b13965ae6c16c6647c0a57f07c076981.pdf
Media
Part of Stan badań nad obrzędowością polską od połowy XVIII w. / ETNOGRAFIA POLSKA 1975 t.19 z.1
- extracted text
-
S
T
U
D
I
A
I
M
A
T
E
R
'
I
A
L
Y
„Etnografia P o l s k a " , t. X I X z. 1
LUDWIK
STOMMA
S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ P O L S K Ą O D P O Ł O W Y
X V I I I W.
CZĘSC I . A N A L I Z A S T A T Y S T Y C Z N A B A Z Y M A T E R I A Ł O W E J
Według obliczeń szacunkowych od r o k u 1750 ukazało się około 3733
p u b l i k a c j i dotyczących r o d z i n n y c h i dorocznych obrzędów słowiańskich
mieszkańców d a w n y c h i obecnych ziem polskich . P u b l i k a c j e te zawie
rają (podług analogicznego szacunku) ok. 11 622 opisy przebiegu czy
kształtu poszczególnych obrzędów w różnych regionach P o l s k i . Ta za
sadnicza — dla każdego badacza obrzędowości l u d u polskiego — baza
źródłowa dostępna jest dziś jednak (wskutek zniszczeń w o j e n n y c h ) n a j
wyżej w 70-75%. W tej sytuacji, analizowana w n i n i e j s z y m a r t y k u l e
część (2000 pozycji b i b l i o g r a f i c z n y c h — 54,56% domniemanego z b i o r u
pełnego) owej bazy źródłowej nie stanowi próby r e p r e z e n t a t y w n e j dla
całości z b i o r u , gdyż w odniesieniu do l a t 1750-1939 dobór j e j o p a r t y zo
stał na jedynie — w p r a k t y c e — możliwym, lecz n i e spełniającym meto
dologicznych warunków prawidłowości, k r y t e r i u m dostępności źródeł.
Praca niniejsza n i e m a więc a m b i c j i wnoszenia o całości bazy źródłowej
do badań nad obrzędowością polską, s t a n o w i natomiast n i e m a l k o m p l e t 1
2
3
4
1
Dokonane
zostały one k o m p u t e r o w o
w
1972 г., n a p o d s t a w i e
prób
reprezen
poza
granicami
czasowym
zmianom,
t a t y w n y c h z poszczególnych roczników i regionów.
Uwzględnione zostały również p r a c e autorów o b c y c h , w y d a n e
2
Polski.
8
Ponieważ g r a n i c e P o l s k i ulegały w b a d a n y m
przedziale
przyjęto z a p u n k t o d n i e s i e n i a (wobec obfitości materiałów X I X - w i e c z n y c h )
s p r z e d I r o z b i o r u P o l s k i , p r z y c z y m wyodrębniono następujące regiony
1) K a s z u b y , 2) P o m o r z e
W s c h o d n i e , За)
granice
(mapka I V ) :
Poznańskie, 3b) z i e m i a k a l i s k a , 3c) z i e m i a
s i e r a d z k a , 3d) z i e m i a łęczycka, 4) K u j a w y , 5) z i e m i a chełmińsko-dobrzyńska, 6) W a r
m i a i Mazury,
7a) Śląsk O p o l s k i , 7b) Górny Śląsk, 7c) Śląsk Cieszyński, 8)
k o w s k i e , 9) P o d h a l e
gion
i Beskidy Zachodnie,
kielecko-radomsko-sandomierski,
10) region t a r n o w s k o - r z e s z o w s k i ,
12) M a z o w s z e ,
13) L u b e l s k i e ,
15) S u w a l s z c z y z n a , 16a) z i e m i a p r z e m y s k a , 16b) z i e m i a l w o w s k a
14)
Kra
11) r e
Podlasie,
i H a l i c z , 16c) P o
k u c i e , 17) Nowogródzkie, 18) Wileńszczyzna, 19) Kowieńszczyzna, 20) Żmudź, 21) P o
lesie, 22) Wołyń, 23) Podole,
4
24) Białoruś, 25) W i e l k o r u s ,
P o r . m a p k a I I I , p r z y p i s 3.
