Cyfrowa Etnografia

8a7796a51a9d376731b0ecd44847d371.pdf

Media

Part of Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1972 t.16 z.1

extracted text

K

R

O

N

I

K

A

„Etnografia P o l s k a " , t. X V I z. 1

IV OGÓLNOPOLSKA K O N F E R E N C J A

ETNOGRAFICZNA

(13-14 l i s t o p a d a 1970 r.)
W
IV

dniach

13-14 l i s t o p a d a

1970 r o k u

odbyła

Ogólnopolska

Konferencja

Etnograficzna.

rem Konferencji,

poświęconej

problematyce

c y m i u n i w e r s y t e c k i e k a t e d r y etnografii
Wrocławia)

i Zarząd

Muzeów

w

Arturówku

pod

Łodzią

organizatorem

i

inicjato­

zmian kulturowych

s k i e j , był I n s t y t u t H i s t o r i i K u l t u r y M a t e r i a l n e j
runia,

się

Głównym

w

etnografii

P A N , a ośrodkami

pol­

współdziałają­

( W a r s z a w y , Łodzi, K r a k o w a , P o z n a n i a , T o ­
i Ochrony

Zabytków

Ministerstwa

Kultury

i Sztuki.
Konferencja
naukowej

w

Arturówku

stworzyła

warunki

wymiany

informacji

i

myśli

d l a etnografów z a t r u d n i o n y c h w różnych ośrodkach i i n s t y t u c j a c h w c a ­

łym k r a j u . Udział w

l i c z n e j g r u p y socjologów w s i I n s t y t u t u F i l o z o f i i

Socjologii

w

d y s k u s j a c h , n i e ograniczających

stworzyło

PAN

Konferencji

i

z prof, d r B . Gałęskim

przesłanki

trwałej

n a czele oraz

się j e d y n i e

integracji

ich czynne

do w y m i a n y

naukowej

na

polu

uczestnictwo

opinii i

doświadczeń

badań

społeczeństwa

i jego k u l t u r y .
zgodnie z założeniami

organiza­

torów, obejmowały p r z e d e w s z y s t k i m problematykę z m i a n k u l t u r o w y c h .

Referaty,

Podejmo­

wały

a także k o m u n i k a t y

zagadnienia

przemian

związane

współczesnej

dotychczasowych

konferencyjne,

m. in. z metodami,

kultury

miast

zakresem

prac etnograficznych

nad procesami

teorii zmian

charakterystycznych dla warunków

Referaty,

komunikaty

i ciekawsze

Etnograficznej

ze względu

matów zostaną o p u b l i k o w a n e w

głosy d y s k u s y j n e

n a metodologiczne

oddzielnym

tomie

W

d n i a c h 10-12 g r u d n i a

Biblioteki

1970 r. w

Katedrze

poświęcone p r o b l e m a t y c e

todom i c h badania.

W

go

Studentów

Etnografii

studenci etnografii

U . W.,

Etnografii.

E t n o g r a f i i U . W.

obrad

uczestniczyli: kierownictwo

studenci

archeologii,

c o w n i c y Zakładu E t n o g r a f i i

IHKM

Drozd

przez

socjologii

a także

Katedry

P A N , przedstawiciele

Naukowe­

wzięli

udział

zainteresowani
otwarciu

Etnografii

ZSP.

wsi i me­

Koła

B. Fedyszaka,

i historii sztuki. W

i pracownicy

odbyło się s t u ­

przemian

z inicjatywy

z ośrodka poznańskiego i k r a k o w s k i e g o ,

narium

Cecylia

ETNOGRAFICZNE

współczesnych

zorganizowanym

kierowanego

tokiem

Kon­

powiązanych t e ­

Warszawie

denckie seminarium

seminarium

sugestie

z I V Ogólnopolskiej
znaczenie

STUDENCKIE SEMINARIUM
w

badań

niektórych

polskich.

