8fef8a650fe8982bfaa784a7ec9e317f.pdf
Media
Part of Posłowie / Obywatelstwo na progu XXI wieku: konteksty prawne i kulturowe
- extracted text
-
POSŁOWIE
Książka niniejsza jest zbiorem tekstów, które powstały na podstawie
referatów wygłoszonych na konferencji pt. „Zagadnienia obywatelstwa na
progu XXI wieku”, która odbyła się 17 stycznia 2013 r. w Instytucie Historii
PAN w Warszawie. Jej głównym organizatorem było Biuro Krajowe UNHCR
w Polsce, które w związku z debatą na temat perspektyw przystąpienia Polski
do konwencji o statusie bezpaństwowców z 1954 r. i konwencji o ograniczaniu
bezpaństwowości z 1961 r., zainicjowało wśród badaczy reprezentujących różne
kierunki naukowe dyskusję nad ideą obywatelstwa. W gronie jej współorganizatorów i zarazem uczestników znaleźli się przedstawiciele takich placówek
naukowych jak: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej oraz Instytut
Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Historii Polskiej Akademii
Nauk, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Międzynarodowe Centrum Dialogu Międzykulturowego
i Międzyreligijnego Uniwersytetu im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Przedstawione tu teksty poruszyły rozmaite konteksty i wymiary obywatelstwa, choć oczywiście nie wszystkie. Na pewno szkoda, że nie było więcej
tekstów akcentujących i analizujących związki, jakie istnieją pomiędzy obywatelstwem a uchodźstwem. Autorzy tego zbioru byli również nad wyraz
ostrożni w wyrażaniu ostatecznych wniosków, przewidywaniu kierunku zmian
instytucji obywatelstwa czy udzielaniu tych czy innych rekomendacji. Zgadzano
się co do jednego, że współcześnie istnieje tendencja do daleko nieraz idącego
przekształcenia kategorii obywatelstwa, rozciągnięcia lub przeciwnie zawężenia jego znaczenia. Zauważono także, że wpływ na to ma w dużej mierze
rozwój systemu praw człowieka, co w konsekwencji może spowodować, że
zasada przynależności osoby do państwa i związany z tym zestaw uprawnień
i obowiązków będzie tracił na znaczeniu. Szczególnie antropologowie, wychodząc od kontekstów lokalnych, podkreślali niedoskonałość obecnych praktyk
i rozwiązań, postulując całościowe widzenie tego zagadnienia. Podkreślali
znaczenie opinii wszystkich zainteresowanych, zarówno tych, którzy formalnie
posiadają ten status, ale go sobie nie uświadamiają, tych, którym go bardzo
brakuje, jak i tych, dla których jest on niewygodny i ograniczający. Zachęcali
Posłowie
256
do zauważenia także kontekstów pozaeuropejskich i skupienia uwagi nie tylko
na normach prawnych, ale przede wszystkim na opiniach i zachowaniach zwykłych ludzi. Natomiast inni (szczególnie prawnicy) akcentowali, że mimo faktu
istnienia pewnego „fermentu koncepcyjnego” w tym temacie, nie ma problemu
zmierzchu obywatelstwa, a kategoria ta nadal jest podstawowym kryterium
odróżniania „swojego” od „obcego”1. Faktycznie, obserwując zwłaszcza niepowodzenia nad wypracowaniem spójnej wewnętrznie koncepcji obywatelstwa
europejskiego i jej kształtu prawnego w ramach Unii Europejskiej, wydaje
się, że mają rację. Koncepcja obywatelstwa i państwa narodowego trzyma się
z tej perspektywy bardzo dobrze. Ponadto z wprowadzenia proponowanych
zmian wcale nie musiałoby wynikać coś lepszego. Nie oznacza to oczywiście,
że trzeba przymknąć oczy na rzeczywiste problemy, jakie niesie istnienie tej
instytucji w obecnym jej kształcie oraz fakt, że ludzie nie są i nigdy nie byli tak
ściśle związani z terytoriami państw, w których przyszło im żyć. Obywatelstwo
wcale też nie musi być celem, do którego dążą wszyscy uchodźcy i imigranci.
Dlatego nie można nie brać pod uwagę możliwości wypracowania jeszcze
innych form obywatelstwa.
Maciej Ząbek
1
Patrz: art. Jacek Jagielski, Obywatelstwo w wymiarze prawnym.