a0bf7d30336dcaf3235cbabb1beb803a.pdf
Media
Part of Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk / ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1
- extracted text
-
INSTYTUT SZTUKI POLSKIEJ A K A D E M I I N A U K
W Instytucie problenjatyką badawczą zajmują się: Pracownia Do
kumentacji Sztuki Ludowej (w Krakowie), Pracownia Dokumentacji
Folkloru, Pracownia Badania Plastyki Nieprofesjonalnej, Zespół Antropo
logii K u l t u r y przy Zakładzie Filmu, Redakcja „Polskiej Sztuki Ludowej".
I . Do 1980 r. P r a c o w n i ą D o k u m e n t a c j i S z t u k i L u d o w e j kierował prof, dr R. Reinfuss. Obecnie kieruje nią dr Ewa F r y ś - P i e traszkowa. Istotą działania pracowni jest przede wszystkim dokumenta
cja ludowej plastyki, rękodzieła i rzemiosła artystycznego. Badania pro
wadzone są na terenie całej Polski. Najmniej materiałów dotyczy Śląska
i Wielkopolski, obszary te były bowiem dokładnie penetrowane i bada
ne przez placówki lokalne. W Pracowni w ciągu 35 lat jej działania
zgromadzonp spore archiwum naukowe: ok. 76 000 stron tekstów, 60 00O
rysunków, inwentaryzacji i plansz barwnych — łącznie 93 000 pozycji
inwentarzowych oraz 76 000 fotografii. Materiały te są udostępniane
wszystkim zainteresowanym z zewnątrz.
Zebrane materiały są bazą dla późniejszych opracowań. Obecnie
przygotowuje się do druku (w „Arkadach") publikację o sztuce ludowej
w Polsce pióra Anny Kunczyńskiej-Irackiej i Ewy Fryś-Pietraszkowej.
R. Reinfuss złożył do druku monografię kowalstwa oraz pracę o rzeźbie
ludowej w kamieniu. Opracowano również szereg zwartych pozycji mo
nograficznych, a także artykułów, studiów materiałowych i przyczyn
ków, jednak ogromna część archiwaliów nie została jeszcze wykorzysta
na. W związku z tym planuje się zespołowe przygotowanie obszernych
monograficznych zarysów plastyki ludowej poszczególnych regionów
w ramach problemu międzyresortowego „Pomniki kultury narodowej
i ich dokumentacja". Pierwszą pozycją z tej serii jest „Tradycyjna sztu
ka ludowa Podlasia i jej współczesne przemiany" (tytuł roboczy). Prace
przygotowawcze rozpoczęto w roku 1981, a ich zakończenie przewidziane
jest na rok 1985. Praca obejmuje rzeźbę, malarstwo, plastykę w obrzę
dach i zwyczajach, architekturę, wnętrze mieszkalne i jego zdobnictwo,
stroje, rzemiosło artystyczne. Szczególne zainteresowanie budzi działal
ność znaczniejszych ośrodków (zarówno istniejących obecnie, jak i za
marłych), rozprzestrzenianie się poszczególnych zjawisk artystycznych,
motywacja twórczości. Opracowanie przygotowywane jest na razie włas-
218
ALEKSANDER JACKOWSKI
nymi siłami zespołu, który liczy obecnie czterech pracowników meryto
rycznych (mgr Wanda Drabik, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, mgr Bożena
Kural, mgr Alicja Maleta). W ramach tego samego problemu mgr W. Dra
bik przygotowuje indywidualnie pracę na temat postaci zwierząt w l u
dowych obrzędach.
Ponadto, zespół Pracowni kontynuuje prace nad tematem „Dokumen
tacja sztuki ludowej i nieprofesjonalnej" (plan własny IS), w związku
z którym od 1979 r. prowadzona jest penetracja w miejscowościach po
łożonych na brzegach Wisły na odcinku od źródeł po Sandomierz. Do
kumentacja ta, podjęta w związku z planem przebudowy i zagospodaro
wania koryta rzeki („Program Wisła"), wymaga jeszcze nieznacznych
•uzupełnień. Publikacja zebranych materiałów nie jest przewidziana. Pra
cownia prowadzi ponadto dokumentację wybranych wystaw i konkur
sów sztuki ludowej.
