3245dca26ce80f90b95f643212aa67db.pdf
Media
Part of Wełniane torby góralskie / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1949 t.3 z.3-4
- extracted text
-
WEŁNIANE
TORBY
I ^ a Podhalu i Spiszu widuje się jeszcze nie
kiedy górali, głównie pasterzy, noszących ciężary
w wełnianych prostokątnych torbach, przymoco
wanych do ramion, na podobieństwo powszechnie
znanego plecaka.
Torby te, ze względu na interesujący
sposób
wykonania i ciekawe powiązanie z odległymi kra
jami i kulturami, zasługują na to, aby poświęcić
i m nieco uwagi. Wykonane są one z samodzia
łowego sukna wełnianego, tkanego prostym splo
tem tkackim na krosnach
dwunicielnicowych.
Wełniana jest zarówno osnowa jak i wątek. Wątek
stosowany bywa z reguły w dwu kolorach, a mia
nowicie v/ kolorze naturalnym białej i czarnej
wełny. Czasem zdarza się też, że zamiast czysto
czarnym, tkają w ą t k i e m z nici kręconej z przędzy
białej, mieszanej po połowie z czarną, co daje
w efekcie b a r w ę zbliżoną do popielatej. Dzięki
zastosowaniu dwu rodzajów w ą t k u powstaje tka
nina dwubarwna w poprzeczne białe i ciemne
pasy czy pręgi. Mamy więc do czynienia z kla
sycznym „pasiakiem", lecz bardzo pierwotnym
w typie, gdyż ograniczającym się do barw natu
ralnej wełny bez wprowadzania sztucznie uzyski
wanych kolorów.
Wśród pasiaków używanych do szycia toreb
niektóre posiadają ciemne i jasne pasy tej samej
lub mniej więcej tej samej szerokości, wahającej
się zwykle w granicach 5—7 cm (ryc. 11,9), często
jednak pasy ciemne są nieco szersze, jak np.
w torbie przedstawionej na ryc. 1 (ciemny = 3 cm,
biały = 2 cm), ryc. 3 (ciem. = 5 cm, biały =
Ryc. 1. T o r b a
b a c o w s k a .
P o d h a l e
Muz.
T a t r z a ń s k i e .
Zakopane
L . in w.
313.
Ryc. 2. Torba
bacowska.
W. Z u b s и с h e, p o w.
N. Targ.
Muz.
Tatrzańskie.
Zakopane
L . inw.
2382
Ryc. 3.
T o r b a
bacowska
W.
K o ś c i e l i s k o
po w.
Nowy
Targ.
P.
Muz.
Etn.
Kraków.
GÓRALSKIE
ROMAN
RE1NFUSS
3,5 cm), ryc. 10 (ciemny = 8 cm, biały = 6 cm)
lub ryc. 5 (ciemny = 10 cm, biały = 6,5 cm). 4
Niekiedy pasiak tkany bywa w powtarzające się
rytmicznie pręgi różnej szerokości. Widzimy to
np. na torbie z Ratułowa (ryc. 6), gdzie po białyni
pasie szerokim na 4 cm następuje ciemny (1,5 cm),
następnie wąski biały (0,5 cm), ciemny (1,5 cm)
i znowu szeroki biały (4 cm). Bardziej skompli
kowany układ posiada torba z Zubsuchego (ryc. 2).
gdzie po białym pasie szerokim 5 — 6 cm. nastę
puje wąski ciemny (2 cm), biały (2 cm), szeroki
ciemny (5,5 cm — 6 cm), wąski biały (2 cm), ciem
ny (2 cm) i znowu szeroki biały. Rytmicznie pow
tarzający się układ pasów różnej szerokości w y
stępuje również w okazie z Międzyczerwiennego
(ryc. 4). Wśród zabytków starszych zdarzają się
materiały o różnej szerokości pasów, nie tworzą
cych jakiegoś uchwytnego dla oka u k ł a d u r y t
micznego. P r z y k ł a d e m może tu być stara torba
z Jurgowa na Spiszu (ryc. 7). Zwykle przyjęty
w całym płacie sukna układ pasów, zmienia się
wzdłuż jednej z węższych krawędzi pasiaka, two- f
rząc szersze pole jasne (ryc. 6, 4, 9), czasem pod
kreślone ciemnym obrzeżeniem (ryc. 11, 10, 3, 5),
wyjątkowo przecięte wąskim szlakiem ciemnym
(ryc. 7). Białe to pole stanowi tło dla dekoracji
hafciarskiej wykonanej g r u b ą wełnianą nicią u k r ę
coną z czarnej przędzy, szytej prawdopodobnie
ściegiem łańcuszkowym przed folowaniem sukna.
