-
extracted text
-
P O L S K A
S Z T U K A
DWUMIESIĘCZNIK,
WYDAWANY
T
L U D O W A
PRZEZ
PAŃSTWOWY
E
S
R
ARTYKUŁY TEORETYCZNE
INSTYTUT
SZTUKI
С:
I PRACE
— Konferencja ш spraiuie aktualnych z a g a d n i e ń п а и к о ш о b a d a m c z u c h i t u i ó r c z u c h p o l s k i e j p l a s t y k i l u d o u j e j . — Ksa
wery
wirska
Piwocki
— Sztuka I u d o i r a i n a r o d o u i a . — Maria
SPRAWOZDANIA,
DROBNE
Roman
Ży-
— T u i ó r c z o ś ć p l a s t y c z n a g ó r n i k o m cz. I I .
Reinfuss
— Z ujustaiuu sztuki I u d o i u e j ш Z a k o p a n e m .
Z N\UKI
G. Niedosziuńn
RECE\ZJE,
WIADOMOŚCI
— O
RADZIECKIEJ
zagadnieniu
Iudouiości
ш
sztuce
radzieckiej.
P
A
Ń
ROK V
I
S
T
W
O
W
Y
MAJ
I
N
S
T
Y
T
U
-
C Z E R W I E C 1951
T
S
Z
T
U
K
I
Nr
3
KONFERENCJA W SPRAWIE
AKTUALNYCH
NAUKOWO
I
BADAWCZYCH
ZAGADNIEŃ
TWÓRCZYCH
POLSKIEJ
PLASTYKI LUDOWEJ )
Państwowy Instytut Sztuki zorganizował
w Jadwisinie w dniach 13 — 15 maja konferen
cję poświęconą aktualnym zagadnieniom naukowo-badawczym i twórczym polskiej plastyki
ludowej. Omówiono tam kwestie związane ze
stanem badań oraz sytuacją twórczości współ
czesnej. Ze względu na rozległy zakres zagad
nień, które wymagały obecnie, w przededniu
Kongresu Nauki Polskiej, dokładniejszego spre
cyzowania, na konferencję zaproszono przedsta
wicieli różnych dyscyplin nauki, sztuki i życia
gospodarczego, jak: etnografów,
historyków
sztuki, historyków ustroju wsi, artystów pla
styków, organizatorów życia artystycznego na
wsi, delegatów instytucji wytwórczych oraz ar
tystów ludowych. W pierwszym dniu obrad
wzięli udział Minister Kultury i Sztuki Ob. Ste
fan Dybowski i Wiceminister Ob. Włodzimierz
Sokorski.
Dążąc do stworzenia jak najszerszych ram
dla dyskusji popartej konkretnym materiałem,
urządzono w Jadwisinie jednocześnie pokaz
wyrobów sztuki ludowej oraz przedmiotów
z zakresu rzemiosła i przemysłu artystycznego,
opartych na inspiracji artystycznej twórczości
wsi polskiej.
W licznych referatach i wypowiedziach dy
skusyjnych podkreślono wielokrotnie, iż histo
ryczny dorobek sztuki ludowej stanowi w swej
istocie integralną część postępowego nurtu
sztuki polskiej związanego z wielowiekową wal
ką mas ludowych o wyzwolenie społeczne
i o pełne możliwości duchowego rozwoju.
Sztuka nasza znajdzie w żywym dorobku
twórczości ludowej — przesłanki narodowej
formy, wysokie walory i cenne doświadczenia
artystycznego warsztatu, zasób form i moty
wów kompozycyjnych, które wzbogacą poszcze
gólne dziedziny plastyki polskiej. Nie oznacza
i)
cony
Dokumentacji
będzie
dowej".
I
konferencji
najbliższy
numer
jadwisińskiej
,.Polskiej
poświę
Sztuki
Lu
to bynajmniej mechanicznego, formalistycznego
przenoszenia poszczególnych tradycyjnych mo
tywów i rozwiązań jak również — transponowania ich w sposób powierzchowny co pro
wadziłoby do pseudo-ludowej stylizacji. Zdając
sobie sprawę z ograniczoności środków sztuki
ludowej w wielu dziedzinach — ograniczoności
uwarunkowanej jej dotychczasowym upośledze
niem klasowym — podkreślamy konieczność
twórczego rozwijania i dopełnienia dorobku
artystycznego sztuki ludowej nowymi zdoby
czami treściowymi i technicznymi.
Pełna twórcza synteza elementów sztuki
zawodowej i twórczości ludowej spowoduje za
nik, tak charakterystycznej dla ustrojów antagonistycznych, przepaści pomiędzy sztuką za
wodową a sztuką ludową oraz stworzy możli
wości pełnego wzbogacenia narodowego dorob
ku artystycznego.
