b49d3ded6a8ae292b9f064cd9bacc2e8.pdf
Media
Part of Kronika / LUD 1989-90 t.73
- extracted text
-
Lud, t. 73, 1989 -1990
IV. KRONIKA
DZIAŁALNOSĆ DYDAKTYCZNA
KATEDRY HISTORII I ETNOLOGII RELIGII KUL
W 1988 roku minęła 5iedemdziesiąta
rocznica istnienia Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz erygowania w tym uniwersytecie Katedry Historii Religii
i 3D-lecie jej reaktywowania.
Katedra ta była pierwszą w Polsce katedrą religioznawstwa,
jednak
pełną działalność
naukowo-dydaktyczną
rozpoczęła
dopiero
w 1958 r. Uchwalą Rady Wydziału Teologicznego z 18 lutego 1958 r. reaktywowano dzialalność Katedry Historii i Etnologii Religii jako trzeciej katedry Sekcji
Teologii Fundamentalnej,
angażujcIc na stanowisko
zastępcy profesora werbistę,
ks. dra Teofila Chodzidłę, etnologa i religioznawcę, ucznia ks. Wilhelma Schmidta.
W latach 1961 - 1976 ks. prof. Chodzidło był pierwszym
kierownikiem
katedry,
której pierwotna
nazwa: Katedra
Historii Religii, ze względu na specjalizację
prof. Chodzidly, zastal a przy reaktywowaniu
zmieniona na Katedrę Historii i Etnologii Religii. Ks. dr Henryk Zimoń SVD został w 1973 r. pracownikiem naukowym
katedry na stanowisku star:,zego asystenta, a od 1975 na stanowisku
adiunkta.
Od 1985 r. jest on kierownikiem
Katedry Historii i Etnologii Religii. Pracownikiem naukowym katedry został w 1986 r. mgr Krzysztof Gładkowski, na stanowisku asystenta stażysty, a od 1987 - asystenta.
Z okazji podwójnej rocznicy katedry chcemy w skrócie przedstawić jej działalność dydaktyczną,
a przede wszystkim podać wykaz prac magisterskich
napisanych pod kierunkiem ks. H. Zimonia i obronionych w latach 1976 - 1989. Pełną
informację na temat działalności dydaktycznej
katedry i wykaz wszystkich prac
doktorskich i magisterskich, których promotorem był ks. prof. T. Chodzidlo w latach 1961 - 1975, można znależć w artykule H. Zimonia pt. "Działalność naukowo-dydaktyczna
Katedry Historii i Etnologii Religii Katolickiego Uniwersytetu
Lubelskiego", w: tenże (red.), Działalność Instytutu
Anthropos w dziedzinie lingwistyki, etnologii i religioznawstwa, Pieniężno 1980, s. 231 - 245.
W Katedrze Historii i Etnologii Religii prowadzone są ćwiczenia, proseminarium i seminarium oraz wykłady kursoryczne o charakterze
wprowadzającym
do
religioznawstwa
i etnologii religii, a także wykłady
monograficzne.
Tematyka
wykładów kursorycznych
obejmuje: wstęp do religioznawstwa,
zarys historii religii, główne kierunki etnologii religii, teorię monoteizmu pierwotnego.
Ks. doc.
H. Zimoń prowadzi następujące
wykłady monograficzne:
religie ludów pierwotnych, rytuały
i wierzenia
ludów afrykańskich,
buddyzm
a chrześcijaństwo.
Mgr K. Gładkowski
prowadzi ćwiczenia z religioznawstwa,
polskich obrzędów
i wierzeń ludowych, religii Słowian, islamu.
O stosunkowo
dużym zainteresowaniu
etnologią religii i religioznawstwem
w ostatnim trzydziestoleciu świadczy znaczna liczba studentów, księży i ludzi świeckich, którzy na seminarium etnologiczno-religioznawczym
piszą prace dyplomowe
na temat religii łudów pozaeuropejskich
oraz w różnych regionach kraju prowadzą etnograficzne badania terenowe nad ludową kulturą społeczną i duchową.