Wśród kilkunastu znanych m i okazów torb weł
nianych (z k t ó r y c h 10 znajduje się w Muzeum
T a t r z a ń s k i m w Zakopanem, 1 w P a ń s t w . Muzeum
Etnograficznym w Krakowie, 1 w Miejskim Ми-
t
Луг.
4.
Torba
bacowska.
W. M iędzy
czerw
ienne
Muz
Tatrzańskie.
Zakopane
L . inw.
3495-
Torba
bacowska.
W.
Podhale.
Ryc.
5.
Noivy
Ryc.
Nowy
Targ.
6.
Muz.
Torba
Targ.
Muz.
Chochołów,
Tatrzańskie,
Zakopane
b a co iv sk a.
W.
Tatrzańskie.
Zakopane
Ra tul
pow.
L . inw.
3994.
ó w,
p o w.
L . inw.
1913.
Ryc.
Targ.
7. Torba bacowska,
Muz,. Tatrzańskie.
W. Jurgów,
pow.
Zakopane
1. inw.
Nowy
4949.
Ryc.
10.
czerwienne,
Tatrzańskie.
fl
Ryc.
8.
F r a g m e n t
p r z e d s t a w i o n e j
k a f l u
na
z
t o r b y
r y c .
9.
Torba
bacowska
pow.
Nowy
Zakopane
W.
Targ.
L . inw.
MiędzyMuz.
3559.
zeum Przemysłu Artystycznego w
Krakowie),
wszystkie zdobione są t ą samą techniką hafciar
ską. Tkackiego — kilimowego — sposobu zdobienia
torb u górali nie spotyka się zupełnie.
Jako motywy zdobnicze występują najczęściej
proste wzory geometryczne, linia falista (ryc. 11),
łamana (ryc. 2), dwie przecinające się linie łamane
(ryc. 10), lub faliste, czy też pospolity w zdobnictwie
podhalańskim „gadzik" (ryc. 4). W zakolach me
andra lub załomach linii zygzakowatej spotyka
się niekiedy ciemne kropki (ryc. 6, 3, 4).
Stosunkowo rzadko zdarzają
się na torbach
układy zdobnicze bardziej skomplikowane. Przy
k ł a d e m może t u być bogato zdobiona torba z M u
rzasichla, w której szeroki szlak haftowany składa
się z szeregu rombów, powstałych z przecięcia się
dwóch l i n i i łamanych, z kropkami pośrodku,
wzdłuż którego biegnie u góry i u dołu meander
z pochylonymi pętlami (ryc. 8). Drugim bogato
zdobionym okazem jest bardzo już zniszczona tor
ba pochodząca z Jurgowa na Spiszu. O ile można
odtworzyć wzór dziś już bardzo słabo widoczny
(ryc. 7), składał się on z dwóch nie wiążących się
kompozycyjnie ze sobą u k ł a d ó w pasowych, z k t ó
rych górny stanowiła linia zygzakowata, pętlicowato od strony zewnętrznej układana, dolny zaś
tworzyły dwie przecinające się linie zygzakowate
z prostą wiodącą przez punkty przecięcia. W za
łomach widoczne są ślady haftowanych krzyży
ków lub może gwiazdek (ryc. 16a).
д
114
Ryc. 9. Torba
bacowska
W.
Muz.
Tatrzańskie.
Zakopane
Murzasichle
L . inw.
