7f0232c62de4f1c0b562a87a206fcbdd.pdf
Media
Part of O pożytkach płynących ze "śmieci" / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2002 t.56 z.1-2
- extracted text
-
Anna Spiss • O POŻYTKACH PŁYNĄCYCH ZE „ŚMIECĘ'
Z
wykła szara kamienica z początku w i e k u , j a k i c h
wiele na Kazimierzu w K r a k o w i e , położona przy
bocznej
A
uliczce, n i e d a l e k o Starej
ANNA
Synagogi.
SPISS
jednak, kiedy przypadkowy przechodzień zajrzy
przez starannie odmalowaną bramę d o środka, na jego
twarzy maluje się zaskoczenie i zaciekawienie. O t o
przedsionek i k l a t k a schodowa są ozdobione, a raczej
ustrojone t y m , co ludzie p o zużyciu zawartości lub n a
cieszeniu oka, po prostu wyrzucają. Przedmioty nie
trwale, n o , może z wyjątkiem p l a s t i k o w y c h i blasza
O pożytkach
płynących ze „śmieci"
n y c h opakowań, których funkcja jest przede wszyst
k i m praktyczna. T u wszystko służy ozdobie, łącznie
z r e p r o d u k c j a m i wyciętymi z gazet, starymi kalenda
rzami, suchymi b u k i e t a m i , plastikowymi k w i a t a m i i t p .
N a w e t schody z poręczami z t o c z o n y m i t r a l k a m i p o
czonym przejściem n a klatkę schodową w i d n i e j e wy
malowane zostały tak, że nie zamalowany środek stop
m a l o w a n a , co r o k u a k t u a l n i a n a data roczna rozdzie
n i tworzy n a t u r a l n y „dywanik" odcinający się bielą wy
lona obrazkiem Pana Jezusa. A p o d t y m zębata piła
szorowanego drewna. N a suficie sieni w y m a l o w a n o
skierowana zębami w dół z w y m a l o w a n y m białym n a
cztery wielkie karty d o gry, na przemian as karo i as
pisem: Gdzie czystość,
p i k . W przedsionku, z prawej strony o d wejścia przy
tam zdrowie.
T o „makatkowe"
hasło znakomicie koresponduje ze starą emaliowaną
ciąga wzrok znak B B W R , z hasłem Zawsze dla Polski
tabliczką: Uprasza
i fotografią Lecha Wałęsy. Wyżej zawieszono repro
dukcje gazetowe przedstawiające Józefa Piłsudskiego
oraz rozmowę Gorbaczowa z Reaganem. N a ramie,
się wycierać
obuwie.
W sieni i na
klatce schodowej jest więc k o l o r o w o , niebanalnie,
a przy t y m bardzo czysto, co jest dość rzadkie j a k na
tę dzielnicę.
w którą o p r a w i o n o spis lokatorów, widnieje nalepka
Podobnie schludne jest mieszkanie państwa L . W i
Sołiciarności.
doczne jest t u zamiłowanie mieszkańców zarówno d o
czystości, jak i d o „przezdabiania" pomieszczeń, k u c h
Te patriotyczne i polityczne akcenty nie są t u przy
padkowe. W ł a ś n i e wydarzenia z 1989 r o k u , kiedy
n i i p o k o j u . K o l o r o w e opakowania produktów spożyw
„zwyciężył Wałęsa", stały się i m p u l s e m d o w y m a l o w a
czych, puszki, flaszki z b a r w n y m i e t y k i e t a m i , k o l o r o w e
nia i ozdobienia k l a t k i schodowej. Twórcą oryginalnej
obicia, kolorowe f i g u r k i , laleczki, obrazki, fotografie
malatury i całego przystroju, w którym stale są w y m i e
rodzinne. N i e brakuje oczywiście fotograficznego por
niane drobne elementy, jest malarz pokojowy, kaflarz,
t r e t u ślubnego (monidła) w złotej ramie. Dużo drob
we wczesnej młodości również piaskarz, Stefan L . u r o
n y c h przedmiotów, dewocjonaliów. Uwagę zwraca f o
dzony w 1917 r o k u n a Kazimierzu. Pomaga m u żona,
tografia dzieci państwa L . - typowa „pamiątka" w y k o
była dozorczyni, bardzo nadal zaangażowana w utrzy
nana przez Stefana L . w 1957 r o k u . Jest t o obrazek
manie schludności i porządku w kamienicy i wokół
malowany na szkle z w m o n t o w a n y m i zdjęciami syna
n i e j . Państwo L . zamieszkali w t y m d o m u p o ślubie
i córki, w którym głównymi e l e m e n t a m i zdobniczymi
w 1945 r o k u .
