93d701b61e2a6590774f22006e6cfc0a.pdf
Media
Part of Cyganie ze zdjęć Ignacego Kriegera / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4
- extracted text
-
Adam Bartosz
CYGANIE ZE ZDJĘĆ IGNACEGO KRIEGERA
W Muzeum Historycznym miasta K r a k o w a znajduje się
liczący o k o ł o 9 000 szklanych klisz zbiór zwany archiwum K r i e gora, z a w i e r a j ą c y zdjęcia z lat 1860—1926. Zawiera on obszerną
d o k u m e n t a c j ę dawnego K r a k o w a z u w z g l ę d n i e n i e m architektury,
d z i e ł sztuki, a t a k ż e charakterystycznych postaci z krakowskiej
ulicy. Z n a j d u j ą s i ę tu m.in. zdjęcia C y g a n ó w K e ł d e r a s z ó w ,
sportretowanych zapewne w k o ń c u X I X w .
1
K e ł d e r a s z e , to przedstawiciele wielkiego szczepu c y g a ń s k i e
go, k t ó r z y po wielu wiekach niewolniczego pobytu w p a ń s t w a c h
M o ł d a w i i , W o ł o s z c z y z n y i Siedmiogrodu wyruszyli w latach
s z e ś ć d z i e s i ą t y c h ubiegłego wieku n a kolejną w ę d r ó w k ę do E u r o p y
Ś r o d k o w e j i dalej. Wraz z innym szczepem, Lowarami, zaludnili
niebawem drogi wielu p a ń s t w , w z b u d z a j ą c w s z ę d z i e n i e m a ł ą
sensację, zwracając n a siebie p o w s z e c h n ą u w a g ę egzotycziiyn,
strojem .
2
Cyganie spotretowani przez Kriegera to n i e w ą t p l i w i e K e ł
derasze, k t ó r z y dotarli na nasze tereny po przemierzeniu o b s z a r ó w
imperium carskiego, na co w s k a z y w a ł y b y szerokie, bufiaste
spodnie, wpuszczono do wysokich b u t ó w . Bowiem pierwsi K e ł
derasze, k t ó r z y pojawili się w Galicji i K r ó l e s t w i e b e z p o ś r e d n i o
z W ę g i e r i R u m u n i i , nosili stroje bardziej „ w ę g i e r s k i e " . Portre
t u j ą c y ich w 1868 r. Wojciech Gerson t a k i d a ł komentarz do
swego r y s u n k u (il. 1):
3
„ C y g a n i e ci p o c h o d z ą z W ę g i e r , j a k to ich ubiór ś w i a d c z y .
Węgiorskie k o ł p a o z k i p i l ś n i o w e , spodnie obcisłe, naszywane,
buty długie. W ó j t nosi k r ó t k ą b e k i e s z ę o srebrnych guzach i l a s k ę
o srebrnej skuwce i gałce d ł u g i e j . U b i ó r c h ł o p c ó w jest t a k ż e
węgierski. S k ł a d a się z krótkiej koszuli o szerokich r ę k a w a c h
i h a j d a w a r ó w d ł u g i c h , a tak szerokich, ż e podobne s ą do s p ó d n i c y .
K o b i e t y z a m ę ż n e n o s z ą chustki n a g ł o w a c h , pojedynczo w tyle
w i ą z a n e , w warkocze z a ś m a j ą powplatane różne ś w i e c i d e ł k a ,
pieniądze srebrne, guzy szklane i porcelanowe, korale, naszyjniki
z talarów, a częstokroć i z ł o t y c h d u b l o n ó w " .
4
Opis ton zgodny jest z z a ł ą c z o n y m rysunkiem. W i d a ć t u
d o r o s ł y c h m ę ż c z y z n w o b c i s ł y c h , wyszywanych spodniach,
a t a k ż e m ł o d e g o c h ł o p a k a w charakterystycznych spodniach
o bardzo szerokich nogawkach . N i c w i d a ć jedynie na owym r y
sunku m ę ż c z y z n y w „ b e k i e s z y o srebrnych guzach", co wydaje
się oczywiste, jako że scena ukazuje kotlarzy przy pracy, w której
w ó j t z racji pozycji w taborze pewnie zazwyczaj nie u c z e s t n i c z y ł .