W latach 1961 - 1975 ks. prof. T. Chodzidło był promotorem trzech prac doktorskich
252
oraz 18 prac magisterskich. Od 1976 r. ks. doc. H. Zimoń był promotorem jednej
pracy doktorskiej i 75 prac magisterskich. Aktualnie przygotowuje się kilka prac
doktorskich z religioznawstwa
i etnologii religii w Katedrze Historii i Etnologii
Religii.
Prace magisterskie, obronione od 1976 r. i podane w porządku chronologicznym (w nawiasie podaje się rok ukończenia pracy), koncentrują się wokół następujących nurtów tematycznych: ludowa kultura społeczna i duchowa Polski, religie ludów pozaeuropejskich, ogólne zagadnienia teoretyczne i metodologiczne z zakresu religioznawstwa i etnologii religii.
1. Polska
W 1986 r. ks. Antoni Dudek TChr obronił rozprawę doktorską pL "Zwyczaje,
obrzędy i wierzenia doroczne na ziemi pszczyńskiej". Zasadniczą podstawą źródłową rozprawy są pólroczne etnograficzne badania terenowe autora przeprowadzone w latach 1980- 1985 w 17 miejscowościach ziemi pszczyńskiej.
Zagadnieniami
kultury społecznej i duchowej Polski zajęto się w 33 pracach
magisterskich. Tematycznie dotyczą one obrzędowości adwentowej i bożonarodzeniowej (18 prac) oraz wielkopostnej
i wielkanocnej
(pięć prac), obrzędowości
agrarnej
(cztery prace), wierzeń ludowych (cztery prace o demonologii ludowej
i jedna praca o urokach) oraz zwyczajów i obrzędów weselnych (jedna praca).
Prawie wszystkie te prace opierają się na materiałach empirycznych, zebranych
w czasie stacjonarnych badań terenowych, trwających zwykle od dwóch do trzech
miesięcy. Badania prowadzono w następujących regionach Polski: Kurpie Zielone,
Warmia, Kociewie, Kaszuby, Szczecin, Sieradzkie, Łęczyckie, Opoczyńskie, region
świętokrzyski, Lubelszczyzna, Zamojszczyzna, Rzeszowszczyzna, Tarnowskie, Przemyskie, Sandomierskie, Krakowskie, Skalne Podhale, Beskid Śląski, Górny Śląsk.
1. Alicja Góra. Zwyczaje
i obrzędy
agrarne
w Łęczyckiem,
Sieradzkiem
i Łowickiem
od połowy
XIX
w. (1976).
2. Marek Koryciński. Obrzędy kolędowania
3. Leokadia Matuszek. Zwyczaje
i obrzędy
na Skalnym
4. Urszula
Podhalu
Cieśla.
i Łęczyckiem
5. Jolanta
w
Sandomierskiem
w
okresie
świqt
(1977).
Bożego
Narodzenia
(1977).
Urok
w
zwyczajach
i wierzeniach
ludowych
w
Sieradzkiem
(1977).
Marquardt-Buszka.
nocne na Górnym
Sląsku
Zwyczaje,
obrzędy
i wierzenia
wiosenne
i wielka-
(1978).
6. Marek Wlodarski. Postacie demoniczne w wierzeniach
ludu ziemi opoczyńskiej
(1978).
7. Andrzej Jan Jankowski. Zwyczaje,
obrzędy
i wierzenia
związane
z okresem
Bożego Narodzenia
na Kurpiach
Zielonych
(1978).
8. Henryk Grządziel. Zwyczaje i obrzędy Bożego Narodzenia u Kaszubów
(1979).
9. Wiesław Harpula. Zwyczaje
i obrzędy weselne ludności
napływowej
leńszczyzny
10. Maria
Golańska.
ludowej
12. Marek
wych
Długobór
z Wi-
(1979).
Krakowska
szopka
bożonarodzeniowa
i jej
rola
w
kulturze
(1980).
11. Wiesława
niach
w parafii
helskich
Gieruszyńska.
ludowych
w
zwyczajach,
obrzędach
na Rzeszowszczyźnie
(1980).
i inne
postacie
demoniczne
w
Gieruszyński.
Dzień
Diabel
na Rzeszowszczyźnie
(1980).
wigilijny
i wierze-
wierzeniach
ludo-
253
13. Ks. Józef Węcławik
SVD. Zwyczaje,
obrzędy
pólnocno-wschodniej
Zamojszczyżnie
(1930).
