caac06c812ba0ded0c72dd34ff428dcb.pdf
Media
Part of Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961, z.2
- extracted text
-
R. 1811 — na licytacji rzeczy Magdaleny Kocica, wdo
wy po szewcu:
„Obrazów szklanych 3".
R. 1819 — w innym inwentarzu zanotowano:
„Obraszków szklanych 2
Obraszków na szkle malowanych 5".
To ostatnie określenie nie budzi już wątpliwości,
o jakie przedmioty chodziło, w tejże samej bowiem
księdze zapisano, że po Macieju Kowaleńskim zostało
„obraszków za szkłem 5".
Występowanie w Pruchniku znacznej ilości obra
zów nasuwa przypuszczenie, że — niezależnie od
kupowania ich chociażby w Przeworsku, na słynnych
tam odpustach, czy gdzie indziej — mogli być rów
nież na miejscu malarze zaspokajający potrzeby mia
steczka i Okolicy. Tę hipotezę zdaje się popierać fakt,
stwierdzony przez autora niniejszego artykułu na
miejscu w Pruchniku, że powały w domach z pocz.
X I X w., zrobione z szerokich, heblowanych desek,
były bogato pomalowane (farby kładziono bezpośred
nio na surowym drzewie) w motywy kwiatowe i roś
linne. Widać było wprawną rękę w rysunku i dobre
oko w doborze kolorów. Należy wykluczyć możliwość,
aby do tego rodzaju prac i w tym okresie sprowadza
no rzemieślników spoza miasteczka.
Na podstawie suchych notatek sądowych nie spo
sób określić pochodzenia obrazów malowanych na
szkle; czy nie są one pochodzenia słowackiego?
Pruchnik leży stosunkowo blisko słynnego miejsca
odpustowego w Starej Wsi k. Brzozowa, dokąd ma
sowo przychodzili Słowacy — aż do czasów I wojny
światowej ; mogli więc przynosić obrazy na sprzedaż.
Wiadomo przecież, że aż do pocz. X X w. odpusty
były połączone z kiermaszami, tj. istnymi jarmarkami.
W księgach pruchnickieh spotykamy jeszcze inną
nowość. Ale jest to już wiek X I X — czas znacznych
27
27
Według podania, czczony obraz średniowieczny
M. B. w Starej Wsi miał przybyć ze Słowacji, stąd owe
liczne kilkutysięczne pielgrzymki Słowaków. Zob.:
Ks. W. Mrowiński (T. J.), Cudowny obraz M. B. Sta
rowiejskiej w Ziemi Sanockiej, Kraków 1895, s. 1.
Archiwum. Muzeum w Jarosławiu, rkp. 252,
s. 111. W notatce tej mamy rzadko spotykany akcent
28
zmian w życiu naszych miasteczek. Oto w inwenta
rzach występują obrazy o tematach niewątpliwie
świeckich, jak np.:
R. 1819 — „Obrazków szklanych 2
detto ptaszków 2".
Tu musimy nawiązać do obrazów na szkle, zna
nych na terenie Polski południowej, centralnej
i wschodniej. Z notatki zdaje się również wynikać,
że ptaszki też były malowane na szkle; ale znów
nasuwa się pytanie: czy były one pochodzenia miej
scowego, czy z importu? I wreszcie:
R. 1817 — „po śp. Szymunowy Łukaszkiewiczowy,
oprócz obrazu P. Jezusa, św. Teresy, św. Onufre
go i P. Jezusa Kobylańskiego! , w inwentarzu
figuruje: „Lanszaftów 5".
Jak wiadomo „Landsehaft" jest terminem niemiec
kim i dostał się do nas razem z zaborcą austriackim.
I znowu pytanie, na które w tej chwili nie sposób
jeszcze odpowiedzieć: czy owe „lanszafty", a więc
obrazy przedstawiające krajobrazy, były importowane
z krajów austriackich, czy też miejscowy malarz prze
jął nową modę i na wzór widzianych, importowanych,
malował je na miejscu.
I na zakończenie już tylko ciekawostka . W Ko
łaczycach (dziś pow. Jasło), słynnych ze znakomitych
garncarzy, był — obok innych — cech wielki, tj.
zbiorowy. Tenże cech w r. 1836: „Za cechmistrza
Bartłomieja Knybla [...] ze składek Braci odnowił
ołtarz św. Mikołaja [widocznie cechowy], za co zapła
cono:
Piotrowi Zieleńskiemu
31 ryńskich
Portreciście
10 „ „
Jak wynika z powyższego, malarz malował ołtarz,
„portrecista" zaś chyba „odnowił" (a może namalo
wał od nowa?) „portret" św. Mikołaja, który do dnia
dzisiejszego w ołtarzu figuruje.
