Cyfrowa Etnografia

0a6f37d04c573927c541fafcb0c80ed1.pdf

Media

Part of Aktualne zagadnienia przemysłu pamiątkarskiego/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1954 t.8 z.2

extracted text

Rye.

1. Tak

niestety

wyglądają
w

dotychczas
witryny
Zakopanem.

sklepów

pamiątkarskich

AKTUALNE ZAGADNIENIA
PRZEMYSŁU PAMIĄTKARSKIEGO
(Na

marginesie

konkursu

i

wystawy

pamiątkarstwa

w

Zakopanem)

ROMAN

Istnieją

pewne

błahe, które
swej

zagadnienia,

nabierają

masowości.

w

istocie

dużej

wagi

Klasycznym

tego

może

dopiero

nawet

skutkiem

przykładem

jest

— przedmiot szanowany, wynoszony

REINFUSS

d o godności

lą s z t u k i , pełniący w a ż n ą r o l ę w d e k o r a c j i

dzie­

wnętrza.

W r e z u l t a c i e z a r ó w n o w mieście, j a k i n a w s i s p o t ­

t z w . „ p r z e m y s ł p a m i ą t k a r s k i " , t j . w y t w ó r c z o ś ć różnych

kać

poustawiane

na

przedmiotów, rozchodzących się w ś r ó d o d b i o r c ó w

s z a f k a c h i etażerkach, rzeźbione r a m k i i j e l e n i e ,

gip­

set­

można

w

wielu

k a m i tysięcy s z t u k , p r z y c z y m g ł ó w n y m , jeśli n i e j e ­

s o w e rzeźby m a l o w a n e

dynym

porozwieszane

uzasadnieniem

k u p n a jest

t o . że zostały

one

n a b y t e „na p a m i ą t k ę " .
Zwyczaj

wej

k u p o w a n i a „pamiątek" jest głęboko

zako­

r z e n i o n y i (jeśli w n a u k o w y m czasopiśmie w o l n o

sto­

desce

mieszkaniach,

olejną f a r b ą ; n a ścianach zaś

d r e w n i a n e osty i m a l o w a n e

(ale k o n i e c z n i e

m e n t a l n e w i d o c z k i , stanowiące j e d y n e
tystycznych"

zainteresowań

na

brzozo­

korą)

senty­

przejawy

„ar­

z zachowaną

mieszkańców.

Zwykle

są

sować t e g o r o d z a j u c h r o n o l o g i ę ) s t a r y j a k świat. G d y ­

to drobne u p o m i n k i o f i a r o w y w a n e

byśmy

i usunęli

zjach, przywożone z wczasów i wycieczek,

a więc t y p o ­

się

we pamiątki. T ą w ł a ś n i e drogą w y r o b y

pamiątkarskie

rozpoczęli w a l k ę z p a m i ą t k a r s t w e m

sprzedaż

pamiątek

ze

sklepów,

utworzyłby

nie­

p r z y różnych

oka­

w ą t p l i w i e „ c z a r n y r y n e k " , n a k t ó r y m w c i e n i u zauł­

upowszechniają

ków i p r z e c h o d n i c h b r a m kwitłby b u j n i e n a d a l

wiedzieć, że w p r a k t y c e reprezentują „sztukę d l a m a s " .

del t y m i

han­

— n i k o m u w g r u n c i e rzeczy n i e p o t r z e b n y m i

— przedmiotami, j a k popielniczki w
skiego k i e r p c a , c z y l a s k i z n a p i s e m

kształcie

góral­

Pamiątka z K r a ¬

kowa".
na wiek, płeć, przynależność

społeczną

i

wykształce­

nie. Dla j e d n y c h z a k u p i o n a „ p a m i ą t k a " t o m i ł e g ł u p stewko, które p o p e w n y m
w

jakimś

zakątku

czasie z n i k a z o c z u

domowej

tonąc

rupieciarni, dla innych

i bez p r z e s a d y

można p o ­

Są o n e b o w i e m n a j ł a t w i e j dostępne, s a m e n i e j a k o w c i ­
skają się d o rąk i mieszkań o d b i o r c ó w , n a n i c h kształ­
t u j e się s m a k
Rola,

„ P a m i ą t k i " kupują w z a s a d z i e w s z y s c y , bez w z g l ę d u

się s z e r o k o

i g u s t w i e l u tysięcy

jaka wyrobom

ludzi.

pamiątkarskim

przypadła

w

u d z i a l e , b y n a j m n i e j n i e i d z i e w p a r z e z i c h wartością
artystyezną.
Przemysł
produkcji

pamiątkarski,

opierający

chałupniczej, p o w s t a ł

się

u nas w

w i e k u ubiegłego, w r a z z r o z w o j e m

głównie n a
И

połowie

uzdrowisk i ruchu

67

t u r y s t y c z n e g o . Czasy, w k t ó r y c h kształtowała się p r o ­

biciel s z t u k i góralskiej, który d o zasobu m o t y w ó w p o d ­

dukcja

halańskich

szego

pamiątkarska,

przypadają

u p a d k u t z w . „przemysłu

o estetycznej

wartości

mieszczańskie

upodobania

•urabiali

wytwórców

na

okres

artystycznego",

wyrobów

decydowały

i gusty. W

nakładcy

—

czerpane

kiedy

drobno-

t y m kierunku

kapitaliści,

doskonałe i n t e r e s y n a h a n d l u p a m i ą t k a m i ,
j ą c y chałupnikom w z o r y

najniż­

robiący

dostarcza­

bezceremonialnie

k o s m o p o l i t y c z n e j t a n d e t y pamiątkarskiej. N a w e t

z

szko­

ły z a w o d o w e , p o w o ł a n e d o p o d n o s z e n i a p o z i o m u a r t y ­
stycznego

wyrobów

leźć w ł a ś c i w e j
produkcji

rzemieślniczych, n i e umiały

d r o g i , „ p o d n o s z ą c " estetyczną

przez

lansowanie

obcych

d o d a t k u n i e przedstawiających
Tą

wartość

wzorów,

żadnej

i

d r z e w n e g o ) przedostały

się d o

to

w

wartości.

drogą ( t o z n a c z y za p o ś r e d n i c t w e m szkoły

mysłu

zna­

oraz

jelenie,

oglądać w
W

które i

dziś w

zakopiańskiego

Zakopanem

skiej szkole przemysłu drzewnego,
wet

możemy

w i t r y n a c h sklepów z pamiątkami.

