Cyfrowa Etnografia

fe20caefd71d3855cc5502f238ccf238.pdf

Media

Part of Katedra Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego / ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1

extracted text

KATEDRA ETNOGRAFII UNIWERSYTETU ŁÓDZKIEGO
Katedra Enografii Uniwersytetu Łódzkiego prowadzi prace badawcze
w trzech grupach tematycznych: pierwszej, dotyczącej społecznego as­
pektu zjawisk kulturowych, przy czym analizy opierają się na szerokiej
bazie własnych badań terenowych; drugiej, koncentrującej uwagą na za­
gadnieniach teorii kultury i historii etnografii oraz — trzeciej, z zakre­
su dokumentacji naukowej w dziedzinie etnologii.
1. 1. K u l t u r a ś r o d o w i s k a r o b o t n i c z e g o Ł o d z i . P r o t
dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska, mgr E. Karpińska, mgr E. Pawlak
wraz z zespołem studentów. Celem pierwszego etapu badań ma być re­
konstrukcja kultury środowiska robotniczego od 1939 r. W etapie drugim
realizowane będą prace nad przeobrażeniami współczesnymi kultury
tego środowiska (od 1945 r.). Badania powyższe realizowane są częściowo
w ramach problemu węzłowego 11. 1 „Polska kultura narodowa, jej roz­
wój i percepcja", przygotowane opracowania zagadnienia roli pracy
w ethosie tej kultury wchodzą natomiast w zakres problemu między­
resortowego 11. R.: „Człowiek i praca". Terenem prac są osiedla robot­
nicze Łodzi oraz inne dzielnice i domy zamieszkałe przez robotników.
Wykorzystywane są materiały z własnych badań terenowych rozpoczę­
tych w 1977 r., wspomnienia członków Koła Miłośników Folkloru Ł o ­
dzi oraz materiały archiwalne i statystyczne. W 1983 r. B. Jaworska pla­
nuje wstępne opracowanie I etapu pracy. W t y m planie przewidziane
jest także zakończenie pracy doktorskiej E. Karpińskiej dotyczącej wzo­
rów kulturowych związanych z urządzeniem mieszkań robotniczych (la­
ta 1918-1939).
I . 2. K a s z u b i . M e c h a n i z m y i d e n t y f i k a c j i
etnicz­
n e j . Doc. dr hab. J. Kucharska wraz z zespołem studentów. Celem pra­
cy rozpoczętej w 1976 r. jest ukazanie tych mechanizmów w trzech
układach odniesienia terytorialnego: pogranicznym (Kaszubi Bytowscy),
centrum obszaru (Kaszubi z pojezierza kaszubskiego), w obcym środowis­
ku narodowym (emigranci z Kaszub w Kanadzie). Materiały z obszaru
granicznego znajdują się w przygotowanym przez J. Kucharską do dru­
ku w wydawnictwie uniwersyteckim opracowaniu pt. Funkcjonowanie
świadomości regionalnej i narodowej we wsiach kaszubskich okolic By­
towa. W 1982/1983 realizowano tematy dotyczące przekazu tradycji k u l -

