Cyfrowa Etnografia

9cafea7d5275faba3f678bb7ce1ca28f.pdf

Media

Part of Kronika / LUD 1986 t.70

extracted text

Lud, t. 70, 1986

v. KRONIKA
KONFERENCJiA NT. PROBL£iMY KLASYFIKACJI
I INDEKSOWANIA
CAŁOŚCI EIDYCJI "DZIEL WSiZYS'DKLOH" OSKARA KOLBERGA
\(poZNAŃ 19 LISrrOp ADA li9i8i5)
Prace nad pełnym opracowaniem
i wydaniem całości materiałów
rękopis:11:"'-inych Oskara Kolberga doprowadzone
zostały do takiego momentu, w k:Ó:'y';l zagadnienie indeksów stało się problemem
niezbędnym
do rozwiązania.
Pr'1'.'/idłowJ
skonstruowany
zespół indeksów pozwoli na pełne wykorzystanie
tego gigantycznego dzieła jako źródła naukowego.
System źródłowy, jakim jest to dzieło, musi
być zaopatrzony
IV
odpowiednio
szeroki, o odpowiednim
stopniu szczegółowości,
czytelny i praktyczny aparat informacyjno-wyszukiwawczy.
Czynione do tej pory próby skonstruowania
takiego systemu
indeksów
dla
DWOK nie daly zad·owalających
rezultatów.
Sztywne i nieprecyzyjne
metody nie
mogły sprostać ogromowi samego dzieła. W końcowym etapie prac wydawniczych
konieczne stało się wypraco,vanie
nowej koncepcji indeksów, która maksymalnie
odpowiadałaby samemu dziełu i jego odbiorcom, Z p.owodu braku moźliwości opa:'cia się na gotowych i sprawdzonych
metodach indeksowania
tego typu materiałów,
koncepcję taką stworzyć należy specjalnie do tego unikalnego dzieła,
Jedną z pierwszych prób ruszenia z miejsca była zorganizowana
19 listopada
w Redakcji Dzieł wszystkich
Oskara Kolberga
w Poznaniu
konferencja
poświęcona tej problematyce. Ze względu na zlo;i;oność .poruszanej problematyki,
do udziału w konferencji
zaproszono naukowców
reprezentujących:
etnografię,
etnomuzykologię, filologię polską oraz folklorystykę
~ dyscypliny
naukowe,
dla których
dzieło Kolberga jest jednym z podstawowych
źródeł wiedzy. Obecni byli: zespól
fołklorystów
z Lublina
pracujący
nad Słownikiem
Etnolingwistycznym
Folkloru
PoLskiego (doc. Jerzy Bartmillski,
mgr Grażyna Bączkowska, dr Jan Adamowsk:):
dGc. Tadeusz Kłak oraz dr Dionizjusz Czubala
z Instytutu
Literatury
P.olskiej
Uniwersytetu
Sląskiego w Sosnowcu; etnomuzykolodzy
- doc. Ludwik Bielawski
z Wars/awy i dr Aleksander
Pawlak z P.oznania; etnogra£'owie - doc. Zofia 5taszezak i
gr Irena Kabat z Poznania -- redaktorki
Słownika
EtnoLogicznego
oraz
mgr C:zegorz Skalski z Poznania
i mgr Maria Niewiadomska
z Łodzi. Całość
spotkcaia Pi·zy;otował
zespół redakcyjny
(mgr mgr Agata Skrukwa,
Danuta Pawlak, Hanna Pa wIak, Elżbieta Miller, Jan Pałka i Witold Przewoźny).
Zap. 8szonyeh go.~ci powitał i przedstawił
Redaktor Naczelny Redakcji D\\'OK
prof. dl' Józef Burszta. NasItępnie mgr Witold Przewoźny
wygłosił dwa referaty:
"Zarys metod indeksowania
możli wy ch do wykorzystania
w DWOK" oraz ,,;VIateriał etnograficzny
w DWOK", W pierwszym przedstawiono
cele i zadania systc ..
mu indeksów ze szczególnym podkreśleniem
niezwykłości
całego przedsięwzięcia.
Indeksy DWOK powinny \)0wiem objąć całość dzieła Kolberga, scalić różnorodny
mate] iał w pewną całość źródła naukowego przy jednoczesnym
uniknięciu
ujednolicenia go. Indeksy powinny równieź odzwierciedlić
specyficzny charakter
dzieła
przy jednoczesnym
uwspółcześnieniu
terminologii
i klasyfikacji.
System indeksów
~nusi dać maksymalną
liczbę odp-owiedzi na wiel-okierunkowe
pytania
niejedno·racine j grupy {;dbiorców (musi zaspokoić wymagania naukowców
różnych dzie<lzin
humanistyki,
jak i odbiorców
zadających
pytania
w mniejszej
skali uszczegóło23'

356

KRONIKA

wienia, m.in. regionalistów,
działaczy kultury, sympatyków
folkloru i etnografii)
Omówiono nasItępnie różne metody indeksowania
- za pomocą klasyfikacji
i haseł
przedmiotowych.
Za najwłaściwszą
uznano metodę indeksowania
współrzędnego
z zastosowaniem
deskryptorów.
Jest to metoda umożliwiająca
budowanie otwartego, szerokiego i nowoczesnego
systemu informacyjnego,
który może być wykonywany konwencjonalnymi
ręcznymi
metodami
lub przy pomocy komputera.
Metoda ta polega na charakteryz.owaniu
treści dzieła za pomocą współrzędnych,
dających
się swobodnie kombinować,
słów kluczowych
lub deskryptorów.
Języki
deskryptorowe
posługujące
się indeksowaniem
współrzędnych
są obecnie powszechnie stosowane i wydają się być najnowszym
sposobem indeksowania.
Pozwalają one nie tylko na uzyskiwanie stosunkowo najlepszych
wyników wyszukiwa wczych, ale jednocześnie indeks taki jest dość prosty w użyciu dzięki posługiwaniu
się jednostkami
leksykalnymi
równoksztaltnymi
z wyrazami
języka natur<Jlnego.
W dalszej części zwrócono uwagę, że wszelkie ustalenia teoretyczne wielu dziedzin
humanistyki,
obejmujące
zagadnienia
językowe, klasyfikacje
i systematyki,
problemy definicyjne
i pojęci-owe oraz wszelkie problemy
powstałe
podczas bezpośredniego
procesu indeksowania,
muszą znaleźć rozwiązanie
dzięki stalej współpr;,cy z szerokim gronem specjalisltów. PrzedstLtwiono również propozycję podziału
prac na szereg etapów:
1) pogłębienie
konstrukcji
teoretycznej
poszczególnych
indeksów i dojście do
ustaleń wy jści-owych rozpoczynających
konkretne prace;
2) stworzenie odpowiedniego
aparatu naukowego - utworzenie zespołu indeksowegG - etnograf, muzykolog, folklorysta-filolog,
informatyk;
'3) gruntowna
analiza poszczególnych
części dzieła, jak wstępy, poszczególne
rozdziały, przypisy, mate.riał etnograficzny,
folklorystyczny
i inny, pod wzgłędem
jęqkowym,
ukrytych
i jawnych
struktur,
podziałów
i klasyfikacji.
Celem tej
części pracy byłoby wyszukanie
wewnętrznego
kodu informacyjnego
całości dzieła
i je-go .przeanali~owanie;
4) przystąpienie
do budowy
tezaurusa
DWOK, wyznaczenie
poszczegółnych
kategorii ich zasięgu i szczegółowości;
5·) po wszechstronnej
analizie skonstruowanego
tezaurusa można przysląpić do
właści wych prac indeksowych.
W drugim referacie
przedstawiono
schemat za wartości merytorycznej
całDści
wydanych dotąd tomÓ·,v. W schemacie tym uwzględniono
układ samego Kolberga,
a 'N niektórych
przypadkach
dokonano koniecznych
modyfikacji.
Material podzielono na 1-6 części, od WSItępÓW,poprzez poszczególne rozdziały, po materiały uzupełniające
i pomocnicze.
Omówiono
również najważniejsze
problemy
porUSZ::lne
w poszczególnych
częściach.
Na zakończenie
za.prezentowano
wybór materiału
leksykalnego obrzędu weselnego, wyodrębni·ony na podstawie opisu 15 wesel z różnych regionów Polski. Wybór taki pozwala przyjrzeć się charakterystycznemu
słownictwu i dokonać analizy całego materiału
informacyjnego.
M<Jteriał ten daje się
szeregować i klasyfikować.
Zaproponowany
wy"bór słownictwa
i próba jego analizy był jedynie materiałem warsztatowym
i pomocnym w ukierunkowaniu
dyskusji.
Dyskusja: Wszyscy zebrani potwierdzili
konieczność realizacji wyjątkowo trudnego etapu w pracach Redakcji oraz konieczność
wypracowania
własnej m€ltody
indeksowania.
Głosy dyskutantów
podzieliły się na dwie grupy: zwolenników maksymalnie
szczegółowego
indeksu oraz minimalistów
opowiadających
się za indeksem przekroj-owym
ze stałą listą gotowych haseł. Do pierwszej grupy należ.al
doc. J. Bartmiński
z zespołem. Zaproponował
on oparcie indeksu deskryptorowego

KRONIKA

357

na dwóch rodzajach haseł: a) deskryptory
wybrane z tekstu, b) deskryptory
oparte
:Ja metajęzyku
- języku powstałym
w wyniku interpretacji
badacza dla opisania
·.vartości symbolicznych.
W samym metajęzyku
należałoby
wprowadzić
kilka kategorii: funkcja tekstu (kategoria zewnętrzna);
intencja tekstu (kategoria wewnętrzna); gatunek genologia;
temat -- przedmiot
dzieła; postać. W dalszej części
dyskusji doc. Bartmil1ski Z\vrócił uwagę na różnokierunkowe
i głębokie
pCJtraktG',vanie dzieła Kolberga i s,iworzenie nowoczesnego
i czytelnego
systemu inforn~:\cyjnego. Nowoczesny i szczegółowy system wcale nie mu'si oznaczać, iż będzie on
mniej użytcczny - wręcz przcciwnie.
Doc. L. Bielavvski zwrócił uwagę na znakomitą intuicj<; i doświadczenie
Kolberga
w dziedzinie
systematyki
i klasyfikacji.
Jego ujęcie zagadnil~nia S till1owić mOLe doskonały
klucz do budowy
indeksów'.
Według doc. Biclawskiego
w pracy nad indeksami
należy wyjść od układu koj·,
bergawskiego - nicco zD1cdyfikow3nego -- sprawniejszego,
zbudowanego
przy pcinym wykorzystaniu
olbrzymich Lloświadczeń Reeakcji
w znajomości samego dzieła
Zaproponował
wyprac{lwanie
klucza - modelu całości DzieŁ wszystkich,
budowanego w dwóch etapach:
1) klucz ogólny, 2) klucz szczegółowy obejmujący
sy.ste.
matyki i klasyfikacje
szczegółowych
problemów.
Do konstrukcji
indeksów
i ich
opublikawania
w zupełności wystarczy oparcie się na kluczu ,ogólnym.
Da propozycji
tej dołączyli i inni dyskutanci
op·owiadający
się za mniejszą
głęb0kością przyszłych
indeksów. Jednak podcza's dyskutowania
propozycji
przedstawionej przez mgra Wi,to!da Przewożnego
udało się uzyskać kompromis
pomięcfzy
.':tronumi. Oka;:alo si<;, że naldy
zbudować model całości materiałów
w rozumieniu
Kolberga, a nasi<:;pnic dokonać burdzo szczegółowej
analizy poszczególnych
części.
Dyskutuj'lc
nad p<;szczcgólnymi punktami
drugiego referatu
zwrócono uwag~
na koniecznoś(- pn:Ccm;,;liwwunia kategorii regionu. Do bud-owy słewnika geograficzmego po~rzebny jest przynajmniej
dwupozi{)mowy
system KonfrontQwania
dany·ch.
Kolberg operował centrami regionalnymi
i wolał nastawić się na analizę centrów
niż p()grclllicz<l. W indeksie miejscowości
należy zróżnicować
miejscow·c;ściopisane
Vi td(ście
od tycI:, z których pechcdzi dany materiał oraz miejscowości
tylko wymienione w tekście. Pozo3taj~1 także miejscowości
wzmiankowane
jako miejs'cG\'ł.};ci mitologiczne _.- nazwy fikcyjne.
D:llsza część dyskusji oscyl0wała wokół poszczególnych
części zapr·oponowanego
mocelu Kolbergowskiet;o.
Omówi·ono więc po kvlei rozdziały dzieła zwracając
uwagę na naj waLniejsze problemy wynikające
ze specyfiki tematów tam po·ruszanych.
Głównym i nielozwiązanym
problemem,
który przewijał się w dyskusji, był zasięg
i glębokość indeksowania.
Ten węzlowy problem dla samej konstrukcji
indeksów
wymaga dalszych spotkań i dyskutowania
JUL szczegółowych
problemów
w wąskim
gronic specjalistów.
Najbliższe
spotkunic
poświęcone
indeksom
maleriałó\v
muzycznych wyznaczyli sobie etnomuzykolodzy.
Najważniejszym
efektem lego spotkania byłu włączenie się Redakcji do ogólnopolskiej dyskusji
nad systematykami
i klasyfikacjami
materiałów
folklorystycznych i etnograficznych
oraz rozpoczęcie współpracy przy two·rzeniu padwalin teoretycznych pod przyszły
system indeksów
DWOK. Tylko współpraca
z szerDkim
gronem specjalistów
może zagwarantDwać
sukces w tej pracy. Spotkanie
to przyniosło również cały szereg bardzo konkretnych
wniosków, częściowo tylko tu przedstawionych, a wytyczających
kierunki
prac w najbliższym
czasie. Budowa modelu
całości materiałów
kolbergowskich
i jego gruntowana
analiza przyniesie
już warsztatowy materiał, który służyć będzie do szeregu następnych
spotkań i dyskusji,
Witold

Przewoźny

358

KRONIKA

WYSTAWA

PT. "INDIAN-I:E AMlBRYKI POŁUDNIOWlEJ"

Rzeczywistość muzealna ostatnich kilku lat nic jest bogata w wystawy o tematyce amerykanis,tycznej.
Indianie
kontynentu
południowoamerykallskiego
nadal
stanowią zagadnienie niezwykle interesujące
nie tylko etnografów,
ale i przeciętnych odbiorców (adresatów
wystaw). Hasło "Indianie"
w odniesieniu
do Ameryki
Lacillskiej
koja'rzy się najczęś'ciej
z cywilizacją
Inków (Machu Picchu, quipu),
Azteków (skarby Montezumy) czy Majów (świątynie-piramidy),
Indian zamieszkujących bezkresne obsarzy lasów tropikalnych
utożsamia się z krwiożerczymi
"łowcami głów", Jivarosami,
zamieszkującymi
niewielki skrawek zachodniej Amazonii.
Powyższe, sterootypowe
wyobrażenia
kultur indiallsk~ch hispanoameryki
(szerzej patrz: Paradowska
M., Obraz Indian
Ameryki
Południowej
w Polsce
XIX-go
wieku, "Etnografia
Polska", t. 215 i 216) nie wytrzymują
próby czasu. Dostęp do fachowej literatury,
a także coraz liczniejsze badania tereno'.ve etnografów
oraz przedstawicieli
innych dyscyplin naukowych pozwalają na konfrontację
i korygowanie owych wyobrażell,
Istotną
rolę w procesie powszechnej
edukacji
naszego społeczcllstwa
mogą
odegrać m.in. krajowe muzea etnograficzne
posiadające
zbiory amerykanistyczne.
Czy w istocie ją pełnią'?
Dokonując
pr'zeglądu wystaw muzealnych
lat 70-tych i 8,0...tych można dojść
do niezbyt optymistycznych
wniosków,
Ilość ekspozycji
nieprzekracznjąca
li ezby
dziesięciu, jest nieproporejonalna
nie tylko do istniejącego
zapotrzebowania
na
tego typu wystawy, ale - i to sklania do smutniej'szych
refleksji _. w stosunku
do kolekcji amerykanistycznych,
upchanych
wsl(ydli wie w zakamnrkach
magazynów. Doprawdy, zadziwiająca
jest w tej mierze niechęć (?) czy też "niemo'c" (?)
części muzealników
do pokazania
całego bogactwa
zbiorów amerykanistycznych.
Wyjątkiem
są tu wystawy
monograficzne
poświęcone
współczesnej
kulturze
Indian Andów peruwiańskich
i boliwij'skich (Warszawa 19'79, POzn<Jll 19'80, Szczecin
19'80) oraz kulturze Indian P<Jnare z dorzecza Orinoko (Warsz<Jwa 1'98~).
Ekspozycją zasługującą
na szczególną uwagę, ze względu na specyfikę powstania zbiorów oraz ich zakres tematyczny,
jest wystawa pl. "Indianie Ameryki Pcludniowej"
z fotografii i zbiorów Borys<J Małkina, przygotowana
wspólnie przez
Muzeum Okręgowe w Tarnowie
i Muzeum Etnograficzne
w Kr<.lkowic. Wystaw<J
tu jest dopiero drugą próbą (pierwsza miała miejsce w l\!fl.)K \\' 197·7 roku) prezentacji bogatej kolekcji obiektów
etnograficznych
obrazujących
życie codzienne
autochtonicznych
miesz~ańców
kontynentu
południowoamerykaI1skiego.
Szczególnie
cenne m.in. ze względu na swój kompleksowy
charakter
są zbiory pochod ,ące od Indian Urubu, Tucuna, Cofan czy Noanama.
Autor zdjęć - Borys Małkin - jest postacią niezwyklą. Polak, obywatel amerykal1ski, ukończył po II wojnie światowej dwa fakultety, uzyskując doktorat z zakresu etnografii
i zoologii. PierWSze kontakty
z Indiana:ni
Karaja
znad rleki
Araguaia, Kuikuro i Waura w Alto Xingu w Brazylii (rok 1957) zapoczątkowały
wieloletnie studia nad kulturami
Indian Amazońskich.
Wielokrotne wyjazdy w teren umożliwiły B. Małkinowi dogłębne poznanie społeczności tubylczych. Spędził
wśród nich łącznie około 10 laJt swego życia, poznając ich zwyczaje, życie codzienne
i obrzędy (bliżej -patrz:
"Poznaj świat", nr-y z lat 60-tych i 70-tych; Burchard P., DżungLa za progiem, rozdz. pt. "BOIRY6", Warszawa H¥Nl; wywiad z B.
Małkinem w "Widnokręgach",
nr 5, 1976). Wśród różnorodnych
zajęć terenowych
- prowadzenie
badań oraz gromadzenie
etnograficznych
i zoologicznych materiałów m\[zl>.:alnych dla placówek w Zurichu, Bazylei, Wiedniu, Antwerpii,
Calgary,