d o k u m e n t a c h , pozostałych p o d a w n e j
zapiska

zakopiań­

zachowała się n a ­

z czasów d y r e k t u r y C z e c h a

Kovacsa,

w

której f i g u r u j e „ e i n H i r s c h (jeleń) u n d e i n e M a d o n n a " ,
zakupione w W i e d n i u jako wzory

d l a uczniów

szkoły

zakopiańskiej.
N i e bez w i n y , jeśli c h o d z i o z a c h w a s z c z e n i e p a m i ą t ­
k a r s t w a zakopiańskiego, b y l i r ó w n i e ż i różni
którzy
•!|
I

chętnie

góralskiej

przyczyniali

twórczości

się

do

artystycznej,

naturalistyczną

artyści,

„uszlachetniania"
wprowadzając

w

formę

„dzie­
roz­

plenił się n a P o d h a l u i dziś w i d z i m y go n a k a ż d y m
k r o k u w rzeźbie i hafcie.
Poświęciliśmy

nieco

piańskiemu, g d y ż w
rodzaj

poligonu

więcej

u w a g i ośrodkowi

zako­

dziedzinie

pamiątkarstwa

był t o

doświadczalnego,

r y m e n t o w a ł , k t o t y l k o miał w
Podobnie
nymi
ku

w

pobliżu

manów,

na którym

ekspe­

tym kierunku

ochotę.

m n i e j w i ę c e j przedstawiała się s p r a w a z i n ­

ośrodkami, k t ó r y c h

sporo powstało w

uzdrowisk

Iwonicz),

(Szczawnica,

Wyroby
miejscową

stamtąd,

zwykle

( n p . produkcją

ub. wie­

Krynica,

letnisk (Jerzmanowice

w a ) czy o ś r o d k ó w pątniczych
prze­

p a m i ą t k a r s t w a m . i n . s z a r o t k i , zdobiące k a s e t k i i r a m ­
ki,

wprowadził

w i ę c i o r n i k a " . Oset t e n , j a k k a ż d y c h w a s t , s z e r o k o

koło

Ry­
Ojco­

(Częstochowa).

n i e związane

z

tradycją

d r e w n i a n y c h lasek

„zako­

piańskich", zaśmiecających s k l e p y całej P o l s k i , z a j m u ­
ją się g ł ó w n i e J e r z m a n o w i c e
odległe od Podhala),
zarażając

niejako

i inne podobne

rozchodziły się d a l e k o

swoją

ośrodki

po

kraju,

brzydotą p a m i ą t k a r s t w o , j a ­

k i e później p o w s t a w a ł o w l e t n i s k o w y c h c e n t r a c h w y ­
brzeża czy n a t e r e n i e Sudetów.
Wyroby
wią

naszego p r z e m y s ł u p a m i ą t k a r s k i e g o

klasyczny

przykład

i szpetoty. W y s t a r c z y
na

wystawy

o naszym
Na

stano­
tandety

przejść p o mieście, rzucić o k i e m

sklepowe,

asortymencie

plan pierwszy

bezwartościowej

żeby

wyrobić

sobie

pojęcie

pamiątkarskim.

wybijają

się t u o c z y w i ś c i e

wy­

będzie

r o b y „drewniane", a wśród n i c h t z w . „zakopiańszczy­

chociażby Stanisław W i t k i e w i c z , w i e l k i miłośnik i w i e l ­

z n a " , która o k u p o w a ł a s k l e p y z p a m i ą t k a m i o d Z a k o -

nią jeszcze w i ę k s z y

zamęt. P r z y k ł a d e m

niech

II i

Ryc.

68

2 i 3. Haftowane

pantofle.

Wyk.

wytwórca

ludowy

Józef

Boblak

z

Cichego.

Rye. 4. Torebka
damska.
Wyk.
wytwórca
ludowy
Józef
Karpiel
z
Zako­
panego.

p a n e g o p o Gdańsk i o d S z c z e c i n a p o S u w a ł k i . N a l e ż ą

wiście posiadające

tu

czyna,

płaskorzeźby,

monicznym
biane

przedstawiające

wyrazie,

twarz

p a l ą c e g o fajkę

przez- chałupników

z okolic

górala o d e ­

(notabene

wyra­

Rymanowa),

jele­

nie, m i n i a t u r o w e k a p l i c z k i , o p r a w k i do lusterek, r a m ­
k i do f o t o g r a f i i zdobione
promieniste

m o t y w a m i s z a r o t k i czy ostu,

„dziewięciorniki"

(duże,

dorodne,

ż y w e " ) , k a s e t k i , piórniki, a l b u m y z d o b i o n e
wanym rytem

z postacią górala

T a t r , czy też b u k i e t e m

róż,

kolorowymi

malowanych

podkoloro-

(oczywiście z

na tle panoramy

„jak
fajką)

plastycznych

l a k i e r a m i . Zresztą D O

co t e w s z y s t k i e okropności w y m i e n i a ć
cież w s z y s c y

dobrze.

Skandaliczny

podjęcia e n e r g i c z n e j
tandety.

W

t a k i e j a k c j i było j e d n a k z góry skazane
dzenie.

Wszelkie k r o k i podejmowane

na

„chodliwy".

A

trzeba

byle

towar

przyznać,

że

szkaradzieństwa, s p r z e d a w a n e

k l e p o d firmą w y r o b ó w „sztuki l u d o w e j "
popytem.

Społeczeństwo,

artystyczny deprawowany

się m o g ł o , że s p r a w a

stycznej
lizacji.

owe
zwy­
smak

był o d k i l k u dziesiątków l a t

w s z e l k i e g o r o d z a j u tandetą

i

Artystycznego,

podniesienia

p a m i ą t k a r s t w a dojrzała
Istotnie,

musimy

śledząc

skonstatować

podniesienia

estetycznej

m o ż e być
znany

ośrodek

działalność
wysiłek

jakości
w

wartości

arty­

już d o s t a d i u m r e a ­

uważnie

poważny

Cen­

zdawać

CPLiA,

zmierzający

pamiątek.

Przy­

Jerzmanowicach

z p r o d u k c j i najgorszej

koło

tandety,

pod w p ł y w e m c i e r p l i w e j i długotrwałej a k c j i

który

nadzoru

L

™

Podobnie

ФОМИНЫ wvrohnw d r

lakopanem

7 P

rLedstawia

wnvch w

Warsztatach

Nnwvrn

Wzorcowych

w

był

cieszyły sie

którego

p r z y z w y c z a i ł o sie d o n i e i

i dziś n a b y w a ją o w i e l e chętniej niż w y r o b y

Ludowego

nodnosić iakość s w e i ш-odukHi

co s p r z e d a j e ,

kolosalnym

by

Przemysłu

niepowo­

w t y m kierunku

lutnie wszystko
dostatecznie

tralę

artvstvczne£o i f a c h o w e g o instruktażu z a c z v n a DO w o l i

h a n d l a r z , któremu było abso­

jedno,

się —

podjęcie

paraliżował zapobiegliwy

pseudoartystyczne

częściowo

Ojcowa,

rynek mo­

pamiątkarskich.

p r z y n a j m n i e j — w zakładach k i e r o w a n y c h p r z e z

od

kapitalistycznym

przy­

i produk­

się

w a l k i z zalewającym

to

podniesienie

c j a w y r o b ó w pamiątkarskich o d b y w a

pamiątkarstwa

ustroju

Jest

utrudnia

W c h w i l i o b e c n e j , g d y działalność p r y w a t n y c h p r z e d ­

głosy k r y t y k i , domagającej

naszego

artystyczne.

poważnie

siębiorców uległa p o w a ż n e m u o g r a n i c z e n i u

kładem

poziom

walory

bardzo

p o z i o m u estetycznego w y r o b ó w

do

d a w n a już w y w o ł y w a ł
rzem

prze¬

która

rzeczy­

Akcja

ta m u s i być j e d n a k p r z e p r o w a d z a n a

ostrożnością,

gdyż

z dużą

ludowi"

wyrabiający

pamiątki są t o rzemieślnicy o t a k c i a s n e j

specjalności,

że próba b a r d z i e j

t z w . „artyści
radykalnego

przestawienia

d u k c j i — w p r a k t y c e o d b i e r a i m możność
nia.