5
P o r ó w n u j ą c ten pierwszy wizerunek K e ł d e r a s z ó w z serią
zdjęć Kriegera z a u w a ż y ć m o ż n a niewielkie zmiany w ich stroju,
które to d o k o n a ł y się na przestrzeni k i l k u d z i e s i ą t k ó w lat, dzie
l ą c y c h oba przedstawienia C y g a n ó w , b ą d ź t e ż s ą wynikiem in
tensywnych w p ł y w ó w , co m i e ć m o ż e z w i ą z e k z odmiennymi
szlakami w ę d r ó w k i . B i o r ą c jednak pod u w a g ę fakt, że s ą to
K e ł d e r a s z e po prostu z innej grupy, oraz żo czas j a k i dzieli po
wstanie r y s u n k u Gersona i fotografii Kriegera jest stosunkowo
niewielki (najwyżej różnica jednego pokolenia), stwierdzić n a l e ż y ,
żo o d m i e n n o ś c i w stroju d o t y c z ą zasadniczo s z c z e g ó ł ó w , pomi
jając bufiaste spodnie w wizerunkach fotograficznych.
Podobnie j a k inne postacie zo z d j ę ć Kriegera, Cyganie sfo
tografowani s ą na tle zwisającej tkaniny, upozowani w e d ł u g
ó w c z e s n e j mody fotograficznej. Krieger bowiem nie p o r t r e t o w a ł
127
128
swych modeli w naturalnym otoczeniu, ale zapraszał do swoj
pracowni.
Archiwum „ c y g a ń s k i e " Kricgera zawiera 11 n e g a t y w ó w
szklanych, na k t ó r y c h sportrotowano cale sylwetki 4 m ę ż c z y z n
i 2 kobiet. T a k więc n i e k t ó r e postacie p o w t a r z a j ą się (jedna
trzykrotnie, i l . 3—5), a różnice ujęć s ą w dwu przypadkach
ledwie widoczne. 9 zdjęć przedstawia pojedyncze postacie. N a
dwu z d j ę c i a c h s ą dwaj m ę ż c z y ź n i , ci sami, a ujęcia różnią się
zasadniczo t y m , że t ę s a m ą fajkę trzyma raz joden, raz drugi
z m ę ż c z y z n (il. 6, 7).
Material do analizy postaci portretowanych przez Kriegera
daje się w z b o g a c i ć o jeszcze jedno, bardzo interesujące zdjęcie,
k t ó r e g o negatywu nie udało się w archiwum odnaleźć, a które
znajduje się w zbiorach ikonograficznych Muzeum Etnograficz
nego w Krakowie. Jest to n i e w ą t p l i w i e zdjęcie z tej samej serii,
przedstawia bowiem 2 postacie uprzednio fotografowane oraz
j e d n ą n o w ą (il. 2). F a k t ten oraz ustawienie postaci pozwala ponad
w s z e l k ą w ą t p l i w o ś ć p r z y p i s a ć Kriegerowi autorstwo zdjęcia.
Pewne jego s z c z e g ó ł y w s k a z y w a ć by m o g ł y , że nie z o s t a ł o ono
wykonane jednocześnie z poprzednio wymienionymi (o czym
niżej).
W sumie więc Krieger u w i e c z n i ł n a swych zdjęciach 7 K e ł
d e r a s z ó w , w t y m 2 kobiety. Jest to dziś niezwykle cenny doku
ment, z w ł a s z c z a do analizy stroju C y g a n ó w .
W oparciu o przokaz Gersona (zarówno rysunek j a k i komen
tarz) oraz p ó ź n i e j s z e opisy stroju K o t l a r z y w n i o s k u j ę , że są to
przedstawiciele bogatej warstwy C y g a n ó w , przy czym jeden
z nich, n a j w y ż e j trzydziestoletni m ę ż c z y z n a , pełni rolę p r z y w ó d c y
( w ó j t a ) . W skazuje na to laska, k t ó r ą trzyma na zdjęciu grupowym
(il. 2). N a t y m samym zdjęciu pokazany jest stary Cygan, bosy,
w szerokich, p ł ó c i e n n y c h spodniach i bez jakichkolwiek o z d ó b .