14. Anna Fidurska.
15.
16.
Zwyczaje,
obrzędy
mińskiej
w parafii
GietTzwald
Grażyna
Sambor.
Palma,
jajko
nych mieszkańców
Habki,
dzielnicy
K~. Antoni
Dudek
narodzeniowe
i wierzenia
Jan
Pieper.
zachodniej
i woda
19.
20. Barbara
w regionie
w zwyczajach
Zwyczaje
Kazimierz
Dolny
Ks. Zdzisław
ziemi
22. Jolanta
Łęczna
znaczenie
(1982).
26.
27.
i obrzędach
wielkanocne
mieszkańców
oraz
i wierzenia
obrzędy
okresu
23.
i wierzenia
okresu
i Bożego
adwentu
29.
30.
Błażewicz.
Grażyna
Sopyłak.
Potok
SVD. Zwyczaje
Zwyczaje
i obrzędy
i obrzędy
Zwyczaje
Górny
wielkanocne
mieszkańców
wielkopostne
i wielkanocne
i obrzędy
Zwyczaje,
obrzędy
rodzenia
w parafii
Swarożyn
(1986).
Teresa
Langowska.
Zwyczaje
i obrzędy
Sierakowice
parafii
gminy
Iwonicz-
roślin
w parafii
(dekanat
Ks. Andrzej
brzozowski)
Kiełbowski
narodzeniowe
10
św. Andrzeja
Boboli
w
pa-
okresu
adwentowe
adwentu
i Bożego
Na-
i bożonarodzeniowe
w
pa-
i obrzędy
bożonarodzeniowe
w
parafii
Do-
obrzędy
ludności
pochodzącej
Obrzędy
i wierzenia
z
adwentowe
Wileńszczyzny
i bożo-
w
parafii
parafii
Olesno
(1988).
i wierzenia
bożonarodzeniowe
w
(1988).
nocno-wschodniej
Piętka.
w parafii
i wierzenia
SJ. Zwyczaje,
w Szczecinie
31. Ks. Roman Szarzyilski
32. Urszula
i bożonarodzeniowe
(1987).
tradycji
Szarkowicz.
Tarnowskie
adwentowe
(1986).
Ks. J ózef ł~obodziI1ski. Zwyczaje
33. Robert
w
(1986).
Alicja Majewska.
Halina
Narodzenia
(1985).
(1986).
maradz
i Bożego
adwentu
(1983).
(1984).
Opoczno
rafii
i bożo-
w zwyczajach
Ks. Józef Michna Syn. Wierzenia demonologiczne
na terenie
-Zdrój (1986).
24. Wiesława Karasińska. Zwyczaje i ob'rzędy związane z uprawą
rafii
wielkanoc-
adwentowe
23.
25.
war-
(1984).
Kupisiński
opoczyńskiej
i obrzędach
i wierzenia
wielkopostne
istebniańskim
Balicka.
w parafii
ludności
(1983).
Ks. Jan Kohut SVD. Zwyczaje,
Narodzenia
21.
i obrzędy
kartuskiej
na
Slone (1981).
Zwyc.::aje,
ourzędy
pszczyńslciej (1982).
Zwyczaje
ziemi
bożonarodzeniowe
TChr.
na ziemi
bożonarodzeniowe
(1981).
17. Ks. Tadeusz Marzec SVD. Magia i jej
agrarnych
na w~'Chodnim obszarze Polski
18.
i wierzenia
TChr.
części Puszczy
Zwyczaje,
Obrzędy,
zwyczaje
i wierzenia
SandomieTskiej
(1988).
obrzędy
i wierzenia
adwentowe
agrarne
w
pól-
i bożonarodzeniowe
Szc:::yrk (1008).
Zawisza.
podstawie
badań
Diabeł w wierzeniach
ludowych
regionu
świętokrzyskiego
w parafiaCh
Radkowice,
$więtomarz
i Tarczek
(1989).
na
2. Religie ludów pozaeuropejskich
Z 35 prac magisterskich
na temat religii ludów pozaeuropejskich
17 prac
dotyczy struktury społecznej i religii ludów afrykańskich.