Stąd

pochodzą

pamiątkarskich

trudności

poprawienia

wykonywanych

np. w

ich pro­

zarobkowa­
wyrobów

Jerzmanowi-

69

R y e . 5. Zabawka
z drze­
wa
„Prządka".
Wvk.
Antoni
Rząsa,
absolwent
Państwowego
Liceum.
Technik
Piast,
w
Zako­
panem.

each czy Z a k o p a n e m ,

gdzie z pamiątkarstwa żyje

po

Obok
wyżej,
tzw.

p r o d u k c j i własnej,
idzie

punktach
jest

paręset r o d z i n .
wyraźnie

która,

jak

k u poprawie,

„skup", t j . n a b y w a n i e

istnieje

wyrobów

wprost od niezorganizowanych

wspomniałem
jednak

pamiątkarskich

sprzedaży

z jednej

Drogą s k u p u , p r o w a d z o n e g o przez handlowców, d o ­
stają się d o s k l e p ó w i s t o i s k h a n d l u p a m i ą t k a r s k i e g o

brak

wyroby

pamiątkarskie,

fachowego

przygotowania

pracowników h a n d l o w y c h prowadzących s k u p , którzy
n i e są w s t a n i e odróżnić r z e c z y d o b r y c h o d b e z w a r ­
tościowych, z d r u g i e j
zwyczajony

wytwórców.

tandetne

strony

zaś s a m o d b i o r c a ,

który,

przy­

o d l a t d o t a n d e t y , t a k i e g o właśnie t o w a r u

poszukuje.
Chcąc

dźwignąć

wyroby

pamiątkarskie

na

wyższy

różne t o w a r y , k t ó r y c h j e d y n ą zaletą j e s t „ c h o d l i w o ś ć " .

p o z i o m a r t y s t y c z n y , m u s i m y w a l c z y ć równocześnie n a

Spotyka

się m i ę d z y

dwóch f r o n t a c h . J e d n y m

ciowych

i t a n d e t n y c h , k t ó r y c h ze w s t y d e m

nimi

wiele

wyrobów

bezwartoś­
wyparły­

wywania

odbiorcy,

b y się własne w a r s z t a t y p r o d u k c y j n e C P L i A . G d y n a

estetycznych

skutek

różnych

zewnętrznych

pod względem w a g i

CPLiA

zaczęła

z większą

towary

nabywane

i wewnętrznych

ostrożnością

selekcjonować

bów

wzorów.

być a k c j a

wycho­

wypracowanie

Obydwie

te akcje

nowych,

są

zupełnie

równorzędne. O szpetocie

pamiątkarskich p i s a n o

już u n a s s p o r o ,

wyro­
ale p i ­

okazało się, że

akcja

sano w c z a s o p i s m a c h ,

t a w m a ł y m t y l k o s t o p n i u oddziałuje n a r y n e k ,

gdyż

w s z y s t k i c h kół społeczeństwa. K a m p a n i ę w

odrzucane

znaj­

r u n k u należałoby p r o w a d z i ć p r z e d e w s z y s t k i m n a ł a ­

przez

drogą s k u p u ,

akcji

powinna

drugim

CPLiA

wyroby

pamiątkarskie

k t ó r e n a ogół n i e docierają

do

t y m kie­

dują ł a t w y z b y t w s k l e p a c h i n a s t o i s k a c h i n n y c h i n ­

mach

stytucji

d o b r e i złe p r z y k ł a d y w y r o b ó w pamiątkarskich, kształ­

są

handlowych

przez

ośrodki

iak no
'handlu

MHD

i

rozprowadzane

pamiątkarskiego

P r z y c z y n ą , d l a której i n s t y t u c j e t e t o l e r u j a w

70

pism

popularnych.

cić s m a k i z n a w s t w o
swych

Należałoby

tam

omawiać

o d b i o r c y , doprowadzając d o t e ­

go, ż e b y t a n d e t a pamiątkarska

zostiła wytępiona

n.o

t
i

R y c . 6. Z a b e u u k a z d r z e ­
wa
„Młodzi
Górale".
Wyk. Antoni
Rząsa, ab­
solwent
Państwowego
Liceum
Technik
Piast,
w
Zakopanem.

t y l k o dlatego,

że ją z w a l c z a j ą

„nadzory

artystyczne",

a l e i z tego p o w o d u , że k l i e n t n i e zechce j e j

więcej

t u r y i S z t u k i , którego celem było w y d o b y c i e
możliwości, j a k i e w

nabywać.
Dopóki

ubiegłego r o k u w Z a k o p a n e m p r z e z M i n i s t e r s t w o K u l ­

nie podniesiemy

s m a k u i wymagań

w e g o o d b i o r c y , zapoznając go z p r a w d z i w i e

maso­

artystycz­

t y m zakresie

hale, region o najbogatszej

zachwaszczony

n y m i w y r o b a m i p a m i ą t k a r s k i m i , dopóty w a l k a o p o d ­

miątkarską

niesienie

b l i s k o pół r o k u p r z y d u ż y m w y s i ł k u c z y n n i k ó w

poziomu

estetycznego

pamiątki

nie

może

przynieść p e ł n e g o s u k c e s u . Z a w s z e b o w i e m p r z e z r ó ż ­

scowych,

ne p r y w a t n e s k l e p i k i i pokątnych sprzedawców

będzie

ków

przesiąkała

na rynek

się n a

w z i ę ł y udział w a r s z t a t y

nią chętny

nabywca.

Drugim

odcinkiem

pamiątkarstwa
tościowych

jest

wzorów.

tandeta, o ile znajdzie

o

podniesienie

poziomu

wypracowanie

artystyczne

W

instytucjach, j a k

niektórych

n p . C P L i A , a k c j a t a była p r o w a d z o n a

war­

od d a w n a , ale

n a małą skalę, b o h a m o w a ł y ją w z g l ę d y h a n d l o w e
groźba

—

„niechodliwości".