Mirosława

OGÓLNOPOLSKIE

wyniki

p r z e m i a n , zawierały

opracowania
ferencji

i kierunkami

i w s i , charakteryzowały

U . W.,

semi­
pra­

KRONIKA

290
W

ciągu 3 d n i o b r a d p r z e d s t a w i o n o

torycznym
dzinna
fakt

i metodologicznym

w założeniach
kulturowy,

polskiej

we

problemy

i

literaturze

duchowej

zebranych

w latach

Obrady

społecznej

—

kultury

zmian

społeczno-kulturowych

młodego

w terenie

pokolenia

współczesnych

Zbigniewa

etnograficznych

wsi w pracach

wsi

duchowa
Ele­

Gierszewskiego:

powiatu

części

wsi

przemian

Kultura

Sadkowskiego:

zmian,

wsi

Niektóre

Kubiaka:

współczesnych

ro­
jako

Tadeusza

Badania

północnej

zabytków

przemiany

1962-1969

były

rodzaje

mery­

i obrzędowość

F e d y s z a k : Przemiany

Macieja

chłopskiej

pod względem

Barbary

etnograficznej,

socjologicznej,

S k a l s k i e g o : Współczesne
skiego

i

Kurpiowszczyzny

tradycyjnej

podstawie

kołbielskiej,

Janusza Radziejewskiego:

literaturze

społeczna

menty

i przedyskutowano

J o a n n y C z a j : Rodzina

—

J a k u b a J . Gałęskiego: Badania

kultury
w

ekspedycji

współczesnej

podgostynińskich,
polskiej

prace

konińskiego

(komunikat),

magisterskich

na

Grzegorza

ośrodka

poznań­

muzycznego

(udo­

(komunikat).

uzupełnione

przesłuchaniem

nagrań

stępnionych p r z e z dr. J . Olędzkiego) oraz projekcją

folkloru

f i l m u p r o d . r a d z . „Cienie z a ­

p o m n i a n y c h przodków".
Seminarium
Studentów

zostało zamknięte

Etnografii,

n a której

roboczą

sesją

podsumowano

przedstawicieli
dotychczasowy

ności K . N . S . E . , ustalono

skład K o m i s j i K o o r d y n a c y j n e j

projekty

organizacji

usprawnienia

przyszłych

Kół

Naukowych

charekter

działal­

d l a K . N . S . E . oraz

przyjęto

seminariów

etnograficznych.

Nadesłane s t r e s z c z e n i a wygłoszonych p r a c :
J.

Gałęski: Badania

Jakub

czesnej

literaturze

Przedmiotem
polskiej
wyróżnia

w

zmian

społeczno-kulturowych

wsi

polskiej

we

współ­

etnograficznej.
referatu

badaniu

są

teoretyczne

współczesnych

etnografię

i

metodologiczne

założenia

etnografii

określenia

tego, co

z m i a n w s i , a także próba

od i n n y c h n a u k

zajmujących

się tą problematyką, w

szcze­

etnografii

i socjologii

j e s t wspólny,

autor

w i d z i różnice między t y m i n a u k a m i n i e t y l k o w

stosowanych

metodach i t e c h n i ­

gólności od socjologii.
Przyjmując,
kach

że p r z e d m i o t

badawczych,

(etnografowie

badawczy

lecz również

i w

sposobie

posiłkują

się

kategoriami

teoretyczne

i

metodologiczne

tłumaczenia

teorii

kultury,

badanej

n i e zaś

rzeczywistości

układu

społecz­

nego).
Chociaż
skiej

poszczególnych
gólnych

ośrodków.

ośrodków,

Różnice

Etnografia
zdaniem

polska

autora

w

referatu,
małych

jednak

do

etnografii

p e w n e różnice w

z odmiennej
wyróżnienia

pol­

badaniach

tradycji

poszcze­

kierunków

badaw­

polskiej.