KRONIKA

359

Phot'nix i innych - sporo czasu i energii poświęcał
na zebranie
wszechstronnej
dok;;mentacji
fotograficznej
i fiłmowej. Efektem tego jest zbiór liczący kil kadziesią1 :ysi<;cy zdjęĆ', a lakże 22 filmy etnograficzne,
nakręco:1e dla Instytutu
Filmów
Na~Kowych w GC<tyndze.
Część z nich - kilkaset f-otografiiaraz
obiektów Borys Małkin ofiarc\V:lł
\\. ],,\ach 70-tych Muzeum Etnograficznemu
w Krakowie.
,prezentowana
w Tarnowie (I - IN 19'8'5) część eksponatów,
zgrorr,adzonych
przez
B. !\'lałkina, z wielkim trudem mieści się w kilku salkach parterowego
dworku.
Ek~p'Jzycję otw;cra
kilkadziesiąt
fotogramów
prezentujących
fragmenty
zamierzchk.\ przeszlości cywilizacji andyjskich
oraz środowisko naturalne
(selwa, sawanna)
II~d;;.;n Amozonii, Gran Chaco, Mato Gr·oss-o i Ziemi Ognistej. Mapa Ameryki
Poludn:nwej
z naniesionymi
nań razwami
,plemion (okolo 30) pozw;lają
zwiedzają(y;~; :n zl.okalizo\\·cmie pochodzenia każdego obiek.tu i zdjęcia.
Przy takiej prezentacji
materiału
można zauważyć,
że pomimo pozornie jednoL~cgo środowiska,
w którym żyją tubylcy, ich kultury są lokalnie z·różnicO\vane.
Ind·~J.nie żyją w społecznościach
liczących od kilkudziesięciu
osób - jak Tapirape
x 3;azylii,
do kilku Jivaro w Ekwadorze
i Peru, czy kilkunastu
tysięcy j"k Vanomami z pogranicza
Brazylii i Wenezueli. Generalnie,
typ gospodarowania
- ':'rzedstawiony
w sali czwartej - pozostaje wspólny. I tak osoba zwiedzająca
wyc::;wc; zauważ;;, że większość; Indian zajmuje
się kopieniactwem,
łowiectwem
~v;JołĆJwstwem. Nieliczne
już dziś grupy
zajmują
się wyłącznie
zbieract\vem
: ,:-,yśliwstwenl.
Ziemię up;-awia Się .przy pomocy
zaost:-z·onego i hartowanego
w .'·?niu drewnianego
kija-kopaczki
przeznaczonego
do spulchniania,
po uprzednim
"'\"Y;:~':'c~o\Van:u
Podstawę
uprawy
stanowi
maniok, banany,
trzcina cukrowa. anan:1S. pap;;ja. tytoń i bawel-na. Zawieszona
na ścianach
sali brot'!, jakiej
:Jży·,'.·ają Indianle
do polowań,
to różnego rodzaju
luki, oszczepy i dmuchawki
z z"trutymi
ser·zalkami. Połów ryb odbYvva się przy pomecy
k{)s~y, zastawek.
cscicni, zatru·"'··ania ''vGdy lub haczyka i linki. Uzupelnieniern
diety są 0'.\'0C2, n<1~::,n.-.,grzyby zbicrane w lesie .
..sala trzecia pr'zedstawia
przedmioty
co.Qziennego uż.ytku, takie jak kosze, .plecion~;, gliniane naczynia, warsztat
tkacki itp. Są one przykładem
niemal peb'~ j
;;ar.;c..wy3tarczalllvsci
pa'i~czególnych grup indiaóskich.
Charakterystyczne'
uhory
i stroje oraz elementy
życia obrzędowego
~,n. in. j'1,trc;:nenty
m,nyczne)
wybranych
spokczncści,
szczelnie wypełniają
ścbny
drugiej
z knlei salki. Uwagc; zwraca obrzędowy
pióropusz Tapirape
z barwn'jch
piór papu~.:ch, a także korona Urubu również
z ptasich
piór. Martwe
zdawał·oby się
plT_dmioty ożywają \V \<1ńcach i obrzc;dach zarejestrowanych
na kliszy (szk-oda
tylk~), iż ze względów technicznych
jak i z powodu wysokich
kosztów nie było
możliwe przedstawienie
odbitek kolorowych).
Istotnym
aspektem przewijającym
się przez wystawę
są zmiany oraz skutki,
~p().''-odowane gvvaltownym zetknięciem się świata indiańskiego
z cywilizacją współcZl>ną·
'Sumując, całość, mogłaby pretendować
do miana pełnego przekroju
współczes"Y2h kultur Indian Ameryki Południowej
reprezentowanych
przez około 3,0 grup
et'-"'J-lingwistycznych,
które za kilka czy kilkanaście
lat zostaną wchłonięte
przez
nieustannie napierającą
cywilizację. Niestety, duże zagęszczenie fotogramów i obiektów. w sposób \",-yrywkowy i nie pełny, zaledwie sygnalizuje
pewne problemy
czy
zj;;·.·:iska. Podal nie rzecz ma się ze skromnym,
lecz o ciekawej szacie graficznej,
inf(,rmatorem
(tu: drobne korekty Indianie Yanomami,
do których
B. Małkin
je~zczt nie Jotarł, zamieszkują
pogranicze
Wenezueli
i Brazylii,
a nie jak po-

l,,~'-l.

360

KRONIKA

dano w tekście, pogranicze Brazylii i Surinamu, - Indianie Oyana zajmują oh"z.clr
połużony nie przy ujściu rzeki Marowijne, lecz w jej górnym biegu). Z powyższych
względów wystawę w tarnowskim
Muzeum Okręgowym
należy traktować
jako
sygnał-zwiastun
ekspDzycji zapowiadanej
od dawna, a mającej zaprezentować
całość kolekcji Borysa Małkina przekazanej
w darze krakowskiemu
Muzeum Etnograficznemu.
AutorDm wystawy. Marii Zachorowskiej
i Jackowi Kubienic, życzyć
należy, by w najbliższym czasie zamiar ten zre<:!lizowali.
Pobieżnie przedstawione
zbiory B. Małkin<:!, wzbogaC::lle m.in. XIX-,viecznymi
ekspontami kolekcji K. Jelskiego z terenów Gujany, są unikalne nic tylko ',v skali
naszego kraju. MożlivvOŚć dalszego ich powiększania
i uzupełniania
sugerowałoby
zorganizowanie stałej ekspozycji amerykanistycznej.

Jan1(S~

DZIEŃ MUZUŁMAŃSKI

Jaskulski

W PIENIĘŻNIE

iDnia Z8 IX 198'5 r. w Misyjnym Seminarium
Duchownym K,ięży Werbist~
w Pieniężnie miał miejsce Dzień muzułmariski. Z tej qkazji przybyli muzulmanie
p:;lscy z Warszawy, Białegostoku i Gdailska oraz zaproszeni goście.
,Dzień rozpoczęto Mszą św,' nec której byli obecnie wszyscy uczestnicy sesj'.
Mszy św. przewodniczylO.
Stanislaw Wyparło SVD, misjonarz pracujący od 20 lat
w Indonezji. Przedstawił konkretne przyklady współpracy mi(~dzy katolikami a IllUzułn~::mami, jak: pon',oc przy budowie obiek,iów sakralnych,
uczestnictwo duchownych obu religii \v \viGkszych ś'v'v~i~tacb, czy to chrześcij::dlSkich,
czy islarnskich
OLcjalnego otwarcia Dnia muzuhnaóskiego
dokonalO.
dl" H. G:oelb, dynJktor studiów Misyjnego Seminarium Duchownego w Pieniężnie. Puukreślił, iż płi1.szczyzną jedności i dialogu jest wiara w Jedynego Boga.
O. dr E. Śliwka, dyrektor J\lIu:ceum MisyjnD-Etnogl'afic:cncgo Vi Pieniężnie, zapoznał zebranych z genezą tego nidypowego
spotkania oraz nakreślił plany pe,'~pek~ywiczne spotkail tego rodzaju. Przedstawił
również cele, j'!.kie miała wystavva Koranu, ze zbiorów muzułmanów polskich, któ;'a była prezentuwana
IV muzeum w Pieniężnie od 15 VI 19'85 r. Podkceślił również, iż islam, podobnie jcck
chrzE'Ścijailstwo, nie uniknąl podziałów wewnątrzreligijnych.
Żywym tego przykładem jest obecność na sesji muzulmanów
sunnitów (islam ortodoksyjny)
oraz ~nuzulmanów Ahmadi (modernistyczny
prąd religijny odchodzący wyraźnie od 011llldoksji sunnickiej).
W dalszej części głos zabrali prelegenci. Jako pierwszy wyst,wił imam mgr
Mahmnd Taha Żuk, reprezentant
grupy muzułmanów
A'hmadi. Ukazał, iż hlam
to nie tylko religia, moralność, ale l"ównież system prawno-spoleczny
oparty na
świętej księdze - Koranie oraz na Sunnie, czyli tradycji muzułmaliskiej,
Przedstawił artykuły wial"Y oraz zasady, kitóre musi wypełniać pra',vowity muzułmamn.
Nakreślił także historyczny rys islamu. O wspólnotach Tatarów polskich w latac:l
1918 - 39 mówił dr Ali Miśkiewicz,
przedstawiciel
grupy muzułmanów
sunnitów,
adiunkt Pracowni Badań Regiona'lnych Instytutu
Historii Filii Uniwersytetu
Warszawskiego 'fI Białymstoku.
W Polsce północno-wschodniej
okresu międzywojen '

KRONIKA

361

nego Tatarzy tworzyli jedną z najmniejszych
grup etniczno-religijnych.
W granicach całcj Rzcczypospolitej
było ich ok. 6 tys. Kulturalnie
zbliżeni byli do Polaków
, Białorusinów.
Odróżniali
siQ od nich obrzędowością
religijną.
Inteligencja
tat:,rska mówiła jQzykiem polskim, a znała także francuski
i rosyjski.
Pozostali
mówili po białorusku lub używali dialektu kresowego. Mł.adzież uczęszczała do polskich szkół, gdyż wlasnych
Tatarzy
nie posiadali.
Języka arabskiego
i Koranu
dcwno w szkołach przyświątynnych.
W 192'5 r. zwołano do Wilna Ogólnopolski
Zjazd Muzułmanów.
::\'a Z]eWZle
powolano Muzułmailski Związek Religijny Rzeczypospolitej
Polskiej, zry\vając przy
ty:n wiQzy z zilrządcm duchownym
(muftiatem)
w SymferopJlu.
Utworzono autokef<llię związku uniezależniając
go od jakiejkolwiek
władzy religijnej muzułmanów
za granicą. Powolano także organ zarządzający
zwiclzku -- muftiat, po\\'icrzając
godność muftiego
doktorowi
nauk orientalistycznych
Jakubowi
Szynkiewiczowi.
Siedzibą muftiatu i nowo utworzonego
Związku Kulturalno-Oświatowego
Tatarów
Rzeczypospolitej Polski zostało Wilno.
W 19'3:6r. utworzono
w ramach l;) Pułku Ułanów Wileilskich szwadron
tata;:ski. Walczył on w kampanii wrześniowej,
a potem w II korpusie Polskim na
ziemi włoskiej oraz w I i II Armii Wojska Polskiego. Związek kulturalno-oś.',·iatiJwy
organizował
świetlice
tatarskie,
biblioteki,
amatorskie
zespoły artystyczne.
Wydawano także: "Roczniki Tatarskie"
(3 tomy 19'3C:'., 3\5, 3,g), miesięcznik
-"Życic Tatarskie"
(1. 19'3'1- 38) oraz "Przegląd Islamski" (kwartalnik,
lata 19·30- 37).
Ogromnie ciepło przyjQta została przez słuchaczy jedyna kobieta wśród prelegentów - D;~ennet Dżabagi Skibniewska,
z grupy muzułmanów
sunnitów, p2cagog, rcdaKtor, działacz społeczno-kulturalno-religijny.
Z wicIkim zaangażO\vanŁem
cmocjonalnym
opowiadała
o życiu muzułmanów
Warszawy 20-lecia mi(~dzywojennego, gdyż wią7.ało się to także z jej osobistymi losami. Dżabagi Skibniewska
jest
córką Wassan-Gireja
Dżabagi, redaktor'a naczelnego "Przegłcldu Islamskiego',
który
to pismo przcznaczone
dla społcczności
muzulmailskiej
wydawa.l w ~WarEziF\';e.
Osoba W. G. Dżabagi nadawała ten życiu inteligencji
tatarskiej
w stolicy. Wokół
jego domu zbierało się jej grono, do którego zaliczali siQ imamowie,
dyplcmaci,
literaci oraz takie osoby, jak ks. Z. Choromailski, późniejszy biskup sekretc:rz Episkcpatu Polski, czy prof. Alfred Górka, orientalista,
kierownik
Instytutu
WschJdniego, ktÓI'y w tym czasie miał siedzib(~ w Warszawie.
IW godzinach
pop~oludniowych uczestnicy Dnia muzułmailskiego
zwiedzili wystawę Koranu zc zbiorów muzułmanów
polskich. WystawQ objaśniali:
imam mgr
Mahmud Taha Żuk o'raz dr Ali Miśkiewicz. Na wystawie
zgromadzono:
teks,ty
Koranu z komentarzem;
Sunnę ,Alego zawierającą
wypowiedzi
Promka dotyczące
modlitwy, małżeilstwa,
nauki itp.; podręczniki,
przy pomocy których dzieci muzułmańskie zdobywały \v szkołach przyświątynnych
znajomość języka i pisma arabskiego oraz próbki pisma tychże uczniów z terenu Polski okresu międzywojennego.
Inną grupę stanowiły przedmioty
związnnc z kultem muzulmańskim.
Wśród nich
znalazły się m.in.: namazłyk - dywanik
służący do modlitw, który ma wyrażać
skupienie i cderwanie
modlącego się od otaczającego
świata;obrzędov;e
nakryc' e
głowy imama mULulmallskiego; tazbich - różaniec o 9'9 paciorkach,
na którym
odmawia się 1919imion Boga zawartych
w Koranie; chama ił - zbiór modlib:
rytualnych; korzeil z Mekki przywieziony na pamiątkę przez pielgrzymów oraz muhiry - ozd·obne wersety z Koranu. Prezentowane
były także pamiątki
i zdjęcia
dotyczącc islamu wraz z czasopismami
wydawanymi
przez polskich muzułmanów.
Dzieil muzułmailski był również dniem zamknięcia tejże wystawy. Zwiedziło ją od
chwili O'~W"';~laponad 20 tys. osób.

362

KRONIKA

Po zwiedzeniu wystawy wznowiono sesję. Wiceprzewodniczący
Gdai1skiego Oddzialu Polskiego Towarzystwa
Orientalistycznego,
mgr Maciej Konopacki, z grupy
muzułmanów
sunnitów,
zapoznał obecnych
z waI1tościami polskiego orientu. Na
północnym wschodzie IRJzeczypospolitej można było spotkać mozaikę religijną: kat{)licy, Zydzi, muzułmanie.
Pośród róż'nych religii przyszły, szeroko pojęty ekumenizm kreślił swe niepisane zasady. ,Ta osobliwa aura Wilei1szczyzny oddziaływała
na twórców, np. na Słowackiego,
który wyraził to w poemacie Beniowski,
czy
na Cz. Miłosza. Korzystanie
z dziedzictwa
więcej niż jednej kultury i gromadzenie
wartości
z kilku jednocześnie
:Hębów cywilizacyjnych
za wsze wzbogacało
ludzkość. To co muzułmańskie,
nie łączy się z tym co polskie w sposób mechaniczny,
poz\valający
na rozgraniczenie
dwóch części mówił Ahmad Misbah, z grupy
muzułmaów
Ahmadi, z Warszawy. 'Przedstawił
duchowość
muzułmanów
polskich
w aspekcie spotkania
-clwóch kultur. Uwagi jego mialychar<lkter
hipote,tyczny. /
Opierając się na analizie pisma "Al-Islam" (wydawanego
w formie biuletynu P,'Z2l
muzułmanów
Ahmadi w Warszawie) próbował wykazać budowanie
swego rodzaju
subkultury
łączącej w sobie d wie kulturowe
tradycje.
Uważał, iż bad:mia poró',\,nawcze z muzułmanami
innych kręgów kulturowych
pozwo.liłyby uzyskać to, co
sprawia, iż muzułmanie
polscy różnią się od swych współwyznawców
z z-agrtinicy.
Poruszył także problem Polonii muzułmai1skiej,
twierdząc,
że tożsamość polskich
muzułmanów
okazuje się trudna do utrzymania
poza granicami
kraju.
Jako ostatni z prelegentów
wys,tąpił Selim Chazbijewicz,
z grupy muzuln~anó\' ...
sunnitów, literat i poeta, który przedstawił
myśl mesjai1ską muzulmanów
polskich.
Wszystk:e kierunki mistyczne zakładają, iż nosicielem tajemnicy,
która daje wręcz
nieDgraniczoną
moc, będzie Mesjasz (Mahdi). On przygotuje
ludzi do wype1'lienia
się cLasów i sądu' ost.atecznego oraz zaprowadzi
prawo Jedynego
Boga: Podczas
swego ',vystąpienia wskazywał na przykla-cly istnienia tradycji
mesjańskiej
w polskiej poezji tradycja
mickiewicz.owska.
Mesjanizm
tatarski
ma swp korzenie
nie tylko w idei religijnej, ale także w idei współistnienia
i \\'spółpl'zenik'lnia
dwóch
kultur:
azjatyckiej
i europejskiej.
Jest pro,pozycją kuntcrnplacjI
własnej
natury
w relacji ze światem, Kończąc swoją prelekcję powiedział:
"Żyde polskich Tatarów jest przykładem
na to, że można być w każdym calu Europejczykiem,
zachowując rdzei1 islamski - na dnie duszy ukrytą tęsknotę stepu".
Wystąpienie to wzbudziło ożywioną dyskusję, po której głos zabrał mgr M. Kcnopacki. Podzielil się swoimi refleksjami
na temat Dnia muzułmańskiego
Of'll
w imieniu prelegentów
podziękował organizatorom
za zaproszenie.
Podsumowując,
,o. mgr M. Faliszek, rektor seminarium,
powiedzi'lł, iż tego dnia
spotkaliśmy
się z jednym wielkim świadech/em
wiary, :Na zakoi1czenie wystąpi!
o. dr K. KeJer, wiceprowincjał
werbistów
i z'lznaczył, że dzięki temu wyją::kowemu spotkaniu
mogliśmy pogłębić pojęcie dialogu. Stwierdził,
iż "Demon nietolerancji
i fanatyzmu
dzieli i niszczy wiele spoleczności. Dlatego dob,Zl' byłoby,
gdyby to spotkanie nauczyło nas tolerancji, która jest punktem wyjścia do wspólnego działani,a ludzi ,o różnych zapatrywaniach".
Sesję ubogaciły modlitwy muzułmanów i katolików oraz wieczorny film na temat islamu.
Wystawa oraz Dzień muzułmai1ski zostały zorganizowane
w 20 lat po ogloszeniu przez Sobór 'Wa1tykai1ski!II
deklaracji
o stosunku
Kościola do religii niechrześcijańskich
(2:8 XlS65
r.) i byly konkretną
realizacją
uchwal soborowych,
Organizatorom
chodziło o zapoznanie uczestników z islamem oraz Koranem i przez
to ułatwienie
wypacowania
postawy swcunku
i tolerancji wobec wyzn'lwców innych religii. Wystawa miala ukazać przeszlo'ść tatarskich
wyznawców
Allaha od
.sao lrt zamieszkujących
Polskę, których liczba obecnie nie przekracza
3 ty.>. Dzień

363

KRONIKA

m:.:zulmański slużyl też m.in. przygotowaniu
kleryków seminarium
misyjnego do
przyszłego już bezpośredniego
kontaktu
z wyznawcami
islamu w krajach
nmyjnych.
Uczestnicy żegnali się z nadzieją na przyszłe tego rodzaju spotkania.
Więcek

SŁawomir

WS,pOLPRACA
1M.

A.