4033.
W niektórych torbach w haftowany szlak wkom
ponowany jest monogram i data (ryc. 6) „W 1916
W". Wyjątkowo na jednym okazie z Chochołowa
Po utkaniu sukna, skręceniu t r o k ó w i wyszyciu
haftowanego wzoru, idzie materiał na torbę do
folusza, gdzie pod w p ł y w e m ubijania w stępach
i gorącej wody włókno spilśnia się, gęstnieje i za
ciera s t r u k t u r ę zarówno tkaniny jak i haftu. Po
wyjściu z folusza haftowany wzór zdobiący sukno
nabiera zupełnie w y g l ą d u tkaniny. Stąd pochodzi
nieporozumienie o ludowych „kilimach" n a Pod
halu.
Ryc.
Muz.
II.
Torba
Tatrzańskie.
bacowska,
Zakopane
W. Rat
L . inw.
ułów
3557.
zamiast motywu zdobniczego widzimy sam napis
„ J a n Jasionek г К 1093" (zapewne 1893).
Ozdoby haftowane na torbach wykonane są, jak
to już wyżej powiedziałem,
przeważnie czarna
g r u b ą wełnianą nicią. Zdarza się jednak, że obok
tego stosowana jest też kupna włóczka kolorowa.
W okazie z Kościelisk (ryc. 3), zarówno biegnąca
środkiem linia falista, jak i kropki, obwiedzione są
po bokach czerwonym szlakiem ściegu łańcuszko
wego. W torbie przedstawionej na ryc. 1, jedna
z przecinających się l i n i i falistych wykonana była
w całości czerwoną włóczką, k t ó r a z czasem w y
blakła i dziś nie została przez kliszę fotograficzną
należycie utrwalona. W białej torbie z Ratułowa
(ryc. 6) w ogóle wszystkie ozdoby haftowane są
włóczkami kolorowymi (zygzak, kreska pozioma
i litery niebieskie, punkty zaś i data — czerwone).
P o t r ó j n y m szeregiem czerwonego ściegu łańcusz
kowego wyszyty jest napis na torbie przedsta
wionej na ryc. 5.
Prócz haftów i ewentualnie monogramów, dat
czy napisów, ozdobę wełnianej torby stanowi sze
reg t r o k ó w kręconych z resztek osnowy. Zwykle
pojedynczy trok dług. 39 i 54 cm, pleciony jest
z 2 — 4 wojek, z których co najmniej 1 stanowi
przedłużenie osnowy, zaś 1 lub 2 przewleczone są
dodatkowo przez k r a w ę d ź sukna. Podczas, gdy
wojki będące przedłużeniem osnowy są z reguły
koloru białego, dodatkowe b y w a j ą często ciemne
skutkiem czego po skręceniu powstaje trok dwu
kolorowy (np. na ryc. 6 lub 5). Zdarza się czasem,
że t r o k i z wierzchu okręcone są jeszcze na k r ó t
kich przestrzeniach cienką nicią czerwoną (ryc. 7).
Przygotowany m a t e r i a ł szeroki na 60 cm długi
(nie licząc frędzli) około 150 cm, składa się w spo
sób przedstawiony na ryc. 16b i zeszywa wzdłuż
boków rzadkim ściegiem, wełnianą nicią (ryc. 16c).
Często stebnuje się też górną k r a w ę d ź torby. Jest
rzeczą charakterystyczną, że na kilkanaście torb
stanowiących materiał, na k t ó r y m się tu opieram,
raz tylko spotkałem przypadek, gdzie wywinięty
brzeg zaopatrzony frędzlami służył jako przykry
wa zamykająca otwór torby (ryc. 2). We wszyst
kich innych, część ta służy wyłącznie celom de
koracyjnym (ryc. 10, 1, 9, 16b).
Przeciętny rozmiar torby po uszyciu waha się
od 47 X 53 cm (ryc. 7) do 66 X 75 cm (ryc. 9).
