ea126cf688c816f0644545f157a6a6c5.pdf
Media
Part of Instytut Etnologii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu / ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1
- extracted text
-
INSTYTUT ETNOLOGII UNIWERSYTETU I M . A. MICKIEWICZA
W POZNANIU
Poznański Instytut Etnologii prowadzi prace w zakresie historii i teo
r i i kultury, etnografii Polski oraz etnografii Europy i krajów pozaeuro
pejskich.
I . S t u d i a z h i s t o r i i i t e o r i i k u l t u r y . 1. W ramach tego
zagadnienia prof, dr Józef Burszta przygotowuje monografię problemo
w ą będącą rezultatem studiów historyczno-kulturowych nad kształto
waniem się warstwy chłopskiej i kultury chłopskiej w społeczeństwie
polskim w poszczególnych okresach historycznych, ze szczególnym uwz
ględnieniem związków zachodzących między kulturą chłopską a kulturą
narodową oraz roli tradycji ludowej we współczesnym życiu społeczeń
stwa.
I . 2. Pod kierunkiem doc. dr hab. Zofii Staszczak przygotowywany
jest zespołowo „Słownik pojęć etnologicznych". Opracowano listę 467
haseł uwzględniającą terminy ogólne występujące w naukach etnologicz
nych, a pomijającą hasła poglądowe dotyczące poszczególnych zjawisk
Tcultury ludowej. „Słownik" nie obejmuje również: etnonimów, biogra
m ó w , wykazów instytucji i wydawnictw etnograficznych. Podstawowe,
roboczo wyodrębnione dziedziny,. które wchodzą w zakres „Słownika",
to: 1) etnologia i dyscypliny pokrewne; 2) podstawowe kierunki, szkoły
i metody etnologiczne; 3) przedmiot badań nauk etnologicznych; a —
kultura, b — struktura i organizacja społeczeństw „prostych". Ukończe
nie prac zaplanowano na rok 1983, wydanie — na 1984.
I . 3. Mgr Elżbieta Goździak przygotowuje rozprawę doktorską na
temat „Komunikowanie niewerbalne. Próba analizy semiotycznej". Cel
dysertacji jest dwojaki. Po pierwsze, biorąc pod uwagę brak zaintereso
wania problemem komunikowania niewerbalnego na gruncie etnografii
polskiej oraz znikomą ilość prac obcych dotyczących tego tematu tłuma
czonych na język polski, autorka pragnie przedstawić stan badań w za
kresie interesującego ją tematu, zaprezentować podejście metodologiczne
i spory terminologiczne dotyczące definicji komunikowania niewerbal
nego. Po drugie, przyjąwszy założenie o potencjalnie komunikacyjnym
charakterze wszystkich zachowań człowieka, autorka zamierza podjąć
próbę analizy semiotycznej wybranych zachowań pozajęzykowych. Ta
190
ZBIGNIEW JASIEWICZ
część pracy opiera się na własnych obserwacjach autorki poczynionych
w sytuacjach krzyżowania się kultury amerykańskiej i polskiej (badania
przeprowadzono w latach 1980-1981 na wschodnim wybrzeżu Stanów
Zjednoczonych i w Polsce, w amerykańskiej klasie średniej i wśród pol
skiej inteligencji). W zakończeniu pracy autorka zamierza wskazać na
możliwość praktycznego wykorzystania badań nad komunikowaniem nie
werbalnym (np. w nauce języków obcych).
I I . E t n o g r a f i a P o l s k i . 1. Pod kierunkiem prof. dr. J. Bursz
ty prowadzone są zespołowe badania dotyczące przemian kultury wsi
w ostatnim 20-leciu na ziemiach zachodnich (na przykładzie 6 wsi ko
szalińskich). Badania te prowadzone są od 1981 r. Ich terenem są wsie'
spenetrowane przed 20 laty i zanalizowane w oddzielnej monografii.
