'czegó!owydl rozw.ai21ańno,wyoh rwLJJcliz
TowarzySitw.a. które w tym względzi'e pov.nUf'.Il1IO
jasno sprecyzow.ać swolje stanowiSlkio,totk aby działalność Rady IlJie kolidowała z działalno:śClią tZw,. KClm11ietuRed'~Ik!cyjneglo.~pra:wiUlją::,C'~oin nomine kio()rdymaIQję pmic redalkJcYijnYClhw rama'ch
pos'zczególnych serii. W uz,upełni.eniu clo tyc.h k,wes:tii zabrał głas mgr A. lKuczyńlskl
- Zastt;1pca Sek'H~tar.za GeneraJlnego PTL, który ·całkowicie popal'! wllIios,ek pilaf.
dr Z. JaSli,C'w:iJcza.
PioinJO'l~mowal on z,ebranych, że w t1raJkc,ieprzy;gotowywan:ia tzw.
"Raipartu o ~tanic wy.daw.n:ictw PTL" pr:zy~otOlWY'Wa.l"Jego
na jedno z posiedze·il
PrezydLum ze PTL w roku 119&2 nie S1patkał się w dd!ruJmen'1;,acj,irpoB:zc.zegÓllnych
a,gend ze P11L z ,jaką:kJołwLek dzialallnoś>cią ze s.trony tzw. "Komi'tetu Redakcyjnego", któ11ego s'kład publ'ikow,any j-eStt kaiŻJdorazOlWow l1'kaz,li'jąc)'leh się pazycjalC!h
TClWaonzYl$Jwa.
Stan 'ten IzdanLem mgrr A. Kuc,zyńISlkJieg,oj.esll !s'tan'em IDli,enor,mallnY'm
i wymaga zajędia jednoznac,zneg;o sitanoWIiska z·e sl1;:ro:nyno'w()wy;br~ne:go Zarządu
Głównego. Odnosi slię to rówlllież do s.kładów redakcy;jnyah posZ'C'zeg61nych s,er:ii,
któr,e wY'ma;gają ualt!tualnienJb. Na dzi,eń dzisiej.s:zy jest oowi,em 'taka sytuacja, że
przewodniczący komitetów redakcy.jnych - .z wyjątkiem ",Ludu", "DWOK"-1u., "Litera,t'Ury uudowej", "ŁódzkiCih Studiów Etnograf!icwych" i "Atl'a'su Pol",kic.h Slrojów
Ludowyc,h" - nJie ;prZlejalWlia'jąchęci pracy w ramac,h ty;ch komitetów, a w pewnym
seI1lS:ew,inG za zamarcie serii ponoszą również Oni. W :ko,nselkwenc,j,i ,porwstała taka
sytuacja, że na Inowo trZleba ·odtwarzać działalność wydCliWn.ic,zą,a no,wowyibrany
ZalfZąd uLe powiJnien uronić nic z tego Coona rzecz wydawnictw
zrob:ione zosta,Ło
przez ust(JiJluijące władz'e ZG PTL pod ikiel'OWI!lIiC'1llwe:m
p'l1eze!5'a;pr,o!f. dr F'raonciszka
412
Kronika
Wokroja
i dotyC"hczasowego
przewodmLc.ząe,eg,::J Ra,dy Wydawnliew~N:lu.k,~~weJ prof.
dr Z. Ja1Silcwieza. W sJ;>fa(Wieteoj wypowiedz,iał s,i'ę rów:':licż prof. dr Józcl Burslzt,d
podkreŚilają'c słu'sZJlloŚĆ dotyahC'zla.slo:wej polityki
ustę;Jują'cego
Zarządu,
uprawlianej
na rzec:z wZJ11iOw;i.eniadziala.JnoolCii wydawnicze},
stalfio,wiącej pods'lawowy
kierooek
pracy Towarzystwa
i umolż.tiJwJi'<ljącejmu przez D::Jwej,śtlie ze swoją d.ziiała,lnooc,!ą
w .s,zers:zy obii'6g siPoo'6C'znyw kraju i p:::.za je,g:o graU1liJcami.