II. P r a c o w n i a D o k u m e n t a c j i
F o l k l o r u , którą kieruje
doc. dr Ludwik Bielawski, będzie w najbliższych latach kontynuować
podstawowe kierunki działania w zakresie dokumentacji i badań pieśni
ludowej (tekstów słownych i melodii), muzyki instrumentalnej i instru
mentów muzycznych oraz tańca ludowego. Kontynuowana będzie ciągła
dokumentacja terenowa, uzupełniana gromadzeniem wszelkich innych
źródeł (archiwalnych, publikowanych i in.), zwłaszcza pod kątem przygo
towywanych publikacji. Kontynuowane będą wydawnictwa źródłowe,
zwłaszcza seria Polska Pieśń i Muzyka Ludowa — Źródła i Materiały.
W najbliższej przyszłości zostanie przekazany do druku dwuczęściowy
tom Kaszuby (Aurelia Mioduchowska i Ludwik Bielawski). Zostaną też
"ukończone następne serie: Kurpie (Zofia Jaworska i Jan Stęszewski),
Warmia i Mazury (Barbara Krzyżaniak, Jarosław Lisakowski i Aleksan
der Pawlak). Zaawansowane są ponadto prace nad tomami: Podhale
(Jan Sadownik), Lubelskie (Jerzy Bartmiński, Zbigniew Koter), Podlasie
(Janina Szymańska).
v
W zakresie prac interpretacyjnych Alicja Trojanowicz kontynuuje
badania nad śpiewami niezwrotkowymi w polskim folklorze. Grażyna
Dąbrowska (obecnie będąca na emeryturze) przygotowuje syntetyczną
pracę Polski folklor muzyczny. Nowo podjętym tematem jest natomiast
praca Ewy Dahlig Skrzypce w ludowej praktyce muzycznej w Polsce.
Jej zakończenie przewidziane jest na rok 1988.
Kontynuowane będą ponadto prace w ramach grup studyjnych I n
ternational Council for Traditional Music. Ich rezultatem są tomy, które
ukazały się zarówno w Polsce, jak i za granicą. U nas ukaże się kolejny
tom Analyse und Klassyfikation
von Volkstanzen (red. G. Dąbrowska
i Kurt Peterman).
III. P г а с o w n i a B a d a n i a P l a s t y k i
Nieprofesjonal
n e j , kierowana przez mgr Aleksandra Jackowskiego, zajmuje się doku
mentowaniem wybranych przejawów współczesnej twórczości ludowej,
INSTYTUT SZTUKI PAN
219
przemian w upodobaniach estetycznych ludności chłopskiej, plastyki zwa
nej naiwną i ciekawszych zjawisk w ramach nurtu nieprofesjonalnego.
Prowadzi się tu badania nad następującymi zagadnieniami:
1. L u d o w a s z t u k a s a k r a l n a M a ł o p o l s k i (Anna K u n czyńska-Iracka). Praca zamierzona na kilka lat bazuje na dokumentacji
zbieranej w terenie oraz archiwalnej z wykorzystaniem źródeł ikonogra
ficznych, ludowych pieśni i kantyczek. Poszczególne efekty badań (np.