Na konferencji w Jadwisinie podkreślono ko
nieczność planowego organizowania badań nau
kowych. Celem tych badań jest poznanie całe
go zasobu ludowej kultury artystycznej w jej
historycznym przebiegu i w jej zróżnicowaniu
społecznym i terytorialnym — przewartościo
wanie jej dorobku, by najcenniejsze osiągnięcia
mogły wejść do nowej, kształtującej się kultu
ry socjalistycznej.
Zakres badań winien obejmować ludową
twórczość artystyczną wsi i miasta w jej naj
szerszym zasięgu, na tle całości kultury ludo
wej. W oparciu o założenia materializmu dia
lektycznego i historycznego należy przede
wszystkim dążyć do pogłębienia spojrzenia h i
storycznego na zjawiska sztuki ludowej.
Badania nad sztuką ludową wymagają ści
słej współpracy pokrewnych dyscyplin: hi
storii społecznej i gospodarczej, etnografii i h i
storii kultury^naterialnej, prehistorii i archeo
logii wczesnodziejowej i historii sztuki.
Praca ta, prowadzona w skali ogólnonarodo
wej — powinna stać się doniosłym czynnikiem
pobudzającym żywą twórczość ludową we
wszystkich dziedzinach sztuki. Ma ona nie t y l
ko zadania naukowo-badawcze w stosunku do
historycznego dziedzictwa naszej przeszłości,
ale powinna aktywnie włączyć sią w przemia
ny kulturalne współczesnej wsi polskiej.
Nastąpić powinno mocne związanie prac nau
kowo-badawczych nad twórczością ludową z ży
wym procesem rozwoju sztuki polskiej zmie
rzającej do realizmu socjalistycznego oraz dzia
łalnością produkcyjną w dziedzinie rzemiosła,
przemysłu artystycznego i wzornictwa przemy
słowego. Winna ona podwyższyć i urealnić w y
mogi naukowe w stosunku do podejmowanych
prac badawczych i publikacji, tak od strony
inwentaryzatorsko-faktograficznej, jak i pod
wzglądem naukowo-krytycznej interpretacji.
Podstawowe kryteria naukowej estetyki muszą
być w pełni zastosowane do badań nad twór
czością ludową.
Na czoło zagadnień wysuwa sią konieczność
historycznego ującia dziejów polskiej sztuki l u
dowej. W badaniach tych należy szeroko
uwzględnić w y n i k i dotychczasowych prac ar
cheologicznych nad początkami państwa pol
skiego.
Dla realizacji tych zadań należy w szczegól
ności:
1. Przeprowadzić analizą zabytków sztuki
ludowej w oparciu o badania, które obejmują
teren całej Polski, jak również przeprowadzić
systematyczne przebadanie zabytków historii
sztuki polskiej pod kątem zawartej w nich tra
dycji sztuki ludowej.
2. Badania nad zdjęciem terenowym archeo
logicznym i etnograficznym prowadzić plano
wo i w ścisłej łączności z mającym powstać I n
stytutem Kultury Materialnej.
3. Zgromadzić pełną dokumentacją ikono
graficzną polskiej sztuki ludowej.
4. Rozpocząć prowadzenie badań nad daw
ną sztuką ludową metodą wykopaliskową.
5. Systematycznie prowadzić poszukiwania
i badania źródeł pisanych, które dostarczą
orientacyjnych danych co do stanu sztuki ludo
wej i jej funkcji w życiu społecznym w różnych
okresach.
6. W nawiązaniu do prac Instytutu History
cznego oraz Instytutu Kultury Materialnej pod
jąć pracą nad ustaleniem stosunku rzemiosła
cechowego do rzemiosła wiejslflego i przemy
słu ludowego.
Podstawowym warunkiem zrealizowania pla
nu, który opiera sią na zbyt szczupłym kadro
w y m zespole pracowników naukowych — jest
znacznie wiąkszy niż dotychczas współudział
polskich etnografów, historyków kultury ma
terialnej i historyków sztuki oraz zaintereso
wanie zagadnieniami sztuki ludowej ogółu na
szych twórców sztuki. Potrzebne jest również
zaktywizowanie do prac terenowych jak naj
szerszych kół nauczycielstwa, działaczy społecz
nych, związkowych, młodzieży uniwersyteckiej
i artystycznej.
Przy wszelkich badaniach łączących sią z za
gadnieniami sztuki ludowej winna zachodzić
ścisła współpraca, wspólne planowanie i poro
zumienie zainteresowanych instytucji — w
pierwszym rzędzie
Państwowego
Instytutu
Sztuki, Instytutu Historycznego i Instytutu
Kultury Materialnej.