196

BRONISŁAWA

KOPCZYŃSKA-JAWORSKA

turowych w rodzinie, stylu życia, kryteriów wyróżniania swoich i obcych
w społecznościach lokalnych. Wykonawcami są — obok J. Kucharskiej —
studenci-magistranci. Terenem badań w 1982 r. była wieś Chmielno le­
żąca w centrum obszaru Kaszub. Bazę źródłową tworzą wywiady tere­
nowe, literatura, kroniki szkolne itp. Badania w centralnym obszarze
Kaszub były kontynuowane w 1983 r. W tym też roku opracowywano
materiały kanadyjskie z badań prowadzonych w 1977 i 1978 r. (prace
wykonywane w ramach problemu węzłowego 11. 1).
I . 3.
Formy
rekreacji
ludności
wsi,
dawnej
i w s p ó ł c z e s n e j . Dr M . Piotrowski. Badania te są w pewnym stop­
niu kontynuacją wcześniejszych zainteresowań M . Piotrowskiego podsu­
mowanych w ukończonej w 1982 r. pracy doktorskiej na temat członków
wiejskich zespołów folklorystycznych i ich stosunku do pracy w zespole.
Pracę koncepcyjną zapoczątkowano w 1982 r. Badania rozpoczęto
w 1983 r. Zakończenie pracy przewidziane jest na rok 1986. Planowane
badania oprzeć się mają na wywiadach z mieszkańcami wybranych wsi
oraz animatorami życia społecznego i kulturalnego (problem węzłowy
11. 1).
I . 4. W s p ó ł c z e s n y r e p e r t u a r m u z y c z n y w s i . Mgr J.
Ludwicka. Celem pracy stanowiącej studium wsi Mąkolice w woj. łódz­
kim (rozpoczętej w 1977 r. w ramach tematu węzłowego 11. 1) jest po­
kazanie zależności tradycyjnego i współczesnego folkloru muzycznego,
ich wzajemnych wpływów oraz społecznego kontekstu formowania i w y ­
stępowania zjawisk folkloru. Bazę źródłową stanowią badania własne
w wybranych wsiach, nagrania, analiza literatury teoretycznej i porów­
nawczej. Praca jest przygotowywana jako rozprawa doktorska.
I . 5. Ś w i ę t o i f o r m y ś w i ę t o w a n i a n a
przykładzie
o d p u s t u . Mgr E. Nowina-Sroczyńska. Analizą objęto cechy morfolo­
giczne odpustu chcąc podkreślić jego treść i formy ukształtowane przez
tradycję kościelną oraz tradycję badanej grupy społecznej. Bazę źród­
łową stanowią wywiady prowadzone w obrębie parafii Wysokienice koło
Głuchowa (woj. skierniewickie) oraz liczne obserwacje odpustów para­
fialnych (Wysokienice, Głuchów) i o szerszym zasięgu (Studzianna, Czę­
stochowa). Okres objęty analizą to ostatnie 10 lat życia parafii (19701980). Zakończenie pracy w formie rozprawy doktorskiej — 1984 r.
Ponadto, w wyniku badań zespołowych prowadzonych w ramach prob­
lemu węzłowego 11. 1 na terenie gminy Głuchów E. Nowina-Sroczyńska
i dr W. Baranowski przygotowali do druku w „Łódzkich Studiach Etno­
graficznych" tom prac omawiających wyniki badań nad rolą tradycji
w życiu współczesnej wsi. Publikacja w 1984 r.
I . 6. T w ó r c a i j e g o d z i e ł o . Mgr K . Piątkowska. Celem roz­
poczętych w 1980 r. prac jest problem twórczości plastycznej, postawa
twórcy, jego wiedza i umiejętności, forma i treść jego dzieł, a także spo­
łeczne uwarunkowania ich odbioru. Materiałem dla egzemplifikacji teo-

KATEDRA

ETNOGRAFII

W

ŁODZI

197

retycznych rozważań ma być poznanie trzech rzeźbiarzy z sieradzkiego
(Muchy, Korpy i Kaczmarka). Podsumowanie badań rozpoczętych
w 1981 r., łączących własne przemyślenia z osiągnięciami dotychczaso­
wej teorii sztuki, przewidziane jest jako rozprawa doktorska ok. 1986 r.
Wszystkie wymienione wyżej, pozornie różne prace łączy zaintereso­
wanie społecznym aspektem obserwowanych zjawisk kulturowych. Ba­
danie procesów i mechanizmów kultury w kontekście życia historycz­
nie ukształtowanych grup społecznych. Większość prac dotyczy terenów
polskich, tylko dwie — pozaeuropejskich. Są to:
I . 7. T r a d y c y j n e r o l n i c t w o
Beludżystanu
i jego
w s p ó ł c z e s n e p r z e m i a n y . Dr K. Wolski. Bazą źródłową tej mo­
nografii problemowej jest literatura i materiały archiwalne oraz własne
badania prowadzone w latach 1960-1976. Obok tego zagadnienia dr K .
Wolski gromadzi materiały do kultury Bhil w Radżastanie w Indiach,
gdzie w latach 1967-1981 prowadził badania. Zakończenie prac o Beludżystanie — 1983 r., pracy o Radżastanie — w końcu lat 80-tych.
W 1981 r. K . Wolski rozpoczął także badania nad mniejszościami indyj­
skimi na obszarze Maharasztry. Ich kontynuacja uzależniona jest od
możliwości wyjazdu.
I . 8. I n d y j s k i e p l e m i o n a w p r o c e s i e p r z e m i a n s p o ­
ł e c z n o - k u l t u r o w y c h . Mgr J. Suliga, doktorant Katedry. Bazą
pracy jest literatura przedmiotu oraz częściowo materiał z własnych ba­
dań. Czynione są starania o wyjazd do Indii w celu poszerzenia bazy
źródłowej. Zakończenie prac — 1984 r.
I I . 1. Ź r ó d ł a p o l s k i e d o p o z n a n i a r o s y j s k i e j k u l ­
t u r y l u d o w e j . Dr W. Baranowski. Celem pracy było zinterpreto­
wanie i omówienie polskich relacji i opisów, wspomnień z Syberii, a tak­
że z Rosji europejskiej i Kaukazu z lat 1831-1920, niepublikowanych
oraz wydanych w formie książkowej czy artykułu. Praca została zakoń­
czona i przygotowana do druku w 1983 r.
I I . 2. K o n c e p c j a k u l t u r y w d w u o d m i e n n y c h m o ­
d e l a c h w s p ó ł c z e s n e j e t n o l o g i i a m e r y k a ń s k i e j . Mgr
K. Kaniowska. Praca omawia problem uwarunkowań teoretycznych tych
koncepcji w dzisiejszej amerykańskiej myśli etnologicznej, które tkwią
w szeroko rozumianej przyrodniczej tradycji etnologii. Rozpatrywane są
w niej wybrane holistyczne teorie kultury: współczesne postacie ewolucjonizmu, teoria kultury A. L . Kroebera oraz wpływ socjologii i kon­
cepcji etnologicznych na te właśnie teorie. Analizą objęte są takie ele­
menty jak: założenia teoretyczne, gdzie szczególnie interesuje autorkę
pojęcie kultury i stosunek kultura — natura, konstrukcja metodologicz­
na, gdzie nacisk położony jest na sposób wyjaśniania i interpretowania
zjawisk oraz relacji teoria — empiria. Praca jest kontynuacją wcześ­
niejszych zainteresowań K . Kaniowskiej etnologią anglosaską. Jej za­
kończenie przewidziane jest w formie rozprawy doktorskiej na 1984 r
t

