6ea57fd305c9168d7e390200b33fcde2.pdf
Media
Part of Wierzenia i zabiegi magiczne zabezpieczające zagrodę / ETNOGRAFIA POLSKA 1982 t.26 z.1
- extracted text
-
„Etnografia Polska", t. X X V I , z. 1
PL
URSZULA
I S S N 0071-1881
LEHR-LENDA
WIERZENIA I ZABIEGI MAGICZNE
ZABEZPIECZAJĄCE
ZAGRODĘ
K O M U N I K A T W Y G Ł O S Z O N Y PODCZAS J U B I L E U S Z O W E J
KONFERENCJI
MIĘDZYNARODOWEJ K O M I S J I DO B A D A N I A K U L T U R Y L U D O W E J
W KARPATACH I NA BAŁKANACH
Przedstawione t u wątki wierzeniowe związane z budową i zabezpie
czeniem zagrody w i e j s k i e j obejmują również z n a k i i zabiegi magiczne,
które są jeszcze t u i ówdzie stosowane, celem ochrony domostwa przed
ogólnie pojętym „złem". Chciałabym zasygnalizować je t y l k o , jako że
zjawiska te występują dziś w postaci nikłych śladów, czego dowodzą
np. badania przeprowadzone przeze m n i e w k i l k u wsiach k a r p a c k i c h
(Obidzy, Łącku, B r e n n e j i Istebnej). Nadto, w l i t e r a t u r z e p r z e d m i o t u
(obejmującej okres od połowy X I X w . do czasów współczesnych) za
gadnienia związane n p . z występowaniem opiekuńczych duchów na t y c h
terenach omawiane są bardzo powierzchownie, w przeciwieństwie do
i n n y c h obszarów P o l s k i *.
Zagroda, a zwłaszcza d o m , z r a c j i pełnienia t a k i s t o t n y c h dla miesz
kańców gór f u n k c j i , podlegały wzmożonej chęci zabezpieczenia przed
działaniem różnych istot demonicznych oraz częstokroć p e r s o n i f i k o w a n y c h żywiołów. Przestrzegano więc określonych zakazów i sposobów
postępowania. Stosowano też liczne zabiegi magiczne, do których w y
k o r z y s t y w a n o apotropeje w rodzaju ziół święconych n a Boże Ciało
i w d n i u M a t k i Boskiej Z i e l n e j , p a l m w i e l k a n o c n y c h , święconych h u b ,
g r o m n i c poświęcanych w d n i u M a t k i Boskiej Gromnicznej, świec świę
conych w d n i u św. Jana, a także dzwonków, znaków krzyża, monet
i w końcu w o d y święconej w d n i u św. A g a t y , j a k i chleba oraz soli
święconych w t y m d n i u .
1
społeczna
ludu
1964, s. 18; O. K o l b e r g ,
Po
Piszą na t e n temat m . i n . S. D w o r a k o w s k i ,
wiejskiego
na
Mazowszu
nad
Narwią,
Białystok
Kultura
morze, t . 39, Wrocław 1965, s. 377-3.78; R. К u к i e r, Kaszubi
bytowscy,
Gdynia
1968, s. 290-291; W. Ł ę g a, Ziemio chełmińska, Wrocław 1961, s. 238-239; T. W r ó
blewski,
polski,
Demony
i wyobrażenia
t . 3, Poznań 1967, s. 438-439.
demonologiczne,
[w:]
Kultura
ludowa
Wielko
278
URSZULA LEHR-LENDA
B u d o w a d o m u . Zabiegi magiczne i towarzyszące i m wierzenia
wiązały się w pierwszej kolejności ze s t a w i a n i e m d o m u . Starano się
np. unikać z obawy przed pożarem drzewa o dwóch rdzeniach, zwanego
„świecą", l u b też takiego, w które uderzył p i o r u n ( O b i d z a ) . P r z y za
kładaniu przyciesi czyniono znak krzyża, a także kropiono j e święconą
wodą czy też posypywano solą (Obidza) . Czasami kładziono zioła świę
cone w d n i u M a t k i Boskiej Zielnej, a nadto monety, aby diabeł n i e
miał dostępu, a ludzie b y l i z d r o w i i pieniądze trzymały się d o m u .
Zasiedlenie
d o m u . Znane są również z terenów k a r p a c k i c h
szczególne rodzaje zachowań związane z nowo w y b u d o w a n y m domem,
do którego to wpuszczało się w pierwszej kolejności zwierzęta. Wierzo
no bowiem, że jeśli w t a k i m d o m u znajduje się nieszczęście, d o t k n i e
ono t e j istoty, która pierwsza doń wejdzie (Obidza) .
