-
extracted text
-
Stefania
Krzysztofowicz
ŹRÓDŁA
IKONOGRAFICZNE
W grupie l u d o w y c h o b r a z ó w religijnych
kilkanaście
z terenu
przedstawień
niemal całej
„Oka
PolskiWprowadzają
schemat k o m p o z y c y j n y , złożony
z górnej
na
sugeruje
oraz
„ziemską".
tego
Oka,
Strefę
górną
umieszczonego
otoczonym
chmurami,
roślą lub g ł ó w k a m i
ręce
podział
wysypują
wieńcem
przedstawień.
strefy
I.
ności
kwiatów,
chleba
tego t y p u
niebiańską"
otwar
trójkącie
przez
wyróżnia
z Andronowa,
pow.
Kobryń,
ZSRR
pojawia
lewej
strony
postać
stronę
się
promieniującego
Trójkąta.
Zambrów ,
spadające
na
określające
OPACZNOŚC
NASZA,
SIĘ
NADN
(BOŻE.
PIEC
TYSIĘCY.
menty
rąk
„strefy
jak
dziobiącym
pozwalają
adoracji
Oka
11. 1. Oko
ol., lektura.
Opatrzności
również
krakowskiego
którym
pod
„strefą
na
podróżnym
OPATRZN...,
wzrok
w
II.
Drugą
BÓG
SWOYĘ.
grupy
tym
ele
wieśniaków
trójkąta
oraz
z
motywem
chmur
„strefy
pozostają
ziemskiej"
różnice
zachodzące
wyróżnić
kilka
grup
w
niezmienne,
z
ptactwem
dolnej
części
typologicznych
Opatrzności.
Opatrzności,
ol., p i . Andronowa
Zawoja
pow. Sucha,
wl. Muz.
niebiańską"
kiju,
otwartego
umieszczony
wędrowiec
i
został,
skierowujący
4
promieniującego
grupę typologiczną
stanowią
Oka .
obrazy z bar
l a t o r o ś l ą g ł ó w k a m i pufct i o b o k
dziobiących
ziarno
modlących
oraz
tłumu
a) N a j l i c z n i e j s z a
pow.
Sucha
5
grupa
na
szkle z p o d k l e j o n ą
Zakopanem
Kobryń ZSRR,
Kraków
i
wl.
Muz.
i
Etn.
obrazy:
Małych,
7
Kraków.
pow.
z Muzeum
II.
nieco
2.
z
Zawoi,
Pińczów
( i l . 3), o r a z
kompozycjach
klęczącej,
pary
mieszczan.
obejmuje
grafiką
( i l . 5). W
zostały
z k o b i e t y i dziecka,
pow. Siemiatycze
w
niezmien
przedstawione
zakonnic
(il. 2), M ł o d z a w
4), Perlejewa,
(il.
ptaków
się, złożone
się niezmiennie p o s t a ć
pow.
Etn.
na
rami i winną
OPATRNŚCIE.
z
na
Etnograficznego,
CHLE-
KTÓRYŚ.
się
obraz
dziej r o z b u d o w a n ą s c e n ą adoracji. P o d o t o c z o n y m i c h m u
nie
zestawie
stronę
Muzeum
przez
i
WIDZI,
ZMIŁUY
część
ziarno;
obrazu
Oka
należy
wsparty
obra
po
adoracji
zaliczyć
obrazów
i brzmiące:
się
grupy
z
3
został m o t y w modlącego
postacie
NAKARMIŁ.
PIEC. W
w
natomiast
BÓG WSZYSTKO
NASZA,
niebiańskiej"
i
treść
Do
RYBAMI
MEZOW.
wysuwających
podobnie
bliżej
PAN
PAN BÓG OPATRZNOŚĆ
DWIEMA.
ptaki
modlą
kompozycji omawianych
zów są napisy
Y
na
kompozycji omawianych
są ziarna. U z u p e ł n i e n i e m
BAMY
ptaków.
głowę
gdzie z k o l e i w p r o w a d z o n y
blasze
chleby,
której
kobiety,
Z b l i ż o n y do n i e j j e s t o b r a z z S z u m o w a , p o w .