Nas'tępnile zabmł gl,ols dr Longi:n Ma'I~,c,ki, pr.zewodni·czący Sądu Koj'cożc-.lskie'go
uDlformując, że do Sądu w ciąlgu os1at.nliej kaldenoj:i nic wiPłyn~b żad!1<1 SI)raWa,
wyma,ga j ąca I'OzSltr.zYJg:Illi
ęa;a .
.Dr Ja'n'lls.z Bo:hdanc'Wlic:z prz€'d awuł Slprawozd.wlie GKR. W)'Ik.aza10 o.no d~:1:>rą
pra'C'ę ZG oraz 'vnnydh agemd RI"L. P.odk:reśl'ono konieczność
pilnego rozwiązania
problemu
maga,z.)'Inu wyda:wnlictw we Wrocławiu.
Na zakończ,enie dr Bohdanowicz
postaWlH wmicLSek o udziJelenlie aib.sQlut~I1iu;mustępującym
władzom PTL.
Ad 5. P.I'o.wadzą'cy nadal obrady praŁ JaSliewicz podsumował
prze'd1S'tawlione
sprawo:zda:nlia i otwOlfzył nad ni.mi dYSilwsję. Jako pierw.s,za zabrala głos prof. dr
Maria Priifferowa.
Wy:gbosfła ODia apel do zebranych,
nawiązując
bezpośrednio
do
oIbecnej .sytuacj'i w naiszy;:n kraju. W,ezwala do odnowy działalności
T,olwarzystwa,
za'chęcając
do in'teltllS·y1f~ikac.jli
dZJi.ałań, pr.zełam<:Hlila oporów i lęków, które obecnie
- niestety
s'talle nam tOW'dl'Zys.zą. "P()Win,Di~śmy sobi,e wz·ajemnie !pomóc, aby
po obec.'iIlym Zjeź,dZJi.e pra·ca nasza stała się Lejp;5'Za".Na zu'koń'czenie sw~·o wystąp1enia iprof. Piruffel'cywa zaarpelowala a szu:ka'nie dróg pC}f(J.zumienia - gdyż etnogralfmV11e i ludoznawcy
mają tu WlleIe do p::;'wiedZJenia - oraz odbudowę wzajemnego z3lUfa.nia. 2')c:~·r;.mina'grodz:i;li wysrt.ąpi.en~e serdec.zny,mi oklaskami.
SZ'€Ir,e,g1"1el:s!tępnYldh
zapytań i wyp1O(W1i€ldwi
cbtYlCizj'iło5:ZCwgółciWych zagn,ru.,lień ponUlillJCf:1Y1c1h
w s,pra,wOIz,dal!1ia,ch- glÓW1n:·e'w (~dl'li€lsl~eln~u
dQ s'I)<1'alw<xldańtuna,ooCiWYJCih.
Wyja!śnJień Uidiz;iel111li
pmf. Welkimj., dr St. OhmiellclWlslkii,mg,r A. K,uClzyńJslk<i
a talkże
gl. kis:ięglQjWYZG p. M. T1eikalf'elk.C'zęść dylsil{lljls~diClty>Ctzyba
I1JO\wejf'<YI1mys;:mzeda,ży
s1tUins;Z;Y:C1h
.wy!dalWln<i'c1lw
PTIL za pCiŚiTeldinliJClt'w!em
allltylkiwar1ialtólW.Sroze:gó!lqw)"'."'Ihinform3ic;jń na teb t'emait U'dlZ:i,elIJi
ł s,elkTe!t:a'f1Z
R:edaik!::\iliUWO K m..~r J. P dlbka. IlllIl1iidyl)ik'lltamlOi ilIliter,esiOjwa.lislię slZJelIiS!zylmJiza~aldn'ienia:mliWY1dUiWlDlilozymi
i wsika,zYIw.alli na
IkiClnie::;;zIDlośĆ
dia'slkdnJalllemlL':l
dziia'1allinośc'iP'I1L w lynn zalk1nesjie.