są: kościół M a r i a c k i i . . . papuga. M a l o w a n i e m t a k i c h
właśnie „pamiątek" i szyldów Stefan L . uzupełniał
D o rzucających się w oczy ozdób r o d e m z „poprzed
niej e p o k i " należy o p r a w i o n y w drewnianą brązową
ramę plakat z białym orłem z dorobioną złotą koroną,
podpisem X X X lat Polski Ludowej
swoje dochody malarza pokojowego.
N a początku był jednak ogródek. W latach 1980.
i szeroką bordiurą
państwo L . , którym bardzo leży na sercu dbałość o zie
z p o l s k i c h znaczków z serii: dzieci, zwierzęta, kwiaty,
leń Kazimierza (a jest t u jej jak na lekarstwo), posta
zabytki. D o ozdoby pomieszczeń nadają się idealnie
n o w i l i urządzić na skwerku przylegającym d o „ich" ka
k o l o r o w e kalendarze, więc i t y c h t u nie zabrakło, p o l
mienicy mały, oryginalny ogródek. Dostępny dla każ
s k i c h i zagranicznych, przedstawiających górskie pej
dego, a więc bez b r a m k i , otoczony tylko d r e w n i a n y m
zaże, zabytki K r a k o w a , piłkarzy. A poza t y m czego t u
płotkiem. W c e n t r u m stanęły ławki i stolik, a przy
nie m a ! O p a k o w a n i a p o środkach d o p r a n i a i m y c i a ,
chodniku
plastikowe, k a r t o n o w e , blaszane puszki p o n a p o j a c h
ozdobnym, żeliwnym ogrodzeniem. Czasami pływały
malutka trójkątna
sadzawka
otoczona
i zużyte spraye po lakierze d o włosów i bitej śmietanie,
tu r y b k i (syn jest wędkarzem). I na t y m skrawku ziele
pudełka po papierosach i czekoladkach, t o r e b k i po
n i , p a c h n ą c y m bzem w m a j u , a w l i p c u różą d o smaże
przyprawie Vegeta, reprodukcje malarstwa, plakat z p i
nia, odcisnęła się indywidualność i c h twórców. Roz
sanką i napisem Wesołych
Świąt, o b u d o w a starego te
maite drobne elementy: wstążeczki, k o k a r d k i , kapsle
lewizora i r a d i o o d b i o r n i k l a m p o w y z l a t I 9 6 0 . , b u k i e
i nakrętki przyczepione d o żerdek, ale i koła o d wozu,
ty suchych traw, p l a s t i k o w y c h kwiatów,
łańcuchy
łopata z zestawu p.-poż., z d o w c i p n y m napisem:
Łopat
i podkowy, dwa wypchane bażanty i blaszana tarka d o
ka dla dzieci ożywiają t e n zakątek. A nade wszystko
prania z podpisem J 935 rok. N a d półkoliście zwień-
rzucają się w oczy hasła, o d państwowotwórczych: B u -
237
Anna Spus • O POŻYTKACH PŁYNĄCYCH ZE „ŚMIECI'
K l a t k a schodowa ozdobiona przez Stefana L . , Kraków-Kazimierz, u l i c a Bartosza 2, f o t . A n n a Spiss 1996
W n ę t r z e p o k o j u Stefana L . , Kraków-Kazimierz, ulica Bartosza 2, f o t . A n n a Spiss 1996
238
Anna Spiss • O POŻYTKACH PŁYNĄCYCH ZE „ŚMIECI"
dujemy lepsze jutro, poprzez: Dzieci proszą
sadzawce), d o : Prosimy o utrzymanie
o ryby (przy
czystości,
nalepkami l u b kapslami, m a k a t k i (jelenie jak na na
szych
Krako
makatkach!)
w y k l e j o n e ze s t e m p l o w a n y c h
Ogródek znany i podziwiany,
znaczków pocztowych, kapliczki z M a d o n n ą zaaranżo
chętnie odwiedzany na przerwach przez młodzież o k o
wane w starej wannie l u b obudowie telewizora i t d . Ca
licznych szkół, niekiedy jednak złośliwie niszczony, o d
łe masy „przetworzonych" przedmiotów sprzedawane
k i l k u lat podupada. Państwo L . rozgoryczeni szkodami
są na ulicach i placach, znajdują chętnych nabywców,
wiacy
lubią
czystość.