NAUKOWA

!VIICKI@WIOZA
NAUKI

I SZTUKI

MIĘDZY

A

INSTYTUT8M

1NSTYTUllEM

ORAZ

KATEDRĄ

E'I1NOLOGII

Syn

UNIWERSYTETU

BTN10LOGJ;I

SElRBSKIEJ

EllNOIJOGIl

UNIWERSYTETU

AK'A:DEMII

,W BELGRADZIE

Rezultatem
współpracy
zapoczątkowanej
we wrześniu
1981 r. w Poznaniu!
byl, drugie sympozjum, które odbylo się w dn. 15 - 22 X 198'2 r. w Prijepolju,
x ,:ugosla wii.
Kluczowy problem podjęty na sesji dotyczył znaczenia
kultury
tradycyjnej
.•.. iyciu wspólczesnej rodziny wiejskiej. Z tym zagadnieniem
były związane w za:,acizie wszystkie wystąpienia etnografów jugosłowiańskich
i polskich.
\V,prow,adzenie do sesji stanowił referat prof. dr hab. Z. Jasiewicz<l pl. Tradycja
:() zyciu rodziny
wiejskiej
jako przedmiot
badait etnologicznych,
który za wiera!
Pi'opozycje dotyczące zakresu, celów i założeń badań rodziny wiejskiej
',v kon~ek~cie różnego ujmowania
pojęcia tradycja .. Wspomniane
propozycje
wstaly
za!)~"zentowane na materiale
empirycznym
uzyskanym
na wsi wielkopolskiej.
Pozostałe referaty udnosiły się do różnorodnej
tematyki, toteż dla celów roooczY2h
można je omówić IV czterech grupach. I tak w zespole pierwszym
trzeba
"'·y::'.ienić trzy wystąpienia.
Prof. dr -N. Pavković w ·re.feracie Tradycyjn€
prawo
:1 '<spółczesnel rodzina wiejska mówił o tej części .pr.awa zwycz<ljowego, któl'a re.g:.:l.)wala stosunki prawno-własnościowe
w rodzinie. Następnie dr A. Brencz w wystąpieniu Tradycja
a wspóŁczesność w wyposażeniu
wnęt.rz próbował ·odpowiedzieć
ca j)ytanie, jakie elementy
tradycyjne
przetrwały
do ch wili obecnej w z,akresie
""y;>osażenia mieszkań, zestawiając
dwa wzory, jeden odnoszący się do p~'ze3i;r·ści - opracowany na podstawie literatury,
drugi - współczesny - zbudowany
na oazic materiałów
terenowych
zebranych
w Wielkopolsce.
Natomias;t ,problem
.\Ia.:li.a w życiu rodzinnym
zreferował
dr M. Buchowski,
który porównując
dwa
myjele (częstotliwości
oraz treści praktyk
i przekonań
magicznych):
zrekonstruo",",,;'1Y (w oparciu o XIX-wieczne
przekazy) i współczesny, wysu wal konkluzje
co
d) :niejsca magii i praktyki
magicznej w życiu współczesnych
rodzin wiejskich.
Tematyka grupy drugiej
związana była z ,obrzędowością rodzinną,
z ukaza;Jiem z jednej strony treści tradycyjnych,
z drugiej natomiast
przemian
dotyczącyó analizowanych
zachowań
obrzędowych
i rytualnych.
Prof. dr P. Vlahović
\\' ·.,·ystąpieniu pt. Rola zwyczajów
i świqt w życiu współczesnej
rodziny
serbskiej
zAl'aca! uwagę - poza ową rolą - na s.amą kwestię rozumienia zwyczaju i święta
w e:nologii serbskiej. 'Referat mgr ,M. Malesević
i mgr D. Bratić odnosił się do
!

"Lud"

t. 66, 1982, s. 360 - 362. Rezultatem

naukowym

melle
tradiclonalnom
porodlCnom
żivotu u Srblji
"Posebna
izdanja kniga" nr 25, Beogard
1912.

tego

i Potjskog,

spotkania

jest

pod

P.

red.

publikacja
Vlahovića,

PrO,

SANU,

364

KRONIKA

Obchodów
urodzin
w Serbiti, ze szczególnym
podkreśleniem
funkcji obrzędu uradzinowego w zróżnicowaniu
na jego dwie fazy: starszą (z lat 50-lych) : współczesną. W końcowym wystąpieniu
z tej grupy dr I. Kovacević
dowodził m;n. dl:.lczego można obrzędy
świętojańskie
traktować
w pewnym
sensie jako obrzędy
przejścia.
Następny zespół referatów
dotyczył, generalnie
rz·ecz biorqc, aktywno~ci kulturalnej rodziny wiejskiej. Pro£. dr J. Burszta w wystąpieniu
pt. Przemiany
folkloru
rodzinnego
podkreślił
wlę f.olkloru, jego przemiany
oraz scharakteryzował
współczesną postać folkloru i jego funkcję w życiu redziny. N<Jtomiast na Specyfice aktywności
kulturalnej
w rodzinie
chlopskiej
skupił uwagę doc. dr hab. B. Lnctte ukazując, jak przejawy aktywności
kultur<Jlnej uja wni<Jją zależności między
uwarunkowaniami
społeczno-ekonomicznymi
a potrzebami
kultur.alnymi i ich -realizacją. Dr J. Bednarski
zaś poruszył
kwestię konsumpcji
kulluralr.ej
\V
rodzini2
badając ten problem w kontekście traDycji.
Os;tatni blok tematyczny
poświęcony byl roli tradycji w rodzinie jako grupi'2
społeczno-kulturowej.
O Zmianie
w strukturze
wspót<:zesnej
rod::iny
1()iej~kicj
w Serbii
mówiła dr M. Radovanović
analizując
porównawcze
zestawienie
rodzin
wiejskich z lat '50-tych i 'SO-tych. Dr D. Drljaca zwróci! nalomiast uwagę na zjawisko łączenia we wschcdniej Serbii nicspokrewionych
pojedynczych rodzin w większe zespoły, podkreślając
przyczyny tego zjawiska i wydobywając
jego cechy charakterystyczne.
Mg·r L Kabat mówiąc a Doborze małżonka w spoleczności wiejskiej
wysunęła trzy kwestie, które mogą rzutować na wyniki badań: wkres wykorzystywanych
źródeł, modyfikującą
rolę przymusu
społecznego wobec krY'tcr:ów doboru malżellskicgo
i na ekonomiczną
stronę zagadnienia
oraz trudności
z odróżnieniem wyborów malżeilskich podyktowanych
zaangażowaniem
emocjonalnym
b'ldż
pozacJsobislymi uwarunkowaniami.
Natomiast
mgr Z. Divac poruszyla zag<Jdnienif
stosunków
społecznych
malżonków
w rodzinie. Podstawę
,malizy stanowily dwc:
rnDdelc rodziny: tradycyjny i współczesny.
W ogólnej dyskusji zwrócono uwagę na następujące
zagadnienia:
tcoretyczm·.
tj. dotyczące samego rozumienia
modelu rodziny tl-adycyjnej
i współczesnej
oraz.
systemu wRrtości w rodzinie wiejskiej i sz·czegółowe, związ;Jne np. z pozytywnym
i negatywnym
sankcj-onowaniem 'Przestrzegania
regul świątecznych,
a także dyskutowano kwestię wpływu emigracji zarobkowej na stosunki rodzinne.
Osobną uwagę na sympozjum
poświęcono omówieniu
dalszej współpracy
n,\Ukowej. Ustalono, iż materiały
z tego spotkania
zostaną przygotowane
IV
języku
poLkim i opublikowane
w P-oznaniu. Dalej podkreślono,
że po etapie wzajemnegG
informowania
się o Dotychczas·owych osiągnię·ciach, cZ<JSjest przejść do ctc:pu nastQpnego, tj. równoległych
badań w Serbii i Wielkopolsce. B<ldania le pro\','udzcne
byłyby w oparciu o wspólnie przygotowany
kwestionariusz,
którego tel-'1aty szcz'~gółowe analogicznie
realizowałaby
zarówno strona serbska, jak i polska.
Poza sympozjum
etnolodzy wzięli także udział w nastQpujących
spotkaniach
w Belgradzie: 1. w posiedzeniu plenarnym
Instytutu
Etnologii Serbskiej Akadem~;
Nauki i Sztuki z okazji jego 3!5-lecia, na którym prof. P. Vlahović wygłosił referat
poświęcony tej r·ocznicy. 'P.odczas uroczyS!tośc i Profesorowi P. Vlahovićowi w imieniu J'M Rektora UAIM Profesorowie
J. Burszta
i Z. Jasiewicz wrQczyli medal "Za
zasługi dla UlAM"; 2. z pracownikami
:Muzeum ,Etnograficznego,
zapoznając
siG
z działałnością
i wydawnictwami
Muzeum; 3. z pracownikami
Katedry Etnologii
Uniwersytetu,
ktllrzy referowali osiągnęcia naukowe i dydaktyczne.
Trudno oddać w sprawozdaniu
serdeczną i koleżeóską atmosferę, jaka towarzyszyła orr,awia"lemu
sympozjum.
:Złożyły się na nią dodatkowo
zarówno miejsce

365

KRONIKA

obrad, tj. Dom Kultury z pięknymi wnętrzami,
wycieczka zorganizowana
szlakiem
miejsc i obiektów zwązanych z dziejami i kulturą PrijepO'lja i okolicy oraz zwiedzanie zabytków Belgradu.

*

*

*

W nawiązaniu
do postanowień
H sympozjum 2 doszło do !trzeciego spotkania
2'6 V -:) V,I ] 9184 r. w Poznaniu, same obrady zaś odbywały się w odtworzonych wnętrzach zabytkowej bażantarni w Czerniejewie.
Trzecie sympozjum skupiło si~ na dwóch 'blokach tematycznych
jako prablem<1ch porównawczych
badań etnologicznych:
]. obrzędnch przejścia
i 2.. kulturze
miasta. Otwnrcia symp-ozjum i wpl"Owadzenia do problematyki
dokonal prof. dr
hnb. Z. J<1sicwicz.
Punktem wyjścia d{) pierwszego zespołu referatów było wystąpienie dr M. Buchowskiego -- Obrzęd przejścia. Próba .int:erpretacji
najW:lżniejszych
koncepcji
et:lIologic:::nych".
Kilku naSltqpnych referentów
wskazywało
na konkretne
obrzE;dy,
które mogą być: kwalifikownne
jako obrzędy przejścia. I tak mgr Z. Divac mówic;c
o adopcji jednostki oparła się na opublikowanym
materiale z II poł. XIX i I poł.
XX \':. konstruując
dwa formalne modele tego obrzędu: adopcję jako obrzęd rodzinny : kościelny i wyodrębniając
jednocześnie
w nich te elementy, ,które wskazywały na ad{)pcję jako obrzęd ·przejścia. Na obrzęd pogrzebowy w P{)lsce zwrócił
li wagę dr A. B;'encz
naświetlając
go z punktu widzenia teorii obrzędów przejścia
i podkreślając
społeczne znaczenie tego ·obrzędu w trzech k{)ntekstach:
zmarłego,
jego t'{)do;o:iny
i społeczności. Profesor dr N. Pavković wskazał na pojedn<1nie w krWawej zeE1ście jako na obrzęd przejścia i trwania analizując
trzy fazy pojednania
w modelu s,tworzonym na bazie dwóch opisów żródłowych
z XIX w. Wreszcie
mgr D. Bratić w referacie Podział zadrugi jako obrzęd przejścia
poddała rozważ,':1iom tradycyjny
obrzęd, który towarzyszy
rozpadowi
istniejących
i tworzeniu
nowych kolektywów
rDdzinnych. Posłużył temu materiał
z XIX i pocz. XX w.,
na podstawie którego skonstruowano
modeł idealny tradycyjnego
obrzędu z punktu
\vidzenia {)brzc;dów przejścia. Powyższe wystąpienia nie wyczerpały tematyki. Także
niektóre aspeklty obrzędu weselnego zostały poddane
analizie. Dr. L Kovacević
w miejsce lud·owej interpretacji
zjawiska niszczenia przedmiotów
w obrzędzie weselnym zastosował postq.powanie mające na celu wyodrębnienie
trzech f.az charakterystycznych
dla obrzędów przejścia, w których niszczenie przedmiotów
podkreśla
p~zechodzenie z jednej fazy do drugiej. Natomiast
mgr L Kabat w referacie Obw dn.

rzędou;ość

weselna

jako

Wyraz

przemian

statusu

społecznego

mężczyz.ny

i kobiety

próbowała odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu obrzęd
\veselny oddaj·e rze·czywisty status spoleczny mężczyzny i kobiety na wsi, a w jakim jest on tylko przejawem przeżytkowej
ideologii. Z kolei na Obrzędy przejścia
11 Polal(ów
w Jugosławii
zwrócił uwagę dr D. Drljaca, który poprzez ukazanie
selekcj: elementów
w obrzędach
rodzinnych
podkreślił
żYlvotność i kontynuację
naważniej-szych z nich, analizując
je jednocześnie
przez pryzmat teorii obrzędó.v
p,zejścia. Doc. dr hab. B. Linette zaś w referacie
Nowe obrzędy
przejścia
we
lcspólc.zesnej kult:urze polskiej
przedstawił - na przykładzie
dwóch zachowań obw środowisku

wiejskim

'Rezultatem
II sympozjum
jest publikacja
Kultura
tmdycyjna
w życiu WSPó!czzsnej rodZiny u:lejskiej. Z polskich i serbskich badań etnologicznych,
pod red. ·Z. Jasiewicza,
P. Vla.hovića, UAM, Poznań
1986.
.
'Referat
ten został opublikowany
w "Ludzie"
t. 69, 1985, s. 63 - 73.

366

KRONIKA

rzędowych
(komunii św. i absoJu1torium) problem powstawania
nowych śW.leckich f.o~·mobrzędowych
związanych
z faktem przejśda
i zmiany statusu społecznego. Zamknięcie niejako pierwszego bloku tematycznego
stanowił bogato ~1'1strowany wykład prof. dr S. Knezević pt. Symbolika
lU obrzędach
przej:icl(1
,w ,dyskusji zwracano uwagę na wiełe kwestii szczegółowych. Poruszono ll:,.n
problem żałoby w polskiej kulturze ludowej i u Słowian pd" zagadnienie
wy tączenia zadrugi
ze
społeczności
lokalnej,
sprawę
relacji
zabójca-rodzinn
of.\ry
w krwawej zemście, zagadnienie genezy symboli w obrzędach przejścia czy KweitlĘ
pJstrzegania
nowych znchowal1 obrzędowych.
N.a drugi blok tematyczny
złożyły się trzy referaty, Dr M. Radovanović
mówiła o doświadczeniach
wynikających
z badań porównawczych
nad współczemą
rodziną w mieście, osiedlu podmiejskim
i na wsi w pd.-zach. Serbii. Doc, dr helO.
A. Szyfer w wystąpieniu
pt, Problemy einolog,icznych badań nad malymi miastami
lU Polsce wysunęła
tezę, iż małe miasto jako swoi'stą społeczn-GŚć lokalną o określonej kulturze tradycyjnej,
można badać metodami etnologicznymi.
~at<>miast peof
Z, Jasiewicz wskazał na Wielkie miasto jako przedmiot badań etnologicznych.
W podjętej
dyskusji mówiono o sprawach
metodycznych
związanych
z tego
rodzaju badaniami:
znstanawiano
się nad zasadami kwalifikowania
terenu do 'Jadań oraz doboru próby, zwracano uwagę na zna'czenie uwnrunkowań
historycznych
w badaniach
małych miast, debatowano
nad przyczynami
zainteresowania
sic :e:nologii kulturą mias ta,
Do tradycji omawianych
sympozjów należy już planowanie
i uzgadnianie PCf)gramu dalszej współpracy. W wyniku rozmów sporządzony
został protokół, który
stanowił m.in. o tym, że strony pozytywnie
oceniają
dotychczasową
\\'spółpr3c~
i postanawiają,
że swoim macierzystym
instyrtucjom zapraponują:
l. kontynuo'NaGie
współpracy naukowej, 2. opubEokowanie referatów
z IlIsympozjum,
3. przystąpienie do przygotowania
programu porównawczych
badań poświęcony'ch etnologii miasta (teoretyczno-metodologicznym
problemom etnologii miasta, kulturze miasta, etnologicznym badaniom nad rodziną miejską), 4. przedyskutowanie
i ustałen;e za1ożeń i procedury badań porównawczych
nad miaSitem na kolejnym spotkuniu naukowym w Jugosławii, 5. tworzenie warunków
i zachęcanie dD pDdejmowaniu pr=tc
\V
post.aci wspólnych
opracowań
naukowych,
6. informDw:mie
o pro',vadzonych
wspólnie pracach
w zespole polsko-jugosłowiat\skim
w czasopismach
nau:wwych
obu kr,ajów,
!Uzupełnieniem
tego spotkania
naukowego
były wycieczka bryczkami
d07.abytkowej
zagrody leśnej, zwiedzanie
stadniny
koni, muzeum pojazdów ;';onnych
i p::tłacu w Czernieje wie oraz z\".'iedzanie Torunia i Kruszwicy,
Irena

2'0 LAT

,POI>YPLOMOVv'EGO STUDIUME1T.NOaRAFH
Sprawozdanie
z sesji naukowej

UMK

W

Kabat

TORCN,W

Dnia 7 wrześllia 1935 r, na Uniwersytecie
Mikołaja Kopernika w Tonniu
od·
była się sesja naukowa
na lemat: ,,20 Jat Pv,dyplomowego
Studium
Etnograf:;
\\7 as,pekcie zaspL kajani,a
kuJ:Ulalt:ych potrzeb społeczeń'stwa" połączona ze zjazde;n
absolwentów
tegoż Studium.
Po<typło'llr.ve Studium Etnografi zostało powołane do życia zarządzen;e:n
Mi-

KRONIKA

361

nisterstwa Szkolnictwa Wyższeg'o z dnia 12 kwietnia 1!}65 r. z inicjatywy
p:-of. dl'
Jadwigi
Klimaszewskiej,
ówczesnego
,kierownika
Katedry
Etnografii
UMK. Do
chwili obecnej jest to jedyne tego typu Studium w Polsce. W odróżnieniu
od innych studiów podyplomowych,
k,tóre mają na celu pogłębienie
wiedzy słuchaczy
w z"kresie swojej specjalnosci,
Studium
to kształci osoby nie posiadające
wyksztalcenia etnograficznego,
a związane z etnografią poprzez swą pracę zawodową.
Do roku akademickiego
19812/83' Studium
to było dwusemestralne.
Obecnie
nauka na Studi um trwa 3 semestry, a zajęcia odbywają się raz w miesiącu p~'zez
3 dni. Warunkiem ukończenia Podyplomowego
Studium Etnograf! jest zdanie trzech
egzaminów końcowych (ze wstępu do etnografii,
z etnografii
Polski oraz do wyboeu - z muzealnictwa
etnograficznego
lub z folklorystyki)
i przedłożenie
pracy
seminaryjnej
opartej albo na wlasnych badaniach
terenowych,
albo na literaturze.
Kandydaci
na Studium reprezentują
głównie 4 grupy zawodowe. Są to mianowicie prucownicy muzealni, nauczyciele, pra-cownicy domów i ośrodków kul:ury
orn pracownicy "Cepelii", chociaż p'zyjmowani
byli także pr7.cdstawiciele
innych
zawodów, np, dziennikarze,
pruc·ownicyRadia
i Telewizji czybiblioteka,ze.
W ciągu 20 lat przez Studium przewinęlo się ISRl osób rekrutujących
się z terenu całego kraju, zas 13'5 c.iób otrzY<11ało dyplom ukoi1czenia Studium. OkJio 10
osób ze 13i5 dyplomantów przybyla na jubileuszowe spotkanie,
Uczestników
sesji powitała doc. dr hab. Teresa Karwicka
Kiero'Nnik Zakładu Etnografii UMK i Podyplomowego
Studium Etnografii powierzając
prze\\'odnictwa obrad doc. dr hab. Włodzimierzowi
Winc!awskiemti
prorektorowi
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Po powitalnym
przemówieniu
prorektora
i odczytaniu listów gra,ulacyjnych
referaty wprowadzające
do dyskusji wygł-osily: prof. dr
Jadwiga Klimus~ewska, prof. dr Maria Znamierowska-'Prufferowa
oraz doc. dr hab.
Teres3 Karwieka.
Prof. Jadwiga Klimaszewska
w referacie
.,Integrująca
rola etnograf::
w studiach nad kulturą"
zwróciła uwagę na powiązania
etnografii
z innymi dyscyplinami n<Jukowymi, takimi jak archeologia
czy socjologia i na pożytki 'Nynikaj'lce
z tych rJJwiązań dla kultury. Prof. Ma: ia ZnamierowsKr.-P',·ufferowa
w referacie
.,W poszukiwaniu
słusznych dróg" wskazala na potrzebę energicznego
i systematycznego rutowania
zubytków kultury ludowej w terenie i na rolę jaką w tym
względzie mają do odegrania działacze kulturalni,
spośród k,tórych w dużej m'erze
rekrutują
się absolwenci Studium. Doc. Teresa Karwieka
w referacie ,,20 lat Podyplomowego Studium Etnografii. Założenia, -cele, realizacja" przedstawiła
Za-letnią
historię Studium omawi'ljąc rodzaj i liczbę prowadzonych
zajęć w poszczegółnych
latach, anulizując s.kład osobowy słuchaczy Studium ze względu na reprezentalywno~ć poszczególnych grup zawodowych i zasięg terytorialny,
z którego słuchacze się
wywodzili ar·uz zasygnalizowała
trudnosci, z jakimi boryka się kierownictwo
Studium wspominając
m.in. o zbyt szczupłym zaopatrzeniu
biblioteki Instytutu Archeologii i Etnografii
oraz o niemożnosci
zapewnieni3
słuchaczom
Studium
'locI ;,;ów
w Domach Studenckich.
W kolejnym punkcie programu prof. dr Jadwiga Klimaszewska
odebrała z rąk
p~'orektora UMK "Medal za z,asługi położone dla rozwoju Uczełni". Na zakończenie
pierwszej czę~ci obrad wręczono dyplomy ukończenia Studium absolwentom
z roku
ak. 1!HM/S'5.
W ·toczącej się po przerwie dyskusj.j wypowiadali się absolwenci Studium Jraz.
zaproszeni goscie: mgr Jerzy Kwiatkowski
- artysta plas,tyk z Warszawy, :ngr Benedykt Malinowski dyrektor
Kaszubskiego
Parku J':Łnograficznego '.ve Wdzydzach hi~zcvskich,
mgr Ba'rbara Zabel pracownik
Muzeum Oręża Polskiego.