badaniach

n a d współczesnymi

zmianami

wsi

nawiązuje,

zarówno do k o n c e p c j i K . D o b r o w o l s k i e g o j a k i do n o ­

osiągnięć m e t o d o l o g i c z n y c h

nie n a badaniu

współczesnej

wykazać

te, wynikające

n i e upoważniają

c z y c h w e współczesnej etnografii

wych

założenia

są z a s a d n i c z o wspólne można j e d n a k

antropologii

społeczności

kulturowej,

l o k a l n y c h , stosując

koncentrując
zarówno

się

głów­

jakościowe

jak

i ilościowe t e c h n i k i b a d a w c z e .
Janusz Radziejewski: Badania

współczesnych

przemian

wsi

polskiej

w

literaturze

socjologicznej
Referat omawia
ny

i a n a l i z u j e p r a c e następujących

społeczne w s i w

w Polsce Ludowej,
nika.

Socjologia

Polsce

Ludowej,

autorów: D . Gałaja —

B . Gałęskiego

—

Zmiany

Zmia­

społeczne w s i

B a d a n i a społecznej s t r u k t u r y w s i p o l s k i e j , Chłopi i zawód r o l ­

wsi, A.

Pawełczyńskiej

—

Dynamika

przemian

kulturowych

na

297

KRONIKA

wsi,

J . Turowskiego

—

Przemiany

tradycyjnej

wiejskiej

społeczności

lokalnej,

J . Turowskiego i A. B o r n u s a — Drogi modernizacji w s i .
W y p r o w a d z o n e w n i o s k i odnoszą się wyłącznie do t y c h p r a c :
1. Dobór czynników p r z e m i a n j e s t często p r z y p a d k o w y

i nie pozwala

n a peł­

ne o d z w i e r c i e d l e n i e i c h p r o c e s u .
2. W
mane

ujęciu

statystycznym nie udowodniono przemian

wartości

pozwalają

jedynie

na

przedstawienie

jakościowych, a o t r z y ­

występowania

poszczegól­

n y c h treści k u l t u r o w y c h .
3.

Brak

jest

ujęcia

historycznego,

które

pozwalałoby

na

bardziej

dogłębną

analizę z j a w i s k a p r z e m i a n .
Zdaniem
faktów

autora

referatu

lub instytucji,

wielu pochopnych

badania

poszukuje

o

bystroniowską

społecznego

powinny

obejmować

h i s t o r y c z n e . Pozwoliłoby

w

fakt

badania

to

uniknąć

określa

wypadku,

kulturowy

u s t a l a n i a prawidłowości

od d e f i n i c j i

koncepcję

autorka

dwoma faktami

jako

sposobów

chanizmów. Wychodząc
ciu

ujęcie

wniosków.

B a r b a r a F e d y s z a k : Przemiany
Referat

etnograficzne

uwzględniając

faktu

kultury

zmianę

kulturowego

i

przemian

oraz

ich m e ­

konstruowanego

durkheimowskie

jako

relację

w

gdy z a k r e s y

chociaż

jednej

w

opar­

sformułowanie

faktu

zachodzącą

między

czasie

z pełnionych

przez nie

f u n k c j i krzyżują się.
Z d a n i e m a u t o r k i : a) u s t a l a n i e j a k i c h k o l w i e k prawidłowości z m i a n należy
rać

na analizie

m i . Najczęściej
nej

poszczególnych

r e l a c j i zachodzących

są one dostępne n a s z e m u p o z n a n i u

zbiorowości; b) porównywać

między

jako

faktami

współwystępujące

ze sobą można j e d y n i e f a k t y ,

opie­

kulturowy­

które w

w

da­

podobny

sposób funkcjonują

w d a n e j k u l t u r z e . R e l a c j a między n i m i umożliwia n a m u c h w y ­

c e n i e podobieństw

charakterystycznych dla konkretnego

cesy
w

industrializacji

i

urbanizacji

P o l s c e należałoby zweryfikować

traktowane

w

zespołu z j a w i s k ;

jako

generalizacje

o p a r c i u o szczegółowe b a d a n i a

c)