wyrządzonymi przez miejscowy „element", a przede
traktowane są więc czysto komercyjnie. Tę samą sztu
wszystkim z uwagi na brak sił nie są w stanie k o n t y n u
kę uprawiają teksascy Meksykanie, ale głównie po to,
ować swej społecznej pasji. N a pamiątkę zostały dyplo
aby podkreślić swój związek z M e k s y k i e m i nie poddać
my z l a t 1988 i 1989 otrzymane w k o n k u r s a c h dzielni
się unifikacji z amerykańską kulturą, czyli ocalić swoją
c o w y c h p n . : Czystość, zieleń,
estetyka,
które zdobią
więc zaryzykować stwierdzenie, że narastający p r o b l e m
Państwo L . nie znaleźli naśladowców, c h o ć i c h po
śmieci i odpadów współczesnej cywilizacji w meksy
czynania spotkały się na ogół z życzliwością. C i ludzie
1
0 artystycznej duszy i społecznikowskiej pasji rozsze
rzyli swój d o m o klatkę schodową i przyległy skwer.
O s w o i l i tę przestrzeń, n a d a l i jej piętno własnej i n d y w i
dualności.
Przestrzeń
tożsamość. Pozwala i m to zmniejszyć uczucie poniże
nia, w j a k i m żyją w Stanach Zjednoczonych. Można
ściany p o k o j u .
ta stała
kańskim Teksasie przynajmniej częściowo jest rozwią
zany poprzez twotzenie symboli tożsamości, a t e c y k l i n g
traktowany jest t u i d e o w o .
2
się n i e p o w t a r z a l n a
W Polsce zjawisko artystycznego t e c y k l i n g u wystę
1 odejdzie wraz z n i m i . Nieświadomi r e c y k l i n g u w y k o
puje jeszcze spotadycznie. A l e przecież nie b r a k ludzi
rzystali eksptesję przedmiotów, f o r m i tworzyw, i c h
z fantazją, którzy tak jak państwo L . potrafią poprzez
zmienioną l u b ograniczoną funkcję, gdzie n p . o b u d o
osobliwą aranżację swego najbliższego otoczenia uczy
wa nieużytecznego telewizora tworzy ramę dla lustta,
nić je n i e b a n a l n y m . W a r t o więc te zjawiska obserwo
d o stworzenia nowej estetyki. T y m samym znaleźli się
wać i rejestrować.
wśród t y c h , którzy poprzez swoją twórczość artystycz
ną, nietzadko ocietającą się o kicz, twotzą nową i k o nosferę miast.
Sztuka plastycznej aranżacji z „odpadów" występuje
szczególnie w środowiskach ludzi ubogich, w krajach
b i e d n y c h l u b w krajach o dużych kontrastach społecz
n y c h , poza Europą, w A f r y c e , A z j i ( I n d i e ! ) , A m e r y c e
Przypisy:
Południowej. Można by powiedzieć: pomysłowość w y
1
Stefan L. zmarł 26.01.2000 r. N a razie sień bez zmian, ale są
nikająca z biedy. A l e przecież i niektóte europejskie do
dzę, że wystrój tak oryginalny ulegnie likwidacji. Może dłużej
my m o d y lansują o d czasu do czasu ekscentryczne kre
przetrwa wystrój mieszkania państwa L. Z ich ogródka, obecnie
zarośniętego, zostały smętne resztki.
acje, zwłaszcza biżuterię z materiałów „z odzysku". Cie
2
kawych przykładów recyklingu dostatczają Meksyka
nie, którzy wkładają w swe wyroby dużo artyzmu. S ą to
Interesująca wystawa na ten temat pt. Recycled. Re-Seen: Folk
A r t from the Global Scrap Heap miała miejsce w 1996 r. w M u
seum of International Folk A r t w Santa Fe, USA. Towarzyszył
n p . koszyki z kolorowego kabla telefonicznego, zabaw
jej katalog naukowy pod tym samym tytułem pod red. Charle-
k i z puszek po napojach, skrzynki oklejone k o l o r o w y m i
ne Cerny i Suzanne Seriff.
Klatka schodowa ozdobiona przez Stefana L., Kraków-Kazimierz, ulica Bartosza 2, fot. Anna Spiss 1996
239