2S
29
regionalny. Kobylany to słynna miejscowość odpusto
wa koło Gorlic. Obraz mógł być tam zakupiony w cza
sie odpustu, ale równie ddbrze mógł go wykonać
malarz pruchnicki, który zaspokajał gusty odbiorców.
Archiwum Cechu Wielkiego w Kołaczycach,
księga z lat 1779—1844, s. 70.
28
Franciszek
Fot: W. Dziurawiec — il. 5; Jan Swiderski
K
R
O
Konkursy i wystawy
W kwietniu odbyły się w Opolu
tradycyjne już uroczystości obchodu
Dnia Twórczości Ludowej. Połączo
ne one były z konkursami na kra
szanki, pisanki, rzeźbę ludową, zdo
bione wyroby kowalskie i wiosenne
korowody marzankowe i gaikowomaikowe. Odbyły się również elimi
nacje konkursów słowno-muzycz
nych, w których wyróżnili się śpie
190
N
I
Kotula
— U. 1—i, 6—12.
K
A
wacy odtwarzający tradycyjne pie wę-kiermasz pamiątkarstwa regio
śni ludowe. Najbogatszego materiału nalnego. Eksponowano przedmioty
dostarczył konkurs kraszankowy, w będące dziełami twórców ludowych.
którym wzięło udział kilkudziesięciu
uczestników. Ogółem uczestniczyło
*
w konkursie ponad 200 osób.
Konkurs sztuki ludowej woje
wództwa łódzkiego (por.: Kronika
nr 2/1961) zakończony został w koń
W zabytkowej sieni gdańskiej cu kwietnia. W ciągu maja odbyły
CPLiA urządziła w kwietniu wysta się eliminacje regionalne w mu-
zeach: w Łęczycy, Łowiczu, Sie mgr A. Włodarczyka i B. Kowalca będzie zakupiona dla organizujące
radzu, Tomaszowie Maz. i Piotrko oraz spis eksponatów i ilustracje." go się Muzeum Kociewskiego.
wie Tryb. Poszczególne muzea orga (Objętość katalogu 45 stron, 26 fo
*
nizowały konkurs na terenie pod tografii w tekście.)
ległych im regionów. Wyróżniają
*
Na początku czerwca nastąpiło
cym się twórcom ludowym przyzna
rozstrzygnięcie konkursu „Tkanina
no nagrody, kwalifikując najlepsze
28 maja otwarto w Podegrodziu ludowa we wnętrzu współczesnym".
prace na ogólnopolską wystawę w
Łodzi. Muzea w Łęczycy i Siera pod Nowym Sączem bardzo intere Konkurs zorganizowany został przez
Związku
CPLiA,
który
dzu urządziły własne
wystawy sującą wystawę twórczości ludowej Zarząd
eksponatów pokonkursowych. Szcze Podegrodzia, zorganizowaną z okazji uprzednio — jako przygotowanie
gólnie interesująca była wystawa w 700-lecia istnienia wsi. Na wystawie do konkursu — przeprowadził fa
Łęczycy, zorganizowana przez kie zgromadzono eksponaty z zakresu chowy instruktaż na terenach Bia
kultury
materialnej, łostockiego, Olsztyńskiego, Rawskie
rowniczkę muzeum mgr Jadwigę tradycyjnej
Grodzką przy współudziale Rady urządzenia wnętrza, ceramiki, stro go i Sieradzkiego; z okolic tych na
Narodowej i Łódzkiej Rozgłośni ju i haftu. Organizatorami wystawy płynęła większość zgłoszeń na kon
Polskiego Radia. Pokazano na wy jest para małżeńska nauczycieli ze kurs. Wśród nadesłanych tkanin
stawie prace współczesne z zakresu szkoły podstawowej w Podegro wyróżniały się szczególnie wyso
plecionkarstwa, wycinanki, cerami dziu, od wielu lat zajmująca się kim poziomem artystycznym biało
stockie
dywany
dwuosnowowe
ki, wyrobów kowalskich i instru amatorsko etnografią.