Poważnym
karskich,

był

podnoszenia
konkurs,

pa­

przygotowywanym
miej­

zrzeszonych

w Związku

Artystów

dla P T T K , miejscowe

słu a r t y s t y c z n e g o

Plastyków,

produkcyjne CPLiA,
szkoły

chałup­
przemy­

i Liceum Sztuk Plastycznych.

t y m przysłały r ó w n i e ż s w e w y r o b y

niektóre

Poza

warszta­

t y p r o d u k c y j n e , znajdujące się n a t e r e n i e p o w i a t u n o ­
wotarskiego.
Asortyment
bardzo

wyrobów

szeroki,

nadesłanych n a k o n k u r s b y ł

począwszy

od

sweterków

kobiecych

i p a n t o f l i f i l c o w y c h , t a k i c h j a k i e można n a b y ć w k a ż ­

k r o k i e m naprzód,

nistej drodze

konkursie,

prócz l i c z n y c h a r t y s t ó w l u d o w y c h i p l a s t y ­

n i c y pracujący
walki

Pod­

w P o l s c e twórczości l u d o ­

w e j , ale równocześnie n a j b a r d z i e j
tandetą. W

wszelkich

reprezentuje

uczynionym na

cier­

d y m s k l e p i e z konfekcją damską, k i l i m ó w , h a f t ó w , k o ­

poziomu wyrobów

pamiąt­

r o n e k , batików, poprzez

zorganizowany

grudniu

w e , skórzane, d o d r z e w n y c h , k t ó r y c h b y ł o

w

wyroby

ceramiczne,

metalo­

najwięcej.

71

Rye.

W

związku

nych

7. Półeczka

z

z drzewa.

niesłychaną

Wyk.

wytwórca

różnorodnością

n a k o n k u r s przedmiotów

—

mimo

ludowy

nadesła­

woli

nasu­

Konopka z Ochotnicy

Tomasz

Dolnej.

W y d a j e m i się, że n i e z b ę d n y m w a r u n k i e m p a m i ą t k i
j e s t ścisłe z w i ą z a n i e

j e j z określonym

regionem

czy

stał

pa­

w a ł o się p y t a n i e , co w ł a ś c i w i e należy uważać za p a ­

miejscowością.

Ażeby

miątkę? W z n a c z e n i u s z e r s z y m

miątką,

mieć

t a k i e właściwości, k t ó r e

że

o n został

każdy p r z e d m i o t ,

który

w

— pamiątką m o ż e b y ć

naszej świadomości

wiąże

lają

musi

rozpoznać,

zwykły

nabyty

piórnik
w

się

pozwa­

Zakopanem,

się z jakąś osobą, sytuacją czy miejscowością.

Wycho­

K r a k o w i e , Jeleniej Górze czy G d y n i . O d w y r o b ó w p a ­

dząc z tego założenia, i s t o t n i e można przyjąć,

że d l a

miątkarskich w y m a g a n e

kogoś

stanie

filcowe

się pamiątką n p . t u z i n k o w y s w e t e r

Dantofle

dlaWn

tvlko

p o d c z a s u r l o p u spędzonego w

że

kunione

Zakopanem.

czy

zostały

Organiza­

t o r o m k o n k u r s u n i e chodziło j e d n a k o pamiątki w t y m
znaczeniu.

Pojęcie

pamiątki w v m a g a

t u niewątpliwie

z w ę ż e n i a i bliższego z d e f i n i o w a n i a . N i e k a ż d y
przedmiot

k t ó r y został w

nany lub zakupiony
Należy wyraźnie
wyrobów
cyfika

tzw

wynika

danego t i r P n , .

danej

п п

Р

m u ^ i być za p a m i ą t k ę
ш * ,

w З

в

J l t
й

Г

Г

„

A

и

warunków surowcowych

wyko­

uważany

n a m i a t l a r s k i e od

miJi.roLL

v n«SWh
I

bowiem

miejscowości

odróżnić wyroby

ktńr
'

^

sne

P B O

^ n n L i h
Г

rakterystyczne

»

W n d

uzależniona j e s t o a

Warunek
i

t e n spełniają

przemysłu l u d o w e g o ,

Wśród

wyrobów

terenie Podhala

n p . w związku z t a k i m i

surow­

okolic

czy

znakomicie

miejscowości.

wyroby

które z r e g i o n e m

ściślej z w i ą z a n e , t y p o w e

i doskonale

nadesłanych

na

go

konkurs

przykła­

skim

samodziałowego

wełniane
dla

rękawice

narciarzy,

pasów,

(pantofle

pięknie

wzorzyste

mosiężne

turystów

zamiast
ceramika.

wejść

i

spinki

inkrustowane

ludowa
śmiało

z

tzw.

naj­

reprezentują.

zdobione

„kołcony"

sztuki

są j a k

d ó w t e g o r o d z a j u dostarczają

Prócz w y m i e n i o n y c h
Na

jest więc, aby były one c h a ­

dla pewnych

haftem

czapki

góral­
sukna),

nadające

góralskie, k l a m r y
„noże

fińskich

zbójnickie"

noży")

do
(dla

ciupagi

wyżej przedmiotów,

do pamiątkarstwa

się

czy

mogących

masowego,

znalazły

c a m i m i e j s c o w y m i , j a k d r e w n o , wełna, l e n , i o b f i t o ś ­

się n a k o n k u r s i e i t a k i e , k t ó r e p r z e z n a c z o n e są

raczej

cią

dla amatorów i zbieraczy.

szkody

rąk

do

pracy,

wynikającą

przeludnienia

góralskich,

powstały

i

chałupnicze, k t ó r e t e s u r o w c e

warsztaty

ją; w y k o n u j ą

różne

z

zakłady

n p . gonty, naczynia

l n i a n e płótno i samodziały

produkcyjne

przynosi

przerabia­

Polski)

drewniane,

wełniane

wsi

meble,

czy n a w e t

wy­

na Podhalu
korsarska

Wiemy,

jak wielkie

(a t a k ż e i w

akcja

kupujących p o w s i a c h , d l a d o g o d z e n i a

miej­

re zamiast

s c e m w y k o n a n i a n i e są o n e n i c z y m z P o d h a l e m

zwią­

muzeów.

wy­

wytworów

s z t u k i l u d o w e j , znalazły

znakomicie

wykonane

artystyczne, j a k k i l i m y . Poza s u r o w c e m

zane, n i e odbiegają w c h a r a k t e r z e
robów z i n n y c h terenów P o l s k i .

72

od podobnych

stronach

zbieraczy,

wy­

swej pasji k o ­

lekcjonerskiej, unikatowe zabytki sztuki ludowej, któ­

i

roby

innych

prywatnych

d o d o m ó w p r y w a t n y c h p o w i n n y trafić
D l a t y c h , którzy

poszukują

do

autentycznych

się n a k o n k u r s i e

łyżniki, p i ę k n i e r y z o w a n e

sol-

1

niczki

czy

płaskorzeźby

Janosa,

rzeźbiarzy podhalańskich. M n i e j
sobie

współczesne

od d a w n y c h
raz

malowane

o b r a z ó w podhalańskich

z ostatnich

n a szkle,
oddalają

w

które
się c o ­

bardziej.

Przedmioty
nych

obrazy

jednego

a u t e n t y z m u mają

p r a c a m i artystów

l u d o w y c h , u j a w n i a się w

kursie obrazy
w

sklepach

n a szkle z t y m i , które sprzedawane
z pamiątkami.