26) U k r a i n a
Kijowska.
84
LUDWIK
STOMMA
n y przegląd zawartości, dostępnych p r a k t y c z n i e badaczowi tego t e m a t u ,
prac d r u k o w a n y c h .
W a n a l i z o w a n y m zbiorze 2000 prac nie uwzględniono najkrótszych n o
t a t e k prasowych, pozbawionych większych wartości informacyjno-źródłow y c h . P o m i m o to pozycje książkowe czy broszurowe stanowią w n i m
t y l k o 6,15%. Z pozostałych 93,85%, mających charakter artykułów poje
dynczych rozdziałów większych całości i d r o b n y c h opracowań, 3 3 , 5 2 %
pomieszczonych zostało w periodykach o charakterze n a u k o w y m („Wisła",
„Lud", „Zbiór Wiadomości d o A n t r o p o l o g i i K r a j o w e j " , „Łódzkie S t u d i a
Etnograficzne" itp.), 60,33% zaś w pismach p o p u l a r n y c h i dziennikach
l u b m a charakter fragmentaryczny. W w y p a d k u parokrotnego d r u k u j e d
nego opracowania (parę wydań pozycji książkowej, p r z e d r u k i w czaso
pismach) uwzględniono t y l k o jedną — najpełniejszą (o ile w k o l e j n y c h
w y d a n i a c h zachodziły uzupełnienia i zmiany) wersję pracy.
5
Łącznie w przejrzanych pracach odnaleźć udało się 6135 opisów d o t y
czących 101 obrzędów, w czym wliczone zostały opisy „ogólnopolskie",
c z y l i takie, których autorzy starali się zebrać materiał z całego k r a j u
i prezentując sztucznie przez siebie stworzony opis „średni" obrzędu u z u
pełniali go t y l k o m n i e j l u b bardziej l a k o n i c z n y m i w z m i a n k a m i o o d m i a
nach regionalnych. Oddzielnie uwzględniono natomiast 91 prac o cha
rakterze historyczno-teoretycznym, pozbawionych szerzej potraktowanej
s t r o n y opisowej. Rozkład i n f o r m a c j i o w y b r a n y c h obrzędach, w wyszcze
gólnionych regionach badanego t e r y t o r i u m ¡(1 jednostka — 1 opis) w s k a
zuje tabela.
Już wstępna analiza d a n y c h z a w a r t y c h w tej t a b e l i wskazuje n a duże
dysproporcje rozmieszczenia opisów obrzędów. Zacznijmy od dyspropor
c j i regionalnych. W ośmiu regionach (Krakowskie, Mazowsze, Poznań
skie, L w o w s k i e , Kielecko-Radomsko-Sandomierskie, Podhale, Górny Śląsk,
Lubelskie) skoncentrowało się 41,92% opisów, podczas g d y i n n y c h ośmiu
regionów( Łęczyckie, K u j a w y , ziemia ehełmińsko-dobrzyńska, Suwalszczyzna, Kowieńszczyzna, Żmudź, Wołyń, Podlasie) dotyczy t y l k o 8,77% o p i
sów. Dysproporcje te (acz w i n n y m geograficznym rozmieszczeniu) pozo
stają także po uwzględnieniu przelicznika populacyjnego (ilości ludności
'słowiańskiej, zamieszkującej d a n y region). T u t a j j e d n a k (por. m a p k a I)
rzecz się w dużym s t o p n i u wyjaśnia. Wyraźnie zwiększa się „zagęszcze
n i e " opisów obrzędów wokół w i e l k i c h ośrodków m i e j s k i c h , a w szcze
gólności u n i w e r s y t e c k i c h (Kraków, Warszawa, Poznań, L u b l i n , Lwów,
W i l n o ) , słabnie zaś n a oddalonych odeń terenach wschodnich. Wyjątkiem
59,43% uwzględnionych p o z y c j i dostępnych j e s t w B i b l i o t e c e U n i w e r s y t e t u
W a r s z a w s k i e g o , 67,77°/o w B i b l i o t e c e N a r o d o w e j w W a r s z a w i e , 78,23*/o w B i b l i o t e c e
Jagiellońskiej w K r a k o w i e .