W rogach przymocowane są plecione szelki w for
mie taśm wykonanych z lekko skręconego sznurka
wełnianego. Zwykle taśma ta robiona jest na
sposób warkocza plecionego w sześcioro. U ż y w a
ne są do plecenia bądź wszystkie wojki białe,
bądź część czarnych, skutkiem czego plecionka
układa się w nieskomplikowany deseń (ryc. 15).
Czasem po spleceniu taśmy, przeszywa się j ą
jeszcze dodatkowo wzdłuż przez środek co nadaje
plecionce większą spoistość. Taśmy bywają zwy
kle dosyć długie (od 130 — 180 cm), gdyż po na
rzuceniu torby na ramiona wiąże się ją w węzeł
n a piersiach.
Opisane t u torby spotyka się u nas w południo
wej Nowotarszczyźnie, na Podhalu i Spiszu. Ist
nieją pewne poszlaki pozwalające przypuszczać,
Ryc.
wedł.
12. Pasterz
wołoski
ilustracji
z XVII
w.
Ryc.
13. Czuha
z Czarnego,
pow. Nouiy
Sącz.
że w I połowie X I X wieku, mogły być również
w Gorcach ). Za Karpatami, według ustnej infor
macji p. Dr. M a r i i Koleczanyi z Bratislavy, w y s t ę
pują one na Spiszu, Orawie a nawet
podobno
i dalej na zachód w kierunku Czacy.
1
W Karpatach ruskich, o ile m i wiadomo, torb
takich w czasach obejmowanych badaniami etno
graficznymi nie noszono. Nie znaczy to jednak,
aby nie miano ich tam nosić dawniej, zwłaszcza,
że występowały one w inwentarzu kulturowym
pasterzy wschodnio-karpackich, jak o t y m świad
czy rycina z X V I I w. przedstawiająca wołoskiego
paszterza owiec ) (ryc. 12), tylko, że wówczas torby
owe były noszone nie na plecach, ale przez ramię,
podobnie, jak dziś nosi się chlebaki.
2
W Karpatach ruskich głównie w ich części za
chodniej (u Ł e m k ó w oraz zachodnich Bojków),
z materiału używanego na Podtatrzu do wyrobu
torb, szyło się ozdobne kołnierze, a czasem i za
kończenia
rękawów
grubych
samodziałowych
płaszczy, zwanych zależnie od okolicy „czuha",
„czuhania", „czapyha", „czapiw" lub „ h u n i a ' .
W powiecie nowosądeckim i gorlickim spotyka
się np. czuhy o kołnierzach i r ę k a w a c h zakończo
nych specjalnie w t y m celu tkanym pasiakiem
biało-czarnym z białymi lub b r ą z o w y m i frędzla
mi ) (ryc. 13). Począwszy od powiatu jasielskiego
na wschód, czuhy (lub, jak je tam nazywali „czuhanie"), posiadały tylko jeden pas biały przy koł
nierzu, z którego spadał szereg długich białych
troków zwanych żartobliwie „świeczkami". W les
k i m powiecie, nad Sanem, nawet biały pas zanika,
zostaje tylko duży ciemny kołnierz z czarnymi
trokami' ).
Związek p o k r e w i e ń s t w a między w e ł
nianymi torbami pasterskimi a ozdobnymi koł
nierzami płaszczy górali ruskich, podkreśla jesz
cze fakt, że podobnie, jak na Podhalu, białe pasy
tkaniny bywają u Ł e m k ó w w dolinie Osła wy,
górnego Wisłoka, a czasem i nad Popradem, w y
pełnione przed folowaniem haftem, wykonanym
wełnianą czarną nicią. Nawet motywy, k t ó r e tam
występują (ryc. 14 i 19), bardzo przypominają
ozdoby haftowane na torbach górali polskich.
3
1
Ryc. 14. Kołnierz
zdobiony
czuha
ni
ze
S m o l n i h a
h / В a l i g г o d u.
Na Bojkowszczyźnie wschodniej i u Hucułów
nie spotykamy ani toreb zbliżonych do podhalań
skich, ani kołnierzy podobnych do tych,
które
noszą Łemkowie. Pewne analogie znajdziemy na
tomiast dalej na wschodzie u R u m u n ó w .