Znając zamiary Kriegera z dokumentowania m o ż l i w i e różnorod
nych t y p ó w n a l e ż y w n i o s k o w a ć , że umieścił tu celowo dla kon
trastu również i przedstawiciela ubogich C y g a n ó w . Najpewniej
b y ł on p o s t a c i ą w ł a ś n i e t y p o w ą , a ci bogato odziani m ę ż c z y ź n i
stanowili mniej liczną elitę. Może byli n a j b o g a t s z ą r o d z i n ą
w taborze ? Bez w ą t p i e n i a tak m o ż n a p o w i e d z i e ć o sportretowan y m wójcie. Sądząo po ilości srebrnych ( z ł o t y c h ) g u z i k ó w u kurtek,
lub ich braku, mamy tu prezentację szerokiego zróżnicowania
m a j ą t k o w e g o (społecznego) w łonie prawdopodobnie tego samego
taboru K e ł d e r a s z y .
N i e k t ó r e ze zdjęć Kriegera znane są z publikacji, ale p o n i e w a ż
na ogół j a k o ś ć repiodukcji w druku jest dość kiepska, d y s p o n u j ą c
ostrymi, p o w i ę k s z o n y m i odbitkami d o k o n a ł e m m o ż l i w i e szczegó
łowej analizy (pod lupą) e l e m e n t ó w stroju sfotografowanych
Cyganów.
S z c z e g ó ł o w y opis stroju zacznę od mniej skomplikowanego
ubioru obu kobiet. Jedna z nich (il. I I ) znajduje się na obu zdję
ciach. Ma n a g ł o w i e k w i e c i s t ą c h u s t ę , wiązaną z t y ł u , z opadają
cymi na ramiona k o ń c a m i . Chusta wskazuje n a m ę ż a t k ę . B l u z k a
w i ą z a n a pod s z y j ą , z niskim, marszczonym k o ł n i e r z e m , z ą b k o
wanym, bardzo obszorna, marszczona. R ę k a w y nisko wszyte,
z szeroką, m a r s z c z o n ą kryzą' u n a d g a r s t k ó w . W z ó r bluzki —•
kratkowy. Bogato marszczona s p ó d n i c a , w i ą z a n a w pasie, o drob
nym wzorze geometrycznym. N a przedzie fartuch z dwu r ó ż n y c h
k a w a ł k ó w m a t e r i a ł u , grubo ręcznie zeszytych. Cyganka jest bosa.
Druga kobieta (il. 9 — 1 0 ) sfotografowana raz w pozycji sto
j ą c e j , oparta ręką o krzesło, na drugim zdjęciu siedzi na t y m
krześle. Kwiecista chusta zsunięta jest n a ramiona, końce zwią
zane w w ę z e ł p o n i ż e j piersi. Z o d k r y t ą g ł o w ą c h o d z i ć m o g ł y
I I . 6, 7. „ S ą to spodnie z grubego materiału, bufiasto wpuszczone do szerokich b u t ó w . Na całej powierzchni bogate aplikacje s z e r o k ą
t a ś m ą m a t e r i a ł u (...) układające się wzorem wielokrotnych p ę t l i c "
129
I
I I . 8. „ N a j b a r d z i e j r z u c a j ą c y m s i ę w oczy elementem stroju K e ł d e r a s z ó w są o c z y w i ś c i e ogromne guziki"; il. 9. , , Z o d k r y t ą g ł o w ą clio
dzić m o g ł y tylko panny"
tylko panny, ale na zdjęciu widzimy dojrzałą k o b i e t ę , niewątpli
wie m ę ż a t k ę . Zsunęła więo c h u s t k ę tylko na c h w i l ę , pewnie na
p r o ś b ę fotografa, co wydaje s i ę na tyle i n t e r e s u j ą c e , że zwyczaj
oyganski surowo z a k a z y w a ł odkrywania g ł o w y m ę ż a t k o m przy
obcyoh. Fotografowana z g o d z i ł a się więc na pewno za przyzwo
leniem m ę ż a , k t ó r y b y ł obecny przy zdjęoiu.