Obrazki

charakter

też mieć

dla zagranicznych

indywidual­

zastosowanie

jako

gości i znaleźć się w ś r ó d

m y , obejmują

swą

tematyką

różne d z i e d z i n y

czesnego i d a w n e g o życia n a P o d h a l u , posiadają
k a , j a k d l a l u d o w e j twórczości a r t y s t y c z n e j . W
kach

małowartościowa
Różnica,

jaka

ludową"

produkcja
zachodzi

przedmiotami

reprezentuje

przeważnie

seryjna.
między

pamiątkarskimi

masowo

wyrabia­

a indywidualny­

for­

współ­
dużą

świeżość, charakterystyczną z a r ó w n o d l a s z t u k i d z i e c ­

dotychczas

„sztukę

są

Roj-Kozłowskiej

w y r o b ó w s z t u k i l u d o w e j wysyłanych n a eksport, gdzie

nymi

spo­

sób p l a s t y c z n y , g d y p o r ó w n a m y z g r o m a d z o n e n a k o n ­

czy j e j u c z n i ó w w o l n e są o d s z a b l o n u w z a k r e s i e
t e , posiadające

dzieł s z t u k i , m o g ą

prezenty

mi

malowanych

seryjnie,

jako

sztucznie

n a drodze

na

szkle,

pamiątki,

które

obraz­

produkowane

„ludowość"

spekulacji, według

są

osiągana

jest

naiwnej

re­

c e p t y , że „ l u d o w e j e s t t o , co p s t r o k a t e " , g d z i e w y s t ę -

щШЕШЯШШШШШШШШ

Rye.

9. Piórniki

drewniane.

Wyk.

Adam

Doleżuchowicz

z CPLiA

w

Zakopanem.

73

! ;

J

Rye. 10. Zabawka
Solniczka

Państwowego

pują

z drzewa.

drewniana.
Liceum

niezgrabne

ubrane

w

„Do

Wyk.
Technik

kwiatki,

stroje

przedszkola".

Antoni

ptaszki

i postacie

ludzkie,

kostiumy

wiejskie

rozmyślna
ludowo"

stylizowanego

kającej

Zakopanem.

przypominające

sunku

wość. W

absolwent

w

Piast,

z o p e r e t k i . Stąd p o c h o d z i
tematyce

dostosowania

Ryc. 11.

Rząsa,

„na

deformacja

ry­

tania

koloro-

t y c h obrazków widoczna

j e s t chęć

się d o g u s t ó w

w s i „bajecznie

i

miejskiej

klienteli

szu­

k o l o r o w e j " i „góralskiej

egzo­

tyki".
w y n i k a z materiałów z e b r a n y c h

na konkursie,

bardzo

Jak

pozytywne

próby

sienia

poziomu

r e z u l t a t y osiągnęły

wyrobów

pamiątkarskich,

podnie­
zwłaszcza

d r e w n i a n y c h , p r z e z zastąpienie d a w n e j , t a n d e t n e j d e ­
k o r a c j i m o t y w a m i c z e r p a n y m i z zasobu
snycerstwa

podhalańskiego.

Owe

tradycyjnego

piórniki, k a s e t k i ,

r a m k i , n a k t ó r e jeszcze n i e d a w n o t r u d n o b y ł o spojrzeć
bez o b r z y d z e n i a ,
w

miejsce

szaftów"

m o m e n t a l n i e „wyszlachetniały",

ryzowanych
i

scen

i podkolorowywanych

rodzajowych

pojawiły

gdy

„land-

się n a

nich

proste, ale bardzo szlachetne m o t y w y , podpatrzone n a
s t a r y c h łyżnikach, k ó z k a c h d o osełek, sosrębach i t p .
C i e k a w e r e z u l t a t y dało r ó w n i e ż z a s t o s o w a n i e w p r o ­
dukcji

g a l a n t e r i i skórzanej

stempelkowych

wyciskanych

ornamentów

spotykanych n a d a w n y c h pasach b a ­

c o w s k i c h , t o r b a c h skórzanych c z y k i e r p c a c h . N i e w ą t ­
pliwie

zdobione

męskie

(z

tą techniką

metalowymi

torebki damskie

i paski

k l a m r a m i na wzór

„kukie­

ł e k " o d pasów b a c o w s k i c h )

mogłyby być zaliczone

rzędu

pożytecznych

z

bardzo

pięknych

i

do

„pamiątek

Podhala".
Interesującą próbą s t w o r z e n i a n o w e j f o r m y

ki

podhalańskiej

były

dużych

góralskich

rynku

pamiątkarskim

krakowskie.

skrzynki malowane

skrzyń

Pomysł

pamiąt­
na

wzór

w i a n n y c h . Dotychczas

wyrabiano
rozszerzenia

na

jedynie

skrzynki

produkcji

skrzynek

l u d o w y c h n a i n n e r e g i o n y j e s t b a r d z o słuszny, z w ł a s z ­
cza że d l a k a ż d e g o zakątka P o l s k i można wskazać se­
r i ę m i e j s c o w y c h f o r m , i d e a l n i e nadających się d o w y ­
korzystania na wyrobach
Garść

przytoczonych

pamiątkarskich.

wyżej

przykładów

wystarcza,

a b y u z m y s ł o w i ć s o b i e rolę, j a k ą l u d o w a twórczość a r ­
t y s t y c z n a odegrać m o ż e w p o d n i e s i e n i u p o z i o m u
tycznego
pod

naszej

p r o d u k c j i pamiątkarskiej,

w a r u n k i e m , że b ę d z i e m y

cyjnej,

prawdziwej

sztuce

este­

oczywiście

o p i e r a l i się n a t r a d y ­

ludowej,

nie

utożsamiając

j e j z kosmopolityczną tandetą, w y r a b i a n ą p r z e z z a w o ­
dowych

„pamiątkarzy".

B y ł o b y j e d n a k zupełnie niesłuszne, g d y b y ś m y w p o ­
s z u k i w a n i u w z o r c ó w d l a w y r o b ó w pamiątkarskich o g r a ­
niczyli

się w y ł ą c z n i e

do t r a d y c y j n e j

sztuki

ludowej,

eliminując n i e j a k o możność p o w s t a w a n i a n o w y c h f o r m
pamiątek,
do

które nawiązywałyby

najbardziej

współczesnej

n i e do t r a d y c j i ,

rzeczywistości.

ale

Musimy

b o w i e m zdać sobie s p r a w ę z t e g o , że dookoła n a s z a ­
chodzą u s t a w i c z n e z m i a n y , przekształcające
nie

stan rzeczy sprzed

lat kilku

gruntow­

l u b kilkudziesięciu.

1

Rye.

12. Drewniana
zabawka
„Babka".
Wyk. Antoni
stwowego
Liceum
Technik
Piast,
w

Z m i a n y t e p o w i n i e n u w z g l ę d n i a ć r ó w n i e ż i nasz
mysł

pamiątkarski.