Znana
tam jest torba z samodziałowego pasiaka wyko
nanego z wełny w kolorze naturalnym, trafiają
się też w stroju ozdoby w postaci troków kręco
nych z osnowy. Spotykamy je np. jako zakoń
czenie białych wełnianych peleryn podobnych do
huculskich „gugli". Ubiór ten występujący w o k r ę
gu Huniedoara (nad rzeką Maros), na północnych
stokach A l p Transylwańskich posiada dołem szlak,
składający się z k i l k u ciemnych pasków i zakoń
czenie w formie krótkich białych frędzli ).
5
W Rumunii noszone są również męskie płaszcze
wełniane z długimi p r o s t o k ą t n y m i
kołnierzami
zakończonymi dołem szeregiem krótkich strzęp
ków, co t r a k t o w a ć możnaby jako formę wyjścio
wą dla kołnierzy zdobionych na sposób ł e m k o w
ski.
Na terenie Bałkanu, ciekawe analogie spotyka
się w ubiorze A r o m u n ó w i Albańczyków. Bardzo
interesujący jest, np. tzw. „dżurdin" rodzaj k r ó t
kiej k u r t k i z sukna samodziałowego z r ę k a w a m i
po łokcie i dużym p r o s t o k ą t n y m kołnierzem na
plecach. Dżurdin w kroju stanowi wierną minia
t u r ę łemkowskiej
„czuhy""), kołnierz zaś jego
zaopatrzony jest dołem w gęste kręcone frędzle.
Wśród kobiet nomadyzujących pasterzy r u m u ń
skich noszone są znów zapaski (fartuchy), skła,dające się górą z wąskiego k a w a ł k a pasiaka,
z którego spływają do połowy łydek grube weł
niane t r o k i (ryc. 21).
Pasiaki zakończone wełnianymi trokami prócz
B a ł k a n ó w występują też w innych punktach do
okoła Morza Śródziemnego położonych,
jak na
Sycylii, południowych Włoszech, czy Hiszpanii.
Najczęściej są to narzutki w formie jak gdyby
pledów (tzw. w Hiszpanii „poncho"), zarzucanych
przez mężczyzn na ramiona. Pod względem ar
tystycznym pasiaki hiszpańskie stoją jednakowoż
na poziomie wyższym niż nasze karpackie, są to
bowiem pasiaki wielobarwne tkane k i l k u w ą t
kami z barwnej, sztucznie farbowanej przędzy.
Prymitywne tkaniny w kolorach naturalnej weł
ny, z osnową przechodzącą w długie
kręcone
frędzle, spotykamy natomiast w Hiszpanii, naj
częściej jako podkłady pod rzemienne wiązania
jarzem dla wołów ) (ryc. 17), naczolniki, uździenice
dla koni, czapraki pod siodła itp.
Ryc.
Ryc.
15.
Wzory
taśm
toreb
góralskich.
16. a) W z ó r
na
t o r b i e
ba
cowskiej
z Jurgowa
(ryc.
7)
b) Sposób
zeszywania
torby
góralskiej
c) Zeszycie
torby
góralskiej.
7
Proste pasiaki zakończone trokami znane są
również z północnej A f r y k i i to zarówno z w y
brzeża Morza Śródziemnego jak i z przyległych
wysp. P r z y k ł a d e m może tu być fotografia garn
carza z wyspy Djerba ), (u brzegów
Tunisu),
odzianego w białą pasiastą zapaskę z frędzlami
u dołu (ryc. 18). Podobnie jak w Hiszpanii, tak
i w północnej Afryce używane są tkaniny z tro
kami jako ozdoby naczelników w uprzęży dla koni
i wielbłądów oraz derki pod siodła.
8
Jak widać z tego, bardzo zresztą pobieżnego
zarysu,
szlak
wełnianych
tkanin
pasiastych
z osnową, przechodzącą w troki, biegnie wzdłuż
Karpat na południowy-wschód i przez B a ł k a n y
schodzi do niecki Morza Śródziemnego,
gdzie
АДА/.