5
S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ
POLSKĄ
85
od tej, reguły okazuje się t y l k o r e j o n kaszubski (co łatwo wytłumaczyć
jego budzącą od połowy X I X w . szczególnie zainteresowanie specyfiką)
oraz ziemia sieradzka zawieszona niejako pomiędzy strefą zainteresowań
K r a k o w a i Poznania, n i e posiadająca zaś (jak n p . Śląsk Cieszyński) prężniejszego ośrodka krajoznawczo-ludoznawczego. Ostatecznie uznać więc
należy ogólny t e r y t o r i a l n y rozkład opisów obrzędów za prawidłowy i zgod
n y z p r z e w i d y w a n i a m i . W w y p a d k a c h zaś szczegółowych (opisy poszcze
gólnych obrzędów), n i e da się wyodrębnić logicznych reguł tego rozkładu
(por. m a p k i I I - I I I ) , a więc zakwalifikować go można j a k o p r z y p a d k o w y .
Inaczej przedstawia się sytuacja rozdziału opisów między poszczegól
ne obrzędy. Dysproporcje t e są t u dużo większe (37,67% opisów dotyczy
3,96% obrzędów), a i podział t e r y t o r i a l n y znacznie bardziej zakłócony.
Zdecydowany p r y m wiodą opisy obrzędów weselnych (19,20% w s z y s t k i c h
86
LUDWIK
STOMMA
Ilość odnalezionych opisów danych
E
cs
С
•o
o
м
g
°
O
8
7
14
2
40
11
-
1
13
5
2
18
3
4
2
2
—
—
—
—
18
1
1
1
73
8
—
11
9
-
6
1
4
B.
Analizy religioznawcze
2
C.
1.
Analizy historyczne
4
За.
Kaszuby
Pomorze Wschodnie
Poznańskie
3b.
Ziemia kaliska
3a
Ziemia sieradzka
3d.
Ziemia łęczycka
4.
2
5.
Kujawy
Ziemia chełm.-dobrzyń.
6.
7a.
Warmia i Mazury
Śląsk Opolski
5
7b.
7c.
Górny Śląsk
Śląsk Cieszyński
8.
Krakowskie
9.
10.
11.
12.
Lubelskie
3
Podlasie
Suwalszczyzna
16а. Ziemia przemyska
12
15.
*
i.
cS
N
-
Opisy „ogólnopolskie"
13.
14.
•i
r
ca
o
O
12
-
2
3
5
2
-
3
—
—
- -
17
1
15
2
18
2
-
8
3
4
-
а
д
a
a
и
o
О Он
o
a
U
— OJ
CU
Й
8 13
8
1 —
1 —
—
13
1
8
7
9
12
23
1
6
6
5
13
12
5
4
2
2
1
3
12
—
-
3
4
2
2
1
—
1 —
1
2
2
12
2
2
2
- - 2
- - - 2
3
_
8
4
1
—
5
3
10 138
Podhale i Beskidy Zach.
82
5
Tarnowskie-Rzeszowskie
9
—
43
Radomskie-Sandomierskie
5
—
Mazowsze
15
11
18
54
8
12
5
—
—
—
69
68
5
6
4
10
5
1 4 16
8 11
21 15 16 11
6
7 5
1 2
1
4 4 — — —
1
-
7
2
3
4
—
35
8
-
2
1
1
1
1
1
61
22
2
9 — —
-
42
9
2
20
7
1
-
13
5
—
19
2
20.
Żmudź
Polesie
3
2
26
35
8
21.
22.
3
12
Wołyń
2
—
29
23.
Podole
6
1
24.
27
25.
Białoruś
Wielkorus
—
—
26.