Czy

pamiątki p r o d u k o w a n e

byłoby

rzeczą

prze­

słuszną,

aby

n p . d l a Wycieczek

zwiedzają­

cych Nową Hutę oparte były n a w z o r a c h

czerpanych

z tradycyjnej
których

kultury

kilku

gruntach Nowa

nie. Potężny

wsi podkrakowskich, na

Huta

powstała?

k o m b i n a t i wielotysięczne

wraz z n i m powstaje,

Oczywiście

miasto,

wymagają pamiątek

jakie

mówiących

z nadesłanych w z o r ó w

Pań­

mało r ó ż n i ł y

się o d t y c h , j a ­

kie zwalczamy

w

prac

złożonych

na k o n k u r s przez

wego

Związku

Artystów

Plastyków

wyróżniały

się

dodatnim wzory

z zakresu

kowalstwa

ar­

nawiązywali

do

w

sensie

tystycznego
tradycji

przemyśle pamiątkarskim.

i te, w

ludowej

których

(np. b a t i k i

członków

autorzy
o

wzorach

Spośród
miejsco­

czerpanych

z d a w n y c h druków n a płótnie). Ż e u t a l e n t o w a n y p l a ­

nie o

t y m , co b y ł o t u d a w n i e j ,

tworzy

d l a o g ó l n e g o d o b r a w y s i ł e k tysięcy r ą k l u d z i

dzenia,

i bardzo

oryginalne

pracy.

Przykład

p r ó b y podjęte p r z e z uczniów i a b s o l w e n t ó w

zakopiań­

Nowej

Huty

a l e co j e s t dziś, co

Rząsa, absolwent
Zakopanem.

nie

stanowi

Podobne p r z e m i a n y

zachodzą

w

scowościach

Ludowej

nadaiac

rakter

Polski

wielu

Opracowywanie

wyrobach

n o w y c h w z o r ó w d l a przemysłu p a ­
szerokie

zawodowych

plastyków. Wzięli

Ogólny
przez

nHnnwiednio

pamiątkarskich

miątkarskiego o t w i e r a
udział w

miej­

i m i n n y cha

k t ó r y n o w i n i e n znaleźć w y r a t w

zaprojektowanych

wyjątku.

innych

artystów

pole

d o działania d l a
o n i również

k o n k u r s i e zakopiańskim.
poziom

zawodowych

prac

nie

skiego

zakresie

świadczyły
Liceum

konkursie

na konkurs

świadczył

jednak

pamiątkarstwa
o t y m liczne

Plastycznego,

m . i n . serie

którzy

wiele

do

przedstawili

d r e w n i a n y c h pudełek

n y c h płaskorzeźbą i i n n e w y r o b y

powie­

na

zdobio­

z drzewa,

j a k szka­

tułki, z a b a w k i , noże d o p a p i e r u i t p . W ś r ó d

wspomnia­

nych

wyrobów

głyby

w

znalazło

przyszłości

się s p o r o

bardzo

t a k i c h , które

dobrze

spełniać

mo­

zadanie

pamiątek, należałoby j e d y n i e o p r a c o w a ć d l a n i c h s p o ­
sób m a s o w e j

dostarczonych

plastyków

styk m a w

p r o d u k c j i , gdyż

formie byłyby zbyt

w

obecnej,

unikatowej

drogie.

I n n y zupełnie c h a r a k t e r m i a ł y w z o r y

wyrobów pa­

o t y m , ż e b y u ś w i a d a m i a l i s o b i e o n i w pełni rolę, j a k a

miątkarskich

im

k a r z y i nadesłane p r z e z n i c h bądź i n d y w i d u a l n i e , bądź

na t y m odcinku przypada

w

udziale,

Niektóre

opracowane

przez

zawodowych

pamiąt-

75

A

Rye. 13. Pólka

na ręczniki.

Wyk.

Adam

Doleżuchowicz

z CPLiA

w

Zakopanem.

za p o ś r e d n i c t w e m i n s t y t u c j i , w których są o n i z a t r u d ­

„ c h a r a k t e r y s t y c z n y m " i „ t y p o w y m " . W y d a j e m i się, że

nieni.

pamiątkarstwo oparte n a p r o j e k t a c h z a w o d o w y c h

Cechą

tych wyrobów

była

przede

znajomość r y n k u i w a r u n k ó w m a s o w e j
miątkarskiej. P r o j e k t y

wszystkim

produkcji pa­

i c h nawiązywały zazwyczaj

do

styków
i

miałoby

duże

miejscowościach

zastosowanie

Ziem

n a k , że zostały o n e w y k o n a n e s t a r a n n i e j i n i e c o u s z l a ­

starcza

chetnione.

Z

wyrobów

pamiątkarskich

na­

regionalny

przemysł

wiązywały

w

dekoracji

do

motywów

o ośrodki

turystyczne

zupełnie.

niska nadmorskie na zachodnim

tradycyjnych

podhalańskich, i n n e o d r y w a ł y
Wielką

zaletą

od

nich

wzorów

opracowanych

pamiątkarzy było dostosowanie

do p r o d u k c j i maszynowej,
nę g o t o w y c h

się

niektórych

przez z a w o d o w y c h

niektóre

co niesłychanie obniża

wyrobów. Przykładem

tego jest

j e , że w

i zawodowych

a k c j i zmierzającej

do podniesienia

estetycz­

n e g o p o z i o m u przemysłu pamiątkarskiego n i e m u s i m y

bynajmniej

n i e mających

nalnego,

nadaje

w

t e j c h w i l i piętna

regio­

się ś w i e t n i e d o w y k o r z y s t a n i a w p a ­

miątkarstwie. A ż e b y j e d n a k tego r o d z a j u
stała się p r a w d z i w ą
z jakąś określoną

„galanteria"

pamiątką, należałoby ją

miejscowością

związać

czy r e g i o n e m ,

w k r ó t k i m czasie s t a n i e się czymś

76

dorob­

projektów,

dla

tego

gdzie
terenu

terenów

mniej

do­

rozwinąć

się

Chodzi

Sudetach

Pomorzu,

t u np.
czy

let­

gdzie w o ­

dużego n a s i l e n i a r u c h u w c z a s o w e g o o d c z u w a
j e s t najczęściej

wskazu­

twórczości a r t y s t y c z n e j . W i e l e

położone w

r e dziś z a s p o k a j a n e

pamiątkarzy

ograniczać się w y ł ą c z n i e d o w y k o r z y s t y w a n i a

pamiątkarski.

ce­

piękny

w sprzedaży n i e

k u ludowej

mógłby

na wyroby

Szereg u d a n y c h projektów o p r a c o w a n y c h przez m ł o ­
plastyków

materiału, n a k t ó r y m

ludowa

duże z a p o t r z e b o w a n i e

będzie przekraczała k w o t y 6 złotych.
dych

tradycja

ich

piórnik w f o r m i e w a l c a , z d o b i o n y n a p o w i e r z c h n i w y ­
p a l a n y m o r n a m e n t e m , k t ó r e g o cena

bec

gdzie

pla­

uzdrowiskach

t u r y s t y c z n y c h niektórych

już istniejących w y r o b ó w pamiątkarskich, z t y m j e d ­

Zachodnich,

w

szczyzna"

l u b równie

importowanymi

się

pamiątkarskie, k t ó ­
lichą

„zakopiań­

małowartościowymi

wyrobami

z różnych s t r o n

S e n s pamiątki, j a k t o

kraju.