Z a b e z p i e c z e n i e d o m u . Do najpowszechniejszych znaków m a
gicznych mających chronić d o m przed j a k i m k o l w i e k nieszczęściem n a
leżały często spotykane w t r a d y c y j n y m b u d o w n i c t w i e w i e j s k i m s y m
bole krzyża. Kreślono je na d r z w i a c h d o m u w a p n e m l u b kredę święconą
w ilości jednego l u b trzech w r a z z d o p i s y w a n y m i l i t e r a m i K + M + B.
Czyniono to w d n i u Trzech Króli (6 I ) . Z n a k i krzyża l u b częściej roze
t y wielopłatkowe spotkać można również obok wypisanej d a t y posta
w i e n i a d o m u na t z w . sosrębie l u b t r a g a r z u . Zarówno znak krzyża, j a k
też ozdobne g w i a z d y (6- l u b 8-płatkowe) posiadać miały — w co wierzą
mieszkańcy w s i k a r p a c k i c h po dziś dzień — wymowę magiczną i same
w sobie stanowiły siłę mogącą powstrzymać „zło". I n n y m i z n a k a m i
0 w y m o w i e r e l i g i j n e j i magicznej zarazem są pierwsze l i t e r y i m i o n
Jezusa i M a r i i w y c i n a n e n a d d r z w i a m i , o k n a m i , również na t r a g a r z u
czy s k r z y n i a c h na zboże .
Do najskuteczniejszych sposobów mających zabezpieczyć
przede
w s z y s t k i m d o m przed s i l n y m deszczem, p i o r u n a m i należało w y s t a w i a
nie na zewnątrz łopaty chlebowej. Czyniono to w t a k i sposób, b y strona,
na której kładzie się chleb, u s y t u o w a n a była w k i e r u n k u zbliżającej
się c h m u r y b u r z o w e j czy gradowej. Uważano b o w i e m , że g r a d czy p i o
r u n nie śmie w nią uderzyć. Wiązało się t o z przekonaniem, p r a w d o
podobnie już nie uświadamianym sobie, że poprzez obcowanie z ogniem
1 chlebem — uważanym d a w n i e j za ofiarę — nabierała cech apotro2
3
4
5
6
A r c h i w u m prywatne, Obidza 1976.
A r c h i w u m Pracowni Etnograficznej w K r a k o w i e (APEK), n r i n w . 1555/77.
Wyjątkowo informacja ta pochodzi nie z K a r p a t , a z pogórza: S. Ś w i ą t e k ,
Brzozowa
i okolice Zakliczyna
nad Dunajcem.
Obraz etnograficzny
(zbiór z lat
1897-1906). Teczka, 2 maszynopisy, A P E K , s. 926. O zwyczajach zakładzinowych
patrz m . i n . praca B. K u n i c k i e j , Organizacja
przestrzeni
domowej,
„Etno
grafia Polska", t. 23: 1979, s. 185.
A r c h i w u m prywatne, Obidza 1976.
M . G l a d y s z, Góralskie zdobnictwo
drzewne na Śląsku, Kraków 1935, s. 30.
2
8
4
5
6
WIERZENIA I MAGIA
ZWIĄZANA Z ZAGRODĄ
279
paićznych (Obidza). Z j a w i s k o znane powszechnie, nawiązujące do k u l t u
ognia i jego mocy oczyszczającej . Czasami na t a k i e j łopacie palono —
w celu wzmocnienia zabiegu — święcone zioła. D y m pochodzący ze
spalających się ziół (a właściwie tlących) miał — j a k wierzono — o d
pędzać gradowe c h m u r y . Święcone zioła spalano także na p o k r y w c e ,
okadzając n i m i d o m i całe obejście celem uchronienia zagrody od znisz
czenia (Brenna). Podobną rolę pełniła spalana w g a r n k u p a l m a w i e l k a
nocna czy też huba święcona w Wielką Sobotę. H u b a w y s t a w i a n a do
okna w czasie b u r z y chroniła skutecznie d o m od uderzenia p i o r u n a
( Ł ą c k o ) . Poświęcone p a l m y wielkanocne można jeszcze obecnie spot
kać w każdym d o m u w i e j s k i m . Zatknięte za obraz święty miały za
bezpieczyć nie t y l k o d o m , ale i całą zagrodę od deszczów i burz.