Ziemia kijowska
6
-
Łącznie
200
18
3
5
1
2
2
23
3
1
2
1
5
8
12
- -
1
1
14
—
13
15
24
7
13
7
9
8
34
12
23
10
5
4
2
17
8
10
5
4
2
2
—
- -
6
24
7
1
3
11
25
4
3 1 1 2
2 — — —
2
3
9
3
2
4
6
6
- —
7
13
13
4
5
6
6
—
1
2
—
5
3
— — —
—
2
1
— —
6
4
5
5
4
2
—
2
—
9
8
2
4
2
7
2
3
3
3
3
3
16
4
—
_ _
—
26
6
13
8
8
1
1
60
8
4
7
7
1
15
60
3
18
6
7
1
1
4
22
3
13
21
5
3
242 278
10
12
4
—
—
1178
9
- - - — 11 21
70
5
2
15
-
1
1
1
—
3
2
9
1
3
—
Kowieńszczyzna
4
3
1
1
4
3
Wileńszczyzna
-
1
1
7
31
19.
3
1
-
18.
3
1
3
1
—
31
6
6
2
1
9
48
-
12
3
Nowogródzkie
•5Ž *
25
1
14
17.
a
o
O
I
6
3
16b. Ziemia Lwowska i Halicz 15
8
16c. Pokucie
•ii
8
N
2
32
19
12
о
fi
к
В
o .§
A.
2.
I
3
—
1 —
9
139 84
_
- -
1
80 66 121 214
5
404 224
S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ
obrzędów
w poszczególnych
regionach
"I
°
Oí
I
g *
^
1 1 * 1 1
5
POLSKĄ
u
S?
й я 8 ¡3 .| s
Л
.8
E'
-o 5 -o
ce
a l
S
*
» i? Д *
o o
! ¿ з ^ !s
я о
I g sš
1 1 1
10 12 6 12
3
23
2
54 7
4
4 22
423
- 1 - _ _
-
- - - 1 1
4 . 6 2 - 3 — — —
8 4
2
2 28
83
3 3
4 -
13
78
4 35
125
6 37
121
12 59
331
159
1 -
1
-
1
1
1
- 5 - 3 - 16 4 7
- 1 4 7 1
—
2 1
1
- - -
2
1
-
1
16 3
2
16 4
-
1
5 3
8 4
3
7
- 1 3 - - - 5 2
- 1 - 2 1
4 - - 14 6
4 2
9 2
8
1 1
]
9
2
6
1
4
2
1
5 12
24 1
2 -
-
5
-
6
7
-
8
18
9 28 4
23
13
1
2
11 7
4
17 2
1
—
5 1 —
3
11
11 6
1
_
13 1
16 1
—
—
6
—
—
2
1
—
—
4
2
1
1
——
—
4
——
3
——
2
1
2
21 3
8
4
1
1
-
1
-
3
5
8
-
1 8
3
1
5
5 1
5
3
16
20 5
3
3
2
-
3
6
17 3
3
3
12 -
-
4
4
8
11 2
1
2
1
5
10 -
6
2
4
3 3
10 3
1
1
6
2
3
3
2
]
1
1
2
3 3 1
3 1
3 1
1 -
•- 2
1 -
3
- - -
—
1 -
4
1
5
-
1
2
-
1
8
1
4
1
4 2
2
5 1
1.
1
-
1
- - 1 1
3
—
3
-
-
-
1
2
2
10 8
1 - 1 2 2
2
3 3
2 2
14 5
2 6
2
8
3
3
-
—
— 2 55
— 2 13
- — 1 5
- — 13 2
13
13
2
...