Ich celem jest uchwycenie zachodzących zmian. Obejmują one zmiany
ekologiczno-krajobrazowe, zasoby i formy gospodarowania, powiązania
ekonomiczne wsi ze strukturami ponadlokalnymi, rolę tradycji w życiu
społeczności wiejskich, uczestnictwo w kulturze w porównaniu z trady
cyjną aktywnością kulturową i in. Efektem prac ma być odrębna publi
kacja opracowana przez zespół.
I I . 2. „Stan i przeobrażenia rodziny polskiej w latach 1976-1985".
Problem węzłowy W. 11. 9: „Rodzina jako środowisko kulturowe". Prace
prowadzi 6-osobowy zespół kierowany przez prof. dr. hab. Zbigniewa
Jasiewicza. Terenem badań jest województwo poznańskie. Ich bazą źród
łową są materiały pochodzące z wywiadów i obserwacji. Prace prowa
dzono w latach 1982-1984. Ich zakończenie przewiduje się na rok 1985.
I I . 3. Doc. dr hab. B. Linette podjął próbę przedstawienia specyfiki
regionu rzeszowskiego w zakresie folkloru muzycznego. W latach 70-tych
prowadzone były badania terenowe. Zakończenie prac przewidziane jest
na 1985 r.
I I . 4. Mgr Michał Buchowski przygotowuje rozprawę poświęconą ma
gii, jej funkcjom i strukturze, poruszając problemy anaHzy historycznej
form magii, jej typów, struktury wewnętrznej i funkcji pełnionych przez
praktyki i przekonania magiczne w całokształcie praktyki społecznej.
Bazę źródłową stanowią opisowe materiały etnograficzne, opracowania
teoretyczne dotyczące światopoglądu, literatura metodologiczna, mate
riały terenowe. Zamierzeniem autora jest rekonstrukcja stanu pierwot
nego magii i jej zmiany po dzień dzisiejszy.
I I . 5. Mgr Jacek Bednarski prowadzi • prace nad uczestnictwem ro
dziny w kulturze i zróżnicowaniem rodzinnych środowisk kulturowych
w Poznańskiem. Praca ma w znacznym stopniu charakter empiryczny.
Opiera się ona na badaniach terenowych, które przeprowadzono w latach
1979-1980 w woj. poznańskim wśród 300 rodzin zamieszkałych w 3 t y
pach środowisk: wielkomiejskim, urbanizowanyrti i wiejskim (badania
te prowadzone są w ramach projektu europejskich badań porównawczych
„Kultura"). Bazę źródłową stanowi 600 ankiet oraz 80 wywiadów pogłę-
INSTYTUT ETNOLOGII W POZNANIU
3 91
bionych. Prace badawcze rozpoczęto w 1979 r. Zakończenie — rok 1983.
I I . 6. ,,Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski" — cel:
kartograficzne przedstawienie zjawisk z zakresu kultury materialnej, du
chowej i społecznej, a także zagadnień dialektologii. Prace prowadzi zes
pół pod kierunkiem prof. dr. J. Burszty: doc. dr B. Linette i dr A. Brencz.
Bazą są materiały terenowe zebrane w 105 wsiach według siatki punk
tów, na podstawie kwestionariusza łącznego; 2 tomy (językoznawczy i et
nograficzny) - j - 2 suplementy etnograficzne (łącznie 2015 pytań).
I I . 7. Dr Andrzej Brencz prowadzi prace nad teoretycznymi i meto
dologicznymi aspektami monografii regionu. Na przykładzie materiałów
etnograficznych dotyczących Wielkopolski zamierza ukazać niektóre za
łożenia teoretyczno-metodologiczne etnograficznych monografii regional
nych, podjąć próbę nowych rozwiązań i określić ich znaczenie praktycz
ne. Bazą źródłową są materiały „Atlasu języka i kultury ludowej Wiel
kopolski". Badania rozpoczęto w 1981 г., a ich zakończenie przewidziane
jest na rok 1986.
I I I . E t n o g r a f i a E u r o p y . 1. Doc. dr hab. Z. Staszczak podjęła
próbę charakterystyki aktualnego stanu zachowania i zróżnicowania tra
dycyjnych odrębności kulturowych narodów europejskich ryjących
w państwach o niesłowiańskiej większości ze względu na uwarunkowania
i nawarstwienie ich składu etnicznego w przeszłości i teraźniejszości.