Na
okrągłe
(ił. 1), n a
klęczącej
zwracającej
chłopa.
padają
2
Opatrz
kompozycja
lato
jedyncze
się
z
Oka
się
dwie
klęczących
cych
adoracji
osobę
zestawu
winną
jedna, dwie lub w i ę c e j
ziarna. U z u p e ł n i e n i e m
ze s c e n ą
pojedyncze
bogatszego
się z chmur
i ziarno,
ziarno
dużo
jedną
ziemię. W strefie dolnej natomiast z n a j d u j ą s i ę przedsta
stado d z i o b i ą c y c h
n i e k i e d y przez
istnienie
W grupie obrazów
w i o n e na tle p e j z a ż u
o s ó b oraz
OPATRZNOŚCI"
reprezentowane
sugerują
i dolnej
motyw
te
„OKA
przykłady
jeden
promieniującym
putt; w y s u w a j ą c e
bochenki
znanych
one
„strefę
wypełnia:
w
Grupy
z a c h o w a ł o się
Opatrzności",
obrazu,
który
PRZEDSTAWIEŃ
6
obraz
Tatrzańskiego
tych
powtarza
odwróconej
Oko
ko-
Opatrzności,
2
121
II. 3. Oko Opatrzności,
Pińczów.
dl., deska. Perlejewo
pow. Siemiatycze. 11. 4. Oko Opatrzności, ol., pł. Młodzawy
biety oraz widocznej od tyłu, również klęczącej, dziewczynkL
Bogatszy w treści jest obraz z muzeum w Łodzi
(okładka), na którym pomiędzy „strefę niebiańską"
i „ziemską" wprowadzony został motyw pięciopłetwej
ryby, z której paszczy wyciągana jest boską ręką postać
męska. Poniżej ryby klęczy na tle pejzażu i architektury
kobieta z dziewczynką (zwrócone profilem), które modlą
się do promieniującego Trójkąta z motywem otwarte
go Oka.
b) Omawianej grupie typologicznej podporządkowa
ny jest drzeworyt z Radecznicy pow. Zamość (il. 11),
na którym powtórzony został schemat wspólny dla tej
grupy; różnica polega jedynie na wprowadzeniu, za
miast modlącej się kobiety i dziewczynki, pary klęczą
cych wieśniaków, obok których leży izwiązany snopek.
c) Nieco odmienny charakter ma obraz z krakow
skiego Muzeum Etnograficznego, na którym, pod otoczo
nym winną latoroślą trójkątem oraz pod banderolą
z napisem
(il. 6), umieszczone zostały dwie postacie
kalek, wyciągające ręce po chleb wysypywany przez
dłoń wynurzającą się z chmur.
d) Ostatnią grupę obrazów z wyobrażeniem zbiorowej
sceny adoracji Oka Opatrzności stanowią jedynie dwie
znane m i kompozycje, a to z klasztoru Klarysek w Sta
rym S ą c z u (il. 8) oraz z Gorzenia Dolnego , na któ
rych występują grupy zakonnic i mieszczan, klęczące
pod promieniującym Trójkątem oraz pod rękami wysy
pującymi chleb i ziarna.
Omówione obrazy z wyobrażeniem Oka Opatrzności,
zaliczane do grupy malarstwa ludowego i pochodzące
5
9
10
11
122
12
Małe pow.
z 2.poł. X I X wieku, mogą służyć jako jeden z przykła
dów przenikania wzorów i typów ikonograficznych ze
sztuki oficjalnej do sztuki ludowej. Odpowiednie trans
pozycje ikonograficzne wyrażone odmienną formą za
decydowały o specyfice malarstwa ludowego, które przy
czyniło się do kontynuacji tradycji wzorów sztuki ofi
cjalnej przez cały niemal wiek X I X .