W wyniku szerokiego omówienia spraw zwią
zanych z rozwojem i kształtowaniem współ
czesnej twórczości ludu polskiego — konferen
cja doprowadziła do następujących wniosków:
1. Żywa dziś twórczość ludu polskiego w i n
na być otoczona pełną opieką ze strony pań
stwa. Unikając tu sztucznego ochraniania i od
gradzania ośrodków twórczości ludowej — na
leży jednak starać się o utrzymanie tych pun
któw wzorcowych, gdzie istnieje jeszcze twór
cza praktyka, żywe tradycje i doświadczenia
techniczne.
2. Dążąc do związania sztuki ludowej z pro
dukcją rękodzielniczą i mechaniczną należy
w jak najszerszym zakresie umożliwić bezpo
średnią współpracę artystów ludowych i zawo
dowych na zasadach równorzędności wzajemnej
wymiany doświadczeń i umiejętności. Na obec
nym etapie przeprowadzane są w tej dziedzinie
doświadczenia Instytutu Wzornictwa Przemy
słowego — które uznać można za słuszne — po
legające na współpracy artystów szkolonych
z zespołami robotniczymi, chłopskimi i młodzie
żowymi projektującymi wzory dla produkcji
mechanicznej, przy uwzględnieniu specyfiki
produkcji seryjnej. Jednocześnie ostrzec nale
ży inne ośrodki przy stosowaniu tej metody
przed powierzaniem kierownictwa omawianych
zespołów — plastykom niedoświadczonym.
3. Przyszłość i rozwój wytwórczości ludowej
zależne są od właściwego rozwiązania następu
jących zagadnień:
a) zindywidualizowanie warunków finanso
wania spółdzielni zrzeszających twórców
ludowych, •
i
b) obniżenie stopy podatku obrotowego dla
zrzeszonych wytwórców ludowych. W sto-
sunku do indywidualnych twórców ludo
wych (zweryfikowanych przez odpowied
nią komisję powołaną przez Min. Kult.
i Sztuki) powinna być stosowana taka
stawka podatkowa jak w stosunku do
członków Związku Polskich Artystów Pla
styków,
c) zapewnienie środków finansowych dla
spółdzielni na prace doświadczalne w za
kresie nowej techniki i nowych materia
łów oraz na szkolenie przywarsztatowe,
d) uzyskanie właściwej obsady osobowej dla
prac naukowo-badawczych i nadzoru ar
tystycznego na terenie Centrali Przemy
słu Ludowego i Artystycznego.
4. Celem zapewnienia wysokiego poziomu
produkcji rękodzielniczej, rzemieślniczej i ma
szynowej — zwłaszcza produkcji związanej
z twórczością ludową — należy ujednolicić,
znowelizować lub wprowadzić zarządzenia o Ko
misjach Kwalifikacyjnych, uprawnionych do
decyzji w zakresie zagadnień estetycznych.
5. Artyści ludowi powinni znaleźć pełną
możliwość indywidualnego i zespołowego kształ
cenia się ogólnego i artystycznego.
6. Studium o sztuce ludowej winno być od
powiednio postawione we wszystkich szkołach
i wydziałach uczelni artystycznych.
7. Obok wszechstronnego wciągania twór
czości ludowej do prac dla konkretnych potrzeb
rzemiosła i przemysłu — zapewnić należy sze
rokie możliwości rozwojowe twórczości ama
torskiej.
Powyższe tezy, podane w opracowaniu Red.
„Polsk. Szt. Lud.", zostały wysunięte na zasadzie
referatów, wypowiedzi i dyskusji na konfe
rencji poświęconej aktualnym zagadnieniom
plastyki ludowej w Jadwisinie, przez dwie ko
misje w składzie:
'Komisja
zagadnień
naukowo-badawczych:
Prof, dr Eugeniusz Frankowski, prof, dr Józef
Gajek, doc. dr Mieczysław Gładysz, prof, dr
Ksawery Piwocki, mgr Mieczysław Porębski,
dr Roman Reinfuss, prof, dr Juliusz Starzyński,
prbf. dr Bożenna Stelmachowska.
Komisja zagadnień współczesnej
twórczości
ludowej: Prof. Wojciech Jastrzębowski, dr Ja
nina Krajewska, Janina Orynżyna, mgr Kazi
mierz Pietkiewicz, prof. Eleonora Plutyńska,
prof. Anna Sledziewska, prof. Jerzy Sołtan.
prez. Zofia Szydłowska, dyr. Wanda Telakowska, Aleksander Wojciechowski