Do podobnych w s w y m m a g i c z n y m charakterze zabiegów zaliczyć
należy 3-krotne obchodzenie d o m u mieszkalnego j a k i zabudowań gos
podarskich podczas b u r z y i k r o p i e n i e i c h święconą wodą (Brenna, Łąc
ko) . Była to najczęściej woda poświęcona w d n i u św. A g a t y , która
również miała zapobiegać powodziom. Chleb i sól święcone w t y m
d n i u przechowywano pieczołowicie, gdyż sądzono powszechnie, że chro
niły d o m od pożarów. Tenże chleb, z w a n y chlebem św. A g a t y , noszony
p r z y sobie miał zapewnić w ogóle szczęście, a szczególnie w podróży.
Magiczną moc zabezpieczenia d o m u przed s k u t k a m i b u r z y posiadają
także gromnice święcone w d n i u M a t k i Boskiej G r o m n i c z n e j — z w y
czaj znany i p r a k t y k o w a n y po dziś dzień w badanych wsiach karpac
k i c h — j a k też świece świętojańskie poświęcane w d n i u św. Jana
( I s t e b n a ) . Z zapaloną gromnicą obchodzi się cały d o m , a także zabu
dowania gospodarskie, nie t y l k o podczas trwającej b u r z y . C z y n i się t o
także zaraz po i c h poświęceniu w kościele ( B r e n n a ) . Bardziej j e d n a k
powszechnym i p r a k t y k o w a n y m do dzisiaj zwyczajem jest w y s t a w i a n i e
świec l u b g r o m n i c do okien (Istebna, Łącko). Z n a n y był zwyczaj, który
nie przetrwał do czasów współczesnych, iż w d n i u M a t k i Boskiej G r o m
nicznej obchodzono z poświęconą gromnicą dom, następnie wchodzono
do środka i klękano na każdym progu, aby — j a k wierzono — złe d u c h y
nie miały doń wstępu ( Ł ą c k o ) .
Zabezpieczenie budynków gospodarskich.
Podobnie
j a k d o m również i zabudowania gospodarskie podlegały ochronie ze
7
8
9
10
11
12
A P E K , n r i n w . 1512/76. Na temat ognia i jego k u l t u obszernie pisze S. С i s z e w s k i , Ognisko, Kraków 1903, s. 238.
A P E K , n r i n w . 1578/78.
A P E K , n r i n w . 1597/79 i 1578/78.
Zwyczaj święcenia świec w d n i u św. Jana (24 V I ) został wprowadzony
w Istebnej przed 8 l a t y . Według relacji niektórych informatorów, świece te po
siadają taką samą moc magiczną j a k poświęcone gromnice i z powodzeniem mogą
je zastępować. A P E K , n r i n w . 1566/77.
A P E K , n r i n w . 1589/78.
K o l b e r g , Góry i Pogórze, t. 44, Wrocław 1968, s. 79.
7
8
9
10
11
12
280
URSZULA LEHR-LENDA
względu n a przebywający t a m i n w e n t a r z żywy. W znak krzyża zaopa
t r y w a n o zatem obory, co miało — j a k uważano — skutecznie zabez
pieczyć znajdujące się t a m bydło przede w s z y s t k i m przed szkodliwą
działalnością czarownicy odbierającej k r o w o m m l e k o . Kreślono go n a
d r z w i a c h obory poświęconą kredą (Obidza) bądź też w y k o n y w a n o go
z gałązek poświęconej p a l m y w i e l k a n o c n e j i p r z y b i j a n o n a d d r z w i a m i .
Czasami, celem podwójnego zabezpieczenia bydła, zatykano za żłób ga
łązki z p a l m y w r a z z poświęconymi w d n i u M a t k i Boskiej Z i e l n e j
ziołami ( Ł ą c k o ) .
Znane też były p r z y p a d k i okadzania bydła poświęconymi ziołami
w celu u c h r o n i e n i a go od u r o k u czy czarów r z u c a n y c h przez czarownicę.
Dzisiaj tego rodzaju zabiegów n i e p r a k t y k u j e się, choć niektórzy sto
sują t e n zabieg przed p i e r w s z y m w i o s e n n y m wypędzeniem bydła na
paszę ( I s t e b n a ) . Są t o j e d n a k w y p a d k i sporadyczne. Święcone w Boże
Ciało czy w d n i u M a t k i Boskiej Z i e l n e j zioła miały również zabezpie
czyć d o m przed nieszczęściem, j a k i zapewnić dobre p l o n y na r o k p r z y
szły. W i t o z n i c h w t y m celu małe w i a n u s z k i , które następnie umiesz
czano w sąsieku.