Kult Boskiej Opatrzności rozpowszechnił - się na te
renach Polski na przestrzeni X V I I wieku i utrzymał
się, spopularyzowany przez papieża Klemensa X V , po
przez wiek X V I I I i następnie X I X . Wyrazem tego jest
szereg pozycji literackich, które zapowiedział Traktacik,
o boskiej Opatrzności, Alberta St. Radziwiłła z roku
1652.
W roku 1718 Kazimierz Narmąc wydał
Cytharę *
związaną tematycznie z kultem Opatrzności, zaś w roku
1745 pojawiły się Nowe Ateny Benedykta Chmielow
skiego , wprowadzającego do swego dzieła długi wstęp,
będący apoteozą Boskiej Opatrzności, której dedykuje
swoją pracę: „... Wielmożney... wszystko mogącey Jaśnie
Wieknożney... Jaśnie Oświeconey... Nayjaśniejszey... Niewyczerpaney, na wszysko patrzącey, wszystkich opatrującey, Nayświetszey... Opatrzności (która)... iesteś TOTUS
OCULUS... TOTUS MANUS... hoyne sypiąc Dobrodzieystwa. Totus PES... SUCCURRIS... całego siebie exinanicyą
rzucam, zapisuię konsekruię, będąc Twey OPATRZNOŚCI
w millionowych okurrencyach subjectum...".
Z kolei należy uwzględnić dzieło Adama Naramowskiego Opatrzność Boska w cudownych rządach z lat
1749—1752, Opatrzności Boskiej dowód, pracę anonimo
wego autora pochodzącą z roku 1771 oraz Adama Na
ruszewicza Głos przy założeniu kamienia z roku 1792.
13
14
1
ls
Równolegle wydawane były
zbiory
k a z a ń , obligacji,
1 7
pustów, służące k u l t o w i Boskiej O p a t r z n o ś c i .
dalszego p o p u l a r y z o w a n i a
na
przełomie
XVIII
żeństwa,
których
1800
Godzinki
18
nią
roku
,
zbiór
i X I X wieku
przykładem
do
według
ujętego
Droulersa
tem
spopularyzował
antyfon
oraz
litanii,
w
promieniującego
ramy
sztuce
symbolizował
on
się
boską
otaczająca
okiem
się na
przez
i
wiek
motyw
stał
i XVIII
się
2 I
wieku ,
częstym
a
ną
motywem
i
1700,
1735
XVIII
Jagiellońskiego ,
czuwa nad
w
błogosła
23
przez
Opera
poetica
2 4
Kędzierskiego ,
Chmielowskiego itp., w
się m o t y w y
polskim
Motyw
Boskiej
Oko
II. 5. Oko
Opatrzności,
Opatrzności,
ol., pł., wł.
drzeworyt
Muz.
Etn.
woły
dwoma
2 7
Krakowie ,
Boskiej,
chmurami
się
postać
anioła
ptaków
dziobiących
oraz
płynąca
mężczyznami
dobny charakter ma
2 S
skiej
rycina
tekstu
Godzinek
,
po
pod
zachowana w
posiadająca
o
Boskiey
czuwającego
sfalowanym
stojącymi
na
1798".
„OCULUS
para
ziarno,
morzu
łódź,
żaglami.
Po
Bibliotece
Jagielloń
rewersie
fragment
Opatrzności...
na
Jutrznią...
w
części
kompozycji
promieniujący
okiem
i chmury
z wynurzającymi
się
które
wysypują
chleb
Po
dwiema
rękami,
została
Rycina
stanowi
ności...
identycznych
Judyt,
Zu
cymi
zbiorem
zebrane
żona
do
Ateny
oka
umieszczonych
symbolizują
pod
Boskiej
na
tle
kobiety, trojga
wieku
otwartego
podklejony
Kraków.
górnej
z otwartym
świec
Nowe
które
kąt
i
trójkącie.
ziarno,
OPATRZNOŚCI,
i otoczonym
kolorowa
w
dzieci,
Opatrzności
w promieniującym
i
jeleń,
jest r ó w n i e ż
Czartoryskich
pojawiła
dwojgiem
ziarno.