198

BRONISŁAWA

KOPCZYŃSKA-JAWORSKA

I I . 3. P e r s p e k t y w y s t o s o w a n i a m e t o d y se m i o t y c z n e j w e t n o l o g i i . Mgr K . Piątkowski. Główny nurt zainteresowań
to możliwości i perspektywa zastosowania na gruncie badań i teorii etno­
grafii nowych metod, zwłaszcza semiotycznej, strukturalnej i metod poststrukturalnych. Inspiracja czerpana jest w pierwszym rzędzie z osiągnięć
radzieckiej szkoły semiotyki Moskwa—Tartu, francuskiej tradycji strukturalistycznej oraz szkoły anglosaskich kontynuatorów Ch. Peirce'a. Za­
kończenie pracy w formie rozprawy doktorskiej przewidziane było na
1984 r.
W grupie I I I wykonywane są prace badawcze i dokumentacyjne we
współpracy z Ośrodkiem Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL,
częściowo na zlecenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Prace pro­
wadzone są pod kierunkiem prof. dr B. Kopczyńskiej-Jaworskiej.
I I I . 1. B i b l i o g r a f i a e t n o g r a f i i p o l s k i e j . Zespół: mgr T.
Zakrzewska, mgr M . Niewiadomska, mgr E. Karpińska z ODIE PTL.
Oprócz 3 opublikowanych bibliografii w chwili obecnej znajdują się
w druku międzynarodowa bibliografia pasterstwa wysokogórskiego (dru­
kowana w Brnie przez M K K B ) i I I część bibliografii etnografii polskiej
za lata 1961-1969.
W 1983 r. przystąpiono do przygotowania bibliografii retrospektyw­
nej etnografii polskiej za lata 1976-1980, zakończenie prac przewidziane
jest na 1984 r., oraz za lata 1926-1939 (zakończenie przewidziane jest na
1985 r.).
I I I . 2. S ł o w n i k d l a p o t r z e b d o k u m e n t a c j i m u z e a l ­
n e j . Zespół: mgr I . Wiktor-Grzelakowa (ODIE PTL) oraz pracownicy
muzealni: mgr M . Parnowska (Warszawa), G. Skalski (Poznań), mgr I .
Bernasińska (Łódź), mgr A. Jaher-Tyszkowa (Kraków). W 1980 r. pod­
jęto prace nad zagadnieniem stroju, pożywienia, budownictwa i rolnic­
twa. W 1981 r. — nad wyposażeniem wnętrza i garncarstwem. Po spre­
cyzowaniu wstępnych założeń opracowano z wymienionych zakresów te­
matycznych listy haseł słownikowych. Na podstawie literatury przedmio­
tu oraz materiału leksykalnego mają być definiowane poszczególne ter­
miny. Planuje się opracowanie tablic hierarchiczno-tematycznych z za­
kresu budownictwa, garncarstwa i wyposażenia wnętrz, po recenzji k t ó ­
rych ustali się ostateczną liczbę deskryptorów z każdego tematu.
Opracowała: Bronisława
Kopczyńska-Jaworska
Do druku przygotowała: Iwona
Kabzińska-Stawarz