368

KRONIKA

w Kołobrzegu,
mgr Józef Daniel będący jednocześnie
nauczycielem
w Liceu;n
w Grudziądzu
i pracownikiem
Muzeum w Grudziądzu,
mgr Roman Tubaja 'dyrektor Muzeum Etnograficznego
w Toruniu, mgr Teresa Stokowska - pracownik
"Cepelii" z Wars·z,awy, mgr Zdzisław Zgierun - Konserwator
Zabytków z Torunia.
mgr Hanna Serwińska
- pracownik
naukowy W:S.P w Bydgoszczy, mgr Barb:lra
Chludzińska
- pracownik
Ośrodka Kultury z Węgorzewa oraz mgr Wucław Łukaszewicz - pracownik
Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego
"Rzut"
w TOTuniu.
Starano się znaleźć odpowiedź na dwa pytania: o ile zdobyta na S,\udium wiedza przydatna jest w wykon:ywanej pracy zawodowej oraz w jaki sposób k,;ztaltowa(~ program
zajęć, aby dostarczyć
słuchaczom
najpotrzebniejszych
wiadomości.
JakD zagadnienie do dyskusji postawiono też sprawę wykładów ze wstępu do etn')grafii dotyczących zagadnień teoretycznych
z ;~akresu kierunków
i metod etnolog:;
świcrtowej i polskiej. Doc. T. Karwicka
podkr2śliła, że skoHl absolwenci .studium
zajmują stanowiska
należne etnografom,
mUSZ'1 posiadać podstawowy
zasób w'adomości dDtyczc>.cytej dyscypliny.
Wszyscy wypowiadający
się absolwenci
zwracali uwagę na elllŻą przydatność
zdDbytej na Studium wiedzy w swojej pracy zawodowej i n,\ ogół hyli zgodni C,)
do tego. że w dalszym ciągu w niezmienionym
wymiarze
g:Jdzin powinny być
prowadzone wykłady ze wstępu do etnografii. Niektórzy dyskutanci sugerowali, aby
większą u\\'agę zwrócić na z-ajęcia praktyczne,
takie ja,k spooób pozyskiwania
eksponatów w terenie i 'chopracowywanie.
W dyskusji proponowano też, aby w miarę
możli waści program zajęć ksmałtowany
był każdorazowo w zależności od zainteresowań słuchaczy. Na przykład jeżeli na Studium więkswść
stunowią muzealnicy,
należałoby
·rozszerzyć zajęcia z muzealnictwa,
jeżeli zaś przeważają
pracownicy
ośrodków i domów kultury, większą uwagę zwrócić na zajęcia z folkloru.
Trwająca około dwóch godzin dyskusja zamknęła sesję naukową. Zjazd zako!1czyla spotkanie towarzyskie,
które miało miejsce w godzinach wieczornych w kawiarni "Damr·oka" mieszczącej się na terenie TorUl1skicgo Parku Etnograficznego.
Janina

Cherek

O SIEISiJiINA TE:MArr CHAIRA:K'DERU NA:RODOWEGO POLAKOW
"Komunikaty
Mazursko~Warmińskie",
nr 1 - 2' (163 - 164) 19<84, ss. 219 .
.W dniach :l10 V-l
VII 1198'3 r. w Szelągu koło Ostródy odbyło się seminarium
poświęcone charakterowi
Polaków "w świetle sukcesji pozaborowej". Sesję tG (patrz
"Lud" t. 68: .10984,s. 3'54 - 3'57) przygotowały
Insty,tut Historii Uniwersytetu
Wro-eł-awskiego i Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego
w Olsztynie.
Prze'bieg seminarium
wykazał wielkie zainte'1esowanie
problematyką,
ujawniając jednocześnie
ogromne luki metodologiczne
i żródłowe na obecnym etapie jej
uprawiania.
Ożywiona wymiana poglądó.v w licznym gronie badaczy, głównie histeryków, dala już pewne konkretne efekty. Wydany dość szybko tom materiałów pJkonferencyjnych
w ramach serii "Komuni,katy Mazursko-Warmińskie"
nie jest po
prostu przedrukiem
- niestety z niewyjaśnionych
powcdów zabrakło kilku ważnych wypowiedzi - wygłoszonych w Szelągu referatów, lecz \\' większości przypadkóv,; jest to prezentacja
nowych, już krytycznych
ich w:'es ji, wersji, które wyrażnie
{Jddaj'! duc:h t dyskusji.

KRONIKA

369

Eorzystaj~lc z faktu, iż seminarium
został{) już wczcśn'ej omówione w ,Ludzie",
':c'JlcentrujG
siG Jl'I przedstawieniu
najogólniejszych
wniosków wlasnych
i d.)
, ,vnego stopllia także reda,ki{),ra tomu i współorganizatora
seminarium,
Wojciecha
:zl'::iió.-.:kiego ~ \vyplY\Vajlłcy<.:h
z san1ego selninariun1, dyskusji
DCl nilu i obecEi~
:J' ';zent-!wanyc:h lllaleriaJ{l\v drukowanych .
•Za najbardziej
isloln<j, ch{)ć z pozoru negatywną
w wymowie konkluzjG u',y;;i. ,n stwierdzenie
WojciecIw \Vrzesil1skiego, iż: "Nauka historyczna
nie może dL,.j sformułować
Nlpowiedzi
na wiele podstawowych
pytall, tyczących charakte:'u
';.,'od'nvego
PnIaków, jego treści, dynamiki,
przemian,
a nawet samego islnien:J.
jnakżl: znaczenie tych ustałeil dla pogłębienia
wiedzy o pTocesach historycznych
;~J11sekwefl(:je ich niedoslatku
dla kształtowania
świadomości historycznej
współc:· o~lych pokole!'! wywoływalo
w środowisku
historyków
przekonanie
o potrzebie
': ,:diów nad lymi problemami".
Potrz.:ba laka st<lla sit; tym b<lrdziej paląca w świetle dającego się zau';:<lżyć
-, z..\'l<lSZCZ~I,
<lIe nie tyłko - w publicystyce,
manipulowania
pojęciami w rodzaj\.::
"l-"lar<lkter ll;lroduvvy" czy "meotalnośćć
narodowa"
i uzasadniania
nimi najzupel"'.j <lrbitl',illlie takich l:Zy innych zjawisk życia społecznego, skąd krok ;tyl.ko d)
,I ',-'Z\\'ł,1S:lo"v(jlnil~liia spo1l:czei1stW<l z powodu
jego rzekomych cech aspołecznych, np.
'} ,:'cholstwa, ar1<lrchizmu, totalnego lenistwa itd. W tej sytuacji nic od rzeczy byL'
:. "Z('m i wobec stwicrdzić,
co zrobiono na seminarium,
iż historia
jako nauka
\'.',' "historia" - in;;trumenl dzi<llm'! ideologicznych)
nie może dać żadnych nauko·,'.';ch uZ<lsadniel\ podobnym próbom, choćby u ich podstaw tkwily cele np. konscJacyjne.
Z drugiej jedliak ,trony, jes,t rzeczą oczywistą - iż należy w zgodzie z rygc... ,.ii Ilaukowyrni d;.jżyć do określenia treści pojęcia "chara.kter narodowy",
do uję,>: tego problemu
w wymiarze czasowym (pytanie o historyczne
uWclJ'unkowanie
" "'c;t!lo\var1ia sit; ch.',rakteru
narodu i jego zmienność) oraz do znalezienia
spos.('G'V
na jego obieklywizacjG,
by jednoznacznie
odr'óżnić badania nad charaktereJH
",:'odowyrn od b<ld,\l\ nad stereotypami.
Dow'JQzono w trakcie dyskusji, że badania nad charakterem
narodowym
Po.,~()IV
slanowi;l wislocie
czt;ŚĆ szeroko rozumianych
studiów nad dziejami polskiej
,·:..}!ury i \\' ich r<lmach winny być prowadzone
metodami
wypracowanymi
prze:
", ':e liii. hi~lur'ia _.- ta nie ma zbyt wielkich osiągnięć metodologicznych
w tym
E.·::·e.,'e dyscypliny
humanistyczne,
przede wszystkim
socjologię,
psycholog:ę
r1tr(Jp:)I(jgi(~ kulturuw<!. O:;obiście największe
perspektywy
metodologiczne
widzę
pogłębianiu,
Il:ej<lko uhistorycznieniu,
bad<l11 nad tzw. osobowością
modalnz;,
.. poli{cz(,!Iiu z b<ldaniami styłu życi<l, systemów wartości, czy IV ogółe etosu ID:.. 'lu, IV ujGcill dyn:lInicznym.
Pewnym dla mnie jest, co uważam za istotny wpływ omawianeg{) zbioru art y>: "iów pisanych przez -- niemal wyłącznie - historyków,
że sensownych
bada(l
:.; J pr'ublemem
dziś umownie n<lzywanym charakter
narodowy
Polaków, nie da
<', prowadzi6 bez: <l) poglĘ'bieni<l refleksji metodologicznej;
b) poszerzenia
pola
·,'>(']'wacj: w st'n~ie z.lrówllo perspektywy
historycznej,
jaki objęcia ową obser:,cji "-'oOzystkich warstw
narodu;
c) zastosowanie
perspe.ktywy
porównawczej
'.,<lm tu na myśli obserwację
mniejszości
narodowych
współżyjących
z Polakan,i
j1lZl"trz"Jli dziejów. a lakże obserwacj~~ naszych s<1siadów): dl ścisłej wspólp)'a~::
;:nych dy,'cyplill n;H!Kowych w rozwiązywaniu
pytaó, jc!kie b:::dani,a takie przyt.

Ur:",allit! ,;c: mall'riałlll\'
',;l!w. le;;.1 lo bez "';.jtpieni;!

z :seminarium
powal.ny krok

'N
Szelągu
u\vażam
naprzód w badaniach

za niezmiern'e
nad charakte-

KRONIKA

370

rem narodowym
Polaków, a co najmniej
za doskonały dla nich punkt wyjśc.
SpocIziewam się, że pomimo stosunkowo
niskiego nakładu
(SOD egz. to doprawd.;
mewiele) publikacja
ta, niezwykle
interesująca
i stanowiąca
żródlo Ienomen,łl1
W,"ęcz zarówno jeśli chodzi o fakty, jak i wywołujące
refleksje
wnioski
dotrze do wszystkich
zai:lteresowanych
zagadnieniami
w niej prezentowany"
Ryszard

KOŁO

ZAINTEHESO'vVAŃ

KULTURĄ ŁUŻYCZAN
W POZNANIU

PRZY

Kantor

ODDZIALE

P.T.L

Koło to powstdo w dn. 2'6 lutego 1985 r. Założycielem Koła byli l'tnog,'aIll\\
wespół z filolDgami i Dsobami interesującymi
się dziejami,
językiem
i kultu'
Serbów łużyckich:
prof. dr J. Burszta, prof. dr M. Gruehmanow,l,
doc. dr ;yr. Konaszewski, d A. Kócka Krenz, doc. dr R. Leszczyński (Łódż), dr T. Lewaszkiewic'
płk. St. Marciniak
(Warszawa), doc. dr E. Siatkowska
(Warszawa), mgr A. Skrukw,
dr T. S. 'Wróblewski, mgr K. Fedyk. Poznańskie
środowisko naukowe wykazywa\
v; minionych latach duże zainteresowanie
kulturą Łużyczan. Tu, w Uniwersytec
im. A. Mickiewicza
w r. 1965 wykladał gościnnie na temat folklDrystyki zachodni"
slow,iańskiej wybitny etnograf łużycki, prof. dr Pawoł Nedo. Zagadnienia
kultur:
sel'l>ołużyckiej pojawiały się niejednokrotnie
w pracach Instytutu
Et'10logii U.A.~"
i P07nailskiego
Oddziału P.T.L. Również prasa poznańska
publikowała
artyku:,
{) dzi ałaczach społeczno-kulturalnych
Łużyc (J. A. Smoler, M. Hórnik,
P. Nec
Jan Cyz i inni).
Koło zainteresowań
Kulturą
Łużyczan
skupiło 2'5-osobową grupę czlonkó
P.T.L. Wybrano zarząd Koła z przewodniczącym
(mgr K. Fedyk), zastępcą prz
wodnicz. (dr T. S. Wróblewski)
i sekretarzem
(mgr A Skrukwa).
W ciągu rok.
l!:lS5 odbyły się 4 zebrania, w tym 3; plenarne.
Tematami
referatów
były: "Wydarzenia kulturalne
v; Łużycach
w minionym ID-leciu", "Festiwal Kultury Serbłużyc kiej w Budziszynie w r. 1006", "Kroniki polskie żródłem słowiańskiej
insp·
racji dla łużyckich pisarzy barokodowych",
"Życie i działalność społeczna i lit·racka dra Jana Cyza", "Życie i działa~ność pedagogiczna
i kulturalna
Micha;
Nawki". Poza tym członkowie Koła byli informowani
o wydawnictwach
łużyckie:
przekładach
z jęz. górnołużyckiego
oraz wydawnictwach
polskich dotyczących dzie
jów literatury
łużyckiej. Na jednym z zebrań wyświetlono
film na temat falkI,))
Jużyckiego i eksponowano
obraz M. Skibickiego:
"Ł.użyczanka w stroju dolnoh·
życkim". Członkowie Koła opubli-kowali w prasie polskiej i łużyckiej szereg art:kułów związanych tematycznie z kulturą Serbów łużyckich.
Artykuły na temat działalności Koła Zainteresowań
Kulturą Łużyczan Ivzbudzij.
zainteresowanie
u wielu działaczy P.T.L. w Warszawie, Łodzi, Szczecinie', Zielo)1':
Górze, Wrocławiu i Katowicach. Pod koniec 19815 1'. powstały K{lła Z~,i:1ten:so·."
Kulturą Łużycką w Warszawie i Szczecinie.
Zgodnie z porozumieniem
na Walnym Zjeżdzie P.T.L. IV Lublinie \Ie wrzcśn:.
l'9S5, członkowie
Kola przygotowują
materiały
do jednego z numerów "Literat u; ::
Ludowej" w r. 198,6. Na życzenie redakcji "Rozhladu", łużyckiego miesięcznika sp;·
Jeczno-kuJturaJuego
w Budziszynie, Koło będzie przesyłać informacje
o swej dzi,
lalności.
Kazimier',::

FedYK

KRONIKA

III

371

KONFERENCJA
POŚWIĘCONA
BADANIU
MNIEJSZOŚCI
NARODOWYC:-;:
BEKESCSABA (WRL) 2 - 4 PAŻ'DZIERNIKA 1985

Na konferencji
tej Polskę reprezentowały
dwie osoby - autorzy ntnleJszeg,
komunikatu.
Obrady otworzył Josef Becsei - przedstawiciel
władz wojewódzkie':.
komit.atu Bekes oraz Janos Sasala - przewodniczący
Miej.skiej Rady Narod<lwc'
w Bekescsaba. Referat wstępny wygłosił Bela Kopeczi - minis,ter oświaty WRI..
N<.1 pierwszym posiedzeniu plenarnym,
wspólnym dla wszystkich uczestników
W:'głoszono trzy referaty: Ivan Balassa: Problemy
teoretyczne
i metodologiczne
bada,'.
mniejszości
narodowych;
Jurij Bromley, P. Puczkov:
Procesy
etniczne
w ZSRF
Problemy
typologizacji;
Emi,lia Horvatova:
Kultura
duchowa
Słowaków
zamieszk),.jących północne rejony
Węgier. Następnie
w ciągu dwu dni wygłosz·ono 144 ref;>
raty w trzech sekcj.ach: 1) Wzajemne oddziaływanie
na siebie mniejszości i więk~zości narodowych, 2) Analiza kultury jednej z mniejszości narod<lwych, 3) Ogólr~
i konkretne rezuJ,ta ty badań etnograficznych
mniejszości narodowych.
IZ problematyką
polską wiązało się pięć odczytów: w sekcji drugiej:
Georg·;
Nellemanna
"Obecny stan mniejszości
narodowych
w Danii" (jedyna mniejszo<
zamieszkująca Danię, a posiadająca swą organizację kulturalną,
wiążącą się zreszt j
1 kościelną,
oraz utrzymująca
kontakty
z krajem ojczystym, to Polacy w liczb:·~
·L":. )000 potomkowie
sezonowych robotników
rolnych sprzed l wojny śViatnv;ej, w niewielkim stopniu późniejsi emigranci) i Erzsebet Bodi "Poży\ovienie lucir:ości we wsiach polskich na Węgrzech; w sekcji trzeciej: Janusza
Kamockieg:
,.Rekonstrukcja
grupy e1tn<lgraficznej na przykładzie
Ormian Polskich" i Ewy S,.(:'}Nskiej "Polskie muzea na wolnym powietrzu
poświęcone
mniejszości<lm narGnowym" oraz Dagmar Burkhart
"Procesy akulturacji
gastarbeiterów
w Berlin:~
Zachodnim" (m.in. Polaków z nowych fal wychodźctwa,
badania dotyczyły wszy5,kich grup wiekowych).
-Referatów było zbyt duż<l, także w odczuciu <lrganizatorów
konferencji,
n.;
następne sympozjum, które odbędzie się za pięć lat, zmniejszy się ich ilość i ograr,iczy tematycznie, Uniknie się w ten sposób prac przyczynkarskich.
Teksty wy"tąpień będą wydrukowane
w językach konferencji
to jest węgierskim,
niemieckir ..
i rosyjskim w ciągu najbliższego roku.
Trzeba podkreślić, że z małymi wyjątkami była swoboda wygłaszania referató'"
w językach ojczystych. Tłumaczenie
było symultaniczne.
Referaty
węgierskie
tlumacwne były na język niemiecki i rosyjski, w tych też językach i nadto serb:chorwackim otrzymaliśmy
streszczc'nia większości referatów,
natomiast teksty wygłaszane w językach słowiańskich
tIumaczone
były z reguły tylko na węgiersk.
podobnie jak referaty niemieckie. Tłumacze nie byli pr'ofcsjonalistami
i nie mieL
wcześniej do czynienia z tłumaczeniem
tekstów o tematyce etnograficznej.
Wspomnieć należy i to, że organizatorzy
konferencji
za mniejszości narOdONio.
n;e uznali np. Żydów i Cyganów, jak<l grup etnicznych nie utrzymujących
stosunków z krajem ojczystym, oraz w przypadku
Węgier, nie używających
już sweg'.
języka narodowego i nie mających własnych organizacji kulturalnych .
.Na zakończenie obrad uczestnicy konferencji
zwiedzili w miejscowym muzeun',
hl. Mihaly Munkascy wystawę tekstyliów trzech narodowości
zamieszkujących
ko:nitat Bekes. W Domu Kultury Pionierów im. Gyuli Kulica, który był miejscem.
posiedzeń sekcji wystąpily zespoły folklorystyczne:
węgierski,
węgierskich
Niem~ów, Slo\\/aków, Chorwatów, Serbów i Rumunów. Pokazano także filmy i wideokasety o tematyce etnograficznej
dostClrczonej przez uczestników
np. o Serbolużyczanach ze Spreewaldu.
24'

372

KHON1KA

Trzeciego
dnia konferencji
zorganizowano
dobro\\'olną
wycieczkę
p:)ł'1CZ;;,~
z objazdem miejscowości
zamieszkałych
przez mniejszości
slowacką
i niemicet;;,
(;',l zwie,dzanie
domów kultury
i występy zcspolów ludowych),
rumuilską
(zw:~'dZelnie lokaInego punktu etnogr,aficznego, ekspozycja historii regionu i XIX-wiecz-·
nej apteki in situ). W programie było także zaznajomienie
:;ię z procesem produkcy.inym fabryki opakowaJ\ blaszanych
oraz Pai1stwowego
Gospodarstwa
'Rolne?')
o profilu h<Jdowlanyr.1. Jedna z grup (studencka
pod opieką dr Vilmos,a Vogt:J
zUni wersytetu
BudapesztaJ\skiego)
zwie,dziła nadto
Muzeum
Sztuki
Nai W!JeJ
\\. Kecskemet.
Org;miza~orami
III Kontcre:;cji
poświęconej
badaniu
mniejszości narodowych
byli, jak uprzednio
przedstawiciele:
Węgierskiego
Towarzystwa
Etnograficznego,
T",\'arzystwa
'Wiedzy Powszechnej
oraz Demo,kratycznego
Związku Słowian P:1ludniswych
na WęgJ"Zech, Demokr'atycznego
Związku Słowaków n~l Węgrzech, WejC'.vódzkiego Komitetu Frontu Narodowcgo, Wydziału Kultury i Nauki Wojewódzkiego Komitetu
Partii, Komitetu
Miejskiego
Parlii, Wojewódzki
Oddział To"":,rzystw Naukowych działający w Bekes, Związek Muzt'ów Komitatu Bekes.