nad genezą i systematyką kapliczek) będą publikowane w postaci arty
kułów, zwłaszcza na łamach „Polskiej Sztuki Ludowej". Przewiduje
się m.in. opracowania dotyczące dawnej rzeźby ludowej, grafiki dewocyjnej i malarstwa ośrodków kultowych. Zakres tematyczny i metody
badawcze sytuują te prace na pograniczu między etnografią a historią
sztuki;
2. S z t u k a l u d o w a w o k r e s i e r o z p a d u t r a d y c y j n e j
k u l t u r y c h ł o p s k i e j (A. Jackowski). Przygotowana do druku pra
ca została oparta na zbieranej od wielu lat dokumentacji zarówno tereno
wej, jak też pozyskanej z wystaw i konkursów, uwzględniającej aspekt
socjologiczny;
3. P l a s t y k a n i e p r o f e s j o n a l n a . A. Jackowski kontynuuje
badania prowadzone od 1965 r. Ich efekty będą publikowane w postaci
artykułów w „Polskiej Sztuce Ludowej". W 1984 r. oddano do druku
książkę. Zakończony też zostanie Słownik zawierający 200 obszernych
biogramów malarzy i rzeźbiarzy z wykazem wystaw, bibliografią, poda
niem muxeów, w których znajdują się ich prace, ilustrowany zdjęciami
twórców oraz ich prac. W pracy silnie podkreślono aspekt psychologicz
ny (badania ankietowe, wywiady, testy);
4. I n s p i r a c j e l u d o w e w s z t u c e p o l s k i e j X I X i X X
w. (A. Jackowski). Praca została rozpoczęta w 1980 r. Oddanie publika
cji do druku przewidziane jest na 1985 г.;
5. Z a b a w k a , k u k i e ł k a , f i g u r k a
magiczna. O lalce
w k u l t u r z e l u d o w e j (Ewa Korulska). Praca została rozpoczęta
w 1982 r. Przewidziana jest publikacja niektórych zagadnień na łamach
„Polskiej Sztuki Ludowej". Zakończenie całości — 1984 r.
IV. Z e s p ó ł A n t r o p o l o g i i K u l t u r y (mgr Zbigniew Benedyktowicz, dr hab. Ludwik Stomma). Zespół prowadzi badania nad
k u l t u r ą współczesną (film, literatura, folklor w aspekcie współczesnej
mitologii, kreowanej przez film, TV, środki masowego przekazu, zakorze
nienie tej mitologii w tradycji, w strukturach mitologicznych „długiego
trwania"). Prowadzone są również prace nad Słownikiem
antropologii
kultury (poszczególne hasła ogłaszane są w „Polskiej Sztuce Ludowej")
oraz prace z zakresu teorii kultury (magia, religia, myślenie symboliczno-magiczne, analiza strukturalno-fenomenologiczna zjawisk kultury).
Analizuje się ponadto film jako tekst kultury zwracając uwagę na prze
strzenie pamięci (dom, hotel, akademik, bezdomność, wygnanie na przy-
220
ALEKSANDER JACKOWSKI
kładzie filmu polskiego) oraz symbole związane z pamięcią i jej zako
rzenieniem w przestrzeni (Z. Benedyktowicz), ponadto — na mit pros
taczka Fou de Dieux i klownów (L. Stomma). Odrębne zagadnienie sta
nowią zjawiska izolacji świadomościowej. L . Stomma przygotowuje pracę
Antropologia kultury wsi polskiej XIX w., kontynuując jednocześnie ba
dania nad tymi zjawiskami w międzynarodowym zespole badawczym
przy Centre Internationale des Recherches Sociales w Paryżu (planowa
ne są m i n . badania na Polinezji). Z. Benedyktowicz przygotowuje pracędoktorską na temat kategorii „swój" — „obcy". W ramach tego zagad
nienia prowadzone będą badania nad zjawiskami identyfikacji grupowej,
odkrywaniem własnej tożsamości — mit outsidera, grupy młodzieżowe
Punk i in. we współczesnej kulturze (literatura, film, ruchy młodzieżo
we i artystyczne);
V. „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " (red. A. Jackowski). Zadaniem
pisma jest zarówno publikowanie prac własnych pracowników Instytutu,
jak też inspirowanie i publikowanie prac powstałych w innych ośrod
kach naukowych. Zakres tematyczny pisma obejmuje zarówno proble
matykę kultury artystycznej ludu, jak też i jej determinanty. Staramy
się penetrować obszary pograniczne między sztuką profesjonalną a l u
dową (twórcy naiwni, amatorzy), a także podejmować zagadnienia z za
kresu teorii i metodologii. Zamierzamy kontynuować konferencje i dys
kusje redakcyjne poświęcone poszczególnym zagadnieniom. Będziemy
nadal publikowali materiały Słownika pojąć współczesnej etnologii, m.in.
dotyczące problematyki badań nad sztuką (hasła: ikonologia, Gombrich,
Kiibler, Piwocki).
-
-
Opracował: Aleksander
Jackowski
Do druku przygotowała: Iwona
Kabzińska-Stawarz