117
Ryc. 17. Wełniane
mi plecionymi
z
ciągnie się najbardziej k u południowi w y s u n i ę
t y m i cyplami Europy i przechodzi na terytorium
afrykańskie. Na gruncie A f r y k i ,
zasięg tkanin
pasiastych z frędzlami sąsiaduje z obszarami obję
t y m i przez ubiory prymitywne, wśród których
występują
również
wykonane z różnych ma
teriałów zasłony, składające się z frędzli ).
9
W świetle m a t e r i a ł ó w porównawczych, pasiaste
tkaniny karpackie z frędzlami w i t y m i z osnowy
przedstawiają się jako bardzo p r y m i t y w n y zaby
tek ozdobnego tkactwa, k t ó r e w kulturze ludów
Europy mogło pojawić się bardzo dawno, niemal
równocześnie z pierwocinami tkactwa wełnianego,
wynika bowiem w całości z najprostszej tecłiniki
tkackiej i zastosowania najprostszych g a t u n k ó w
surowca tkackiego (czarna i biała przędza). Nie
mniej dzisiejsze resztki zasięgu tego rodzaju po
zwalają przypuszczać, iż źródłem, skąd rozcho
dziły się one b y ł basen Morza Śródziemnego. S t ą d
wraz z okryciem typu ,,czuhy" (o kołnierzu na
dającym się do wiązania w kaptur ), rozpow
szechniły się m. in. w krajach bałkańskich, by na
stępnie (głównie w X V i X V I w.) z falą posuwa
jących się k u zachodowi pasterzy wołoskich prze
dostać się w Karpaty środkowe i zachodnie, na
obszar Łemkowszczyzny, Góralszczyzny polskiej
i północnej Słowacji.
10
Innymi drogami i wcześniej przedostały się
pasiaki z trokami do krajów Europy zachodniej,
gdzie jak wskazują wykopaliska z okresu wczesnohistorycznego
kapuzy z wełnianego pasiaka
zakończonego
frędzlami
noszone były między
innymi przez Wikingów ) (ryc. 20).
11
118
Ryc.
18. Zapaska
pasiasta
garncarza
wyspy
Djerba
(Tunis).
R
naczolnihi
osnowy
I
z troka
(Hiszpania).
S
.
!) W d i a r i u s z u
Roztworowskiego
pochodzącym
z I p o ł . X I X w . ( o p u b l i k o w a n y m przez J. Z b o r o w
skiego w X X V I I I t. L u d u )
znajdujemy
wzmiankę
0 t o r b a c h „ p l e c i o n y c h ze s z n u r k a " , n o s z o n y c h p r z e z
g ó r a l i 7. p o w i a t u
limanowskiego.
P r o f e s o r o w i Seb.
Flizakowi zawdzięczam w i a d o m o ś ć o torbach „pisa
n y c h " , k t ó r e w y s t ę p u j ą w spisach mas s p a d k o w y c h
s p o r z ą d z a n y c h w X V I I I w . przez g ó r a l i g o r c z a ń s k i c h .
B y ć m o ż e , ż e o w e torby „ p i s a n e " ,
czy „ p l e c i o n e ze
s z n u r k a " t o w ł a ś n i e szyte z p a s i a k a , h a f t o w a n e i t r o
k a m i o z d o b i o n e t o r b y p o d o b n e , do d z i ś s p o t y k a n y c h
na Podhalu.
) A . T. Samurkas „ L ' A r t du Peuple Roumain",
G e n e w a 1925, s t r . 53.
) R. Reinfuss: „ Ł e m k o w i e " ( W i e r c h y , t. X I V ) .
) R. Reinfuss „ Z e s t u d i ó w n a d k u l t u r ą m a t e r i a l n ą
B o j k ó w " ( R o c z n i k Z i e m G ó r s k i c h , 1939).
) T Papahagi: Images d'ethnographie Roumaine",
1928, s t r . 26.