1
16 2
2
4
19
2
—
31 2
1
— 2
1 — 1
1
18 - -
2
1
3
8 - 3
1
1
—
—
7 32
—
1 23
4 13 53
3 2
3
—
7 2
5 1
2
1
—
3
102
59
65
40
153
123
248
9
151
9 55
476
7 35
255
3 33
219
3
4
1
63 6
4
2
5
2
19 5
8
315
7 130 472
3 - 2
- - -
—
13 3
5
9 27
211
3
12 -
3
1 11
91
42
- --
2
2
2
-
-
9 34
1 4 —
1
2
1
9 4
1
4 13
166
2
9 3
1
6 50
264
2
10 4
2
1 31
161
1
5 4
3 5
6
4 24
139
9 14 11
124
1
1
3
5
82
7 4
10 2
5
2
9
-
1
4
89
10
5 38
- 2 - 4 - — 1 7
4 1 - 1 4 - 4 3 - 3
3
4 1
3
1
2
166
64
1 1 2 - 16
13 2 43 2 24
237
- -2
5 6
-
4
-
-
1
1
—
—
41 101 54 72~ 2 6 ~ 222 356 56 34 74 28 40
75
4
-
-
2 -
1 1
1
3
99
4
60
7
142
373 93 125 170 947 6135
88
LUDWIK
STOMMA
opisów), dalsze miejsca zajmują: Wielkanoc (6,58%), w i g i l i a św. Jana
(6,08%), p i e r w s z y dzień świąt Bożego Narodzenia (5,80%), pogrzeb (3,94%),
Poniedziałek W i e l k a n o c n y (3,65%), w i g i l i a Bożego Narodzenia (3,62%)
i W i e l k i Tydzień (3,49%). Samo już t o zestawienie wskazuje n a dużą p r z y
padkowość d o b o r u rytuałów. Jest w n i m więc sobótka, n i e m a i n n y c h o b
rzędów o charakterze a s t r a l n y m , jest wesele i pogrzeb, n i e m a obrzędów
związanych z narodzeniem czy osiągnięciem dojrzałości, w c y k l u w i e l k a
n o c n y m b r a k u j e Niedzieli Palmowej etc. Widać więc, że powstawanie
opisów n i e było związane z badaniem określonych cyklów obrzędowych
czy innego t y p u eksploracją O' charakterze całościowym, lecz, iż p r z e c i w
nie — w większości przypadków t w o r z o n o opisy sporadycznie, w w y n i k u
przelotnych fascynacji i pobieżnego zainteresowania „egzotyką" w s i . W t e j
sytuacji obiektem szczególnego zainteresowania stawały się obrzędy n i e
М а р к а I I . R o z p r o s z e n i e opisów obrzędów w d n i u św. S z c z e p a n a
S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ
POLSKĄ
89
t y l e najbardziej; w c y k l u r o d z i n n y m czy dorocznym istotne albo i n t e r e
sujące, ile bogate, czyli — dzięki swej. szczególnej spektakularności —
rzucające się w oczy p r z y b y s z o w i z zewnątrz. Niestety, tendencja t a oka
zuje się n a niektórych terenach ogromnie silna. I t a k 64,06% opisów
całej obrzędowości Wołynia stanowią relacje o weselach, pogrzebach i o b
chodach bożonarodzeniowych. N i e w i e l e lepiej jest w w y p a d k u K u j a w
(wesele, półpoście i dożynki — 58,46% w s z y s t k i c h opisów regionalnych),
Kielecczyzny (wesele, sobótka i popielec — 56,70%), z i e m i sieradzkiej
(wesele i w i g i l i a z Bożym Narodzeniem — 52,54%), K r a k o w s k i e g o (ja
sełka, l a j k o n i k , wesele i Boże Narodzenie — 50,21%), jeszcze gorzej zaś
w z i e m i chełmińsko-dobrzyńskiej (wesele i w i g i l i a z Bożym Narodze
n i e m — 65,00%). T a k daleko posunięta koncentracja u w a g i autorów o p i
sów n a 2-4 najbarwniejszych rytuałach stworzyła oczywiście zasadnicze
b r a k i źródłowe w odniesieniu do obrzędów pozostałych. Przykładowo —
t y l k o z 5 1 % wyodrębnionych regionów m a m y obszerniejsze relacje o ob
chodach N i e d z i e l i Przewodniej, z 4 8 % o Bożym Ciele, z 5 7 % o obrzędach
związanych z p i e r w s z y m grzmotem, z 6 0 % o popielcu. Drobne, nie mają
ce wartości źródłowych (w sensie opisowym) n o t a t k i prasowe czy k a l e n
darzowe świadczą p r z y t y m , iż obchody takie w pozostałych regionach
również istnieją. B r a k i c h rzetelniejszych opisów n i e jest więc dowodem
absencji, lecz t y l k o l u k i materiałowej. Zresztą n a w e t o t a k ważnych ob
rzędach, j a k związane z n a r o d z i n a m i , b r a k g r u n t o w n i e j s z y c h opisów z 6 %
regionów; charakterystyczne p r z y t y m , iż z t y c h właśnie, w których ob
chody narodzinowe są stosunkowo mało j a s k r a w e (acz ponad wszelką
wątpliwość istnieją).