Zabezpieczenie zagrody
i w s i . W y k o n y w a n e z poświę
conych p a l m w i e l k a n o c n y c h krzyżyki służyły także do ochrony zagrody.
W W i e l k i Piątek przed wschodem słońca w b i j a n o je do z i e m i koło za
g r o d y . Natomiast gałązki bazi pochodzące z rozebranej p a l m y w i e l k a
nocnej zatykano na polach, co — j a k wierzono — skutecznie miało
chronić pola od g r a d u ( Ł ą c k o ) . Jeszcze współcześnie w B r e n n e j w i e r z y
się, że gałązki brzozy, którymi u b i e r a się n a Boże Ciało ołtarze, zatknię
te w chlewie czy n a p o l u zabezpieczają je skutecznie przed burzą
i gradem. Mieszkańcy t e j w s i praktykują t e n zwyczaj, a właściwie za
bieg magiczny po dzień d z i s i e j s z y . Chleb św. A g a t y chroniący od
pożaru d o m , z a k o p y w a n y w p o l u , miał ponoć skutecznie odstraszać
wszelkie s z k o d n i k i . Jest to jeden z przykładów, j a k p i e r w o t n e za
biegi ochrony zagrody i j e j mieszkańców w chrześcijańskim systemie
r e l i g i j n y m przejęte zostały przez świętych.
Ochrona od g r a d u czy b u r z y n i e t y l k o zagrody, lecz n a w e t i całej
w s i , należała n i e k i e d y do k o m p e t e n c j i osób szczególnie p r e d y s t y n o w a n y c h do w y k o n y w a n i a tego rodzaju zabiegów, znających t a j n i k i m a g i i .
Z w a n o i c h ogólnie czarnoksiężnikami ( I s t e b n a )
l u b płanetnikami
1S
14
u
ie
17
1 S
19
« A P E K , n r i n w . 1575/78.
A P E K , n r i n w . 1566/77.
M. Brelewska-Polowa,
Zwyczaje
i obrzędy
grafia powiatu myślenickiego, t. 2, Kraków 1970, s. 276.
A P E K , n r i n w . 1578/78.
A P E K , n r i n w . 1589/78.
A P E K , n r i n w . 1597/79.
» A P E K , n r i n w . 1563/77.
11
1 S
1S
17
18
doroczne,
[w:]
Mono
WIERZENIA I MAGIA
281
ZWIĄZANA Z ZAGRODĄ
( O b i d z a ) . I c h rolę przejęły powszechnie występujące po wsiach k a r
p a c k i c h d z w o n k i służące do odpędzania c h m u r g r a d o w y c h .
Obecnie zabiegi stosowane w e wsiach k a r p a c k i c h mają c h a r a k t e r
r e l i g i j n y . Należą do n i c h : w y s t a w i a n i e do okien obrazów świętych, świę
conych świec świętojańskich (Istebna), g r o m n i c bądź odmawianie m o
d l i t w . N i e m n i e j j e d n a k zdarza się, iż w p r z y p a d k u silnego zagrożenia
i obawy o życie domowników i całego d o b y t k u uciekają się niektórzy
z mieszkańców do zabiegów magicznych (Brenna). Do t a k i e j s y t u a c j i
dochodzi podczas niespotykanie gwałtownych b u r z z bardzo s i l n y m i
wyładowaniami a t m o s f e r y c z n y m i czy też u l e w n y c h deszczów grożących
powodzią.
D u c h y o p i e k u ń c z e . W e wsiach k a r p a c k i c h zachowały się też
nieliczne ślady d a w n y c h wierzeń przekazywane
w
opowiadaniach
0 opiekuńczych duchach d o m o w y c h . Przekonanie o i c h i s t n i e n i u , bo
1 z t a k i m jeszcze można gdzieniegdzie się spotkać, p r z e j a w i a się w spo
sób pośredni, a to poprzez różnego rodzaju zakazy czy nakazy związane
z określonymi miejscami i c h p o b y t u w d o m u . Miały to być: ognisko,
próg oraz t z w . „święty" czy h o n o r o w y kąt, w których to najchętniej
przebywały.