pro­

przemian

konkretnych

z m i a n zachodzących w małych społecznościach.
W

końcowej

faktów

części r e f e r a t u

rakteryzują

których

n i e ulegają

uwagę

n a specyfikę

ujawnić

istnienie spowodowane
interesujące

powodując p o w s t a w a n i e

wpływom. Ustalenie
zostało

cie — f a k t y zewnętrzne) a w y t w o r a m i
może

zwraca

się odpornością n a m o d y f i k a c j e ,

tworów k u l t u r o w y c h , same
rami,

autorka

niektórych

k u l t u r o w y c h w P R L . F a k t y te w p r o w a d z a n e do małych społeczności
r e l a c j i między

wspomnianymi

faktami

pełniącymi p o d o b n e f u n k c j e

prawidłowości

towarzyszące

cha­

nowych
(w

wy­
utwo­

refera­

w

przeszłości,

wprowadzaniu

wszelkich

ustaw.
Autorka

planuje

przeprowadzenie

badań

terenowych

Rodzina

i obrzędowość

rodzinna

w

oparciu

o

powyższe

ekspedycji

kołbiel-

wskazówki.
Joanna

Czaj:

w

założeniach

skiej
Referat
nych

powstał

na Mazowszu

w

oparciu

o materiały

południowo-wschodnim,

z badań

terenowych

n a obszarze

n i a rozpoczęte w 1969 r o k u z i n i c j a t y w y M a z o w i e c k i e g o

gromady

przeprowadzo­
Kołbiel.

Towarzystwa

Bada­

Kulturalnego

mają c h a r a k t e r i n d y w i d u a l n y c h badań pracowników n a u k o w y c h oraz p r a k t y k
denckich.
obecnej.

Badania

obejmują

okres

od

uwłaszczenia

chłopów

w

1864 do

stu­

chwili

KRONIKA

298
Badania terenowe

poświęcone są z a g a d n i e n i o m

staw

gospodarczych

rodziny

ny,

obrzędowości

rodzinnej

a

w

dalszej

w

świetle badań

kolejności —

Niniejszy
Społeczne

referat

chłopskiej,
i

dorocznej,

poświęcony

i kulturowe

zajęciom

sztuce, f o l k l o r o w i

n a d rodziną

osadnictwa, budownictwa,

społeczno-ekonomicznej

struktury

pozarolniczym,

i literaturze

przemiany

w

regionie

niniejszego

Kołbieli

handlowi

ludowej.

j e s t a n a l i z i e z m i a n elementów

chłopską. W n i o s k i

pod­
rodzi­

w

kultury

artykułu

okresie

ludowej

brzmią:

po

II

1)

wojnie

światowej uległy dużemu przyśpieszeniu. 2) P r z e m i a n y w e w s z y s t k i c h d z i e d z i n a c h
życia

rodzinnego

na

badanym

obszarze

zgodne

są

z

tendencją

z wyjątkiem s f e r y obrzędowości r o d z i n n e j charakteryzującej

ogólnokrajową,

się w r e j o n i e

kołbiel-

s k i m dużą zachowawczością. 3) T r a d y c y j n y c h a r a k t e r obrzędów r o d z i n n y c h s t a n o ­
w i c i e k a w y t e o r e t y c z n i e p r o b l e m i w y m a g a bliższych studiów.
Tadeusz

Maciej

Ciołek

Z DZIAŁALNOŚCI S T U D E N C K I E J S E K C J I A M E R Y K A N I S T Y C Z N E J
Od szeregu lat na Wydziale H i s t o r y c z n y m Uniwersytetu Warszawskiego w i e l u
studentów w y k a z y w a ł o duże z a i n t e r e s o w a n i e problematyką dotyczącą h i s t o r i i i k u l ­
t u r y I n d i a n amerykańskich. Zaistniała więc p o t r z e b a powołania do życia o r g a n i ­
z a c j i zrzeszającej zajmujących się s p r a w a m i a r n e r y k a n i s t y - c z n y m i , umożliwiającej
p r o w a d z e n i e d y s k u s j i , w y m i a n ę poglądów oraz pomoc w p r a c y n a d r o z w i j a n i e m
zainteresowań. Jesienią 1968 r o k u z i n i c j a t y w y studentów a r c h e o l o g i i powstała
S e k c j a A m e r y k a n i s t y c z n a K o ł a N a u k o w e g o Studentów p r z y K a t e d r z e A r c h e o l o g i i
P r a d z i e j o w e j i Wczesnośredniowiecznej U W . O p i e k u n e m n a u k o w y m S e k c j i został
doc. d r A n d r z e j Wierciński.
Z e b r a n i a S e k c j i , odbywające się r a z w miesiącu, od początku cieszyły się dużą
frekwencją,