KONFE'RSINCJE,

Janusz

Kanwcki

Ewa

Sadowska

l INNE SPOTKANL\
UWZGU;:CNIAJĄCE
ET'NOG'RAFICZNi\ W 19E3 l 19B-! ROKU

ZJAZDY

Pl'WBLEMATYKĘ

10983 r.

Konferencja
pt. "Aktualne
problemy polskiej etnografii"
(Łódź, 2!-!- 26 marCeli,
O;'ganizatorzy:
KQmitet Nauk Etnologicznych
Polskiej
Akademii
Nauk, Kaledra
cil10grafii
Uniwersytetu
Łódzkiego,
P<Jlskie Towarzyst"vvo Ludozna wcze Oddzi<;i
'II' ł,<Jdzi. Refera,ty:
Z. J,asiewicz, J. Bednarski,
Badania porównawc:e
nad kultu rą
rod:in
europejskich,
ZaŁożenia, problematyka,
do,tychcz:lsowe
wyniki;
W, Czapra':,
Rola wspóŁczesnych
więzi krewniaczych
na wsi dolnoślqskiej;
L. Mróz, Cyganil':
T. Strączek,
Badania
polsko-macedońskie;
Z. Klcdnicki,
Pogranicze
polsko-nil'mieckie w św.ietle atlasów etnograficznych;
Z. Szromba-,Rysowa,
Metody i kierunki
bad aft w Karpatach
polskich
Ze szczególnym
uwzględnieniem
problematyki
biesiad
v.:iejskich; A. Paluch, Etnobotanika
badania terenowe wśród Lasowiaków;
J, Bogdanowicz,
Wybrane
problemy
Polskiego
Atlasu
Etnograficznego;
Z. Poniatowski,
Aktualne
problemy
etnoreligiocnawstwa
w Polsce; B. Beba, H. Murawska-Kopro
:.s;;;:a, Ma/e miasto; B. KopczyJ\s,ka-Jaworska,
Badania
klLltury
robotniczej
duieucmiasta; J. Hajduk-Nijakowska,
13:ulania nad świadomościq
historyczną
w folklorze;
::\1. Drozd-Piasecka,
Spo/ec,me funkcje
sztuki
ludowej
w Polsce; T. Dobrowobk<:,
Kulturowy
wyraz więzi społecznej;
W. Burszta, M. Buchowski, Kultura symboliczTlG
7..(;
badaniach
etnologicznych;
E. Pietraszek,
Wspólczesna wynalazczość
nJ
wsi ]):)1skiej; E. Gożdziak, Komunikowanie
niewerbalne,
Rozważania metodologiczne;
K. K~niows-ka, Dychotomia
natura
kultura.
Szczególny
problem
etnolooii;
L Kabzi11s~:a-Sta warz, Zachowania
bdyczne
w kultU1'ach pastuokich;
E. Nowina-Sroczynsk,:,
Swięto
i formu
świętowania;
A. Zambrzycka-Kunachowicz,
:'/1. Maj, Dar w )):,1-

373

KRONIKA

skicj

kulturze

ludowcj;

Cz. Robotycki,

Myślenie

typu

ludowe!:'o

w polskiej

kultllc=e

n;asowej.

Sesje' naukowa
poświc;cDna pamięci Profesora
Stunisła \Va Bąka i Profes;ć'a
S:,mlslawa Rosponda (Wroclaw 2;8 maja). Organizatorzy:
Uniwersyt.et
Wrocła\Y>~;:
Ul. BDlcsława Bieruta,
Wyższa Szkoła Pedagogiczna
im. Powstańców
Sląs.k::h
1,\' OP<JJu, Instytut
Języka Polskiego Uniwersytetu
Słąskiego w Katowicach,
Wnc~,1\vskie Towa!·zystwo Nuukowe, Opolskie Towarzystwo
Przyjaciół
Nauk, Insty"Jt
S:ąski w Opolu, Komitet Językoznawstwa
Polskiej Akademii Nauk, Komitet S'Jw:anoznawstwa
P:Jlskiej Akademii Nauk. Referaty o tematyce etnograficznej
w:;g20.'ili: J. P.ośpiech, Profesor
StanisŁaw
Bąk j:rko znawca i popularyzator
lu60'::'wwstwa
polskiego;
F. Pluta, Badania ślqskoznawczc
i działalność
społeczna
Prof.:sora

Stanisława

Hospollda.

KolcJkwium polsko-fruncuskie
pOswlęcone historii klasy robotniczej
w Po), c'.'
',\'e Francji (Warszawa 10 -11 VI). Organizatorzy:
Instytut Historii Polskiej A;·:.odemii Nauk, Zakład Dziejów Społeczeństwa
Polskiego .x:rx i XX wie·ku. Refer:",y
rn:ęd:,y innymi wygłosili: A. Zarnowska,
Kobieta
w rodzinie
robotniczej;
M. R,,b:C-rioux, Culture
ouvriere:
culture
d'atelier?;
E. Pietr;::szeń:, Glina i duch. UUYY.'Ji
o etosie polskich robotników
na przelomie
epok; W. L. Karwacki,
Tradycje
nan({cHCe LU Indturze

politycznej

robotników.

5·9 Walne Zgromadzenie
Delegatów PTL i sesja naukowa
pi. "ProblcmatY~;"l
:;):Jleczno-kulturowa
Ziemi Łańcuckiej"
(Łańcut 9 - 11 IX). Organizatorzy:
Pols"~ie
Towarzystwo
Ludoznawcze
Zarząd
Główny,
Polskie
Towarzystwo
Ludoznawc=,ć
Oddzi:::ł w Łańcucie. iReferaty: M. Biernacka,
Oświata
::z spoŁeczne i kulturo '.:'2
pr.::eobru:::enia wsi IU'1!cJLcko-przeworskiej;
J. Półćwiartek,
Przem-iany
w warunkach
życia i mentalności
mieszkańców
wsi okolic Łańcuta
n:1 przełomie
XIX
i XX ~".:
S. Piekło, Ośrodek garncarski
w Medyni
Giogowskiej;
K. Ruszel, Kultura
ludol;'a
wsi łailcuckiej
-- problemy
i potrzeby
badawcze;
S. Lew, Markowa
jakq "no:n;
J. :Wcal, O,~rodek wytwórc::y
;.::aba'wkars/.wa w Brzózie
Stadnickiej;
A. Kan:m,c'!~e·.',:,ki, Wsp6łczesna obrzędowość cyklu rocznego na Rzes::owszczyźnie.

Konferencja naukowa pi. "Wiedza o kulturze wsi a polityka kulturalna
i kszt,icenie kadr" (Siedlce, 23 - 25 IX). Organizatorzy:
Instytut
Kultury
w Warszav:.ic,
\Yyż,za Szkoła Rolniczo~Pcdagogiczna
w Siedlcach, Wydział Pedagogiki
i Kultl'7
'.Ysi, lVIinistersLvo Kultury i Sztuki, Departament
Bibliotek, Domów Kultury i Dz.>
ialnosci Spoleczno-Kulturalnej,
Ludowa Spółdzielnia \\,ydawnicza. Referaty: M. W·~rLlsz"wska-Adamczyk,
Tworwnie
kultu'rowej
tożsamości
wsi zadanie
dla lWli':i.
i praktyki;
J. Damrosz,
Teorie
kultury
wsi' :1 ich
praktyczna
konsekwenc ju:
T Aleksander,
Stan kadr działających
na polu kultury
na wsi; B. Falińska,
Mi,'i:;ce kultury
języka
w kul/urze
ogólnonarodowej;
J. Gardzińska,
Zagadnienia
s)nkC?1lego zróżnicowani:r
współczesnego
języka wsi i nw.łych
miasteczek;
M. Droz:l·?iasecka,
Wspólczesne
funkcje
sztuki
ludowej;
F. Midura, Wychowawcze
funk,~':,'
k.i!tnry
ludowej
na pr:::ykładzie
Kurpi;
J. Kuźma, P. Z;;bnTny, [(sztalcenie
k:"r
Il:a pot rzeb kultury
na wsi; M. Strąk, Zagad~ienia
ekorwmiczne
?,Lpows:::echnic' 'a

KRON1KA

374

W. G<>liński, Możliwości
wykorzystania
wyników
badmi w pra~:kulturalnej;
B. Gołębiowski,
Problemy
wsi w ośrodkach
ma':'w'~go przekazu;
M. Chrzanowski,
Problemy
kultury
wsi w środkach
masowe[Jo)
;:c;:ekazu;
K. Luc, Udział
Luaowej
Spółdzielni
Wydawniczej
w życiu
spoŁeczno-politycznym
wsi; 1. Bukowska-Floreńska,
Tradycje
kulturowe
a potrzeby
kuLti...~"Ine współczesnej
wsi górnośląskiej;
A. Kaleta,
Uczestnictwo
w kulturze
jak;)
,~Ładnik
jakości
życia młodzieży
wiejskiej;
J. Lutze, Ekolo(jiczne
uwarunkowa-,?ia
:Cdtury

na

",cznej

dziaŁalnośei

wsi;

.c·;mkcjonowania

i.nstytucjonalnego

:;'c'rEki, Uniwersytet
-wania,

Ludowy

perspektywy.

systemu

w systemie

Ponadto

odbył

upowszechniania

oświaty

i kultury

się panel

na temat:

kultury;

W.

Ś',vi-

Stan

obecny,

ocze-

Czy kultura

ludowa

je~t

wsi.

A.

,~:.d<Jl żywa?

Sesja

naukowa

pt. "Australia
i Oceania:
Kultury
tradycyjne
\vczoraj i dziś.
naukowo-badawcza
Bronisława
lVlalinowskiego
(le84 - 1942)" (Wl'~c;,;w 26 - 27 XI). Ofganiz.atorzy:
Katedra
Etnografii
Uniwersytetu
Wroclawskieg0,
?c,lskie Towal'zystwo
Ludozna\'Vcze
Oddział we Wrocławiu.
Referaty:
W. A. DrcCz. 2. Działalność

;>]a,

Tematyka

obszaru

Pacyfiku

XVI - XX wieku.
Przegląd
'.1·iśnowskiego
(1841 - 1892)
'::.

kultury

ludów

hnciborskie[Jo
h:lskie

Australii

(1863 - 1917)

koncepcje

w

piśmiennictwie

polskim

i refleksje;
E. Lisowska-Szleszkowska,
jako
pierwsze
etnograji.c,zne
żródlai Oceanii;

J. Kamacki,

Muzeum

Etnograficznym

w

osadnicze

na

Oceanii

w

XIX

Zbiory

i 'w języku

polskin

Relacje
w języku

SY(jurda
poLskIm

indonezyjskie

Madan'l

w Krakowie;
K.
wieku;
J. Komorowski,

Zielnicct,
Polskie

G. Kubica~Klyszcz,
Bronisl:Jw
Malinowski
mlodcy/ska
indywidualność
anglosaskiej
nauki;
A. K. Paluch,
Badania
terenou;e
Drc-l' ,olawa Mali.nowskiego
i funkcjonalna
koncepcja
kultury;
Z. Mach, Rozwój metod'l
iIC 'ensywnych
badal'/. terenowych;
H. Aleksandrowicz,
W. Aleksandrowicz,
Dzic;e>lOść Bron,islawa
Malinowskiego
w wysiłkach
na rzecz powolania
IV
1942 rokIl.
F<:,lskiego Instytutu
N::mkowego
w Ameryce
z siedzibą w Nowym Jorku; J. Tittc~:·ó c";l n, Problematyka
wŁasnoki
w pracach
Bronisława
Malinowskiego;
A. Kozy;','.,
F, Rosiilski,
Ceremonialna
wymiana
handlowa
"Moka"
na Nowej
Gwinei;
W. Cz,',,») ;;n, Struktura
społeczna
ludów
Melanezji;
E. Kłosek,
Sily
prawa
i porzr;dk'!
j: społeczności
plemiennej
w ujęcu BronisŁawa
Malinowskie(jo;
A. Kozyr<l, TrQCl1,c,.ine przywództwo
u papuas kich plemion
Nowej
Gwinei;
J. Litwin, Problematyf:a
E~ ~:utnicza
w pctblikacjach
Bronisława
Malinowskiego;
M. Mikołajczyk,
Problemc.,~ka f'tnkcji
m:lgii w pracach Bronisława
Malinowskiego;
W. Kowalak
Filozofic~ '1'~
jJHlstawy
kargizmu
ną Nowej
Gwinei;
A. Posern-Zieliński,
Polinezyjskie
utO!Ji~
rkby
kolonialnej,
ich spEcyfika
lokalna
i aspekty
uniwersa17w;
F. Rosi11Ski, StruJ't': ra genetyczna
rodzimej
ludności
.4ustralii
i OCEanii; J. Schmidt,Kompleks
ku>
l','owy
Lapita
i Polinezyjczycy;
B.Kopydłowska~Kaczorowska,
Ośrodek
kulto'''':I
c:: Opoa- na Raiatei
i jego znaczenie
w życiu
Polinezyjczyków;
W. K~;awiI1.skj,
P':edeuropejskie
związki
Rapa z wyspami
Polinezji;
H. Romaóska,
Tradycja
lod~i
•..·,.!Qmah" w twórczości
polinezyjskiej;
H. Romańska,
Z poezji polinezyj,'dcj.
Tn,c',"yjna
twórczość
mieszkailców
Wyspy Wielkanocnej;
A. Kcttcr-Pmvlowsr'a,
SZtlC!,;11
~",,!le na

Oceani,i

1976 - 1983;

';"sk:llna

ludności

Anstralii.

Zebrania Komisji Etnograficznej
Oddziału PAN \\. Kl'<lkowi
~:2 I M. Kornecki,
Problemy
pejzażu kulturowego
wsi.
22 II M. Maj, 1'\ar weselny w Polsce.
: ~II ,R. Reimuss,
Zielnia
biecka -- materiały
etnf)grcfic~ne
z kchca
p

•

;;: d redc:kcjr.,

Seweryna

U dzieli.

XIX

wic kl.1,

375

KHONIKA

..., IV A. Kowalska~Lewick<l, Obrzqdek pogrzebowy
w tradycyjnej
. ' IV L Bukowsk<l-Floreńska,
Przeobrażenia
społcczno-kulwrowe
,przemys!owionych

Górnego

kulturze
na

Karpat .
terenach

Ślqska.

'., V J. Klimaszewsk<l, Z prac nad Atlasem
Etnograficznym
Pomorza
Gdańsk'iRgo .
• XI R. Wcinhold, Etnographische
und Folkloristische
Forschungen
an der AkImil' cler Wisscllschaften
der DDR.

Sesj<l naukowa pL "Społeczeństwo
i kultura w procesie przemian
zorg<lniw.,na dla uczczenia Jubileuszu
gO-lecia Prof. dr hab. Kazimierza
Dobrowolskiego
"~raków, 17 II). Organizatorzy:
Oddz,iał Polskiej A,kademii Nauk w Krakowie, Ko·,tet Na uk Socjologicznych PAN, Instytut Socjologii lJ ni wersytetu J agielloilskieg.),
J-, 'Jmisja
Socjologiczna Oddziału PAN. Referaty:
W. K',vaśniewicz, Kazimierz
Dc··
'" owoIski:
życie i dzieło; S. W. Dobrowolski
Kazimierz
Dobrowolski
jako społec:k; A. Kłoskowska,
Typologia
kultury
ludowej
Kazimierza
Dobrowolskiego
na tie
Irównawczym;
J. Ziółkowski, Pluralizm
kulturowy
a integracja
narodowa;
A. K;;,··
~cba-Pojn<lrowa, I'rzys,zŁość kultury
wsi w świetle jej przeszłości;
W. Markiewicz,
./!tura
polityczna
a zmiana
społeczna;
H. Kubiak,
Charakter
narodowy:
miiY
~ rzeczywistość;
J. J. Wiatr, Naród i państwo w polskiej
świadomości
społecznej;
i~ Siemier\ska,
Kontynuacja
i zmiana systemu W2rtośc:i społeczeństwa
polskie[Jo;
i
Sztompka, ProcesiJ żywiolowe
a rozwój społeczny;
J. Jerschina, Potoczna świc;j

mość historyella.

Konferencja naukowa pt. "Tradycyjna
. , ckicj" (Nowy Sącz, 24 - 2:6 II). Referaty:

i współczesLa kultura ludowa wsi kZ,lJ. Bogdanowski, Problem tradycji
regw1lnej w projektowaniu
budownictwa
wiejskiego;
A. Kurpihski, Tradycyjny
i wspór·"sny kmjobraz
wsi polskiej
na przykładzie
osadnictwa
Karpat;
J. Czajkowski,
/,;[ladnienia
ochrony
zabytkowego
budownictwa
wiejskiego
w Karpatach;
M. Korcki, Budownictwo
sakralne
w polskich
Karpatach;
R. ReinfUss, Zajęcia pozarol('::e na wsi karpackiej;
A. Kowalska-Lewicka,
Gospodarka
pasterska
i hodowlana
polskich
Karpatach;
J. Bartmiilski, Literatura
ludow:l
polskich
Karpat;
J. KlI··
..•szewska, Zwyczaje i obrzędy w polskich Karpatach;
A. Bogllcka, Muzyka Indow<1
. polskich
Karpatach;
G. Dębrowska, Taniec Polskich
Górali;
Z. Szewczyk, Zo;>clnienia
strojów
luelowych
w polskich
Karpatach;
A. Krah, Sztuka plastyczna
UJ
.·iskich Karpatach;
A. Bartosz, Kultura
Cyganów
w polskich
Karp2tach;
K. Bo··
1. ',1mska, Dziu/er/ność
"Cepelii"
na terenie
polskich
Karpat
i jej wp/y w na zacho··
;;nie tradycji
kulturowych;
B. Kafel, Ruch folklorystyczniJ;
E. Hanak, Zwyc.zaje
br2ędy

aarurne

w polskich

Karpatach.

Sympozjl:m pt. "Zbiory po,zaeuropejskie w pailstwQ'.vych i kościelnych muz~a'21J
,·"ograficznych
w Polsce" (Pieniężno 7 - 8 IV). Organizatorzy:
Muzeum Misyjno· .
. Lwograficzne
Semin<lrium Duchownego Księży Werbistów w Pieniężnie, Kated:'a
1 Lstorii
i Etnologii Religji KUL. Referaty:
K. Makuiski, Zbiory
pozaeuropejskie
,ui;o nośnik informacji
i wiedzy o obcych kulturach;
J. Kamocki, Zbiory afryka n··
'"ie
w 1Y1uzcum Etnograficznym
w Krakowie;
J. Łapett, Z problematyki
badcń
(.} rykanistiJczJtiJch
Muzeum
Narodowego
w Szczecinie,
L. Woliński, Profilaktyka
:'nserwatorska
obiektów
etnografieznych;
E. Sliwka, Pozaeuropejskie
zbiory
etn'J~,'lficznc
w pol,skich mU2eaeh kościelnych;
H. Zimoń, Działalność
misyjna
buddy,>
/ UJ l\zji;
W Kowalak, Wierzenia religijne
Melanezyjczyków;
A. Latusek, Szt!.ka

376

KRONIKA

.~tikralna
lndów

w zbiorach

ivluzeum

pozaeuropejskich

Azji
polskim

wystawiennictwie

nad

kulturą

duchową

'Nik, Badania

terenowe

ność

Misyjno-Etnograficzno

Muzeum

B. Kohulnicka,

i Pacyfiku;

w

w

W8pó/("~eslla

et.no!7roJicnym;
w

latach

s~tll"r,
vV~c!·'··

J. Stcrsz, Działc

na Z1mojs::c:,yźnie;

P.ienięźn·ie

J.