pojawiają
chleb
wysypujących
D:OMN:VI"
nad
biące
winiety
rąk
„OBRAZ
promieniującym
Uniwer
już
formie
Pod
klęczącej
wymienione
w
podpisany:
związany
z Muzeum
umieszczona
Ester,
oraz poniżej
oficjalną
miedzioryt
niżej
kościelnych
trójkącie
Ze s z t u k ą
postać
których
Opatrzności
się
oraz dwie r ę c e w y s y p u j ą c e chleb i ziar
pochodzące
Promocji
w promieniującym
unoszą
stawia
S. S w i r s k i e g o , Kazania
otwartego Oka
którym
archi
przełomie
w
jako
nad
( i l . 7).
ny
z
z kielichem,
element
dekoracyjnym
których
krzyż
( i l . 10). R y c i n a , o t o c z o n a o r n a m e n t e m a k a n t o w y m , p r z e d
wieku
insygniami dostojeństw
kuli
świa
XVIII
k i c h . Z k o l e i n a l e ż y u w z g l ę d n i ć Xięgi
zanny... ,
Boga
przestrzeni
i l u s t r a c j e Ksiąg
2 2
sytetu
scena
nad
drukarstwie. Świadczą o tym między innymi
z l a t 1675,
.
sym
wysuwają
czuwającego
barokowy
w
przestrze
t e k t u r y o ł t a r z y , b a l d a c h i m ó w , a m b o n , s t a l l na
XVII
na
trójkąt z Okiem
w
się ludzkością
otwartym
jako
w
jest
wspar
Jutrz
wielokrotnie
się
dowodem
du
ty
na
się w
M o t y w boskiego oka
czego
i
wieku
Sączu
Ojca, oznaka boskiej p o t ę g i , s p r a w i e d l i w o ś c i
2 0
oficjalnej,
cielesny
XVIII
na s u p r a p o r c i e w k l a s z t o r z e K l a r y s e k w S t a r y m
cych s i ę z c h m u r r ą k , s t a n o w i ą c y najstarszy symibol
wieństwa.
pokarm
przestrzeni
Fresk ten przedstawia dwie zakonnice adorujące
wieku
jej
malarstwie sztuki
na
około
ni
i X I X . Towarzyszył
się
nabo
pojawia
utrzymywała
i wstrzemięźliwość,
pojawia
z
T r ó j c ę Św., r o z p o w s z e c h n i ł a
i
,
do
zaś strefa c h m u r
oświetlonego
2 5
książeczki
bolizująca
XVII
chowy
pochodzące
trójkąt określała Opatrzność opiekującą
trójkąta,
miłosierdzie
no
Opatrzności
wszechmoc i w s z e c h w i e d z ę ,
Forma
wydawane
biblijne.
Boskiej
trójkąta;
są
Opatrzności...
hymnów,
otwartego oka
formie
są
Boskiej
modlitw,
opartych o teksty
Motyw
się tegoż k u l t u
od
Wyrazem
ta
ilustrację
scen na
Opatrzności
z
pejzażu
oraz ptaki
dzio
pochodząca
z
XVIII
Godzinek
Boskiey
o
antyfon,
Zawoi,
końca
Opatrz
wspomnianymi,
będą
litanii,
zbli
obrazach l u d o w y c h
jewa, Muzeum w
ziarna.
górzystego
dzieci
z uprzednio
modlitw,
i
trój
z
oraz
przedstawieniem
Młodzaw
Łodzi, obrazu na
jest
Małych,
szkle z
Perle
Zakopanego,
na k t ó r y c h obok O k a O p a t r z n o ś c i , r ą k w y s u w a j ą c y c h
z. c h m u r , p t a k ó w d z i o b i ą c y c h z i a r n o p o w t a r z a s i ę
klęczącej
kobiety, widocznej
przedstawionej
obraz na
szkle,
wł.
z profilu oraz
od t y ł u . R y c i n a
Muz.