Ad 6. Po wY'CZier'Pa,niu się listy dyskutantów
'przewodniczący
obrad p~;stawił
WlDiiOiS€'k
o udz·ielenli-e a'b.s:o:lu:t'Q'I'liU!ffi
us,tępujące."nu Za rząd'J'Wli Głównemu,
Głównej
Komisji ~wizyj:nej
i Są.do,wi KolcieńS.kiiJemu. WDliose,k zatwi.erdwno
jedn.oglośnie.
przy 1 głosie wstrzymującym
się. Pio glosoQ'wanliu .zabrał głos prof. dr F. Wokroj
- Preze., us'tę;p.ującego ZG - podziękował
za życzliwą współpracę
i wyraził nadzi,eję, że nOlWe władze Towa.rzystwa
pchną jego d21iałal.ność na WYŻ3ZYJesz<:ze
po'Ziom.
Ad 7. Po p.I1ZJenwiew,znowl1clDOobTaidy, przewodnictwo
objął dlr L. MaUcki. De),egad wyloni1i sipośród siehi'e Komi.s'j'ę Matkę z dr S. Ch~e]owskim
- przewodniczącym
i KJmisję
Skrutacyjną.,
'z przewodniczącym
n1:gJr Kl.tarzyną
Różyc.ką.
Dr C:hmi'€'lowlSkii przedstawił
za,sady przeprowadzenia
wybOlrów nowych władz. Rvzpoczę'to na1Stępn:iJe z,głaszaln:ie karndy,datur. W trakcie
tych czynności
wylon'llo się
kilka probl'emów, m. in. czy etait'O'wi pracownicy
PTL mogą kandydować
do wła,dz
Trowarzyst.wa. Spmwa
ta w)'lwo!ala ożywioną dyskusję,
zUlkoń'czoną pc><s'talVieniem
wnioi5iku: "w.s.zys<:ycZ'lo:nk<)wie PTL mają jednakowe
prawa wyborcze przy wybora'oh do władz TOW'a;r.zystwa". Ilelegaci wnio,sek przyjęli, przy 10 wstrzym.uJących
się i 4 pr.zeaiJwnyoh. W międzycza,s:ie p.rof. Wokroj zaa;pelowHł do o3ób kaadydującycih do władz" by zaw,czasu ka,llidydatury swoje wycofaLi, jeżeli nie Zll1<ljdączasu
na czynne ucrestnictwo
w pra-each ZG. Pwd'. M. Prtifferowa
wnioskuje,
aby do-
413
Kronika
konać prez'entacj.i k~l=-,.dydatów do władz.. Wn:LCJ6.ckprzyjęto jednogłośni'e. Wszyscy
zgłoszeni kandydaci
prezentują
sit: Z€ibranym, ilI1iO'rmują'c o swej pracy zawlOdO'\\l,e'j,
st·ażu w PTL, zainLere . ;.ow.anLIClh badawczych
oraz odpowiadają,c
na doda.itlkowe
pyta,:"ia z ;i.aii.
Po pmezel1'ta.c.}i ka'ndydatów
OO1eJga,c.i.,w.obec broak>u dalszych
propozYlljłi za·..
my;kają l~;.ly wy:oun:z,e przez głriSowaJnLe ~;~g,lo;sy wstrz.). Przewodniczący
Kiomisj,i
Matki pl..ted..,tUtwil wbrany.m pl'ze,głc,s·Ol\va:n.e],j;s'ty kaJl1ldy;dwtów do ZG" GiK,R i Sądu
K~,leż,el·1:.9XJ;iCg;o
Oil'a.Z
,z,gkl.>i.l'Siwe ,wąftphuwości 'dc;t.y.ctzącleupraM'il1ILenW)'IbOlf'ClZyc1h
!prawwnikÓ'W etatOlwych PTL. KcmiSlja Sk;ru!ta-eyj,na pnz,eprowadZJiła nas'tępniJe wybory.
Oddano łącz.nie 67 gk.sów, w tym '1 ni·e\li1a!imy.Do Zarządu Głównego P!TL zos.taL
wybrwni: dr E. Fryś-P.ietlraszkclwa,
mgr A. KJulc:zyńs.ki, pr«)lf. dr J. BursLJt.a, nl{gir
Z. JeŻ-J1au·{ldk.a,dr J. H JjJdulk-Nlija:kO'\vslka.,dr J. Bohd~HlIGIWlilc.z.,
imgr oK,. AtnturJQW'i,Clz.,
~,gr E. Ja:worsk;i, dr A. Kow,a!lslka..•Lewi·cka. dr J. Kamocki, dr S. ChmieJ.ows.ki,
lng.r G. Ska,Ls'ki, mgr Maria G:ołuibkc1W, mgr 1\1. ŚC;lsła. mgr 1. Lechowa" n\g;r
K. Kac,zko" mgr A. Jacher-Tyszk.owa., doc. dr .J. KlUclh-ar,ska"~~gr .J. P,atikia., dr M. Gawęcki, dr K. Maku.lski, rngr M. PalnnoWlska.