-

K . .lal' .

1973 - 1983;

s.wwski, Metodyka
dokumentów
zbio'rów na przyklacl:ie
Muzeum
A:.h i pacyfik,
Jubileusz
50-lecia pracy naukowej
prof. dr Józefa Gajka p:;!<]czony z sc".,
flaukową pl. "Problemy
kartografii
etnograficznej"
(WrocL1w -1 V). Organiz;l\o:'l."
Zarząd Główny Polskiego Towarzys-twa Ludoznawczego,
K<ltcdra Etnografii
Ul"wersytetu Wrocławskiego, Pracowni'a Atlasu EtnograficZlll'gD IHKM PAN. Rdcra\ .
.T. Bohdanowicz Profesor dr Józef Gajek twórca
Polskicpo
Atla8u
EtnoarafieTl.f'(JO;
M. Pokropek,
Regiony
etnograficzne
a zróżnicowanic
kultury
1.lulowe j
;:'f)./sce; S. Kovacevicova,
Oblasti
a regióny
Slovenska
na podklade
E!.nofJrafick&i·)
.Jltlasu Slovenska;
lVI. Trojan, Pogranicze
etniczne
a .,różnicowanie
klllturowe'
.~'Oietle Polskiego
Atlasu
Etnograficznego
i Atlas
dc'r deu/schen
Volkskll'll(; <
Z. Klodnicki, Problemy typologii
w prac1ch kar.tograficznych.
60 Walne Zgromadzenie
Delegatów PTL i sesja kurpiowska
poświc;c.Jlla pa,n:;ej
Adama
Chętnika
(Marianowo-Nowogród
31 -23
IX). Organ iZ'llor7.Y: Zarz': j
G~ówny Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego,
Polskie Towarzystwo
Ludozn<l"c:ze Oddział \V ł~omży. Referaty:
E. Korulska,
Przemiany
upodobaii.
es/et!/C'~ny':'
hclności

czyk,

kurpiowskiej

Przemiany

przestrzeni

na

repertuaru

przykładzie

L. Woźniak,

rytua.lnej;

urzqdzenia

obrzędowego

na

Twórcy

wnę/r::a

Kurpiach

ludowi

mies::kalneflo;
jako

między

H. Sw':-

des:lkrali:acj'
"Cepelią"
a własny l,
::naki

środowiskiem;
D. Godlewska, Z. Sędziak, Prace historyc.::no-monollrafic::ne
Adan<
Cnętnika;
T. Żurowski, Adam Chętnik
prop1galOrem
badalt archiwalllo-historyc'-

B. Kosmo\\<--ska, Zainteresowania
bursztynem
UJ
d:::iaŁallto.~ei muzealno-o"Adama
Chętnik'a;
B .Kunicki, Adam Chętnik
lU muzea/nidwie
po/skinI:
Z. Sęd,ziak, Adam
Chętnik
jako
piewca
kultury
kUl'piowskiej;
H. Białobrzcks}'
Adam Chętnik
jako dziaŁacz społeczny;
M. Miodudhowska,
Wkład
Adama Cllętni~ ';
nyeh;

(}.(jwczej

u' zorganizowanie

ży

i rozwój

ruchu

m/.odzieży

wiejskiej

w

Polsce

(Zwiqzek

Młodzi·-

A. Dobroński, DziaŁalność patriotyczna
A(bma
Chętni,· ..,
Ogólnopolska
konferencja
pt. "Polska etnografia
ll<l tle kicrunków
etnogra'
ś',,'ia,towej" (Kraków 8 - 11 X). Organizatorzy:
Katedra Etnografli Sło.,vian UJ, K -G1itet Nauk Etnologicznych
Polskiej
Akademii
Nauk. gderaty:
Z. Solwlc'.vic'
A. Zadrożyńska,
Fenomenologia,
psychoanaliza,
semiotyka
niektóre
problen"
an:Ilizy i interpretacji
tekstó1.v kulturowych;
Z. Bialy, Model świata i etos. lnspira_ji' Tartuskie;
K. Piątkowski,
Perspektywy
zastosowania
metody
semi.otllc::nej
efnografii;
Z. Benedyktowh:z,
DoświQ;dczenia
fenomenoŁogic::ne
'"
etnowa!,,:
Cz. Roboty-eki, Etnologiczne
interpretacje
zjawisk
kultury
masowej;
J. Bursz',
Aspekt
historyc2n'y
badań o'tnologicz.nych;
E. PictraszE'k, Socjol.ortic:::ny historY~~"l
w ośrodku
krakowskim;
M. Wicrusze'vska-Adamczyk,
Socjoloaic.ene
ill-'pir~J(:je
if
tadaniach
etnograficznych;
Z. Staszcnk,
Pog'ranic:::e efno!Jmjic:::ne
a problemy
p.;{jraniczy
etnicznych;
K. Kaniowsk<J Perspektywa
ewo/1Lcjonistycna
i ek%gie::;'"
Wiejskiej,

Junactwo);

1

Ie

polskiej

etnografii

powojennej.

Konferencja
naukowa pt. "Rozwój jqzyka a kullur,\"
(ł,ódz, ~ - 7 XI). Org ,-C2zatorzy: Katedra Historii Języka Polskiego i Filol:Jgii Slowi;lll.,k'llj. J\LC;dzy i'lfJymi wygloszono referaty:
J. Kucharska,
K. Piąlkowski,
Ję::yk jako
w!rnac:::nii:
cdrębności
kultnrowej
(Ziemia Bytowska,
okolice Kościer::yny,
Kanw/n.);
M. K<l'ni;:~;ki, MOTfologia

i funkcje

komponentów

werbalnych

i niewerbalnyclŁ

wpiSJll)j'

w strukturę
obrzędu. magiczllc:go a tzw. synkrety.zm
ch r.::dcijll'I:;klJ-i;wqicmy
tury siedemnastowiecznej
(Iw przykŁadzie
praktyk.
pO:::llcu'Łski('h czarou;llic).

i,

ku'-

377

KRONIKA

.II Ogolnopohka
wy,·:] \Kr,lkóII',
';,',K:"I:,,::oll·ll'.
Sl'mill,1l'ia
:0

lV

KOl1fl're'~Il'ja
9 XI),

l'lnograficznl'

problematyce

Polskie

:\'luzeum

jignraLna

w

i slrojó\\'

w

Odd:
IV Lo::'

Polsce

środkoL":";.

Corclillicra

dolinach

lu

Ludozna\\'cze,

i Etnograiic,z-nego

p!astyka

i ro:nictwo

!'nS,l'!"st!i'O

ubiorów

TUI\'<lrzystwo

ArcheologicLncgo

Ludowa

:VI. Libc'rska-;vl'lrilllJl\'.

:8 X B, Ta,s:'lrL'!-;.
nO':IIl'

!Joświ<;colla

Organizatorzy:

BL:wca

(P6'-

Peru).

E. Szczcśniak,

U I'OS

Los

8 XI ;vI. Pinitlsk;l.

skans<'lI

-

FoLldory:m.

Zebrania

Komisji

22 II

A,

Zambrzyck,I-Kunachowicz,

~li III
~k:·,-(Jo.

.'\.

Paluch.

L. DziqgiL'1,
..\.

Elnogr

2',) X

U,

••~icZl1ej

,1frllkallislyc:1If.'

(

Pf~N w Kl'akowie,

Oddzialu
jako

badania

Z ludm;

Johansen

Titicaca.

lalkowych,

Pr-:cobrażenia

\VaLi{Jórski

,\

Nic-CJ/oanie

:\lirga,

je:;;iorem

Ludowe
tkactwo
dekoracyjne
w PoLsce środkowd.
I'robLemn.t.yka
spolel'zc'iist1.L'
pierwotnych
w(~ współc:::e.··,;(,j

~9 XI 8, Królikow,;k,l,
1:3 XII
W, Nowosz,

:1 \' A, 8;ll'losz,

nad

w widowiskach

naJ

kuLturowe

kontynuator
ilndrzeja

przeszŁościq

myśLi

wsi

MalinG;v-

WaLi.gÓrskiego.

i [<:raźn'ie,;szościq

/(" ,~lCiadomo.ki i opinii.

Cyganów.

l1ill't'l'~yiet

AntropoLogia

IV Kolonii),

Cyganóv.J .
społeczna

Grażyna

,sPIL\ WOZDANIE

wsp6łcZ'esTld

Bronis[awa

Z DZIAŁALNOSCI

ZARZi\DU

Ewo

w

RPS,

Karpz:iskn

GLO\VNEGO

POLSKIEGO
TOW AHZYSTWA
LlTOOZNA
WCZEGO
Ze\ OKRES
OD 1 \\'RZESNIA
1981 DO :31 SI;F~RPiNI:A 1'9,85 ROKU

\\':l';tJ~e'

L,lg;ldniel'l

~1;Inoll'j'lcych

pl'zedmiot

dzialalności

c:,~""<l' sP'·'l'.\'ozda
wczym
"I'ymaga
ujęcia
ich IV pewne
mc:ch ty~h grup
r<!alizoWl1l10 ,J;ueślonc
przcd,;ięw;cięcia
j(:~'d]

na

poprzednim

Walnym

c:ich pOCl'zeb i Konlakióll'
<.J::~cja
DWOK,
ODilE.
i

S;:tu;,i,

P'II'1 . .;lwowyrn

';\;:'I~Cł<lII'iu,

muzeami,

i .~1..:ty~u~~\lnjP\llskil'j

l,] l !l o Ś c:

l. D:c';l

Z;I;~!'l"

lej

l-y;orycz:lych,
z;:gadn'C'rl,

.-pośród

\\."yd<l"I·nictwem

:,tn:ejl'

GlÓlvnego

oraz

z

innych

Oddzialy,
redakcje
Nauk,
Ministerstwem

Nauko\l'ym,

Urzędem

regionalnymi,

katedrami

I',

W
pl' c,:....
bi<::':'1-

serii,
f':Kult,.':::

Wojewódzkim

'., '.'

uniwersytecie

~\k{ldt'~n;i Naui\:..

\1' c' 1\' II ,1 t :' z () l' g a

w~'ni:',ll

n i z ;1 C y j n a

z określonych

11'Y:'Il;pO\\.'aly

1\' okresie

k~ón'ch

czoło

:la

ny;,:'1 li:'••.·c:'! ie' 1l;)Grz~!dkO\\',1I1;;1
t2!",:il

Delegatów

TOIVal'zysi\l'a
Akademie;

tOII'al'zy,;twami

dzi,ll,lll1o~l"
którc

Zgromadzeniu

z ,1gcndnmi
())'ilZ Polską

Zarządu

grupy
problemowe.
wynikające
z ustaleń

2t, które'

grupuj,)

p:'ac)'

wybijały
Oddziałów

1149

potrzeb

o:-gunizacyjnych

spr'lwozdall·'czym.

czlonkól\·.

się

IV grupie

Towarzystwa,
1l1)ŚĆ członków

i

w;,,-.;

Dotyczyly

one

spraw

organizacy

~-

Aktualnie

Oddział:;

,,'

ogółem

IV To\''''·

378

KRONIKA

; ::.ystwie kształtuje
si~ na poziom~c ubiegłego roku. Przy jęto wielu nowych czloll,:';ow, jednakże było też bardzo dużo skreślel1 ze względu na niepłac€'l1;e ,;idadd.:
{·:Jonkowskkh.
Zwraca się pr,zy tym uwagę Oddziałom na konieczność uważnegD
.':ypełniania deklaracji
członkowskich
z poda\vanit'm \V nich określonyc.:h motywa'. ,l. stanowiących
a przystąpieniu
do To\varzyst\\'a.
Deklaracje
bez tY'ch motY\\'<tL':i,
:);eraz pozbawione
opinii Oddzi<ałów, były odsyłane dD uzupcłl1~cni~\, Realiwj"lC
1;,nkcje statutowe
Zarząd Główny P.TL oraz Prezydium
zbier~\ły się nil posied:::·,
"ach
poświęconych
określonym
zagadnieniom.
Zarząd Gló\\'ny odbyl dwa p05~c'"
;:.enia, natomiast
Pre;<ydium obradowało
8 razy, Ponadto odbylo .się jedno p."
.f.'dzenie przewodniczą'cych
komite'tów redakcyjnyc.:h czasopism i serii poświęcone
'mówieniu
polityki wydawniczej
towarzystwa
i konkretyzacji
planu na rok 19'ih
'/,' kontaktach
z Oddziałami
przeważały
sprawy natury organizacyjno-Jil\~\nso\\'l'j,
Pl zeprowadzone
analizy pracy Oddzialów wykaz,lly istnienie zn'lCZn)Tl1 zaległ()~ci
:. opłacaniu składek oraz brak dzialalności organizacyjnej.
W z\\'i<jzku z tym RUi,)
i;ATządu Głównego podjęło, jak co roku, okrcślone p:'zedsięwzięciil llil rlt'CZ U!""
':'.,lowania tej sprawy. Mimo to n'c wszystkie Oddz:ialy \\'y\\'iqzały <C; z tych pod ..
',' ,\IVowych obowiązków statutow:'ch
i nie nadt'~bl~' w bL rapol'tó\\' finanso\\'ycil
':,'az sprawozdall z ·działalności. S" to Oddziały \\': Kaliszu. Prll'lllyślu
Hze~zo\\'i·;.
Lc;cwi€ wartość nie op!aoanyc'h składek członko\\',;,;ch
\\'g stanu na dziell 3·0 Vi
: ~::B5(bez roku bieżącego) zamyka się kwot'1 Z~~'ł5.- z1. W przyp.\dku jJo\\'tarzan:.J
',', tej sytuacji rc,zważona zostanie zasadność postawi('nia
tych OddL'~11ó\\' \\' 5::'1I
!~,C ',vi,da-cji. W zale;ŻJności od licz€bności
j zaintereSO\V~II\ czlonkó\\'
rói.nc są n1L'tociy
, j'ormy pracy Oddziałów, Jedne prowadzą dz;ablność
nauko',\',! inicjuj~lc b:H1an:.J
:' ,'enowe, publikują
r€ zu 111.
a ty wJn<;nych badal'l. urządz,1ją lokałnc lub ()gólnop01; ,~;e sympozja. Inne p{)pularyzuj:c wiedzę o kultlll'zl' ludo\\'ej, ~lllimLij,! Konku;'.-y
~.tuki ]udo,vej,
pr'o\'~'adzą poradnictwo
z zakn',,:u folkloru.
strojo\\'
Judo',\'ye:l,
,\ ,)Joldziałają IV organizowaniu
zbiorów dla muzeó\\' i izb regionalnych,
nóżna j('<:.t
:,.dywność Oddziałów w tym zakresie, wyraźnic
jl'dnak \\'yróżnjaj'l
,ie: Oddzi:l!)'
Kaiowi'ca'eh, Opolu, KrakowiE', P.oznaniu i \\'roe!<m·iu. Wspomniana
;)Cl'\'y±c.:
~iywność urealniła
si~ ważnymi imprezami
() randze nauko',vej, których pL'I:-,;
bicie znalazło się w sprawozdaniach
poszczególnych
Oddzia:ów p!'l,l'lJ..;t~1\\'jU)'l~',",1
,i::
\VZn, Z8rząd Główny natom7.ast koordyno\\',1ł prace organizacyjlll'
2\\'jilz':::c,
.ć
przygotowywaną
przez PTL :vriędzynarodo\\',!
Konferencje;
Etnog~'diiczml pL.
jęconą problemom
innowacji
w sposobie żywieni,\, \\' której \\'l'żm:t' udział '34
~.'.zonych z całego świata, od Hong-Kongu
po S.tHny ZjednOCZOIH'. Kon!'l'l'L'n':j:1 ',;J
ć>d nazwą ,,Inowa·cje w zwyczaj,ł('h pożywien~o\\'~'C'h" odbe;dzie sie; \\' ci!\;ach B- ~';
"ździernika 198·5r, w KarniowicDch kolo Krako\\"ł.
Ponadto wiele dzi<:rłaó org<lniz:,'cyjnyeh podcjmO\\',ll Z<ll'Z~ld Gló\\"lY ',V z'.·;'ą:;..
.~" z Jubileuszem
90-lecia Towan.ystwa
oraz Waltlym Zgrom"dze:l'icm
Dd,'g,\;ll'l.'
';csją naukn\'ą
pod naz\Vc1 ,,90 lat połskiego ludoznawshva",
pudcza; której \\';1g'''3zone zostały referaty:
"Polskie To\\'arzys~\\'o Li.ldozna\\'cze, jego llIiejsc.:e x ży'.,;'; naukowy:n
i kultura'lnym
kraju" dr :\:111a KO\\'abka-Lt'\\'icka:
"R(~:i"O\'"j
;, ~skiej kultury
ludowej"
prof. dr Józef I3Llr~zta: "Horyz')nly
\\·,;póic.:zc:i!l<i
":'Jografii polskiej" - doc. dr hab, ł\'la1'ia \Vic;'LlSzcw:iri:a; "Pror\ematyk"
e ·Jwg:'J,',.zna
Lubelszczyzny"
prof. dr Roman Reinfu;,;;
,,-±O-Iecic Oddziiliu PTL 'I.'
L"blinie"
- dr Krystyna
Marc.:zi1k; "Etnografia
p0bk,1 \V ba·danii1ch lud ()\\' pun··
; "ropejskich"
dr Marek Ga weeki. Obrady l<:' oraz sesję nau kml'<j uświe::,;;y
'~,\'ie wysta wy okolicznościowe,
Pierwsza
ukazuj'll'a
dziaialnośl'
\I'yda \\"lin.;
T-J'
:.• ;rzystwa Vi okresie gO-ciu lat, druga natomiast
prl'zl'ntuj'lca
l'X
li!);';,.: t'\i\'.~g:'j;,',zny i jest pierwszą ekspozycjcl tego typu \\' Polsce,

KRONIKA

.f.