i

to n i e t y l k o w ś r ó d

liczba

studentów

spoza

akcji

p o p u l a r y z a t o r s k i e j , mającej

dentów z problematyką
i

obejmowała

Sekcji.

jej

członków.

Dzięki

temu

Na

było

zebrania

możliwe

n a celu zapoznanie

przychodziła

rozwinięcie

j a k największej

liczby

a m e r y k a n i s t y c z n a . T e m a t y k a zebrań była b a r d z o

zagadnienia

archeologiczne,

etnograficzne,

historyczne

duża

szerokiej

i

stu­

szeroka
i n . Oto

k i l k a p r o b l e m ó w p o r u s z a n y c h w r e f e r a t a c h : „geneza i k o n t a k t y k u l t u r a m e r y k a ń ­
s k i c h z k u l t u r a m i S t a r e g o Świata", „Kształtowanie się świadomości e t n i c z n e j wśród
ludów a n d y j s k i c h Q u e c h u a i A y m a r a " ,

„budownictwo p r z e d k o l u m b i j s k i e

r y c e Ś r o d k o w e j " , „instrumenty m u z y c z n e w
ności z i e m s k i e j w
„najnowsze b a d a n i a

państwie I n k ó w " ,

dawnym

„problemy

w

Ame­

M e k s y k u " , „struktura

włas­

archeologiczne

a r c h e o l o g i c z n e w M e k s y k u " , „wyniki badań

w

Ameryce

Płn.",

antropologicznych

doc. dr. A . Wiercińskiego w A m e r y c e Ś r o d k o w e j " . R e f e r a t y były i l u s t r o w a n e b o g a ­
tym

materiałem

filmowym

i fotograficznym.

Na

zebrania

zapraszano

wiele

osób

ze świata n a u k i interesujących się A m e r y k ą indiańską, które brały udział w d y s k u ­
sjach

i opowiadały

o wrażeniach

z pobytu

w

Ameryce

i przeprowadzanych

tam

badaniach naukowych.
Należy podkreślić, że S e k c j a nawiązała k o n t a k t y z i n n y m i ośrodkami

amery-

kanistycznymi.
Jej

przedstawiciele

zorganizowała
Szczególnie

wzięli

udział

w

Seminarium

Sekcja Amerykanistyczna P T L w

ożywione

k o n t a k t y łączą

członków

A m e r y k a n i s t y c z n y m , które

Poznaniu w
Sekcji

k w i e t n i u 1969 r o k u .

z amerykanistami z

k o w a ( w y m i a n a referatów n a u k o w y c h , p o m o c i współpraca).

Kra­

299

KRONIKA

W

c e l u ułatwienia

bibliografii

w a t n y c h znajdujących
ku

pracy

członkom

amerykanistycznej

półroczny

kurs

i sympatykom

ze w s z y s t k i c h

się w W a r s z a w i e .

zapoczątkowano

bibliotek

i

znanych

zbieranie

zbiorów

S e k c j a zorganizowała również w

języka hiszpańskiego, przygotowujący

pry­

1969 r o ­

do tłumaczenia

tekstów

n a u k o w y c h i śledzenia l i t e r a t u r y dotyczącej A m e r y k i Łacińskiej.
Ostatnią i największą

z d o t y c h c z a s podjętych

przez

Sekcję

n i z o w a n i e , wspólnie z a m e r y k a n i s t a m i z K r a k o w a , w y s t a w y
Indian w polskich zbiorach niemuzealnych". Wystawa

akcji

było

pod tytułem

była pierwszą

zorga­

„Kultura

tego

rodzaju

imprezą w P o l s c e i miała do spełnienia ważną rolę zarówno dydaktyczną, j a k też
popularyzatorską. Stanowiła o n a jedyną możliwość udostępnienia s z e r o k i e m u
nu

zainteresowanych

ficznych

będących

niezwykle

własnością

ciekawych
osób

kolekcji

prywatnych.