K o b i e t a odziana jest w b l u z k ę jasną z wzorem haftowanym,
o kroju t y m samym co u poprzedniej, tylko r ę k a w y są bardziej
suto marszczone, a k r y z a u n a d g a r s t k ó w obszyta k o r o n k ą . Pod
s z y j ą z a w i ą z a n a apaszka. S p ó d n i c a od p o ł o w y w y s o k o ś c i w dół
ozdobiona haftem dziurkowanym, tak samo fartuch. N a nogach
sznurowane trzewiki, sięgające nieco p o w y ż e j kostki. P o obu
stronach dziurek od s z n u r o w a d e ł rząd o z d ó b , na fotografii widocz
n y c h jako białe plamki. Mogą to b y ć pompony, a m o ż e cekiny
(monety?).
Obie Cyganki m a j ą długie naszyjniki z wielkich monet,
m i ę d z y k t ó r y m i wplecione
s ą mniejsze. R ó w n i e ż w warkocze
wplecione s ą monety różnej wielkości, a t a k ż e guzy. Zupełnie
natomiast nie w i d a ć k o l c z y k ó w . Strój obu kobiet bardzo jest po
dobny do u k ł a d u z rysunku Gersona.
Sfotografowani przez Kriegera m ę ż c z y ź n i ubrani są, z w y j ą t
kiem ubogo odzianego, starego Cygana ze zdjęcia grupowego
(il. 2) dość jednolicie, a różnice w y s t ę p u j ą g ł ó w n i e w ilości o z d ó b .
T o w a r z y s z ą t e ż im różne rekwizyty.
Przyjrzyjmy
się najpierw grupowej fotografii,
ukazującej
C y g a n ó w w najbardziej r ó ż n o r o d n y m odzieniu. Siedzący na kotle
Cygan u b i a n y jest w w y p u k ł y kapelusz z m a ł y m , lekko podwi
n i ę t y m rondem. K o s z u l a w i ą z a n a pod s z y j ą , z g ł ę b o k i m rozcię
ciem. TJ koszuli niewielki, marszczony kołnierz. Koszula z p r ą ż k o
wanego m a t e r i a ł u , skrojona tak samo jak bluzki kobiet, ale w nad
garstkach r ę k a w y spięte w wąski mankiet, u k ł a d a j ą się bufiasto.
Spodnie i buty u tego Cygana są lepiej widoczne na innym zdjęciu
(il. 3, 6). S ą to spodnie z grubego m a t e r i a ł u , bufiasto wpuszczone
130
do szerokich b u t ó w . N a całej powierzchni bogata aplikacja sze
roką t a ś m ą m a t e r i a ł u , we wszystkioh przypadkach układająca
się wzorem wielokrotnych pętlic, ś r o d k i e m i po bokach nogawki.
Po bokaoh pojedynczy (u innych p o d w ó j n y ) szeroki lampas
z z ą b k o w a n y m i brzegami. L a m p a s górą dochodzi do rozcięoia
kieszeni. Spodnie s i e d z ą c e g o na krześle Cygana (il. 8) m a j ą
drugi lampas z a c z y n a j ą c y się w p o ł o w i e ' w y s o k o ś c i nogawki,
a dalej b i e g n ą c y w poprzek przez p o ś l a d k i , j a k np. we w s p ó ł
czesnych portkach p o d h a l a ń s k i c h . Wszystkie spodnie, gdzie to
widoczne, m a j ą u k o ś n e kieszenie. Z przodu dwa przypory;
u w ó j t a (il. 3 — б ) o z ą b k o w a n y c h brzegach. Górą m a t e r i a ł spodni
z a g i ę t y i zszyty w tunel dla przeciągnięcia pasa. P a s s k ó r z a n y ,
z k l a m r ą w i d o c z n ą w lewym przecięciu przypora. W ó j t ma klamrę
szeroką, z reliefem w y p u k ł y m , p r z e d s t a w i a j ą c y m p o ś r o d k u p o s t a ć
l u d z k ą z uniesionymi do g ó r y r ę k a m i , a po jej bokach syme
trycznie uniesione n a tylnych nogach konie.