Do Głównej Komis'j:i Rewizyj,!'Iej wybrano: mgr .J. Lech, doc. dr E. Pli.ettfaszeik.
doc. dr A, Mlikou·L\jczyk,mg.r .M. Kopalcz, mgr S. Lew.
D~) Sądu Kolele"~sikieg): ppof. dr A. KUlt:Ilzelba-!P'ljlOOlrqwla.,
pI'OL. dr D. S~mo.nide"
PO(yf. dr lVI. Z'la.mi,emwsika-Pri.iJf1ferowa., dr L. M.al!liClkii,
doc. dr M. GładysZiOwa .
.Ad 8. ~prawozdallJia swyc'h Odd7!ia.łów kol.ejJno r.erferowa·li prZledstaWliiC.iele OddZ!ialów: w Gd:lń'sku, Krak(JIwie, Kc.s:z:a.hnie, L3oń'cn..uC'ioc, Łodz.i, l\-Ls,ZJ3Jf!lie
D()j.ne.L apOllu,
Poznan:lu, Byt::miu, 110l'UllIilu,W1ars'zHIWli,e,
WI1oc1.aw,iuI,Zak~~pa'!lJem, Ziel,oDlej Gór.z.e
! Lublinie.
Ad 9. W dy~k,usH nad ~prawozj-aniamJi. toc:z,cnej pod przew()ldni,ctwem prod'.
Z. Jasi'eWl:cza, zebran:1i wn:Lo.'lkiowa,l~m. lin. o pr.ecyzyjn:i,ejsze sfOO'mulQwa<nia,
. .Dr Fry&-Pietras,zko",vu za,apelowała o rz.etel:n.e for~,ułolWani,e ,Siprawozldań. Mgr AJ. .ladkiowsk,
z:lUważył, że Wc.zęścri "'prU1WQzdal1bra,k je.ilt ialf.or.ma·cj·i o głQwny'ch kierun/kaC'h
dz:iałaLnoś'Cl, dla wielu Oddzi·a·łÓiw specyfli'c,ZmYlClh.
Dr L. MaLiak<i w dłuż,s;zym wystąpien,iu :;lwi·er·dilił, że lis,t!lILej'ep(j1;neo<! -ustai'en:'a w Oddzi,ał<liDh "'a.'~ldniJcz,egonU1'bu
dziaŁa,lno~c;i, odpowiednio
do l11oż!liw.ośoi i środków. Zaape10wał równi.eż o w:iększą
kOll1:sek'Wencję we wsz.elki<::h dZlia<łani.ach Tow.aT.zys'tw.a.. Kilku mówców pon1JS7.yło
pro!':Jll·emy () charakterze
OS oihisil:ym, np. jeden
z c.zJonków Od,dział.u w Szczec:;,tllie
przeds't'3 w.ił 'IWą tl1udną lsytua:c::ję z,wtią:wrną7. przeohowyw,ac"l.;·em dużego ikiSlięg·oZJJjial1U.