Tatrzańskie
i wzorujące
Zakopane.
się
motyw
dziewczynki
s i ę na
niej
II.
Oko
6.
6
223
7
obrazy
ilustrują
teksty
29
Opatrzności...
hymnu
brzmiące:
z
Godzinek
Sieroty,
o
Boskiey
wdowy
w s z y s t k i e m i s i ę o p i e k u j e s z . . . " , o r a z l i t a n i i : „... B o ż e ,
na
swoię
Opatrzność
przychodniego,
posiłek
karmione
boską
ręką
„... T w o i e y
rękę
otwierasz i napełniasz
rzęta...
cym
bydlętom
Opieki
ilustruje
żywność
Twoiey...
żywisz ptactwo
Zachowana
o
wszystkiemu
sierotę
bierzesz...
Boskiey
daie
i
Opatrzności...
chleb i ziarno,
są
z
wszystkie
wróbla
nie
zapomina...
jedna
ilustracja
Godzinek
istnienie
wielu
in
tekstom, zaś
po
zwroty
litanii
padające
z wnętrzności
wieloryba,
między
innymi,
Opatrznością
z kolei
Twoią
Łodzi. Tekst
NAKARMIŁ.
ZMIŁUJ
SIE
OPATRNŚCIE
SWOYE
PIEC
PIEC"
zgodny
jest
któryś
Opatrznością
z
tekstem
We
wspomnianych
na
można
doszukać
w
Jutrznią
książkach
do
się
Godzinkach
o
które
dotarły
nadzielą
y w
tym,
jest
złym
124
stroskanych,
określeniem
Opatrzności
rowca,
chorują
y
drzewo
BOŻE.
MĘ
mówiącym,
i
kilką
parę
adorowanego
wieśniaków,
Opatrz
z
ludo
wszystkie
błądzących,
którzy
żeglują..,
zaprzedanych...
iko
przedstawieniem
przez d w i e
mieszczan.
Biblii
ilustracje
malarstwa
z
Jutrznią...
tak
pod
możliwości
Boskiej
Godzinek
odpowiadał
względem
Opatrzności
promieniował
zowany
przy k t ó r y m
nadawania
do
innych
ośrodków
przez w ł a ś c i w e
z modlitwami,
obrazki
dzane
przez
wzór
malarzom
dostarczony
handlarzy
im
książki
do
po
całej
pod
prawdopo
bractwo
od
papieża
.
Stamtąd
odpustowych,
dewocyjne,
i
się w o k ó ł
istniało
3 0
jak
formalnego.
dobnie z Grodna, gdzie s k o n c e n t r o w a ł
przenikał
mentalności
treści,
wypowiedzenia
pojęcia
Polsce
ludowym,
odpowiednio
schemat
kompozycyjny.
i
Bos
Klemensa
kult
ten
populary
nabożeństwa,
oleodruki,
klasz
ulotki
rozprowa
służące
jako
interpretującym
tysięcy
być właściwym
obrazów
na
odpustów
poprzez
odkupieniem
Boskiey
ilustracje
prawo
i myśli
Gwiazdą,
razie opatruiesz..." m o g ą
nograficznym
Oka
co
inter
o
przez
XI
trzech
pięć
szkodliwe rzeczy oddalił... T y ś W o d z e m jest
Lekarzem
Sposób
otrzymało
NADN
do
kultu
jest
Opatrzności, które
DWIEMA.
„... p r o s i m y , a b y ś
przykładów
„opatrzność".
ludowego
Kult
wy
jakim
podjęty
względem
i rękami
nielicznych
kiej
Boskiey
koncepcji,
twórcy
Opatrzności
„... J o n a s z
nakarmił
zwroty
modlitwy
pretacji,
Okiem
Benedyktynek,
TYSIĘCY.
litanii
cytujących
wego. P e ł n e oddania zwroty:
jednym
abstrakcyjnego,
z
toru
nasycił..."
ności...
ludowe
inne
po
Y
swoią
M ę ż ó w pięcia chleba i d w i e m a r y b a m i
rybami
są
znany z
RYBAMI.
ikono
zilustrowane
„CHLEBAMY
„... B o ż e ,
z
że
zostało
KTÓRYŚ.