Osiem prac magisterskich dotyczy buddyzmu w Indiach, Tybecie, Chinach, Japonii i na Jawie, a dziesięć prac - takich religii, jak: nowa religia Japonii - Tenri-kio, konfucjanizm,
254
wedyzm, hinduizm, religie Jamanów (Indian Ziemi Ognistej), ludów P<Jpui Nowej
Gwinei i Trobriandczyk6w.
1. Ks. Roman Malek SVD. Nowa religia Japonii: Te1Lri-kio. Studium monograficzne
ze szczególnym
2. Mieczysław
Ziemi
Ognistej
3. Ks. Jacek
stusie
uwzględnieniem
FalkowskL
doktryny
(1976).
inicjacji
młodzieży
Instytucja
u Jamanów
-
Indian
(1977).
Pawlik
SVD. Buddyzm
w Chinach
w pierwszych
po Chry-
wiekach
(1978).
4. Ks. Ryszard Hajduk SVD. Instytucja
inicjacji
u ludu I3emba w Zambii (1978).
5. Franciszek
Danielewski. Historia
i organizacja
monastYCJJzmu tybetańskiego
(1978).
6. Stanisław Marek Grzech. Wierzenia
związane
z Istotq Najwyższq
i jej kult
u środkowoafryka1tskich
7. Ks. Wojciech
jamu
PigmejÓW
u ludu
Arapesz
w Papui
Guhs SVD. Instytucje
Pigmejów
(1980).
Bambuti
ludu
Cejn6g. Rola wierzeń
Njakjusa
10. Ks. Jan
ludów
we Wschodniej
Stanisław
w dolinie
Sepik
Gwinei
inicjacji
mlodzieży
SVD. Spoleczny
(Papua Nowa
na przykładzie
13. Adam
Szafrański.
nictwa
Bambara
Społeczny
u Trobriandczyków
14. S. Barbara
lud6w
w Afryce
Brześciński
w świetle
16. Ks. Joachim
Zachodniej
plemiennym
charakter
sztuki
(1981).
hinajany
charakter
sztuki
i magiczno-religijny
i mahajany
Afryki
Zachod-
instytucji
ogrod-
badań
Bronislawa
Malinowskie(Jo
(1981).
SSpS. Wierzenia
i zwyczaje
agrarne
SVD. Elementy
źródel
Zok SVD. Istoty
charakter
u wybranych
(1981).
doktrynalne
i kultyczne
religii
wedyj-
(1982).
ponadziemskie
i ich
kult
u ludu
Ewe w Afryce
Kruczyński
SVD. Swiqtynia
Borobudur
na
Jawie
kult
u Jaman6w
i jej
symbolika
(1982).
18. Ks. Bernard
Ziemi
w życiu
(1982).
17. Ks. Adam
religijna
u środkowoafrykańskich
buddyzmu
Południowo-Wschodniej
wczesnych
z uprawq
(1981).
w świetle
Wojciechowska
Bantu
15. Ks. Marek
skiej
ludu
związane
i sakralny
Gwinea)
11. Ks. Ryszard Konieczny SVD. Sa teriologia
(1981).
12. Wiesław Kołodziejski. Religijno-symbo~iczny
niej
i wierzenia
(1980).
i obrzędów pogrzebowych
Afryce (1981).
Wewersowicz
rzeki
(1979).
obrzędy
Nowej
8. Ks. Bernard
9. Walenty
Bambuti
Bęben SVD. Zwyczaje,
Konieczka SVD. Istota
Ognistej
Najwyższa
i jej
-
Indian
(1982).
19. Ks. Walenty Gryk SVD. Kult przodków u lwiu Aszanti w Ghanie (1984).
20. Eugeniusz Sakowicz. Symbolika
inicjacji
chlopc6w
i rytualu
myśliwskiego
u ludu
Ndembu
w
Zambii
w
świetle
21. Renata Wodecka. Instytucje
inicjacji
(1984).
22. Ks. Ryszard Wagner SVD. Instytucja
Wschodniej
badań
Victora
u
Bambara
ludu
Turnera
u ludu
inicjadi
(1984).
w Afryce
Zachodniej
Njakjusa
w
Afryce
(1985).