(część
z
nich,
dzięki
użyciu odpo
mentów muzycznych. Na tle ogól
*
wiedniego surowca, nadaje się do
nie wysokiego poziomu eksponatów
położenia na podłodze) oraz kur
wyróżniał się zespół rzeźb wyko
W Nowym Sączu nastąpiło na po piowskie chodniki „szmaciaki".
nanych przez nieznanych dotych
*
czas — z wyjątkiem Kamińskiego — czątku czerwca rozstrzygnięcie kon
rzeźbiarzy z okolic Łęczycy. Do kursu sztuki ludowej regionu nowo
najbardziej
interesujących
nale sądeckiego. Konkurs był pomyślany
Objazdowa wystawa wycinanki
żały rzeźby: Bolesława Grabskiego, jako pamiątkarski. Większość ekspo kurpiowskiej eksponowana była w
natów
stanowiła
ceramika,
następ
Mariana Jóźwiaka, Wiktora Rysia
drugim kwartale br. w Pułtusku,
i Wacława Czerwińskiego. Wysta nie hafty i wyroby plecionkarskie. Garwolinie i Grodzisku.
wa posiada katalog, bardzo ładnie
*
wydany przez muzeum w Łęczycy;
opracowanie tekstu — mgr J. Grodz
Konkurs na wyroby ludowej ce
W Bydgoszczy rozstrzygnięty zo
ka, opracowanie graficzne — Ro
ramiki
kieleckiej rozstrzygnięty zo
stał
w
końcu
maja
konkurs
deko
man Matysiak. Katalog zawiera
krótki wstęp, opis eksponatów oraz racji wnętrz kujawskich (por.: Kro stał w Kielcach 21 czerwca. Nadesła
no ogółem ponad sto prac wykona
nika nr 2/1961).
fotografie.
nych przez garncarzy będących
Centralna wystawa wojewódzka
*
członkami spółdzielni CPLiA i nie
odbyła się w Łodzi w drugiej po
zrzeszonych. Nagrodzone ekspona
łowie czerwca. Wśród eksponatów
W czerwcu otwarta została w Mu ty pokazane będą we wrześniu na
reprezentujących współczesną sztu zeum Narodowym w Poznaniu wy specjalnie zorganizowanej wystawie.
kę ludową 11 regionów wojewódz stawa pt. Wielkopolska Sztuka Lu Organizatorami kieleckiego konkur
twa łódzkiego, biorących udział w dowa.
Ekspozycję,
obejmującą su był Wydział Kultury PWRN oraz
konkursie, wysuwały się na plan obiekty sztuki ludowej od X V I I w. spółdzielnia „Chałupnik" z Iłży.
pierwszy (zarówno pod względem do czasów współczesnych, przygoto
*
wartości artystycznych jak repre wało Muzeum Narodowe w ramach
zentacji ilościowej) tkaniny ubra wielkopolskiego festiwalu
kultury.
niowe rawsko-opoczyńskie i sieradz Na wystawie pokazano rzeźbę, ma
W kwietniu w paryskiej galerii
kie, wycinanki łowickie i rawskie larstwo, ceramikę, tkactwo i hafty. Dina Vierny wystawione były obraz
oraz pisanki z okolic Rawy Mazo Przewidziane jest przeniesienie wy ki Nikifora. Zestaw pokazanych
wieckiej i Piotrkowa Trybunalskie stawy do Lublina i Koszalina.
prac nie był najciekawszy, ponieważ
go. Wśród rzeźbiarzy najbardziej
pochodził z przypadkowo poczynio
interesującą indywidualnością był
nych przez galerię zakupów. Do
*
na wystawie Jan Lamęcki z Zielo
wartościowszych należały akwarele
nej Dąbrowy (pow. Radomsko) oraz
Wojewódzki
Dom
Twórczości z wczesnego okresu oraz seria pejza
wspomniany już zespół rzeźbiarzy Ludowej w Gdańsku wraz z Wy ży z lat ostatnich.
łęczyckich.
działem Kultury PRN w Starogar
Komisarzem wystawy i autorem dzie zorganizowały wystawę trady
scenariusza był Bolesław Kowalec, cyjnego sprzętu i sztuki ludowej
Pod koniec czerwca otwarto w
autorem interesującej oprawy pla Kociewia. Wystawa odbyła się w Pałacu Kultury w Warszawie wy
stycznej — Romuald Jackowski. czerwcu i lipcu w Starogardzie. stawę „Mistrzowie Sztuki Ludowej
Katalog wydany przez Prezydium Obok zabytkowych mebli i narzę ZSRR". Wśród eksponatów znajdują
WRN w Łodzi zawiera: artykuły dzi rolniczych i ceramiki znalazły się: kolorowe figurki-zabawki, cera
wstępne wprowadzające w zagad się na wystawie świątki ludowe oraz mika, tkaniny i koronki, rzeźby w
nienia tradycyjnej i współczesnej prace współczesnych twórców l u drzewie i kości oraz wyroby z laki
sztuki ludowej Ziemi Łódzkiej opra dowych z Kociewia. Eksponaty wy i malowanego drzewa. Wystawa po
cowane przez prof. dr K. Zawisto- stawowe w znacznej części wypo kazana będzie również w Czecho
wicz-Adamską, mgr W. Drozdowską, życzono z terenu; większość z nich słowacji.