że
zwie
wzywają
Opatrzności
ŻÓW.
błogosławieństwem..."
się z chmur, k t ó r e w y s y p u j ą
z Okiem
z Radecznicy głoszący:
zwierzęta
nurzającymi
ludowych
obrazie z M u z e u m w
wszystkie
okiem,
otwierasz
modlitw:
grafią
rytu
napełniasz
rękę
teksty
właściwym
co
i
wszystkich
dalsze
Godzinek...
wyprowadził...",
na
Obrazy
sugeruje
obrazów
się
z otwartym
to „... p o s i ł e k . . . k t ó r y O p a t r z n o ś c i T w o i e y
Opatrzności...
tylko
powtarzające
Ptactwo
niebieskie..."
niestety
n y c h scen o d p o w i a d a j ą c y c h
na
wdowę
i ziarna,
ciału...".
twierdzeniem treściowych powiązań
dniach
który
chleby
obrazach, jako u z u p e ł n i e n i e T r ó j k ą t a
daie
i kurczętom
i jednego
liczne
ratuiesz...
kaleki,
Natomiast
węd
symbo
P R Z Y P I S Y
1 Ludową
interpretacją
motywu
Oka
Opatrzność'
z a i n t e r e s o w a ł s i ę R. R e i n f u s s , Malarstwo
ludowe,
Kra
k ó w 1962, s. 87, 97, o r a z A . K u n c z y ń s k a - I r a c k a :
Obrazy
częstochowskie,
P o l . Szt. L u d . 1966, n r 2, s. 85, 91.
Z n a n y c h m i j e s t 12 p r z e d s t a w i e ń , s t a n o w i ą c y c h j a k n a
l e ż y p r z y p u s z c z a ć część i s t n i e j ą c y c h tego t y p u k o m p o
z y c j i ; s ą to o b r a z y z Z a w o i , p o w . S u c h a , M ł o d z a w M a
łych, pow. P i ń c z ó w , Perlejewa, pow. Siemiatycze, A n d r o nowa, pow. K o b r y ń (ZSRR), J a s t r z ę b i a , pow.
Radom,
Szumowa, pow. Z a m b r ó w , Gorzenia Dolnego, pow. W a
dowice, Starego S ą c z a , pow. N o w y
Sącz, z Muzeum
w Ł o d z i , d w a obrazy z K r a k o w a , d r z e w o r y t z Radecz
n i c y , p o w . Z a m o ś ć , g r a f i k a p o d k l e j o n a p o d o b r a z na
szkle, Zakopane, p o l i c h r o m i a w kapl., A n d r y c h ó w .
2 Ol. pł. wł. M u z e u m Etnograficzne, K r a k ó w ,
nr
inw. MEK/7867.
3 O l . deska — feretron, w g opisu dokonanego w
czasie b a d a ń t e r e n o w y c h p r z e z p r a c o w n i k ó w
ISPAN
w
Krakowie.
4 Ol. blacha, w ł . M u z e u m Etnograficzne,
Kraków,
n r i n w . MEK/31407.
5 Ol. tektura, wł. M u z e u m Etnograficzne, K r a k ó w ,
nr i n w . MEK/21588.
6 Ol. pł.
7 O l . deska — f e r e t r o n , napis: „ B ó g
Opaczność
Nasza".
8 O l . p ł . , w ł . M u z e u m w Ł o d z i , n r i n w . 6509, n a p i s :
„Opatrz...".
9 Drzeworyt, wł. M u z e u m Etnograficzne,
Kraków,
nr inw. MEK/1723; napis: „ C h l e b a m y y dwiema r y b a m i
n a k a r m i ł zmiłuj się n a d n / B o ż e k t ó r y ś opatrnście s w o y ę
pięć tysięcy m ę ż ó w pięć...".