już k i l k a k r o t n i e p o d k r e ś l a ­

ł e m , p o l e g a n a t y m , że r e p r e z e n t u j e

ona niejako

pew­

ną miejscowość c z y r e g i o n . N a t l e t y c h w ł a ś n i e

spe­

cyficznych

powiązań r o d z i

han­

dlowców

widziane)

znad

morza

z Krakowa

należy

się

(tak m i l e przez

kolekcjonerstwo.
przywieźć

Wiadomo,

„coś

że

z bursztynu",

„skrzynkę krakowską", a z Kurpiów

wy­

cinankę.
Mieszkanie
gląda

„nałogowego"

j a k poglądowa

krajoznawczej

mapa

wędrówki

zbieracza
Polski,

wyznaczony

pamiątek

wy­

n a której

szlak

jest

sygnatura­

m i w p o s t a c i t y p o w y c h w y r o b ó w pamiątkarskich, w ł a ś ­
ciwych danej

okolicy.

k o l e k c j o n e r s t w o t r a c i cały sens z chwilą, g d y w y ­
roby

pamiątkarskie

nabyć w

z

całej

tykamy

drażliwego

R B H (Rejonowych

i

będziemy

każdym sklepie na terenie k r a j u .

wcy

z

Polski

pokrewnych

prawna

zagadnienia

instytucji

dystrybucja w

mogli

I tu do­

dystrybucji. Handlo­

Biur

Handlowych)

CPLiA

p o w i n n i zrozumieć,

lia,

ubrania gotowe

czy

terenie

tvm
W

chwili

karstwa

r

obecnej

odbywa

radoksu,

Ten

ostatni warunek trudny

j e s t dziś d o

r

t

l

l

zrealizo­

za sobą n i e p r o p o r c j o n a l n i e w i e l k i e k o s z t a .
W

zakładzie

spółdzielczym

projektowanie

nowego

c z y piórnika pociąga

za

dokumentacji tech­

n i c z n e j i k a l k u l a c j i — zupełnie j a k p r z y

opracowywa-

nełny

namiat

dv.trvhucii
n

ma­

przemyślana,

nWa

n

i

!

kie

d y s t r y b u c j a n a o d c i n k u pamiąt­
się

w

myśl

„ w s z y s t k o j e d n o co, w s z y s t k o
d e l szedł". W

W handlu

okresie

«P«1P

»Av

a

równomiernie

miał d o d y s p o z y c j i

danei branzv

rała W p l P t n c r i * w

dla odbiorcy

dokładnie

estetyczna, solidna i t a n i a .

modelu konika drewnianego

t a k należy

aby r y n e k był

i każdv n a b y w c a

wachlarz nrodukcii
Z

bardzo

sobą konieczność p r z e p r o w a d z e n i a
je

kami

być

znawcy-kolekcjonera.

k a r s k i c h z a k r a d ł y się p e w n e p r z e r o s t y , k t ó r e pociągają

prowadzać
nasycony

powinna

jak i

przeznaczona

opiera

spożywcze, t e k s t y ­

galanterię,

sowego

masowego,

pamiątka

w a n i a , gdyż do procesu p r o d u k c j i drobiazgów pamiąt­

się n a z a s a d a c h w p r o s t o d w r o t n y c h niż k a ż d e g o i n n e ­
go t o w a r u . Sprzedając n p . w y r o b y

odbiorcy

Zwłaszcza

po­

że

h a n d l u pamiątkarskim

czy

budującej

maksymy

jedno gdzie, b y l e

han­

z w i ą z k u z t y m d o c h o d z i często d o p a ­

że n p . w

s k l e p a c h pamiątkarskich

na

Wy­

brzeżu n i e można dostać c e r a m i k i k a s z u b s k i e j , która
natomiast

z a l e g a półki w

Kielcach; w

Lublinie brak

pięknej „ s i w e j " c e r a m i k i z B i a ł e j P o d l a s k i e j ,
to"
w

jest

sporo

wyrobów

Krakowskiem

skomplikowana
w

ceramicznych

R a d o m i u sprawa jest o tyle n i e ­

że

w

mieiscowvn

7

4

7 V

skleDie

KraWiP

„JP

! tv^PP

™ r i p Z l

1

n i

nr,P,Pwaia

ч 1

P

HnrnrVnP

ПЫ Г . !

nip ma

się

aoroczne

,u m

me

arakowa

z Krakowa .ostatnio

ności

i

ładne

modele

P „

hvw i»

Hf^ Hn

7

Я

ania

zaczęła

malowanych

skrzyń

wier­

krakow­

w Krakowie -

towną

wprawdzie,

me

piękną

pamiątką,

wysyła

się j e

między

innymi

do... Z a k o p a n e g o ,

w

Zakopanem

nych wyrobów
Wydaje
czej

brakowało

byłyby one kosz­

godzi

w

tym

odbija

w

coz,

lokalnych

kiedy
tak

regional¬

pamiątkarskich.

m i się, że t e g o r o d z a j u

chaos)

7

dzi­

produ­

etnograticznej

skich. Sprzedawane

jakby

ako

artystycznym „pa­

LFLiA

k o w a ć doskonałe p o d w z j ę d e m

7

rokmc7

m a ao

siejszego g o a z i w y c n p o a w z g l ę o e m
miątek

Wsze

drewniane wvrohv

4

W

ariPnl-iP

CPLiA

lokalnvoh namiatek

d i e n a t o m i a s t dostać L ż n
c

Góry

W

oeńle n i e m a z a d n v o h

„iańskiP

ale „za

z Łysej

swoboda

dystrybucji wyrobów

sam najistotniejszy
się u j e m n i e

sens

(czy r a ­

pamiątkarskich

„pamiątki", a

i n a „chodliwości"

poza

towaru,

który — p r z e d s t a w i a n y k l i e n t o w i w s z ę d z i e w t y m s a ­
mym

asortymencie

—

bynajmniej

go

do k u p n a n i e

zachęca.
Handlowcy

kierujący

sprzedażą p o w i n n i zgodzić

się

z t y m , że masę t o w a r o w ą , k t ó r e j dostarczają i m p r a ­
c o w n i e i w a r s z t a t y p r o d u k c y j n e , t r z e b a dzielić n a d w i e
części. Jedną, n i e w ą t p l i w i e
., w i ć

będą

które

wyroby

traktuje

się

znacznie

z zakresu
jako

normalny

w a n y według z a p o t r z e b o w a n i a
s k i , i drugą, obejmującą

większą,

galanterii

stano¬

artystycznej,

towar

dystrybo-

n a o b s z a r z e całej

Pol­

t z w . „ p a m i ą t k i " , która

poza

stolicą i m i a s t a m i p o r t o w y m i (ze w z g l ę d u n a n a b y w ­
ców

zagranicznych)

p o w i n n a być sprzedawana

jedy­

n i e w s w y m w ą s k i m zasięgu r e g i o n a l n y m . K a ż d y r e ­
gion, każde większe u z d r o w i s k o
chu turystycznego
powy

d l a s i e b i e zespół w y r o b ó w

Powinien
chlarz,

letnisko

ośrodek r u ­

p o w i n i e n mieć s w ó j w ł a s n y

o n obejmować

uwzględniający

dostatecznie

zarówno

ty­

pamiątkarskich
szeroki

wymagania

wa­

dziecka

Rijc.