GI,os wibml następnie dr J. KamclClkii i prZJedslawlił wyniki pr;acy K,Glmisji Wrnio:i-kowej. Dotyczyły one i~tatny·ch dla PTL pl;Olbilemów os'cyl'ują'cy1cih wokół s;pr.aw,
którym l po\-V1i.nienzająć ,li<; rH}W()wybI1a,nyZaną,d Główny. Do ",praw tych za Licz'Y!1:()'
ożywienie dziablności wyda'Wlniczej,
,podjęci,e szer'szej dz·iała.l.no~ci pU:bli'cysty'czn.ej z\\1iąza't'lcj l. dz·i'ała.lnoś'cią Po,lsk.ieg1()
Towarl.ystw.a Ludoznawczego,
przj'1g,ot,ow,unie k(~nlc'epej-i (~bc.hodow .lubll'E!u.Sizu gO-leOLa PoL"kiego 'Dow:arzys<twa
Lud::'lInawczeg>().,przYPć1iliając!ogo w l'O~U 1~&~, a \-\~ięc piJ.d kClni,ec.ka:dencj,i nowego
Zarządu,
przY,gotowa'nie pUJbhka,c.j-iukazu'ją'oej
oe1<c,zadania
l dor{xook TvWa:I1Z)'1s1Jwa,
podjęci,e z,onganlizow.anej fOll,my dZ'iała.l:nGlś·Dia1kwLzycyj:nej na r.zecz sprzeda,ży
wydu\wri,c'tw wia,s.ny'eh P1'L, tak alby Siianz.apa,;ów
ma,gazYlnGwy·ch 00 .koniec:
września
br. zmniejszył się () 5f1l/o w koń<.lu kadencji
wyor.aJl1JQgoZarządu
tj
IW roku
li985.
W·l1J:()5lvite zGOi'tały przyjęte przez del~gi:ltów jaJko w,.~kaZ')n~a d) .pracy nawo ..
wy.branCI.~'JZarz.ądu.
414
Kronika
W trak1c,ie oIbra:d gks zf1;braJlamgr M. Scisł,u. Prezes OddZliału w Kallszu. PrzedstawHa w imlieni.u gOtSp,oda'fZy W,ZD s'Pra,wy Ol'igani:zacyjne" program na nasitępne
dni a także z,apo:cnała zelOran)"Ch z Hstą osób, którym wladze Kalisiza p.rzyz.nały
"pecjal!I1Ji.e uJ,uJldowa,ne meda,le. wY'bi'u> IZ O!kazjli 100.-looi.: wy:pr<lwy Stefana Szok-Rogozii1iSkieg,o do AiTY.k;i. Medale te pr,z.yznano nas.tępują,cym
os'oibom z PTL:
dr WitOl1d Airmon, pro.f. dr Maria Franko,wska, prof. dr Anna Ku'tr,:ceba-Pojnar·Otwa.
doc. dr hab. Mania PairadOiwska, doc. dr hab. Edward Pietra·szek. pro'f. dr Zofiia
Sokol'€'wicz, prof. dr hab.. ~hig!lJi:ew Jasiewilcz., dr Czesław Białek, dl' JanlUsz Kamocki., mgr Maria Zachorowska-Goł,uchQIW~;'lro.. dr Anna KO'wa.lska-Lewicka, dr KJrzy·
sZJtnI:Ma:lruJ1'Slkii,
mgr Jan Pałka. dr AlekJsa.:ndE"TPo.,>ern-ZJiel:ii1ski. rng.r Ja,cek Łapott.
prof. Im FraflJC'iiSlze!k~Vok:,ro(,)i.WAw mCłda,].e otnzynnały również ();;,oby Slpoza PTL.
a zaproszone na Zja,zd: proof. dT Wi,tol;d Dyno:wSlki, doc. dl' hab. Leszek Dzięgiel.
doc. dn hC1b. Władysław łiilipoiwiak, do,c. dn hab. Ewa No'wick,u-Rusek. doc. dr hab.
AJnd!1Z1ejPa~iUch, doc. dT hnb. Słaiwoj .s.zynkiewil8z, mgr Andr;z,ej Wa'Wr~y.niaJk, prof.
dr Andrzej Zajączkmv:ski·. Uzas.a!dnien'i·em dl'l otrzym.aniJ medal i były - ()S.ią~nięCfia
IW .z;alk;ne:'liJe
ert;nlollblgtiiClZI!1ydh
bada i1 na'd luod21mjP{)iz'C1,OOi!'<Wejlsik:i:m.i.
w I ~lWI(J:ja.l muze-a1njctwa w za.lcresie etnogJr<lfi!i P0;Z<1€'l1J"oOlpej!slkiej
lub wkład w poz.n<1.niedz.iejów tych
!badań.