O całkowicie zadowalającej bazie źródłowej mówić więc można t y l k o
w odniesieniu do obrzędów weselnych, w i e l k a n o c n y c h i bożonarodzenio
w y c h . N a dostatecznie ocenić zaś należy materiały opisowe do badań n a d
obrzędami związanymi z narodzinami i śmiercią, W i e l k i m Tygodniem, p o
niedziałkiem w i e l k a n o c n y m , wigilią Bożego Narodzenia, sobótką, dożyn
k a m i , początkiem żniw i niektórymi r e g i o n a l n y m i świętami p a t r o n a l n y
m i ( B a r b u r k a na Górnym Śląsku, św. Kazimierz na Wileńszczyźnie, św.
Eljasz n a Polesiu etc). Suma materiałów opisowych stwarza j e d n a k słaby
p u n k t oparcia d l a całościowo ujętych badań nad obrzędowością.
6
Odrębnym zagadnieniem — n i e z w y k l e i s t o t n y m w sytuacji, g d y ubó
stwo materiału porównawczego stawia pod znakiem zapytania możliwość
i c h pełnej w e r y f i k a c j i — jest k w e s t i a wiarygodności poddanych analizie
(a więc już wstępnie — j a k to było wspomniane — przeselekcjonowanych)
opisów. W t y m aspekcie podzielić j e można na pięć zasadniczych g r u p :
6
W a s p e k c i e t e r y t o r i a l n y m o dostatecznej, a c z niepełnej bazie źródłowej, mówić
można w p r z y p a d k u regionów: За, 7b, 8-13, 16a-c.
90
LUDWIK
STOMMA
M a p k a I I I . R o z p r o s z e n i e opisów obrzędów związanych z wigilią św.
Andrzeja
1. Opisy o- w y s o k i m s t o p n i u dokładności, oparte n a względnie obie
k t y w n e j obserwacji, dokonane przeważnie przez zawodowych etnografów
czy folklorystów.
2. O p i s y folklorystów-amatorów, nadsyłane w odpowiedzi n a a n k i e t y
periodyków n a u k o w y c h czy p u b l i k o w a n e w prasie regionalnej. Odzna
czają się one w y s o k i m stopniem dokładności, ale obciążone są wyraźnym
s u b i e k t y w i z m e m w spojrzeniu na poszczególne elementy obrzędu.
3. Opisy kolbergowskie.
4. Opisy zamieszczane w prasie codziennej, kalendarzach, w y d a w n i
ctwach okazjonalnych, z myślą o popularyzacji f o l k l o r u , zawierające z r e
guły elementy dydaktyczno-polityezne. Są one przeważnie obszerne (te
t y l k o były uwzględniane), lecz rażą s u b i e k t y w i z m e m i n i s k i m stopniem
dokładności.
S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ
POLSKĄ
91
5. Opisy stanowiące uzupełnienie prac k r y t y c z n y c h dotyczących obrzę
dowości, m o n o g r a f i i regionalnych, opracowań krajoznawczych. Dokonane
są one przeważnie poprawnie, ale — ze względu n a swoje uboczne zna
czenie d l a poszczególnych prac — zdecydowanie mało dokładnie.