10 O l . p ł . , w ł . M u z e u m E t n o g r a f i c z n e , K r a k ó w ,
nr
inw. MEK/8866.
11 O l . p ł .
12 O l . p ł . , w ł . M u z e u m E m i l a Z e g a d ł o w i c z a w
Go
rzeniu D o l n y m pow. Wadowice.
13 „ P a p i e ż K l e m e n s X I (1700—1721) z a s ł y n ą ł z p o
b o ż n o ś c i i m i ł o s i e r d z i a ; m i ę d z y i n n y m i w 1705
roku
z a ł o ż y ł s p i c h l e r z d l a b i e d n y c h ; w 1721 r o k u w czasie
g ł o d u n a k a r m i ł 8.000 o s ó b , a w 1720 r o k u w o k r e s i e
p a n o w a n i a zarazy w M a r s y l i i p o s ł a ł t a m zapasy z b o ż a
przeznaczone dla u b o g i c h i c h o r y c h " . M . N o w o d w o r s k i ,
Encyklopedia
kościelna,
W a r s z a w a 1877, t . X , s . 441,
Podręczna
encyklopedia
kościelna,
Warszawa
1910,
t.
X X I — X X I I , s. 137.
14 K . E i s t r e i c h e r ,
t. X X I I I , s. 371.
11. 7. Supraporta
w klasztorze
Klarysek,
Stary
II. 9. Tekst
Godzinek
o Boskiej
Opatrzności...
Godzinki...
(awcrs),
Gab. Ryc.
BJ.
4 «*/
ąr -JmO ęnmimka
mewom imm^ni^urmimi
dtitł
ręk lumieh Kcci ? 5.
N A
J U T U j&NIĄ.
%
1
owca Jego p a i t w l ł k a .
m
A mm.
dl., pł.,
10. Oko
Klasztor
Klarysek,
Opatrzności,
rycina
Kraków
Stary
1910,
Sącz.
ilustrująca
»*ą
t t ) naywyzusago B O G A O p a t r z n o ś c i ,
te%ł
Opatrzności,
Ryc. BJ. II.
polska,
iiłrf ' Ł M i l f l h i
ttMtay
• # • • » 1 * o t w ó r * wargi
Sącz.
II. S. Oko
(rewers),
Gab.
Bibliografia
mo|p,
mota b f 8 f wielbi* c h w a ł ę
Two(|.
T. B
a
t
a ka w i pcmc-aufttti memu w e y ż r t y i ,
P
»
n
e
l ka ratunkowi metan pnapiajz «f|,
1. C
h
w
a
a
ł O
y
t
u
, I Synowi, t Dachowi S w i c t « » a »
• » Jako b y ł a as
początku
H
Y
M
&c
N
.
(
D | 7 l M K M y i l u { d c o Niebfeakłego, K o l n , k t ó r y l a k
W
Wnymkoi * w o r z y ł T w a m o i o o i c i a ,
• § «
t akta.
T a k tac
rta*
Opatrznością.
9hM»głodna r u t t a d a w f , G d y »ic z Toto) t r z y dat
c h k b o w gdy
ażywa,
na c h ł e b k , I s t r a w i e
I na
bawL
coda «f« zdaaalf w*,
Opatraieiz T y l a i k a w i * .
P
a
s
t
e
r
z
a p r o z . coda, N a k a r m i w i z y wfek ł a d a .
^Jy/. "łfe t r w o c c k *ie m o w l a c , co będzlaro tsśc, albo
•fl|ik<IBipt4 albowiem O y c k c waaz Mebla*ki wic
esa»
| » fotTMbniecie. '•
tfc.3Uto* »a P a — tttasala twofc, a O a cła w y a ł a c b a ,
|t t
<
t
ed
o
p
a
ś
c
i aa w i t k i zachwiania »prawf«dHweas«»
. P
a
n
*
i w
y
a
t
a
t
h
a
y m a d ł i t w e tnsia, 9 . A. w o ł a n i * * c »
Módlmy
D 02-2,
aif.
k
t
d
t
a
a
j
a OpaCaoaaśi d
a
t
w
y
l
ł rif, w $Wha
wrr|.