Jak w y n i k a z przekazów t r a d y c y j n y c h , i s t o t y te miały chronić za
równo dom, j a k i jego mieszkańców, przed ewentualną ingerencją
złośliwych istot, j a k również zapewniać szczęście i dostatek. P r z e b y w a
nie i c h w d o m u zabezpieczało również od klęsk żywiołowych. Jednakże
ludność K a r p a t n i e mówi obecnie o k o n k r e t n y c h demonach opiekuń
czych. Znane są j e d y n i e z l i t e r a t u r y dotyczącej i n n y c h terenów P o l
s k i . C h a r a k t e r y z u j e się j e j a k o i s t o t y człekokształtne, n i e w i e l k i e g o
wzrostu, czerwono u b r a n e
P r z y c h y l n e i c h nastawienie do gospodarzy
i opieka n a d domem, w którym zamieszkiwały, wskazywałyby — j a k
niektórzy autorzy podkreślają — na powiązanie t y c h istot nadprzyrodzo
n y c h z d a w n y m k u l t e m zmarłych p r z o d k ó w . Natomiast związanie
miejsca i c h p o b y t u z ogniskiem d o m o w y m bądź piecem wskazywałoby
na ślady dawnego k u l t u ognia, który t o ogień o d g r y w a po dzień d z i
siejszy istotną rolę w l u d o w y c h wierzeniach. Przemawiają za t y m n p .
zakazy p l u c i a na ogień ( I s t e b n a ) l u b kładzenia na blachę pieca ostrych
narzędzi, szczególnie siekiery ( O b i d z a ) , j a k też p r a k t y k o w a n y kiedyś
20
2 1
2 2
:
23
24
25
A P E K , n r i n w . 1512/76.
Patrz m . i n . Ł ę g a, op. cit., s. 239; A. S z y f e r, Zwyczaje, obrzędy i wie
rzenia Mazurów i Warmiaków, Olsztyn 1975, s. 133; K u k i e r , op. cit., s. 290-291;
G. M o r c i n e k , Śląska mitologia,
„Literatura L u d o w a " , R. 1: 1957, n r 4, s. 21-22.
Zob. n p . K o l b e r g , op. cit., s. 377, czy M o r c i n e k , op. c i i . , s. 21-22.
K . M o s z y ń s k i , Kultura
ludowa Słowian, t . 2, cz. 1, Warszawa 1967,
s. 608, a także E. К a r w o t, Katalog magii Rudolfa, Źródło entograficzne
XIII
w.,
Wrocław 1955, s. 161.
A r c h i w u m prywatne, Istebna 1977.
A r c h i w u m prywatne, Obisza 1976.
80
8 1
M
M
8 4
й
282
URSZULA LEHR-LENDA
zwyczaj wrzucania do pieca kuchennego po łyżce p o k a r m u w i g i l i j n e
g o . Chociaż w przekazach t r a d y c j i l u d o w e j nie zachowały się ślady
wskazujące wyraźnie, iż p o k a r m t e n był przeznaczony dla t y c h właś
nie demonów, to przecież przetrwałe w Istebnej wierzenia związane
z ofiarą składaną ogniowi, jednoznacznie podkreślają, iż był on prze
znaczony t y l k o dla niego: ,,co b y dać o g n i o w i pojeść, co b y nie było
pożaru" . W s p o m n i a n y zabieg magiczny, w y k o n y w a n y w t e j w s i , jesz
cze k i l k a l a t t e m u należy niewątpliwie do zespołu wierzeń związanych
z k u l t e m domowego ogniska.
I n n y m i miejscami p o b y t u opiekuńczych demonów miał być próg
d o m u , będący równocześnie granicą pomiędzy d o m e m a światem ze
wnętrznym . Do obecnych czasów próg zachował j e d y n i e c h a r a k t e r
apotropaiczny, którego siłę ochronną wzmacniano n i e j e d n o k r o t n i e k a
wałkiem żelaza, a n p . w b i t y w niego rozżarzony gwóźdź powodował —•
j a k wierzono — p r z y b y c i e czarownicy i zmuszenie j e j do cofnięcia
zadanych przez nią czarów ( I s t e b n a ) . Również p r z y b i j a n a do p r o g u
podkowa broniła wejścia — o c z y m także p r z e k o n a n i b y l i mieszkańcy
w s i —• złym mocom i u p i o r o m , a także zapewnić miała d o m o w i i jego
mieszkańcom szczęście . W związku z t y m , że podproże uważano za
miejsce zamieszkania demonów d o m o w y c h , znany był w e wsiach k a r
packich zakaz w y k o n y w a n i a p e w n y c h prac na p r o g u d o m u , j a k n p .
rąbanie d r e w n a i t p . Obawiano się b o w i e m — j a k sądzą badacze —
zranić przebywające t a m duchy, a t y m s a m y m narazić się n a i c h
gniew .