B u t y wszystkioh K e ł d e r a s z ó w , z w y j ą t k i e m biedniej odzia
nego Cygana (z i l . 6, 7) są wyszywane, przy czym motywem do
m i n u j ą c y m jest serce. Górą but w y o i ę t y ozdobnie. Brzegi cholewy
oraz szew z boku wzmocnione pasem s k ó r y z z ą b k o w a n y m
krajem.
Najbardziej reprezentacyjnie ubrany jest o c z y w i ś c i e w ó j t ,
p o s t a ć w y s t ę p u j ą c a p o ś r o d k u fotografii grupowej oraz samotnie
na trzech innyoh z d j ę c i a c h (il. 3—5). Stoi on oparty p r a w ą
ręką na wysokiej lasce, l e w ą podtrzymuje długą fajkę t r z y m a n ą
w ustach.
N a wszystkich z d j ę c i a c h ma on k a m i z e l k ę w ł o ż o n ą na z n a n ą
już z opisu koszulę. Obie p o ł y kamizelki aplikowane s ą p ę t l i c a m i ,
tak jak spodnie. P r a w a pola obszyta dwoma r z ę d a m i p ł a s k i c h ,
d u ż y c h g u z i k ó w . Ze źródeł wiadomo, że b y ł y to guziki srebrne,
a czasem z ł o t e . Ze zdjęcia nie w i d a ć tego, a i źródła nie p o d a j ą ,
ale wydaje s i ę prawdopodobne, ż e s ą to monety. T y m bardziej,
że poza owymi p ł a s k i m i „ g u z i k a m i " ozdobie s ł u ż ą c y m i , kamizel-
I I . 10, 11. „Obie Cyganki mają długie naszyjniki z wielkich monet, m i ę d z y które wplecione są mniejsze"
k a zaopatrzona jest w pięć wielkich w y p u k ł y c h g u z i k ó w , w y r a ź n i e
przeznaczonych do zapinania, co w i d a ć na innych
zdjęciach
(и. o, 7).
Bk
Po lewej stronio wisi ł a ń c u s z e k (od zegarka) zaczepiony
k ó ł k i e m u dziurki od guzika, drugi koniec chowa się w kioszeni
kamizelki. TJ ł a ń c u s z k a w i s z ą duże monety.
I n t e r e s u j ą c y jest jeszcze jeden s z c z e g ó ł ubioru w ó j t a , w y s t ę
p u j ą c y również u jego s i e d z ą c e g o towarzysza, tyle, że na innym
z d j ę c i u , gdzie jest on ubrany w k u r t k ę (il. 6, 7). Jest to chustka
jednym rogiem z a w i ą z a n a u tej samej dziurki co ł a ń c u c z e k ,
zwisająca ukosem poprzez brzuch i Włożona do kieszeni spodni,
ale tak. że jej k o ń c e luźno z w i s a j ą na z e w n ą t r z . TJ wymienionego
przed c h w i l ą Cygana chusta z frędzlami w ł o ż o n a jest do kieszeni
kurty. B y ł b y to p o d r ę c z n y schowek na p i e n i ą d z e , znany naszym
c h ł o p o m , tylko że t u demonstrowany na z e w n ą t r z , aczkolwiek
zabezpieczony p r z y w i ą z a n i e m przed e w e n t u a l n ą kradzieżą.
Inno postacie z fotografii Kriegera ubrane są w kurtki z rę
kawami, z w y ł o ż o n y m k o ł n i e r z e m . R a z kurtka obszyta jest baran
kiem (il. 6, 7) i aplikowana (fot. 6, 7, 8), innym razem zupełnie
skromna, bez o z d ó b . Aplikacje na kurtce p o w t a r z a j ą s i ę , j a k na
kamizelce — z przodu, a ponadto w y s t ę p u j ą u d o ł u r ę k a w ó w
(il. 6—8).