Rozkład ilościowy opisów pomiędzy w y m i e n i o n e pięć g r u p przed
stawia się następująco: grupa 1 — 421 opisów — 6,86% całej analizo
w a n e j bazy źródłowej; g r u p a 2 — 786 — 1 2 , 8 1 % ; g r u p a 3 — 1021 —
1 5 , 0 1 % ; g r u p a 4 — 1697 — 27,68%; grupa 5 — 2210 — 37,63%. N a j
bardziej wiarygodne opisy, należące do dwóch pierwszych grup, stanowią
więc zaledwie 19,67% ogółu. P r z y założeniu, że stać się one muszą za
sadniczą bazą źródłową, uzupełnianą je d ynie opisami z pozostałych trzech
grup, okaże się, iż p r z y b a d a n i u niektórych obrzędów (np. N o w y Rok,
M a t k a Boska Gromniczna, Niedziela Przewodnia) z d a n i jesteśmy na z n i -
M a p k a I V . Przyjęte g r a n i c e regionów wyszczególnionych w t a b e l i
92
LUDWIK
STOMMA
k o m y wręcz zapas źródeł, p r a k t y c z n i e (bez wzbogacenia go w w y n i k u
badań terenowych) uniemożliwiający postępowanie analityczne.
W tej. s y t u a c j i n a j p i l n i e j s z y m i postulatami wydają się dla badaczy
obrzędowości p o l s k i e j :
1. Opracowanie i w y k o r z y s t a n i e n i e d r u k o w a n y c h opisów obrzędów,
pozostających w zbiorach a r c h i w a l n y c h (bogatą i c h kolekcję posiada n p .
A r c h i w u m M u z e u m Etnograficznego w K r a k o w i e ) .
2. Uzupełnienie (drogą badań terenowych) istniejącej bazy źródłowej,
ze szczególnym uwzględnieniem terenów ziemi sieradzkiej, Suwalszczyzny,
województwa bydgoskiego i wschodniej części województwa lubelskiego.
3. Pełne w y k o r z y s t a n i e istniejących materiałów źródłowych d r u k o w a
n y c h i dalsze i c h poszukiwanie, ze szczególnym uwzględnieniem opisów
X V I I I - w i e c z n y c h i starszych, w y k o r z y s t a n y c h dotychczas n i e m a l wyłącz
n i e w pracach B y s t r o n i a i A b r a h a m a .
Przez w y k o r z y s t a n i e istniejących materiałów r o z u m i e m p r z y t y m n i e
t y l k o i c h uporządkowanie i weryfikację, ale przede w s z y s t k i m i c h k r y
tyczną analizę, prowadzącą do poznania s t r u k t u r y obrzędów — i c h sensu
i znaczenia. Prac o t y m charakterze m a m y b o w i e m w dotychczasowym
piśmiennictwie niezmiernie mało. Zdecydowanie za mało n a w e t w p r o
p o r c j i do- s t a n u bazy materiałowej, wliczając wszystkie tej ostatniej b r a k i ,
co dotyczy zarówno obrzędowości dorocznej, j a k i rodzinnej. Stan badań
a n a l i t y c z n y c h n a d tą ostatnią omówiony zostanie w najbliższym numerze
„Etnografii P o l s k i " .
7
8
Katedra Etnografii U W
N o w y Świat 69
00-046 W a r s z a w a
7
J . S. Bystroń, Dzieje
8
W. A b r a h a m ,
skiego
w Polsce,
małżeństwa
w
obyczajów
Dziewosłęb
w dawnej
— Studjum
Studia
nad historią
pierwotnym
prawie
prawa
polskim,
Polsce,
W a r s z a w a 1960.
z dziejów
pierwotnego
prawa
małżeń
polskiego,
t. 9, L w ó w
1925;
Zawarcie
tamże, t. 8, z. 2, L w ó w 1922.