Dział'alność

379

wydawn'icza

Przy jęty przez ZG P1'L kierunek
aktywizacji
dz'alal:1c;ci
\\7dawniczej
p:') ..
Jdwny jest z dużą troską o reaktywowanie
poszczególnych
serii i pełniejsze
ich
ly\vienie. Dotychczas
po uporządkowaniu
spraw \\. skbdach
komitetów
red:l:-c,yjnych serii i czasopism czynione są starania
o pozyskanie
wr.rtośóowych
tyLe .
."·N,
które ożywiłyby
działalnoś·ć
wydawniczą
Towarzystwa.
Aktualnie
bO'N:e:n
.amy t8ką sytuację,
że mimo reaJl1ych mo,żliwości wyda\\'niczych
nie posiadamy
teczkach redakcyjnych
większej ilości prac przygotowanych
do druku. Pozy· -ywne zmiany zaszły jednak
w częstotliwości
ukazYNania
się dwumiesięcznik.!
".;teratura
Ludowa",
który powoli wychodzi
z wieloletnich
zaległości.
Obecn,)
.'tu,lcja tego pisma jest taka, że \vszystkie bieżące numery za rok 1985 są prze·
~awne do druku i powoli regulowane
są zaległości \\'yda\\'!1icze z lnt poprzed·,r:h. Planuje
się, że pismo to wejdzie
w normalny
tok \\'ydawniczy
w rck'l
· :86. Dużą troskę o uregulowanie
tej sytuacji
nie zawinionej
przez reoaKc.(~
":z realne trudności poligraficzne
- przej'awia redaktor
;1aczelny dwumicsic;cz:';.:.
-J
pl'OL dr Czeslaw Hernas,
pod redakcją
którego pisIno ukazuje
;:ię od l ft;:~
·,ku IV nowej szacie grnficznej
jako ,dwul1iiesięcznik
DClukowo-literack:.
"Lite:-,.··
:i:'<) Ludowa"
posiada staly krąg odbiorców
wywodzących
<ę z :'óżnych śroD'-"'i~k, a jej naklad
WOO egz. rowhcdzi
s:ę c<llkowic-ie w ramach
prenumen:.;'
,prze-daży indywidualnej
prowadzonej
przez Biuro ZG PTL Draz w drodze \\-y.
J.any krajowej
i zagrani-cz>l1ej. PO'dkreślić należy wyjątkov\'o
dużą wymianc; z>·
;'. iJl1icZJ1qpisma od chwili objęcia jego redakcji przez prof. dr Czesła wa Herna"c:c',
· ~óry zgodnie z nowoczesnym
pojmowaniem
folkloru ukierunkował
jego problem,,·.
i<ę na różne zakresy żywej. popularnej
twórczości ludowej, podejmując
tym s<>,ym badania
w reglilonach z8niedbanych
dotychczas
przez humanistykę.
Zapcw ..
.. ·!o to pismu szerszy obieg społeczny oraz szereg pozyty\\'nych
recenzji każdegc).
,eomalże zcszytu. Dążqc do poprawy rytmicznoś'ci ukazYI':ania się pisma oraz jeg·)
·,ytorstwa - dzięk'i wydatnej
pomocy redaktora
naczelnego
postanowiono
od
·.;<u 1935 wydawać
je wspólnie z Państwowym
Wydawnictwem
Naukowym
O<~,..;alu we Wrocławiu,
co w żaden sposób nie elimir.:.lje PDlskiego TOWiL'Zyst·,,:,}
::.udozn,n\'czego jako gló\\inego wydawcy. Szukając optymalniejszych
form zapewn'f; ..
a pismu szerszego
zainteresowania
poza granicam'
kraju,
postanowiono
cd
ku 19i!-ł wydawać co pewien czas mC>l1ografic.zne zeszyty poświęcone
określc;"c.i
obIema tyce, Tak więc zeszyt 4/5: 1985 poświęcony
jest folklorystyce
fińskiej,
przygotow~miu
natomiast
je'st zeszyt uwzgll';dniający
przede wszystkim
zasL··
,i
B. Pdsudskiego
w badaniach
na·d kuHurą Ajnów oraz zeszyt poświęcony
fc;l··
· ·,.,"ystyce łotewskiej.
Z problematyki
krajo',vej wymienić
należy zeszyt maryjr.:>'
193-ł oraz zbiorczy numer
1/6: 19811 poświęcony
zjaviisku kolędowania
ukazując,!
'.; pod oddzielnym
tytulem
"Kolędowanie
na Lube!szczyźnie".
Szereg przedsię··
.:::ię<'·organizacyjny'ch
mających
z'abezpi,eczyć "Literaturze
Ludowej"
sukcesyv,:ne
;·:azywanie się oraz szybkće zlikwidowanie
zaległości spovv'odo\\"l!o, że poszczegól··
.' zeszyty pisma druko\vane
są przez różne zakłady
poligraL·czne,
StwarzCl :'l
\ą sytuację,
że zaległe numery
wychodzą
nieraz
w różnej kolejności.
Po ..•..
o··
.• jc to tylko pozorny chaos, bowiem redakcja
czuwana
bie·żąco nad rychłY:~l
prowadzeniem
pisma w norma'lny tok w)"dawniczy, Toku tych prac nie prze:·w<lia.
· _,wet :::hwiJo\\'a zmiana na stanowisku
sekretarza
redakcji
"Literatury
Ludowe~"',
marcu 19815 roku zatrudniono
bowiem na tym stanowisku
literata
i krytY6:a
,".era" :-:ieg<>. i\ndrzeja
Falkiewicza,
w miejsce
dotye:11czasowego sekretarza
red

380

KRONIKA

M,Ei; Boże!1Y Kuczyl1skiej. Wskutek szybkiego jednak zauv,'ażenia przez Prezydi
;)
ZG PTL opieszałości vi/wymienionego
w prowadzeniu
spraw redakcyjnych,
zdc .. 'Ć'owano s;ę na rozwiązanie
z nim umowy o pracę, powierzając
nadał pr,)wadzc'
lćO'le ..kcji
jej dotychczasowemu
sekretarzowi,
red. MarE Bożenie Kuezyńskiej.
kto,
przez lata dźwigala ciężar wyprowadzenia
zaległości wyd,~wn;czych pi.'lna :-::ę~;".'
cy~h Vi pc\\;nyn1 okresie na 'łv'et 4 lat.
Podobna
sytuacja
w zakresie
uregulowania
rytmiczności
ukazywania
się lJ
n-,a występuje
w "Łódzkich
Studiach
Etn::;graficzny·ch".
W okresie Spl <'l".I'[)zda
czym ukazał się 24 tom tego tytulu Z<1rok 19·82. W produkcji
notomiasl
znajd e
''-',ę to:ny .25: 19S'3 i 213: 1;;'::4. Podobnie
j<1k tomy popc'zednie, druk pokryty ;:
,,:a01ie z dotacji zewnętr.znych
i tylko Vi wypadku
uzasadnionyc'h
potrzeb fin;' ..
SJwany będzie przez ZG PIL. Znajdują'ce
się w redakcyjnym
ptzyg.:'towaniu
k L'jne tomy 27: 19;35 i 23: lSSG posiadają
również zabezpieczen'e
finDIU)\Ve
OPt(;;}nc będą przez Związek Spóldzielni
PrzemysIu
Ludowego
i Artyslycznego
.,C·,
pclia" ,oraz Wydz;al Kultury
i Sztuki
UTzę-du Wojewódz:{liego w K<.l~:';zu. P,,~k,'e£le-n:a godnym jest fakt wiclo~ell1iiego już wydawania
pismD w Op,1l'C;U {) ci
tacje zewnętrzne,
co jest potwierdzeniem
nie tylko jego rangi i potrwb
środo'.' -skowych, lecz także dużej operatywności
społecznego komitetu redakcyjnego.
któr::
(,;t<ltnio kie~u.ie doc. dr hab. Jadwiga
Kucharska,
Mimo tej operatywności
ganizacy jnej i merytoryeznej,
ZG PTL widzi pilną potrzebę
uregulowania
;--Jc'glosei wydawniczych
dotyczących
"Lódzk'ch Sludiów Etnograficznych"
i wvo.'.
tizenia pisma w bieżący t'elk ukazywani<1 się do końca roku 1,98-6. Dopełniając
L)rmacji charakteryzującej
sytuację
istniejącą
w redakcjach
czasopism stwierd,
r.ależy, że tradycyjn,ie
już -nie posiadamy
jakichkolwiek
zaleglości w uk<lzywau
fię
rocznika
"Lud", którego redaktorem
naczelnym
jest prof. dr Józef Bursz
podejmujący
wielokierunkowe
starania o staly wzrost rangi naukowej
tego pis:~'
W<1żnym ogniwem w działalności
edytorskiej
Towarzystwa
są serie wyda'nicze. Po wieloletniCh przerwach
w ukazywaniu
się tytulów w ram<1ch poszczcg(, nych serii wznow,iono rytmiczną
pracę edytorską
w lonie "Prac Etnologicznycl,'
k~órych red'aktorem
naukov,;ym jes't prof. dr Zbigniew J3siewicz oraz ,,8:b1-:o\.<
PJpalarnonaukowej",
kierowanej
przez doc. dr Leszka Dzięgla. Równoczcśnie
ll--"'. -Jq prace na rzecz ożywienia serii "Prace i Materiały
Etnograficzne",
"Atlas p ..
f..~·;ioCh
Strojów Ludowych",
"Archiwum
Etnografi'czne".
Jeżeli uda Się urealnić p:
r.o·,vane mmierzenia
edytorskie
w ramach tych serj'i, już \vkrót-ce uk<1żą się \\'art •..
ciJwe pozycje wznawiające
ich działalność.
Wspomnieć tubj n,!leży, że IV rama.
"Archi.wum Etnograficznego"
- zachowując
dotychczascJ\vy charakter
publikacji
planuje się - o czym mówiono już na WZD w Łomży -- wydanie bibkog!";;.
Tawartości dwumiesięcznika
"Li,teratura
Ludowa", rocznika ,;Lud" oraz treści etr
graficznej innych czasopism, takich jak: "Wisła", "Ziemia", "Wędrowiec"
itp. Pre'
1\' tym
zakresie
będące kontynuacją
dawnych
zmnierzcil
prc)wadzone
przez Ośrodek Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej
w Łodzi. W lym też k ..E1I)ku pójdą dalsze starania
ZG P'DL nadające
tej pracy charaklc'r
systern;llycu',,'
p,j",v;ąwny z pla:1arni wydawni'czymi
zgłaszanymi
do Biura Wydawnictw
i Bibl i,-,k Polskiej Akademii Nauk.
Pozostając
iJ:'ZY sprawach
serii wydawniczych
i planowanych
Z,;.-.l;erzcIl '.\'>:'
v: tym zakresie pozytywneg:> dla edytorskiej
działalności
Tow<1rzy.;;twa wnosi G (;akcja Dzieł wszysik.ich
Osk<1ra Kolberga,
której zakres działalności
daleko \\
kracz,: poza ści,:e red;:kcyjne
zajęcia.
Obejmuj2
ona bowiem żmudne
prace naukowe
~calaj'lce dorobek
tego Zł'
k')ll)it('go l>adc:cza kułtw'y ludu polskiego. Jest to praca, która w opiJ.ii Zarz;]".'
o

o

'o

o

KRONIKA

381

CIJwnego zasługuje na szczególne wyróżnienie,
i tak jak do· tej pory, pr'Ol1lowana
':q;zie w sposób szczególny w ramach działalności
edytorskiej
Towarzystwa.
WnOSi
;, bowiem niezaprzeczalny
wklad w ochronę dóbr kultury staropolskiej
i lud,:,,jara<:
przyczynia
siG do naukowego
i edytorskiego
opraco\v<mia zbioru matŁ.iów żrodlowyc.'h w zakresie etnografii,
folklorystyki,
etnomuzykologii
i hisll1l':l
rylko ludu polskiego, lecz również sąsiednich
grup etnicznych
LUŻYCZ,li~,
c.<lińcóv;, Lilwinów
i Bialorusinów.
Pl'uce zespolu pracowników
zatrudnionych
R"C:,,~cji D:iel wszystkich
Oskara Kolberga z każdym rokiem wzbogacają
dzie·:"caycji i cdycji dorobku lego znakomitego
badacza. Są to prace wielowątkcIV klórych
kumulują
si'<; wysilki archiwisty,
bibliografa,
e;lnografa, historyk:;,
",iClI y;;ty,
muzykologa
itp., rozpoczęte
na początku
lat sześćdziesiątych
przez;
"L dr Józefa Gajka, póżniej zaś prowadzone
przez prof, dr Józefa BursZię, p:;j
,·;·cgo nauk,)wą i redakcyjną
opieką wydano dotychczas
03 tomy "Dziel wszy'ch"
O.-;ka;·a Kolberga
obejmujących
reedycję
i edycję jego dorobku.
Wkrótc~
ibśc lo mó v•.' ulcgnie zwiększeniu,
gdyż w różnej fazie edytorskiego
i typogr:;cnego opracowania
znajdują siG tomy 67/1 i 67/2 Pieśni i melodie w opraCOlCf!fOTwpiJnowym
i tom 68 zatylułow<lny Kompozycje
instrumentalne
Oskara Ku'rua. Zarząd Główny PTL zdaje sobie sprawę z f<lktu, że tok żmudnych
pr,;:
':itorskich nad poszczególnymi
tomami tego monumentalnego
wydawnictwa
kic,c siE; logiką wewnętrznych
potrzeb rl<lukowo-dokumentacyjnych,
mimo to wi. :: jcdna;';: potrzebę przyśpieszenia
prac poligraficznych
tak, uby przekazywane
d,)
,,;~w przez ReclakcjG tomy clzieł O. Kolberga
nie czekaly lalami na wydruko. ;1:C,

Tuk zarYSO\N<lny charakter
polityki
wydawniczej
Towarzystwa
jest pJ\vo~i
:lniany
i wprowadza
coraz nowe pozycje na rynek wydawniczy,
W okres:'",
. ,;.\\oozaawczym
ukazalo
s,ię p·jęć· zaleglych
zeszytów
"Literatury
Ludowej"
:~~L, :: 19813, 2: 198-3, 3: 1903" G: 19'83. Ponadto przeka.zano do drukarni
pon~,c'.
<;;ku,;zowy t{lm zalegJ.ego roczni'ka za 19'81 r., który wyjdzie w roku 1986 pod
~;iłem "Kolędowanie
na Lubelszczyźnie"
w zwiększonym
nakładzie
31000 eg~.
:_ :e:'i1tura Lud{lwa" ukazuje się w nakladzie 1000 egzempla,'zy) oraz kontynuo\\':')race redakcyjne
i edytorskie
nad bieżącymi numerami,
z zamiarem
Wpl'D\\":.:",ia pisma w roku 1'9'8,6 w normalny
tok wydawniczy.
Podobnie
k:izlaltowała
się sytuacj>a w "Łódzkich
Studiach
Etnograficznych",
" :ych 24 l'llr. za rok 19-812 ukazał się w okresie spra wozda wczy m, a prace nad
'J,;-;,aly;11.: tomami są w różnym stopniu zaawansowania.
Jak co roku, równ;eŁ
ro~u 19,85, przed Walnym Zgromadzeniem
Towarzystwa,
ukazal się kolejny 69
':', rocznika
"Lud" zav..'.ierający interesującą
problematykę
i bogaty dział rc';cj:.

O;:latnio wprowadzono
także na rynek wyd<lwniczy zapowiedzianą
wcześniej
.,cę J<icka Kolbuszewskiego
pt. Wiersze z cmentar2a.
Anali.::awspólczesnej
epi"fiki
na(Jrobnej,
J.9'85 Wrocław, wydaną w nakładzie
10000
egzemplarzy
jako IX
..,: w serii "Biblioteki
Popularnonaukowej",
której
tom poprzedni
ukazał
".~
:'Liku 197:J. Po dwunastu
latach przerwy
tomem tym wznowicl1o dzialaln':ćć
:,:, któnl rokuje systematyczny
rozwój, optujilc w kierunku
c;eka\\'(~go katalogc,
.llów zapewniającego
jej dużą poczytność.
Zgoonic z przewidywaniami
ukazał się także kolejny, tj, 39, cz. I lom D::id
: ystkich
Oska ra Kolberga
zatytułowany
Ma.teriały
do etnografii
Słowian
Za(jdnich i ['obldniuwych",
cz. l ł.użyce, Wrocla w---'Poz n a!'J 198\ dopełniający
zbio" ,ej il1teresującf~j serii.
S"1c2·~gó!o:'·:I;\~-i pcdkr('ś:L'n~a
\vyn1agn \v roku Jubilf'll';Z\.1 90··l{)C'~a Polskiego To-

382

KRONIKA

•

V.'cl:'zy.stwa Ludoznawczego
::::cjatyv;a
\\'yclawnicza Towarzystwa,
jaką jest ukaże.[J':e s'ię w okresie
sprawozda v,'czym repóntu
trzech książek Adama Fischera pi
Poiabianie,
Ł-użyczanie
i Polacy, z cyklu tzw. opublikowanej
przez Niego "Bibliotc}:i Słowiar'lskiej".
W l1:icie skierowanej
do Czytelników
wyjaśnia
s.ię szczegółow,
r;}oty~y wyd'ania tej puotkacji
podkreślając
między innymi, że zasługi A. Fisch",ra dla Towarzystwa
Ludoznawczego
były szczególne. "Wybrany
w roku 1910 n,'
sekretarza
TL p:)Zostaje nim przez 3'3 lata, aż do swej (przedwczesncj)
śmierc:
Przez cały ten czas był równocześnie
redaktorem
"Ludu", skarbnikiem
i bibliote,
karzem TL. On to właśnie
st\vorzyl
bibliotekę
Towarzystwa,
istniejącą
do d,zi.
i zasilał ją glównie poprzez wymianę z "Ludem" - czasopismami
i pozycjam;
zagranicznymi".
Był to Człowiek,
o którym
wielolcltni póź.niejszy Prezes PTL
z:1akomi'ty uczony Jan Czekanowski
pisał w "Ludzie", 19-16: 316, że "Towarzystv:"
Ludoznawcze
- to był Fis·cher i tylko Fischer". Było ono wówczas "emanacją
in,
aywidualnoś·ci
Fischera"
i tylko ,.jego niesamowitej
aktywności
zawdzięcza Towarzystwo
dosłownie
wszystko.
Jedynie
dzięki niej mogło ono przetrwać
wielki:·
wstrząsy spowodowane
przez katastrofę
dwu potwornych
wojen".
Tak więc Zarząd Główny PYL postanowił
uczcić gO-letni jubileusz TO\varzysewa nie szumnymi
obchodami,
lecz wydaniem
tych trzech niew;;elkich
książel'zek Adama Fischera, które są wartościowym
przypomnieniem
Jego ws,zechstron·
r;ej działalności
na n:wie Towarzystwa
i skromnym
należnym
mu hołdem. "Dab·
Tze się stało, że Czytelnicy otrzymują
do rąk wspomniane
trzy prace A. Fischera
- pisze we wspomn:.anej
już rwcie do Czytelników
prof. dr J. Burszta tak
pnecież
rzadkie w bibLotekach
etnografów.
W układzie, jaki był wówczas pow ..
nechnie
stosowany,
tj. w PDdziale na kulturę
materialną,
społeczną i duchową
oaje on zwarty pogląd na charakter
kultury materialnej
tych trzech grup etnicznych, podana
zaś w każdym rozdziale
literatura
orientuje
czytelnika
w stan:\."
wiedzy etnograf'icznej
przed pół wiekiem, Zapewne każdy z Czytelników
z przy,
jemnością i z pożytkiem zapozna się z ich tre,ścią".
Poza seriami i redakcjami
czasopism kontynuowano
również prace
edytorski,:
nad specjalnym
tomem
pCś\,;iqconym
działalności
naukowej
Adama
ChęŁnikll.
Wydany on zostanie
przez Lomżyr'lskie Towarzysh\io
Naukowe
im. W'agów prz}'
udziale merytorycznym
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego.
W jego skład wejdą referaty wygłoszone podczas sesji naukowej
poświęconej
pamięci Adama Chęt]';:'::a, towarzyszącej
60 \'1alnemu
Zgl"omadzeniu
Delegatów
w Łomży (WS4). Ni,."
ukażą się natomiast włączone do planu wydawniczego
na rok 19'8:5pozycje: A. Ko·
"-<lIska-Lewicka,
Strój podhalański
(APSL) oraz P. Dekowski Encyk!opedia
poży
'Wienia !udowego
(BP) ze względu na n.:edostarczenie
do redakcji
maszynopisów
1ych prac. Niewywiązan:e
s:ę autorów ze zobowiązań
wydawniczych
spowodowak
przyjęcie
praktyki,
że do planu wydawniczego
PTL zgłaszane będą tylko te pozycje, które otrzymają
pozytywne
recenzje
i na ;'ok p:zcd piaY}-.\·a:;ym wyda:1iem zbżone będą reda~cji.
Przedstawione
kierunki
działalności
wydawniczej
Towarzystwa
korespondują
bezpośrednio
ze wskazc~n:ami uchwał 5'8 Walnego Zgromadzenia
Delegatów w KaL;zu, podkreślającymi
szczególny charakter
tej pracy, mającej 'Nprowadzić książke:
:ćtnograficzną w szerszy obieg społeczny i stworzyć dla profesjonalistów
możliwości
publikowani'a
swych prac w wydawnictwie
prowadzonym
przez PTL. Dzisiaj jednak, gdy pienvsze kr'oki organizacyjne
zostały zrobione, gdy nakładem sił społecznych reaktywowano
działalność
wydawniczą
w ramach
serii, nie można poprzestać na tym. Dalsze rezultaty
na tej ni wie zależą od planowego
i zintegrowanego działcp.:'il. To jed!1ak wymaga stworzenia
specjalnej
agendy wydawniczej
przy