Ze wz.~lędu na 'bardzo późną po.rę prowadzący
WZD zapropol1o'wał, aby wyiYra,ne gremi'a ukonsltytuowf1;ły .s'ię be.zp.o,śTeci,IlIiopo zakoilc.zeniu o::>rCt,di przedstawiły s.kbd Prezy,cIJium ZJG oraz przewodnic,zą(;yc.h GKR i Sądu Knleżel1.s,koiego
w clJrri'llnasłępnym.
p.rzed sesją nauko.wą. Zebrani jed:nc~gbś.l1ic przyjęh .propozycję·
Zmęc:Gen.ie uc.z.es1.nwkówOIhna,ds'Pow,od:(}walo, że brak jUl. był,o chętnych do dalszej
dys,kusjli i Ziglaswl1Jia w.nic&ków. W tej ,ytuacji w dniu 10.IX.HlH2
dbnady zaikońc,wlI1o,
W dniu 1.1 września
w Sal.: Rec:e~(;yjnej Ratu:s:ua w Kaliszu n-tlZpo·częla się
[} gudz. 900 ,;esja nal\.lkowa pl. ,.Po!.s.ka af.l'ykan'styk;.l w 100-Ie<:i,e ~lrodz'itO Ja,na
Czeka-n:lIWiSlk1iego
i 100...
,]<eai€ \Vj~p'ralWYStefana Sz,oo·c...Rogorz.il'\ls!kJiegf'd,) K'J,memnu".
P,o otwaTC'i,u ses·ji, w którym uczestniczyli
przedstawiciele
władz m::ls1Ja i województwa głos z.abrała dn Anna Kowalska-Lewkka.
Przedsbwib
wyn'ikJi z'e-bruni:,
z' w;'ec.z1o,ra 10.IX.lif~812L" na k'tó.rym uiko:1sty:Vu'ował siĘ IUWy Zanz.ąd. Wsikład
P,rezydiJum ZG PTL. wyłoniJonego w t:ljnym gł~sowaniu
na kaden'cję 1933 - 1'!}85
weszli: dn Anna KowalSlka-Lewicka - Prezes; dr Stani.sław Chrn:iel()wski i dr Mar·e"
Gawęcki - Wi,cepr.ezt'l3i; mgr AnItoni Kuc,zyń>'ki - Sekretarz
Generalny;
d~ Ew"
Fry'ś"o'Pietmlsz,kow<l Zastępca Seoknetall"za Generalneg.o;
mgr G.rzeg,of;Z Ska,ISlki -Skal;binli:k; dr Jau,usrl Bo'hdano1wicz - Zastęp'ca Skarbnik«. Przewo,dl1'io.ącym Głównej Komisji Rewizyj,ne'j wybran.o - dx. dn hC1b. EdwaTda Pi,etraszka. <l pn.ew·ydniczącym Sądu Kole.!ŻeI1sk'ego - (;)l':Jf. dr Annę Kutr.zebę-Pojna:nlwą.
Nowowy;bn-any P,r.eeL€\.<;
ZG PTL. dr A. KQiw.allska~Lewi.cka ZICtŻy!'<lserdecZ!l'~
p~dZ1iękowa,nie ustę;:Jują,cym wleldzom PTiL, w "z:czegMn.licści wś pl':J.f. d,' Fra.nciszkow,i W!okn,o.joWli.k'tÓT€D1'Uprzyszło ki.enowac działalnością Tow,l'rzyst \\l'a w bardzo t,ruidny:m okJres'ie. Pro.f.WoknO'j oibdm·'.owany został hukie'i.em kWli,[\tów. a zgwmadZleni uC'zesitniicy WZD on,.z ticZ'n,~,gfoiśc'i:ezgotowali P,r,nies{:r,owi g·:l.rącą owację.
Na z,akońc:zen!'e sweg,() wysltąpii€;ni.a dn A. Kowalska-.Lewicka
przedstawiła
najwa:imiej!sz;e zadania, s·tające pr.zed P,o:!Jski.mTowanzystwem
Ludoznarvvczym. Za.pewnita, ~e nowe wł:a:dze PTL dołożą wSZJeJkich -"tamń .. by dOl(~bok naszego TiC1warzyslwd
pmnna1żac ,i Qział·aln:ość wszystklk'h a,g·Ęnd utrzymać na jak najwyż;;zyTI pćlzi,omie.
N'l tym z,alkończyl0 S'Lę W'ZD w częśei urgani:zacyjnej.
Prot O!k,ołOiwał
:
mgr Ji3:n Pałka