Najbardziej r z u c a j ą c y m się w oczy elementem stroju K e ł
d e r a s z ó w są o c z y w i ś c i e ogromno guziki, które d o c h o d z i ł y do
wielkości kurzych j a j , a s ł u ż y ł y okazaniu m a j ę t n o ś c i i zapewno
pozycji s p o ł e c z n e j . S i e d z ą c y n a krześle Cygan m a aż po trzy
rzędy- tych wielkich ozdobnych k r ą ż k ó w umieszczonych na obu
polach. Można p o l i c z y ć , że razem daje to 48 srebrnych lub zło
tych g u z i k ó w . U innego tych g u z i k ó w jest tylko 4, ale s ą one
ogromnej wielkości, a k s z t a ł t m a j ą jajowaty.
Owo wielkie guziki, srebrne lub złote, przy kurtkach i kami
zelkach s t a n o w i ł y typowy akcent w stroju K e ł d e r a s z ó w jeszcze
w okresie m i ę d z y w o j e n n y m i to nie tylko n a terenie Polski.
Cyganologiczne pismo angielskie „ J o u r n a l of the G y p s y Lore
Society" z a m i e ś c i ł o k i l k a zdjęć K e ł d e r a s z ó w m i ę d z y innym
p o c h o d z ą c y c h z Polski (tzn. tu urodzonych), k t ó r z y n o s z ą przy
kurtkach w ł a ś n i e charakterystyczne guzy srebrne .
6
Wracając do charakterystyki stroju w ó j t a w s p o m n i e ć trzeba
o kapeluszu, k t ó r y jest nieco w y ż s z y niż u innych m ę ż c z y z n ,
a k r y z ę ma obrębioną skórą. Ze s k ó r y t e ż jest opaska na k a
peluszu, za k t ó r ą z a t k n i ę t o długie, bardzo puszyste pióro. N a
z d j ę c i a c h , gdzie w ó j t w y s t ę p u j e sam przy piórze jest jeszcze
z a t k n i ę t a ukwiecona g a ł ą z k a j a k i e g o ś krzewu, co nota bene
pozwala określić dość ściśle porę roku, kiedy zdjęcie b y ł o robione.
Mogło to b y ć g d z i e ś na przełomie maja i czerwca.
Trzeci kotlarz na zdjęciu zbiorowym, to najskromniej ubra
ny, stary m ę ż c z y z n a . N a g ł o w i e kapelusz, j a k u innych, lecz
z m a ł y m rondom opuszczonym w d ó ł . Ubrany w j a s n ą koszulę
odmiennego nieco kroju — rozcięcie pod s z y j ą p ł y t k i e , a za
pięcie na guziki; r ę k a w y w ą s k i e , s p i ę t e w mankietach. Koszula
częściowo wpuszczona w spodnio, bolcami na wierzchu. Spodnie
szerokie, p ł ó c i e n n e , ściągnięte w pasie sznurkiem. Na koszuli
s t r z ę p y kamizelki ze z w y k ł y m i guzikami.
P o z a ubiorem ze zdjęć o d c z y t a ć m o ż n a kilka r e k w i z y t ó w ,
o który ch j u ż w s p o m n i a ł e m . T a k w i ę c Cyganie ci p a l ą fajki
o d ł u g i c h , z a g i ę t y c h cybuchach, z kominkiem z a m k n i ę t y m
m e t a l o w ą p r z y k r y w k ą . B y ć m o ż e na wszystkich zdjęciach fi
guruje ta sama fajka. Cygan s i e d z ą c y na kotle (il. ") trzyma w
ręku nieokorowany k i j . M o ż e jest to, z n a j d u j ą c a się zawsze pod
ręką desto —• laska służąca do obrony ? Cygan z innego zdjęcia
(il. 6, 7) t r z y m a w ręku bicz na d ł u g i m trzonku, również często
u ż y w a n y w celach obronnych.
r
N a ś r o d k o w y m palcu prawej ręki w ó j t a w i d a ć pici ścień
z oczkiem. Skromniejszy pierścień widoczny jest t e ż na m a ł y m
palcu innego Cygana (il. 7).
