ca9ba70f6acc61b98387e11cb50475e1.pdf
Media
Part of Pracownia Etnografii IHKM PAN w Krakowie / ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1
- extracted text
-
PRACOWNIA ETNOGRAFII I H K M P A N W KRAKOWIE
1
Pracownia Etnografii ZE I H K M P A N w Krakowie reprezentuje nurt:
empiryczny, głoszący, iż teren jest punktem wyjścia procesu poznaw
czego. Aktualnym przedmiotem badań jest kultura mieszkańców wsi
Karpat Polskich wraz z Pogórzem. Dotychczas (1978-1980) prowadzono
prace badawcze w dwóch rejonach karpackich, a mianowicie w Beski
dzie Śląskim — t j . w najbardziej na zachód wysuniętej partii Karpat
Polskich — oraz w Beskidzie Sądeckim usytuowanym we wschodniej
ich części na historycznym pograniczu polskich grup etnicznych. Każdy
z tych rejonów charakteryzuje się inną przeszłością, odmiennym układem
kontaktów ponadlokalnych oraz specyfiką rodzimych tradycji kulturo
wych. W 1981 r. rozpoczęto badania terenowe w Beskidzie Żywieckim
oraz na Pogórzu Wielickim.
Począwszy od 1978 r. prace naukowo-badawcze placówki prowadzone
są w ramach planu Instytutu realizując problem: „Tradycja i nowator
stwo w kształtowaniu się współczesnej kultury wsi karpackich" (C.1.1.4./2),
Problem ten rozpatrywany jest na przykładzie wybranych zagadnień te
matycznych z różnych dziedzin kultury ludowej. Ogólne założenia teo
retyczne precyzowane są na podstawie wytycznych sugerowanych przez
metody funkcjonalno-strukturalną oraz integralną z uwzględnieniem diachronicznego punktu widzenia. Podjęte zagadnienia analizowane są za
tem w całokształcie zjawisk kulturowych, w kontekście warunków eko
logicznych i czynników historyczno-społecznych oraz ekonomicznych,
występujących na obszarze badań. Biorąc pod uwagę lokalne odmien
ności środowiskowe i kulturowe dąży się do wykazania analogii i zróż
nicowań w wybranych dziedzinach kultury, a także kierunków i dynamiki
zachodzących przeobrażeń. Zakres chronologiczny prac badawczych obej1
W opracowaniu wykorzystano t a k ż e referat Z . S z r o m b y - R y s o w e j :
Kierunki
i metody
badań
w Karpatach
Polskich
ze szczególnym
uwzględnieniem
problema
tyki
biesiad
wiejskich
— w y g ł o s z o n y na Ogólnopolskiej Konferencji „ A k t u a l n e
p r o b l e m y p o l s k i e j etnografii", k t ó r a o d b y ł a s i ę w Ł o d z i w m a r c u 1983 r. B a d a n i a
prowadzone przez P r a c o w n i ę K r a k o w s k ą z n a l a z ł y odzwierciedlenie w n a s t ę p u j ą
c y c h p r a c a c h z b i o r o w y c h : Tradycja
i współczesne
przeobrażenia
kultury
wsi
Beski
du Śląskiego,
„ E t n o g r a f i a Polsk'a", t. 28: 1984, z. 1; Studia
z etnografii
Beskidu
Sądeckiego,
P r a c e K o m i s j i E t n o g r a f i c z n e j p r z y O d d z i a l e P A N w K r a k o w i e (w d r u k u ) .
PRACOWNIA E T N O G R A F I C Z N A I H K M P A N , K R A K С W
207
muje przełom X I X i X X w. po czasy współczesne. W t y m też przedzia
le czasowym zwraca się uwagę, w jakim stopniu lokalne dziedzictwo k u l
turowe wpływa na utrzymywanie się we współczesnej strukturze k u l t u
rowej elementów tradycyjnych i jak rzutuje na poczucie odrębności
regionalnych.
Kierując się wzmiankowanymi wyżej założeniami ogólnymi podjęto
prace nad następującymi zagadnieniami:
B u d o w n i c t w o i p r o c e s y o s a d n i c z e — doc. dr hab. Ma
ria Gładyszowa. W postępowaniu badawczym zwraca się szczególną uwa
gę na określenie czasu powstania charakterystycznych dla danego re
gionu budynków oraz na stan majątkowy i zawód inwestorów, a także
późniejszych użytkowników wytypowanych zagród. Opis budownictwa
regionalnego rozpoczęto od charakterystyki najstarszych, spotykanych
jeszcze w terenie zespołów architektonicznych, wskazując na wpływ tra
dycyjnych struktur osadniczych na charakter późniejszej zabudowy. Na
stępnie omówiono kolejne fazy rozwoju budownictwa po murowane
włącznie, uwzględniając wpływ odnośnych zarządzeń administracyjnych.
Równolegle doc. dr hab. M . Gładyszowa uczestniczy w międzynaro
dowym opracowaniu syntezy architektury ludowej Karpat i Bałkanów.
Temat: D o m
m i e s z k a l n y . Przygotowywana praca ma stanowić
monograficzny opis z terenu Karpat Polskich. Współautorem jest dr
D. Tylkowa. Termin ukończenia pracy — 1984 r.
S t r ó j l u d o w y — mgr Krystyna Hermanowicz-Nowak. W do
tychczasowych badaniach szczególny nacisk położono na społeczno-kulturowe funkcje stroju, co stanowi temat przygotowanej rozprawy dok
torskiej. Celem opracowania jest próba określenia funkcji pełnionych
przez tradycyjny strój ludowy jako przekaźnik zakodowanych infor
macji usankcjonowanych społecznie i obyczajowo, a także przedstawienie
form, w jakich strój ludowy występuje współcześnie i jakie pełni funkcje.
Na marginesie prowadzonych prac badawczych zgromadzono mate
riał ilustracyjny do tematu „Fotografie rodzinne jako źródło ikonogra
ficzne do badania kultury ludowej".
B i e s i a d y w i e j s k i e — dr Zofia Szromba-Rysowa. Podjęty te
mat nie był dotychczas przedmiotem analizy etnograficznej. Badania
terenowe wykazały, iż można tą drogą śledzić powiązania mieszkańców
badanych społeczności z całokształtem kultury lokalnej. Wyjściowym
założeniem jest teza o społecznej potrzebie biesiadowania, realizowanej
współcześnie na wsi polskiej w sposób wybitnie spektakularny, nie t y l k o
dzięki możliwościom materialnym, lecz także z chęci dostosowywania
się do obowiązującego ostentacyjnego stylu życia. Analiza biesiad zo
stała dotychczas przeprowadzona z punktu widzenia r y t u a ł u stanowią
cego o ich zewnętrznej formie. Obejmuje ona następujące elementy:
1 — uczestnicy; 2 — miejsce i czas biesiadowania; 3 — biesiadny stół;.
4 — dary okolicznościowe.