325
II.
11. Oko
Opatrzności,
drzeworyt.
Radecznica
pow.
Zamość,
15 K . E s t r e i c h e r , o p . c i t .
16 Nowe
Ateny
a l b o Akademia
Scyencyi
pełna
na
różne
tytuły
iak
na
classes
podzielona,
mądrym
dla
Memoryału,
idiotom
dla Nauki,
Politykom
dla
Praktyki,
Melancholikom
dla Rozrywki...
Xiedza Benedykta Chmie
lowskiego, erigowane we L w o w i e , w d r u k a r n i Pawia
L o s e f a G o l c z e w s k i e g o . . . R... 1745.
17 K . E s t r e i c h e r , o p . c i t .
18 Godzinki
o Boskiey
Opatrzności
nie mow
przed
Aniołem
niemasz
Opatrzności,
aby
snąć
rozgniewany
Bóg
przeciwko
mowom
twoim,
nierozrzucił
wszystkich
dzieł rąk twoich
ECCL:5
na Jutrznią,
W a r s z a w a , o k . 1800.
19 E . D r o u l e r s , Dictionnaire
des attributs,
allégories,
emblèmes
et symboles,
T u r n h o u t 1949, s. 184.
20 L . R è a u , Iconographie
de
l'art
chrétien,
Paris
1956, t . I I , v . I , s. 7, 14—18.
21 W . B r a n f e l s , Die
heilige
Dreifaltigkeit,
Düsseld o r f 1954, s. I I I ,
22 E . C h o j e c k a , Dekoracja
malarska
Ksiąg
Promotionum
i Diligentiarum
Uniwersytetu
Jagiellońskiego
XVI—XVIII
wieku,
„Zeszyty Naukowe
Uniwersytetu
Fot:
Stefan
Deptuszewski
8; Jan
Świderski
—
U.
—
1—i;
U. 11; Józef
il, 9, 1Q —
Grabowski
mikrofilm
wl.
Muz.
Etn.
Kraków.
Jagiellońskiego", Prace z Historii Sztuki, K r a k ó w
1965,
s. 42—43, 74, 112.
23 Xięgi
Ester,
Judyt,
Zuzanny,
z pisma
świętego
wybrane...
w d r u k . C o l l e g i i Soc. J e z u . R . 1747.
24 Kazania
na różne
święta
całego
Roku
uroczyste
y nieuroczyste...
przez X . B a r n a b ą K ę d z i e r s k i e g o . D r u k .
L w o w s k a F r a n c i s z k a n ó w R . 1772.
25 E . D r o u l e r i s , o p . c i t . , s. 165.
26 „ K a t a l o g z a b y t k ó w s z t u k i w P o l s c e " , W a r s z a w a
1951, t . I , z. 10, s. 39.
27 O k o O p a t r z n o ś c i , m i e d z i o r y t k o l o r o w a n y , w l . G a b .
R y c i n , M u z e u m C z a r t o r y s k i c h , K r a k ó w , n r i n w . 3773.
28 G a b . R y c i n B i b l i o t e k i J a g i e l l o ń s k i e j , 26 D e w o tionalia; r y c i n a na rewersie posiada p o c z ą t e k m o d l i t w y
do Boskiej O p a t r z n o ś c i identyczny z początkiem
Godzi
nek
o Boskiey
Opatrzności,
op. c i t .
29 Godzinki
cit.
o
Boskiey
Opatrzności...
na
Jutrznią...
op.
30 Godzinki
cit.
o
Boskiey
Opatrzności...
na
Jutrznią...
op.
— t l . 5; Roman
z Biblioteki
Reinfuss
—
Jagiellońskiej,
U. 6; Franciszek
Stolot
—
U. 7,