) F . N o p c s a : „ A l b a n i e n " , B e r l i n 1925, s t r . 163.
) K . H i l s c h e r : „ D a s u n b e k a n n t e S p a n i e n " , s t r . 149,
160, 255.
*) N a w y s p i e t e j podobndie z r e s z t ą , j a k i n a s t a ł y m
lądzie północnej A f r y k i w y s t ę p u j e też płaszcz z m a
terii samodziałowej
tkanej w p o d ł u ż n e pasy b i a ł e
1 b r ą z o w e , zaopatrzony w k a p t u r posiadający
krój
t e n sam, k t ó r y m i a ł y ł e m k o w s k i e „ c z u h y " . ( B a u m a n n ,
Thurnwald, Westerman
,,Volkerkunde von Afrika",
s t r . 369.
) Por. np. zapaski z frędzli noszone przez p o ł u d n i o w o - a f r y k a ń s k i c h K a f r ó w (K. Lampert: „Die Volker
d e r E r d e " , r y c . n a s t r . 190.
) Por. A . Haberlandt'a: „Die volkstiimliche K u l
tur Europas i n ihrer geschichtlichen e n t w i c k l u n g "
w G . B u s c h a n ' a . . D i e V o l k e r E u r o p a s " , s t r . 547.
" ) J. w . , s t r . ' 5 4 9 .
2
3
4
5
6
7
9
1 0
ШЕРСТЯНЫЕ МЕШКИ ПОДГАЛЬСКИХ Г О Р Ц Е В .
Ryc. 20. Kapuza 7. czasów
wydobyła
przy
kopaniu
na wyspie
Orkney
S A C S DE L A I N E DES
Les m o n t a g n a r d s
Подгальские горцы, о с о б е н н о пастухи, у п о т р е б л я ю т для но
шения тяжести мешки, с д е л а н н ы е из домотканного сукна, вы
тканного в б е л ы е и ч е р н ы е п о л о с ы натурального цвета ш е р
сти. Из концов шерстяной о с н о в ы заплетается бахрома, укра
шающая концы ткани. Мешок, сшитый из такого материала,
украшается, кроме того, вышивкой (из ч е р н о й натуральной
шерстяной нитки или ж е из цветной, фабричной) с простыми
геометрическими мотивами, в виде волнистой линии, лома
ной и т. п. (рис. 1. 12). В связи с п р о ц е с с о м выделки сук
на (убивания сукна в ступах) эта вышивка т е с н о связана
с структурой ткани, создавая впечатление украшения, вы
п о л н е н н о г о при п о м о щ и ткацкой техники.
П о д о б н о г о рода п о л о с а т ы е и с н а б ж е н н ы е б а х р о м о й ткани
встречаются т а к ж е в с е в е р н о й Словакии, а также у рус
ских горцев, так называемых лемков (рис. 15 — 17), у ру
мын (рис. 14), на Балканах (рис. 18), в Сицилии, в Испании
(рис. 19) и в с е в е р н о й Африке (рис. 20). Указанный ра
диус территорий, на которых встречаются п о л о с а т ы е ш е р
стяные ткани с бахромой, позволяют предполагать, что они
проникли в Карпаты с района С р е д и з е м н о г о моря вместе
с миграцией итальянских пастухов, к о т о р ы е . н е к о г д а коче
вали с Балкан вдоль Карпат д о Татр и Моравской долины.
Wikinków
torfu
(Szkocja).
MONTAGNARDS.
des T a t r a , s u r t o u t les bergers se s e r v e n t
pour
transporter
les f a r d e a u x , de sacs faits d'une etoffe de l a i n e de l e u r p r o p r e f a b r i c a t i o n ,
tissee avec raies n o i r e s
Les b o u t s
b o r d d u tissu. Le sac
derie
et b l a n c h e s de la c o u l e u r
de l a l a i n e tissee sont
triques: ligne ondulee,
brisee, m e a n d r e etc.