383

KRONIKA

E:u:'zc Z:ll'z<jdu GIÓ\\'llego To\\';:rzystw<I, jeśli chcemy, aby dziablność
ta rozwija;:"!
iii; dalej,
Równolt'gll' z bieżącą dzial,l:no~cią \\'ydawniczą
prowadzona
jest dys'trybuc11
\\:yda\\'n:ct\\' WL15l1ych, Obejmuje ona szeroką śieć pla'cówek kulturalnych
tj,
b'bliotck, sz~ól. muzeów, tow:lrzy>'tw naukowych
i regionalnych,
katedr uniwers~'\ec;C;ch itd, Ta szeroko zakrojona działalność akwizycyjna
obejmuje przede wszys~~'11 \\'yd<l',\'11'ct\\'a, które ukazały s'ę \\' latach wcześ,niejszych, Wówczas bowie:·'
Towarzysb\'ll
n'e prow<ldziło wlaki\\'ej
dzi'ałalności promocyjnej
swych książc"~,
;,;,;ąd też zapasy magazyno\\'e były znaczne. Systema'tycznie
prowadz,ona począwszy
.;;i roku 192,2 dystrybucja
wyda\\'llict\\'
i działalność akwizycyjna
spowodowaly,
Ż,
7_,-,:czn:e z!1lal<l1 st<ln zapasów m<1g:nynowych. Niektóre tytuły zostały całkol\'le: ...
';yzedanl', np, spośród Atlasll Polskich Strojów
Lndowych,
Dziet Wszystkich
Osk,,T" Kolberg;) czy "Biblioteki Popul<lrncj", inne natomiast uległy znacznemu zmnil';szeniu, Ten kierunek
działalncśc:
akwizycyjnej
prowadzony
będzie dalej
C~
c:łkowitego
\\'yczerp<lnia zap<lS,) \\' nl<1gazynowych. Dużą rolę do spełnienia
w tyn
u,;':!'esie posiadają
Zarządy
Oddziałów
Towarzys'twa,
które powinny
aktywnie'
'I1'lączyć się do sprzedaży
wyd<lwn:ctw własnych,
zwłaszcza że uzyskane
środk
z :ego tytułu pozostają n<l kOlle'e tych jednostek, Aktualnie notki bibliograficzn"
c c.\'Szystkich ukazujących
się tytułach w ram<lch własnej dzi<lłalnoŚ'Ci wydawniczej
TO\\iarzystwa ukazuje} się IV Zapowiedziach
Wydawniczych
"Domu Ksiqżki", a poszczególne tytuly promowane są poprzez kierowanie
ich do recenzji na łamach pisn~a ,.Nowe Książki", popularnych
tygodnikó\\i i miesięczników krajowych oraz piSi"
5pecjalistycznych,
Skutkiem aktywnej polityki dystrybucyjnej
powiększały się akt y';.'a finanso\\'e To\\'arzystwa
w o::;tatnich latach, a ciekawe książki trafiły do cz)'klnikó\\',
Ponadto rozwiązany
został ciągnący się od lat problem
magazyn;)\\'::
Sytuacja w m;lgazYl1'ach uległa znacznej poprawie, książki posiadają
odpowiedni-c
warunki składowani'a i nie niszczeją, ~a ogólną ilość 24!3 tytułów wydanych p:'ze:
lo-,,'arzyst\\,o począwszy od roku 1915, aktualnie w sprzedaży znajduje się wle,d\\'>
6'9 tytułów. W okresie spra\\'ozda\\'czym,
tj. od 1 ViII 84 do 30 ViI 85, na ko:lt,
PTL wpłynęło 9,93 tys, zł z tytułu sprzedaży wydawnictw
wlasnych, co w pe\\r.:.-m stopniu obl'azuje rezultaty
prowadzonej
dz:-ałalności, biorąc pod uwagę :1::,kle ceny książek wydawanych
przez Towarzystwo.
Ten zakres prac akwizy'cyjnyc",
b,;-dzie prowadzony nadal, zwłaszcza poprzez sieć muzeów, IV który'ch nasi czL,!'>
kawie zorganizowali
dobrze funkcjo!'lujące
punkty sprzedaży. Dotyczy to przede·,\'.::zystkim :'vluzeum Okręgo'"ego
w Lublinie,
Pal'lstwowego
Muzeum Etnografio:nego \v Warszawie, Górnośląskiego
Parku Etnograficznego
w Chorzowie, MuzeuI:1
Rzemiosła Ludowego w Biłgoraju,
POlla,dtQ przyjęto
w Qstatnim
okresie zasad,:
;i,e wszyscy nowo przyjmowani
do Towarzystwa
ezłonkO\vie otrzymują
"Katak::,
wyda\\'nict\\' PTL", a praktyka t,l :--,1Z-szerzakrąg odbiorcó',\' naszych ks'iążek.

az

EL

Oś r a d e k

D 0 k u m e n t a c j1

Informacji

Etnograficz:1,-'j

D0kumentacyjno-informacyjna
funkcja Ośrodka wyzna;;za w zas'adniczym s:,'p,,:u jego dzialalność. Kierowany
społecznie przez pr'of. dr hab. Bronisławę
KG})czyńską-J<l\\'ol'ską
zatrudniał
w okresie sprawozdawczym
dwu pracowników
-dr E. Karpiilską
i mgr M. Niewiadomską.
Ich praca koncentrowała
się przede
wszystkim n••d zagadnieniami
bi,bliograficznymi.
Zgodnie z wieloletnią
już pr<łk1yką, opraCJJwano w ODilE selektywną
bibliografię
etnograficzną
za rok 1'9'84 jl.
Uięd:l; 'loro iawej
Bibliografii.
Nauk S.polecznych wydawanej
przez Comi'te Inte:':,3~

384

KRONIKA

;:ale paul' Documentation
19'8:3/84 dla Internationale
z rcdakcją
~~)graficznych
Charakter
oC/Tafii
~ ",1

"Demosu"
przekaz<1no
i ;l'O zweryfikowanych

27 streszczeJ1
,lutorskich
tłumaczeil
niemieckich.

prac

obejmowal

bibliografkznych

polskiej

planem

za

l.ata

w

ramach

PTL

1976 - 1980,

.:"~'ademii

Nauk.

W związku

,':i"czone

zostaną

prace

'H,lga
; :c6

.:~~cdzywojennych.

W ramach

198,5,

obszarze
zóaniach

ODilE

t'cznyeh,
.:yzny
'icznych

z

prac

nad

dla

prac

wstępnymi

·;::.sto

dokument;,icyjnych
prac

.. "pelniano

dane

na

~: nych przekazano
J L ~,.()wych
rozesłała
:erialowe,
,\~skiej.

nauk

,··':,go

oraz

l-Y::1.'-:.L:

tej

Musi

Kompletnie

Etnogr:ti'iC7.111:go",

,ksl
nJ-

Lódzkieg{J.

i rolnictwa

z opracowanymi

przez

polskiej

doktorskich
roku,

mgr

kultury
do

C,

etnograficznych

W

okn'''.e

odpowiedz.i

zalożc'Ze

osobowych
sporz,jdzooo

-

\\yk:u

i zagranicznyctl,
Czqść

z nicj

.ściślt'
:

ze speej:\listycznego
\\~ calej
antropologii,

studenci

co czyni

T~Z,\sooy

obrzędowości

z niej

rang..;

ży-

charaktl'ru

jej

oraz

przedst<1wi-

Dlli wersytl'tu

pbl'l)\\~kq

TO',\-:L'ly~t\\'~l

PTL

Polsce

clrclwologii

L'tnografii

z ctz,~C'jalni

podkreśli.11Ll

tyc'h

C z e k a n o w s k i c g ()

etnografów

folklorystyki,

pokrewnych,

Z\viązana

dzialalno~ci

wynika

kręgom

dotycząC<]

spr:)'!'"

etnogru,-

zc\granicznych.

ankit'\q

J a n a

i m.

biblioteki

na

d,,;-

usta1L'nia

Sk:llskicgo

kr,\jowych

instytucji

Komik:\!

m,\1L'rialnej,

kartott:k

konferencji

wymienić

maz

i habilit,1cyjnyeh,

katałog

być:

P'J1L,

ceramiki

uzupełnienia

on

opr,\co\\''':;~

lJ ni wersytl'tu

tematów:

kDrzystaj'1

kierunków

je,go

utrzymany.

..Arch:\Hlil1

SlowiaiJ,-

pl'C\C bibL.'-

Etnografii

kartach

szerokim

zak.esic

_=c ::::,czcgólnyjn.

nurt

ODilE

etnograficznego

pokrewnych

'.zerDkim

rĆJwnież

Ten

n<1 zlecenie

N a u k o w a

ranga
S !l.l Że]

jak

progl',lmowy

wszystkim

1 'J ~ B; b l i o t e k a

które

XIX-

d(J "Ludu"
vy formie
tzw. KrolliU.
Sekcja
Korespondl'ntów
ankietq
dotycz'1cą
demonologij
or'l?
porz:jdkowano
jL'j

przede

Szczególna

serii

sprJ.-

Cz,\sopism

\vykonyw'll1e

(Joe

1984

być'

Towarzyst.\\:l.

n,\ic'r.y
w

polskiej,

wykonano
w

polskich

ś\\i,)ta~

dzialalności

Ośrodk,)

charakter

lnagisterskich,

muzealnych

sygnalizow,mych

sbly

Kakdry

slownika

z wcześniej

powinien

ramach

Elnogrclficzlll'g,"',

pr,lcy

Polskiej,

0<:,,-

uZUpelllil1!!Cl

etnografii

zwi,]zku

Vi

::~. 'ni

, \vykazu

w

:;:)szących

dotyczyły

.'. go programu

Ośrodek

kUmcj,

L'a
z Lt

skLlsyfikowano

w

etnografii

m,L'C'j
za

ezaSiJpiSlll

..Archi WUln

etnograficLIll'j

wydc1woiczymi
będą

PTL

\\'
\\'n,)

dominantq

i pierwotnych

w wydawniczej

Etnograficznych

.)m

przez

slownikiem

",nyozda\vczym

do

ludowych

plan,lIni

publikowane

innych

taw

materialy

priorytetowe

prace

jednej

lnvl'lendy

kj

koncepcji

\vydawcy

lE9j - 198-1,

redakcji

z,\\vartości

kultur

prowadzonych

~,:,iografie

?\: Jk

zakoJ1ezenie

bibliografii

obcych

spójny

~ , zadanie
Z

1986

zawierających

oraz

'~nież

.. _

rok

do

stanowiącym

b:bliografi:

rl'tj'(),;pekty

ZG

1;.lta

są

Pol';;,,'!j

ustalOlll'j

przek,IZan,)
bibliografią

za

do

\\'Cześniej

zlecenia

"Ludu"

zost<1nie

Etnologicznych

i uw,)żnej

wcześniejszego

przekazana

na

nad

1)ibLioQrnci,i

wykonywane

Komitl'tu

Zmiana

opracow:f1

zakollczl'nie

Nauk

zost,mie

prace

polskich

bibliografią

ustaleniami

poszuki\v,ltl

zawartość

biblicJgl'<lficznym

,zględn1ć

Komitetu

która
są

również
l1'<1d t,j

1981 - 1984.

żmudnych

bibliograficzn'l

:oeznik
Vi

lata

prowadzone

'_5 - 193:9 wymagające
',2nie

zlecenia

publikacji,

Ponadto

Prace

z {)statnimi

za

uzupelnic:nia

roku,

des Sciences
SQciales
oraz selektywną
bibl'iograh~
za
Vol.kskundliche
BiblioC/raphie.
\V ram,lch
\\·spólpr3.-

t:~l

uslugo\\''l
Bibliotek;)

lnapll'

itp.

zbi,)-

P,)Jl:ld:)
\Vl'ol'I~\\vo Ch:ll'il:'-

Z~1\\-."Zl'

Ll)\\'dl'ZY·<

\\

c_~·-

n:);'.,;-

KRONIKA

'·lJwych.

Ta

. ;lukową

rangę.

zgodna

na"tę'puj,!ce
tym

ilośc,i

na

kr<ljowej

{<mo

15 pozycji.

nie

akcjach

o

im

'.vymi"nić

(QILicaJ/iai
)c,;JO:

S.

:'-,Ilszawa

o szczególnym

Biblidek,t
yrn:

prowad/.i

np.

'nsty:tuty

przy

stalej

C' --

11: 'vViąZ';J.no
tj,

I.:

Stuttgart;

.i'o.':mlU".I:n

·.;;hk'.'7'C;

\vyrni~ltH~

3) Insiitut

roku

w

unikalne

Kraków
Zarys

historii

w

architekturze

1928;

malowane,

wyd3.w.-

tym

Błotnicki,

zbioró\v

konsenvJ··

zasada

na Syberii,

z 40

instytucjami
katedry

udzia!u
i

tej

1. Domey).;:.),
K,'c'.··

polskiej,

Kraków

1928.

pozyskiwania

krajowym

: z 170

no \\;ylni

wymiany.

Udz'ał
w

icb

Stuttgart

In"titut

Naucznoj

Informacji

Haitien

de

la

Culture

okresie

poza
-

et

zagran:c:-

towarzystv;a

W

placó"vkan1i

Vnlkskunde

n,n··

spraw{)zd~,,;/··

graniCrJl'ni

naszego

\Vi.irttcmbergischr.:s

Lan ..

Nauk

S:SSH

des

Bureau

d'Eth:1.)-·

Arts,

:\Jl'{)

I:i:-:t:tuLl

i Folkl{)rist~ku

prije

w

Akademji

HC'jJublique
d'Haiti;
4) The Ethnological
Fundation
of J<lpan,
Tokyo;
/~t
Etllo1ug:jo
Filoz·oL:)ka
FJ.ku1tet.a,
Ljubljana;
6) Z2vod
za Itrażivanje
Filologiju

\\'0.;':"

dzisiJj

<le}:

za

z

ubioru,

i

uniwersyteckie,

filr

NaL,mal

lat

bibliotekę

skrzynie

pozy-

daróv;

działalności

dwu
w

ludowego

Z

naukowym.

z 6-ciolTIa

2)

jak
od

również

T.

powiększania

Landesstellc

])

wy·-

i podobnie

gromadzenia

muzea,

polityce

zł.

Przyjęta

budownictwa

wyrniaEQ

65835,z

Polacy

naukowe,

sumę

i ich

19'60;

charakterze

zł,

na

',vymianę

Janik,

zasadą

14l2i61,-

n<ltomiast

Krakowskie

j1l7. stah,

kwotę

książek,

Wilno

Tradycja

łączną

pozycji,

wzbogaciły

5LI;

na

300

kontynuowana
które

M.

mies~kallcy,

jest

d:lc1 pc;zycji

ajl),

była

o J2.i

troskę
po ',vif{kszył

zakup

Towarzystwa

pozycji,

S;yllcr,

na

i stałą

księgozbiór

pozycji

prioryltetowy.

1~1]7; T. Sl>weryn,

,;ukcj,lch

~ynl

wpłynęło

charakter

nulcży:

jej

Biblioteki

poprzednich,
186

wydatki

w budżecie

sit;

zakupionych

·iążki,

oJh"

Wszystkie

antykwarycznych

.l'j';zych

rozwój

łatach

zakupiono

z<lgranicznej

j

nadaje

w

księgarskich-antykwarycznych

limitowane

5"

gwarantowała
jak

pozycji:

,Iukcjach

.,i,my

czej,

syrnbioza

Podobnie

385

Inst:'tut

za

5)

Od··
F(_,l·~

lhnjetno.st,

N~irodnu

ag:eb.
Cieszy

szc!ególnie

oll,l:i

c;k(J\v dewizowych

na

fen

rozwój

wymiany,

bow:etTl

przy

aktualnym

zakup

książek

ta

kontaktów

jest

praktycznie

Planuje:

się

.!!i}

7.ródłen,

pozyskiwania

,ym

ukresie

poszl'rzenie

jej

k.tórych

skier{)\\l~ne

cznych,

do

tych

jc·c1n~.Jstl'k

cennych

TU\''''~12'Zy:..;t\\"d i

o:'ganizacyjnyC'h

pismo,
,I-

11,dcl_Y stale

prc\vadzi

'.vyrniany
-,;dku

sit;

scri(\ch

'ch

zau ''v<lżenia

..ira\\'ozd;J\VCZY1D

których

';<;dzie

nadal,

,t jej

. "kler

bibliu[jliki.

Lb:-i:~u",
Biblioteka

.az

czaSup~:im

B;b;:ctcki

1"\·l'ż<.lc'l

... Y1Yl Ofdi:

:;:; "Lud"

-

t. 7C

kier'O\\'ać'

:'eccnzji

na

cdu

starania

o

dz,iałalność

scl

pDsiadaniu

w

dowartościowują
starania

na

;..;ygno\vane

będą

pro wadz'i
Akademii

ksic:goz1Jioru,
iNdcjcl

działalność
do

zbioró\v.

iN

Pl

p;Jzysk2:-:.e
ła:nach

naUkiY:,<I'y

Pl'C1Ca

się
to

l1:1
CZd·~

zycbodzącyc1J

zbioró\v.

pozyskiv.rania

l-:~t~-

Etncg.·.·

oi."lki.

rzecz

\\"' \'/y-

\V okfl\s.e
D.utOgl"8fó-,//

ta

prowadzu:ca

zbiory

bibliotek:

nadając

im

rzecz

pozyskania

przez

B:biictekę

\vłasne

zbiory,
i przekazuje

Centralnych
były

Zorganiz,o\vano

nold

także

cha-

CDrocz;~ce

Rblioteki

Oprócz
prace

..

zag!"3-

zgl0,szelliu

Biblioteki.

na

najbLz
:

na

j('tkic3

uzupełnien:e

w Warszawie.

kontynu{)\vane

czy

jedy· .

v:

-otrzyrnuje;-ny

pG'·.:\/-st:-::;,ly

informacyjną

Katalogów

Nauk

po

ustalenie,
nie

br,~~:u

Studió\v
E~,;)jątek

okresie

systelTIatycznie

i,-lkżc

także

kLól'yn1

k{)ll~t'l'

do

\1yTostJ.tnirn

czasopism
się

zagranicznych

1-'olskil'j

':'\\' i wypOŻYCZC'il

Ks~ążld

ofenty

mające

jJodejmuje

rezultaty

Ponadto
.. ykazy

prace

książ,ki

',-.1a::;1':.('go "Ex

recenzyjne.

zostanc1

nurnerach

Poc1jQto

kTDjowych

będzien1y

Anthropology",

i)l'O\VdUZ()nO

cI ZlUto;'ÓW,

placóviek

wydawniczych

t~O pornnaż'lć.

tl'Ż

b(1dź

zagranicznych.

"Litel'atury
Ludowej"
i "Łódzkich
że Biblioteka
stdnoYvi
szczególny

Pl'Cl1'..1111C'(dló',.v "Current

:tę

pozycji

o s,ieć

_ych cZ<lsopism,
tj. "Ludu",
;~/nYLh~·. LT',.\'a~~~ull'y' bOYv:c'ln,

forma

Narodo\,'2j

pozyskiwcmia

zb:o··

kd talogiem

rzecz)··

akcję

przekaza,nifl

386

KRONIKA

do innych bibliotek oraz do sieci antykwarycznej
sprzedaży
bibliotec7.1lych d 'J-letów wyselekcjonowanych
z księgozbioru w latach poprzednich,
W przedmiotowym
sprawozdaniu
ujęto najważniejsze
kierunki
prac org'ln'; - .
cy jnych, wydawniczych,
naukowych i bibliotecznych,
które w okresie spra ","ozd,,; czym wystąpiły
w działalności
Towarzystwa.
Wiele z nich znalazło swoje p';niejsze odbicie w sprawozdaniach
poszczególnych Oddziałów, przedslawionych
prl '.
czas 61 Walnego Zgromadzenia
Delegatów w Lublinie w dniu 21.09.1985. BOg'lct'.
lc:<alnych
inicjatyw
kulturalno-oświatowych,
wydawniczych,
popularyzatorsk,
i naukowych wskazują na wyraźne ożywienie działalności Towarzyslwa
w ob;;z'l
ochr<my dóbr kultury ludowej i dokumentowania
jej różlwrakich przc'j;.l'.V(·) \\'.
mQT Antoni

J<uc2yitski,

Sekretarz
Generalny
Zarządu Głównego PTL