23. Ks. Ryszard Wajda SVD. Medytacja. w japońskim
buddyzmie
zen (1986).
24. Ks. Zbigniew Wesołowski CVD. Soteriologia
buddyjskiej
szkoły madhjamika
na
podstawie
25. Ks. Henryk
roku
"Traktatu
Skołucki
Środkowego"
SVD. Początki
Nagardżuny
i rozwój
w
wersji
buddyzm,t
w
chińskiej
(986).
Japonii
do 1185
(1986).
26. Aleksandra
(1986).
Han.
Pojęcie
i kult
Istoty
Najwyższej
1(
ludu
Oromo
w
Etiopii
255
27. Grażyna Abramik. Ikonografia
Buddy
w starożytnych
Indiach
(1987).
23. Ks. Henryk Brzozowski OFMRcf. System istot pozaziemskich
i ich kult u ludu
Moba w północnym
Ks. Roman
Togo (1987).
SVD. Moralność
mieszkańców
z lat 1883 - 1963 (1987).
30. Ks. Wojciech Rydel SVD. Problematyka
moralna
29.
Janowski
Zambii
w
świetle
listów
misjonarzy
skich"
31.
32.
Ks. Hcnryk Gąska SVD. Medytacja
Ks. Krzvoztof Niedaltowski.
Maski
i [(ran
33.
w
"Dialogach
jodze
królewskiej
konfucjań-
(1987).
10
Afryce
Ks. Andrzej
Zachodniej
Kolacz
w indyjskiej
w
(1988).
i rytualach
wierzeniach
ludów
Don
(1988).
SVD. Pojęcie
i kult
Nieba
w
okresie
dynastii
Ch'ing
i kult
bóstw
Atano
w Ghanie
środkowej
Cewa
w Zambii
w świetle
(1644 - 1911) (1989).
34. Ks. Grzegorz Kubowicz
(1989).
35. Ks. Janusz Przychodzeń
badań 1Vlaxa Morwźcka
SVD. Pakcie
SVD. Czarownictwo
1L
3. Problematyka
1.
K$. Ryszard
ratury
Zbigniew
(1979).
3. Ks. Piotr
Sobczak.
2.
4.
Koncepcja
(1980).
Krzysztof
Gładkowski.
Piątek
Ks. Kazimierz
Księży
7 Teresa
bloma
Recepcja
OFMObs.
Anisimowa
Labrzycka.
w
świetle
wspólczesnej
lite-
i rozwój
szkoły
w
religii
ujęciu
10
"Vilhelma
pracach
kulturowohistorycznej
Schmidta
ks. Józefa
Kru-
w
polskiej
lite-
w
Ar-
do Toku 1939 (1981).
Religź,jność
człowieka
pierwotnego
ujęciu
(1981).
Fac. Organizacja
Werbistów
religii
pramonoteizmu
etnologiczno-religioznawczej
kadiusza
zanikania
Olcch SVD. Pochodzenźe
5. Ks. Roman
ogólna
(1976).
szyńskiego
raturze
6.
Miś SCJ. Problem
marksistowskiej
ludu
(1989).
i działalność
w Pieniężnie (1982).
Religia lu.dów pierwotnych
Muzeum
w świetle
Misyjno-Etnograficznego
badm/. Jilathana
Soder-
(1982).
Ks. Henryk
Zimoń
SVD
SYMPOZJUM
KATOLICKI
NAUKOWE "RELIGIE POZACHRZEŚCIJAŃSKIE
W PROCESIE PRZEMIAN".
UNIWERSYTET LUBELSKI, 18 -19 LISTOPADA 1988 R.
Z okazji trzydziestolecia
reaktywowania
Katedry Historii i Etnologii Religii
KUL odbyło siG sympozjum
"Religic pozachrześcijańskie
w procesie przemian".
Miało ono charakter
międzynarodowy
i ogólnopolski. Jego organizatorem
była
specjalizacja religioznawstwa
Sekcji Teologii Fundamentalnej
na Wydziale Teologii KUL. Intencją organizatorów było uczczenie trzydziestolecia
pełnej działalności
naukowo-dydaktycznej
Katedry Historii i Etnografii Religii, reaktywowanej
uchwalą Rady Wydziału Teologicznego z dnia 18 lutego 1958 r., oraz złożenie hołdu
pierwszemu kierownikowi tej katedry, werbiście, ks. prof. dr. hab. Teofilowi Chodzidle (1909- 1979).