13,
et
(dessin 6, 16). C e t t e
chez
19) chez les
les
montagnards
Roumains
S i c i l e , en Espacuie (dessin
Le t e r r a i n des
le
etoffes
(dessin
ruthenes
12) dans
broderie
franges
du
dans l a S l o v a q u i e
appeles
les
17) et dans l ' A f r i q u e
a r a i e s et
de
geomć-
tissee.
de p a r e i l s tissus a raies et a franges
aussi
laines
simples
d u drap s'unit a la structure
tissu et fait l ' i m p r e s s i o n d'une o r n e m e n t a t i o n
On rencontre
lame.
ornant
o u b i e n avec des
laines de f a b r i q u e ) , les m o t i f s en ś t a n t f o r t
en r a p p o r t a v e c le p r o c e s de la p r e s s i o n
Nord
de la
cousu, fait de c e t t e etoffe est a g r e m e n t ś d ' u n e b r o -
(faite avec de l a l a i n e n o i r e n a t u r e l l e
c o u l e u r s , des
naturelle
t o r d u s et f o r m e n t u n e frange
„Łemki",
Balkans
du
(dessin
(dessin
20)
en
d u M o r d (dessin 21).
prścitć,
permet
la
supposition,
q u ' e l l e s sont v e n u e s dans les C a r p a t h e s des b o r d s de la M e d i t e r r a n ś e a v e c
les m i g r a t i o n s des b e r g e r s V a l a q u e s
q u i n a g u e r e o n t c h e m i n e le l o n g
C a r p a t h e s v e r s les T a t r a et j u s q u ' a l a Porte
MOUNTAINEER'S
WOOLLEN
des
Moravienne.
Ryc. 19. C z u h a
z
M i l i k a
k.
z d o b i o n a
M u s z у n y.
SACKS.
T h e T a t r a m o u n t a i n e e r s , e s p e c i a l l y the s h e p h e r d s , use for c a r r y i n g w e i g h t s ,
w o o l l e n sacks w h i c h
they weave
themselves,
alternating black and white
stripes of the n a t u r a l c o l o u r of the W o o l . T h e ends of t h e w o o l are
t e d so as to m a k e
is cut a n d s e w n out of t h i s c l o t h a n d e n l i v e n e d b y a n e m b r o i d e r y
ral
black wool
twis
a f r i n g e a d o r n i n g t h e edge of t h e m a t e r i a l . T h e
or f a c t o r y - m a d e
c o l o u r e d w o o l s ) . T h e m o t i f s are
sack
(natu
simple,
a n d g e o m e t r i c a l ( u n d u l a t i n g l i n e , b r o k e n l i n e , m e a n d e r etc. (see p i c t u r e 6,
16). T h i s e m b r o i d e r y a d d e d to the process of b e a t i n g c o m p a c t l y the c l o t h
is i n r e l a t i o n to the
a weaven
Such
structure
of the
veb
and
makes the
to
found
striped
and
fringed cloths
are
be
S l o v a k i a a n d a m o n g the R u t h e n i a n m o u n t a i n e e r s
ture
i m p r e s s i o n of
ornament.
13, 19), a m o n g t h e R o u m a n i a n s
also
a l l o w s to c o n j e c t u r e
Mediterranean
e x p a n s e of these s t r i p e d a n d
that they reached
past ages w a n d e r e d
from
the
Balkans
along
the
of
(picture
( p i c t u r e 21). T h e
fringed woolen textiles
the C a r p a t h i a n s
w i t h the m i g r a t i o n s of t h e V a l a q u e
T a t r a a n d the M o r a v i a n Gates.
North
( p i c t u r e 12), i n the B a l k a n s
19), i n S i c i l y , i n Spain, ( p i c t u r e 17), a n d i n N o r d A f r i c a
w i d e scope of t h e
i n the
c a l l e d the , , Ł e m k i " (pic
c o m i n g from
the
s h e p h e r d s w h o in
the
Carpathians
the
up
to
Ryc.
21.
Z a p a s k a
A т o mu n i w ąó r ach
k o b i e c a
F i n d u s