Najciekawszym n i e w ą t p l i w i e rekwizytem jest wysoka laska
w ó j t a . Oparta o p o d ł o g ę , s i ę g a m u po bark. Jest to lekko rozsze
rzający się ku górze k i j , z a k o ń c z o n y w y s o k ą na około 4 szerokości
131
dłoni, profilowaną g ł o w i c ą n a b i j a n ą ozdobnymi blaszkami.
P o n i ż e j , na drzewcu, widoozna metalowa skuwka. Opis bardzo
podobnej laski noszonej przez J a k u b a Znamierowskiego, c y g a ń
skiego króla z k o ń c a X V I I I w., podaje N a r b u t t . I d e n t y c z n ą
niemal l a s k ę trzyma w ó j t c y g a ń s k i z obrazu Tadeusza Popiela,,
reprodukowanego w książce Jerzego Ficowskiego . T a k a sama
laska znajduje się w rękaoh Matejasza K w i e k a „ w o d z a narodu
o y g a ń s k i e g o " uwiecznionego na zdjęciu z lat dwudziestych na
szego stulecia, z n a j d u j ą c y m się w Archiwum Dokumentacji
Mechanicznej w Warszawie.
7
8
Wszyscy sfotografowani przez Kriegera K e ł d e r a s z e noszą
d ł u g i e , k ę d z i e r z a w e w ł o s y oraz nie golone zarosty.
Jeszcze k i l k a s ł ó w o samych fotografiach. J a k wspomniano,
seria zdjęć z zachowanymi negatywami robiona b y ł a zapewne
j e d n o c z e ś n i e . W innym czasie wykonano zdjęcie grupowe. Wska
z y w a ł y b y na to różnice w n i e k t ó r y c h rekwizytach w ó j t a . Otóż
na tym ostatnim zdjęciu nosi 011 na palcu pierścień, którego brak
na poprzednich. Nie ma też na kapeluszu gałązki z kwiatami.
Ponadto p i z y p u s z c z a ć m o ż n a , że mając w c z e ś n i e j przy sobie
l a s k ę z o s t a ł b y z nią sfotografowany na innych zdjęciach.
N i e k t ó r e fotografie Kriegera wykorzystywane b y ł y już
w publikacjach, a także rozpowszechniane jako podkolorowane
zdjęcia w albumach. Znana jest też kolorowana p o c z t ó w k a
wykonana na podstawie wymienionego grupowego z d j ę c i a ,
rozpowszechniana przed 1918 r. Niewykluczone, że zdjęć t y c h
Krieger w y k o n a ł więcej a odbitki ( m o ż e też i klisze?) p o z o s t a j ą
dotychczas nieznane w j a k i m ś archiwum.
P R Z Y P I S Y
1
Ignacy Krieger (1820—1888) prowadził znany zakład
fotograficzny w Krakowie przy ul. Grodzkiej a n a s t ę p n i e przy
R y n k u . Po jego śmierci atelier objęli Natan i Amalia, dzieci
Ignacego. Zakład b y ł czynny do 1920 r. Janusz Andruszkiewicz,
Ignacy Krieger, fotograf dawnego Krakowa, „ M a g a z y n K u l t u
ralny", 1974 г., nr 3, s. 29—31
J e r z y Fioowski. Cyganie na polskich drogach, K r a k ó w
1966, rozdział Inwazja
Kełderaszów.
t a m ż e , s. 72
* Wojciech Gerson, Obozowisko cygańskie na Saskiej
Kępie
pod Warszawą.
„ T y g o d n i k Ilustrowany", nr 29 z dn. 18 V I I
1868 r.
Spodnie takie nosili Cyganie K a r p a c c y (osiadli) n a Spiszu
p ó ł n o c n y m jeszcze w okresie m i ę d z y w o j e n n y m .
s
6
2
3
132
7
8
Ficowski, t a m ż e , s. 72—73
t a m ż e , s. 43
t a m ż e , s. 162,
zob.
też przytoczony opis
W.
Gersona