Przygotowywana jest praca pt. „Zarys kultury pozasłowiańskich ludów
Europy". Planowane jest uzupełnienie jej przez współautora-socjologa
o charakterystykę procesów narodotwórczych w omawianych kulturach.
I I I . 2. Prof. dr hab. Z. Jasiewicz prowadzi prace w zakresie zagad
nienia „Aktywność kulturalna w ramach rodziny. Europejskie badania
porównawcze". Badaniami objęto problem tradycji w kulturze rodziny,
uwzględniając europejskie badania porównawcze (w wybranych krajach
Europy). Bazę stanowi literatura oraz materiały z badań terenowych
przeprowadzonych w latach 70-tych i początku lat 80-tych. Termin za
kończenia — 1984 r.
I I I . 3. Mgr Jacek Bednarski prowadzi prace nad zagadnieniem „Mię
dzy miejskim a wiejskim stylem życia rodziny. Rodzina na obszarze
urbanizowanym w europejskiej perspektywie porównawczej". Praca
opiera się na badaniach empirycznych przeprowadzonych w latach 19791980. Jest prowadzona w ramach europejskiego projektu badawczego
„ K u l t u r a " i stanowi rezultat wymiany materiałów terenowych (ankieto
wych i wywiadów pogłębionych) przez 6 krajów europejskich (Polskę,
Francję, Grecję, Włochy, Węgry i ZSRR).
IV. E t n o g r a f i a k r a j ó w p o z a e u r o p e j s k i c h . 1. Cztero
osobowy zespół kierowany przez prof. dr. hab. Z. Jasiewicza prowadzi
prace nad tradycyjną kulturą i życiem społecznym Afganistanu. Prace
oparte są na literaturze oraz materiałach z badań terenowych. Ich za
kończenie przewidziane jest na 1985 r.
192
ZBIGNIEW
JASIEWICZ
IV. 2. Mgr Danuta Peńkala-Gawęcka przygotowuje pracę doktorską
.„Medycyna tradycyjna we współczesnym Afganistanie". W pracy wyko
rzystano materiały terenowe i literaturę z zakresu etnomedycyny oraz
«tnografii Afganistanu i Azji Środkowej. Jest ona próbą przedstawienia
tradycyjnej wiedzy i praktyki medycznej w szerszym kontekście kultu
ry, omówienia i wyjaśnienia ich współczesnych przeobrażeń. Jest to jed
nocześnie próba sprawdzenia pewnych założeń teoretycznych „metodo
logicznej szkoły poznańskiej".
IV. 3. Dr M . Gawęcki prowadzi prace z zakresu antropologii ekono
micznej. Przedmiotem jego zainteresowań jest handel tradycyjny jako
obiekt badań etnologii i antropologii ekonomicznej, bazar, suk, targo
wisko oraz rola i miejsce handlu tradycyjnego w procesach moderni
zacji krajów muzułmańskich i europejskich. W pracy wykorzystano l i
teraturę etnograficzną, ekonomiczną i geograficzną, materiały archiwal
ne oraz własne badania terenowe. Badaniami objęto okres od połowy
X I X w. do współczesności. Ich terenem są kraje muzułmańskie, głównie
Azji Środkowej i Mniejszej. Porównawczo ukazane są wybrane kraje
europejskie (islamizowane swego czasu) oraz Polska.
I I I . 4. Mgr Ryszard Vorbricht prowadzi prace z zakresu kultury tra
dycyjnych społeczności A f r y k i zachodniej na temat systemu gospodarki
społeczności plemiennej na przykładzie plemienia Daba z północnego
Kamerunu. Ich podstawą źródłową są badania terenowe, archiwalne, l i
teratura etnograficzna, ekonomiczna i geograficzna.
Opracował: Zbigniew
Do druku przygotowała: Iwona
Jasiewicz
Kabzińska-Stawarz