archeologicznych

Ponadto

była

i

gro­

etnogra­

próbą

pokazania

dorobku polskiej amerykanistyki.
Wystawa
rzowskim

była o t w a r t a

w

d n i a c h 22 X I - 1 2 X I I 1970 r o k u w

Pałacu K a z i m i e ­

gmachu UW. Eksponowane

z a b y t k i pochodziły z k o l e k c j i w a r s z a w s k i c h ,

k r a k o w s k i c h i poznańskich. W y s t a w a

p r z e z cały czas cieszyła się dużym z a i n t e r e ­

s o w a n i e m . Komunikatywność i atrakcyjność e k s p o z y c j i podnosiło z a s t o s o w a n i e t e c h ­
nik

audiowizualnych

(podkład

muzyczny, ruchome

przeźrocza). Dużą

pomocą

dla

zwiedzających był k a t a l o g zawierający krótkie w p r o w a d z e n i e w problematykę a m e rykanistyczną oraz spis k o l e k c j i i i c h właścicieli.
Z okazji otwarcia w y s t a w y

odbyło się n a U n i w e r s y t e c i e W a r s z a w s k i m

krótkie

s e m i n a r i u m , które zorganizowała S e k c j a A m e r y k a n i s t y c z n a z udziałem władz u c z e l ­
ni i zaproszonych

gości z różnych ośrodków

poświęcone były z a g a d n i e n i o m

b l e m y p o r u s z a n e w r e f e r a t a c h były następnie
Wygłoszone
Nowe
twa

kierunki

zostały
badan

wiedzy

następujące

referaty:

amerykanistycznych

w peruwiańskich

lomas;

uniwersyteckich w

Polsce.

Referaty

związanym z archeologią, etnografią i historią. P r o ­
dyskutowane.
R.

Mańkowska

i

A.

Krzanowski,

przedkolumbijskiego

osadnic­

a u t o r z y zwrócili u w a g ę n a przydatność

zastosowania

hydrologiczno-geologicznej

— problem

w

interpretacjach

archeologiczno-etnograficz-

n y c h . P r o b l e m w y k r y w a n i a i d o t a r c i a do p o z i o m u w o d y p o d z i e m n e j

p r z e z człowie­

k a prehistorycznego

szczegółowych

w

badań p r o w a d z o n y c h

Ameryce

wymagałby

p r z e z . archeologów

określonych, w

i specjalistów

miarę

hydrogeologów.

Być może

b a d a n i a te pozwoliłyby wyjaśnić rozwój l u b z a m i e r a n i e życia osiadłego w
r y c h rejonach Andów podnoszeniem
R. T o m i c k i , Śmierć

w religii

się l u b o p a d a n i e m

Majów;

przedmiotem

poziomu wody

niektó­

podziemnej.

r e f e r a t u był k o m p l e k s

zja­

w i s k k u l t u r o w y c h składający się z c z t e r e c h , ściśle ze sobą powiązanych

zespołów:

elementów

panteonu

kosmologii,

obrzędów

pogrzebowych,

o r a z wierzeń i obrzędów związanych
znaczenia motywu

śmierci w t y c h zespołach p o z w a l a

nania z innymi kulturami Mezoameryki,
rarchia

władzy

wierzeń

ze składaniem

a własność

ziemska

ofiar

dotyczących

z ludzi. Rekonstrukcja

n a przeprowadzenie

porów­
Hie­

głównie z aztecką. A . M a c i e r e w i c z ,

w Tawantinsuyu

w początkach

XVI~go
Anna

wieku.
Urban