K u l t zmarłych przodków wiążący się z d u c h a m i d o m o w y m i poprzez
pełnienie t e j samej f u n k c j i t j . opiekuńczej nawiązuje do t z w . „świętego
kąta" l u b występującego pod bardziej rozpowszechnioną nazwą „kąta
honorowego". T y m bardziej jest to godne u w a g i , iż niektórzy autorzy
wręcz podkreślają, że jeden z kątów i z b y miał być zamieszkiwany przez
demony domowe i stąd jego nazwa sugerująca ważność tego miejsca .
Co p r a w d a wątek t e n nie przetrwał w przekazach t r a d y c y j n y c h bada
n y c h w s i k a r p a c k i c h , n i e m n i e j j e d n a k można przypuszczać, że wiszące
2 6
21
28
29
30
31
32
Czyniono to celem pozyskania mieszkających w pobliżu pieca l u b w n i m
demonów opiekuńczych. Por. także M o s z y ń s k i , op. cit., s. 562-563, gdzie mowa
o ofiarach i pokarmach składanych opiekunom domu.
' A r c h i w u m prywatne, Istebna 1977.
O magicznej f u n k c j i progu pisze m . i n . K u n i c k a , op. cit., s. 191-192,
a także К a r w o t, op. cit., s. 124.
A P E K , n r i n w . 1556/77.
К a r w o t, op. cit., s. 127.
Należy t u zwrócić uwagę na d a w n y zwyczaj grzebania zmarłych pod p r o
giem domu. Stąd też zapewne wywodzą się owe zakazy.
L. P e ł k a , Siadami pierwotnych
wierzeń, Warszawa 1963, s. 130. Taką h i p o
tezę sugeruje M o s z y ń s k i , op. cit., s. 661. Zobacz też: D w o r a k o w s k i ,
op. cit, s. 18.
26
2
28
20
30
31
32
WIERZENIA I MAGIA ZWIĄZANA Z ZAGRODĄ
283
po dziś dzień p r z y o w y m kącie na ścianie obrazy świętych, j a k też
umieszczanie t a m stołu, są śladem tego wierzenia.
Przedstawione t u — aczkolwiek szkicowo — niektóre wierzenia
i zabiegi magiczne związane z zabezpieczeniem zagrody i d o m u miały
na celu zwrócenie baczniejszej u w a g i na tego rodzaju zagadnienie,
którego badanie zdaje się obecnie napotykać znaczne trudności. M a to
oczywiście związek z ogólnym postępem i daleko posuniętą urbanizację
w s i k a r p a c k i c h , coraz powszechniejszą modernizacją b u d o w n i c t w a w i e j
skiego i z a n i k a n i e m f o r m t r a d y c y j n y c h . Następuje w y m i e r a n i e przede
w s z y s t k i m wierzeń związanych z zakładaniem d o m u , co jest naturalną
i oczywistą konsekwencją przeobrażeń k u l t u r o w y c h współczesnej w s i .
Między i n n y m i z t y c h to powodów postuluje się j a k najszybsze podjęcie
badań paralelných, a więc n a d b u d o w n i c t w e m l u d o w y m i związanymi
z n i m wierzeniami.
Уршуля Лехр-Ленда
ПОВЕРЬЯ И МАГИЧЕСКИЕ ПРИЕМЫ ПО ПРЕДОХРАНЕНИЮ ДВОРА
Резюме
Крестьянский двор, а особенно изба в силу того, что они играют столь важную роль
ужителейгор,подвергался усиленному стремлению предохранить его от общепонимаемого
„зла". Следует тут подразумевать разного рода демонических существ, а часто и олице
творенные стихии.
Магические приемы и выступающие вместе с нимиповерья сочетались впервую очередь
со строительством дома, а заселению его сопутствовали определенные виды поведения.
Особую группу составляли магические приемы и знаки, а также многочисленные апотропеи,цель которых состояла в охранедома и его жителей,хозяйственных построек и всего
двора от демонов и атмосферных бедствий.
Особую роль играли вповерьях духи —покровители домашнего очага. Их присутствие
составляло — как верили — надежную охрану людей и имущества. Следы этих поверий
просуществовали в народной традиции в виде многочисленных запретов и наказов, связан
ных с местом пребывания духов: печью, поротом и так называемым „святым углом".