14. Lusterko
ręczne. Wyk. Adam
z CPLiA
w
Zakopanem.

Doleżuchowicz

77

n i u n o w e g o m o d e l u s a m o c h o d u w f a b r y c e n a Żeraniu.

s t a n o w i l i w y t w ó r c y l u d o w i biorący udział w

Różnica p o l e g a t y l k o n a t y m , że p r z y p r o d u k c j i s a m o - .

sie, chałupnicy, p r a c o w n i c y

chodów

przedstawiciele

wszystkie

t e czynności są i s t o t n i e niezbędne,

a p r z y w y r o b i e d r o b i a z g ó w pamiątkarskich można

je

CPLiA,

konkur­

zakładów p r o d u k c y j n y c h ,

PTTK,

plastycy

w i e . B y ł a t o z n a k o m i t a sposobność d o

i

etnografo­

zorganizowania

uprościć d o m i n i m u m , n i e obciążając n a d m i e r n i e k i e ­

interesującej d y s k u s j i , w której m i e l i b y możność w y ­

szeni o d b i o r c y .

powiedzieć

się

na

temat

wystawy

i

pamiątkarstwa

zarówno wytwórcy, j a k i odbiorcy

pamiątek. D y s k u ­

b a r d z o i s t o t n a . Z r o z u m i a ł e j e s t , że w g r u p i e p a m i ą t e k

sja

instruktywna

stanowiących

zna­

w s z y s t k i c h , dałaby r ó w n i e ż w y t y c z n e d l a p r a s y , k t ó r a

Wypad­

w zakresie s z t u k i l u d o w e j i pamiątkarstwa n i e zawsze

Sprawa

niskiej ceny

wyrobów

pamiątkarskich

i n d y w i d u a l n e dzieła

leźć się w y r o b y k o s z t o w n e

sztuki

mogą

czy n a w e t d r o g i e .

jest

t a byłaby

niewątpliwie

bardzo

dla

k i t a k i e b y n a j m n i e j n a s n i e zaskoczą, s k o r o dziś r z e ź ­

u m i e zająć w ł a ś c i w e s t a n o w i s k o . Sprzyjający

moment

ba, bezwartościowa p o d wzlędem a r t y s t y c z n y m , p r z e d ­

nie

ludowi,

stawiająca

którzy p r z y b y l i n a w y s t a w ę z różnych

d w a walczące

jelenie,

p a n e m 2.000 zł. N a t o m i a s t
odbiorcy

kosztuje

w

Zako­

pamiątki przeznaczone d l a

m a s o w e g o muszą być t a n i e i dostępne, a b y

m o g ł y z w y c i ę s k o k o n k u r o w a ć z tandetą

sprzedawaną

jednak

wykorzystany.

Zgromadzone

na konkurs

selekcji,

wyroby,

zostały

po

dokonaniu

udostępnione

w

rzy
i

prasy

Zarówno konkurs,

formie

otwartej

w

Za­

etap

kopanem

21 m a r c a

rb.

opracowana

pod

skiego pamiątkarstwa,

niejako

podsumowanie

wyników

w

akcji

zmierzającej

stanowią

do podniesienia

chodzi jednak

ważny

zakopiań­

o to, aby w ł o ­

s t a r a n n i e , stanowiła

żony w n i e w y s i ł e k n i e o g r a n i c z y ł się t y l k o d o z a d e ­

konkursu

monstrowania

miesięcznej o f i a r n e j p r a c y , która g o
Podsumowanie

Krakowa,
krótki k o ­

n i e został w t e r m i n i e

jak i wystawa

pamiątkarskich,
bardzo

czy

otrzymali jedynie

ukończony.

wyrobów

Wystawa,

odległych w s i

na otwarcie przybyli z Warszawy

przedstawiciele

wystawy

względem ekspozycyjnym

Wytwórcy

p o w i a t u , r o z j e c h a l i się, j a k r ó w n i e ż l i c z n i goście, k t ó ­

m u n i k a t , gdyż k a t a l o g w y s t a w y

dotychczas.
niezbędnej

został

i

kilku­

na

poprzedzała.

t o w y p a d ł o k o r z y s t n i e , zwłaszcza, j e ­

możliwości,

kształtowanie

Powodzenie

tej

przyszłej
akcji

ale żeby

uzależnione

jest

nie t y l k o

od

pamiątkar­

instytucji

i zbyt

wyrobów

skiego,

1950 r .

pamiątkarskich, a l e i o d o d b i o r c ó w , k t ó r y c h

powinno

k t ó r y o d b y ł się w

gactwo

Zakopanem

w

oczyma

zwiedzających

roztoczono

wyrobów

artystycznych, wskazano

duże b o ­
na

pamiątkarskich.

N i e został j e d n a k w y k o r z y s t a n y m o m e n t
dowy.

propagan­

M i m o b r a k u afiszów, k t ó r e n i e zostały n a czas

w y k o n a n e , z g r o m a d z i ł o się n a o t w a r c i e w y s t a w y
syć

dużo

publiczności,

wśród

Ryc.

15. Malowana

skrzynka

której

sporą

ludowa

z drzewa.

Fotografował

78

do­

gromadę

ku

z podnoszeniem

poziomu

pamiątkarstwa

zakopiańskiego,

czasie p r o w a d z e n i a

na i n n y c h terenach

zostaną w

estetycznego

dużą pomocą w

będzie

niewątpliwie

Wyk.

Deptuszewski.

Marta

oczysz­

i tandety.

Rossowska

z

akcji

wymagają

t e g o , a ż e b y i c h p r z e m y s ł p a m i ą t k a r s k i został

12 cm.

związ­

wyrobów

podobnych

P o l s k i , które również

czony z n a l o t u obczyzny

21 X

Stefan

propagandą.

S u m a doświadczeń, j a k i e z e b r a n e

możli­

wości, j a k i e należy w y k o r z y s t a ć n a P o d h a l u d l a p o d ­
niesienia poziomu wyrobów

się zjednać umiejętną

produkcję

wpłynął

pamiątkarskiej

żeli p o r ó w n a m y j e z w y n i k a m i k o n k u r s u
Przed

organizujących

istotnie

produkcji

Zakopanego.