256
Specjalizacja
religioznawstwa
została utworzona
na Sekcji Teologii Fundamentalnej w październiku
1985 r. W zakresie dydaktyki współpracuje ona z k;,tedrami czterech wydziałów Katolickiego Uniwersytetu
Lubelskicgo. Celem prowadzonych działań naukowo-dydaktycznych
na specjalizacji jest inspiracja, intensyfikowanie i koordynacja badań w katolickich ośrodkach naukowych. Dużą wage;
przywiązuje się takźe do kształcenia przyszłych pracowników naukowych dla wyższych seminariów
duchownych
diecezjalnych
i zakonnych
w dziedzinie religioznawstwa i innych dyscyplin religiologicznych.
Problematyka
będąca przedmiotem obrad sympozjum jest jednym z głównych
nurtów badań katedry
i specjalizacji
religioznawstwa.
Podjęcie tematu współczesnych przemian
w religiach
pozachrześcijańskich
podyktowane
było aktualnością zagadnienia. W programie sympozjum uwzględniono religie plemienne, narodowe i uniwersalne.
W pierwszym dniu obrad odbyły się dwie sesje. W sesji pierwszej, po otwarciu
sympozjum przez dziekana Wydziału Teologicznego, ks. prof. dr. hab. Helmuta
Langkammera
OFM, referaty
wygłosili: prof. dr Hayim G. Perelmuter,
rabin
z Chicago (profesor judaistyki w międzyzakonnej
Katolickiej Akademii Teologicznej w Chicago i międzywyznaniowej
Akademii Teologicznej w Berkeley, Kalifornia): "Judaizm amerykański
w procesie przemian", doc. dr hab. Krzysztof Byrski
(Instytut Orientalistyczny
Uniwersytetu Warszawskiego) - "Hinduizm ofiary a hinduizm wcielenia",
doc. dr hab. Aleksander
Posern-Zieliński
(Zakład Etnografii
Instytutu
Historii Kultury
Materialnej
PAN w Poznaniu) "Andyjska religia
peruwiańskich
Indian w procesie przemian". W sesji drugiej wystąpili: ks. prof.
dr Henry van Straelen SVD (Holender, emerytowany profesor Uniwersytetu w Nagoya, Japonia, obecnie mieszkający w Liverpool, Anglia) z wykładem pt.: ,.Dialog
chrześcijaństwa
ze zmieniającymi
się religiami japońskimi",
dr Marek Gawęcki
(Instytut Etnologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu) - "Islam afgański - jego specyfika i przemiany", ks. doc. dr hab. Henryk Zimoń SVD (kierownik Katedry Historii i Etnologii Religii KUL) - "Rytuały agrarne ludu Konkomba
w Ghanie w procesie współczesnych przemian".
W drugim dniu sympozjum miała miejsce ostatnia, trzecia sesja. Rozpoczął ją
ks. dr Patrick
Gesch SVD (Australijczyk,
obecnie przebywający
w Instytucie
Anthropos - S1. Augustin, RFN) referatem:
"Inicjacja ludu Negrie w Papui Nowej G'winei w procesie przemian". Następne referaty wygłosili: ks. doc dr hab.
Jerzy Nosowski (Akademia Teologii Katolickiej - Warszawa): "Przemiany postaw
społecznych w islamie", dr Janusz Kamocki (Uniwersytet
Marii Curie-Skłodowskiej - Lublin) - "Islam indonezyjski w procesie przemian". Sympozjum zam:mął
prodziekan Wydziału Teologicznego, ks. doc. dr hab. Marian Rusecki.
Otwierając sympozjum, dziekan Wydziału Teologicznego pod kreśli l ściśle naukowy jego charakter
i wyraz zainteresowania
Kościoła katolickiego problematyką
religioznawczą. Dialog chrześcijaństwa
z innymi religiami - powiedział ks. prof.
H. Langkammer
- musi rozpocząć się od dogłębnego ich poznania. Wskazał też
na liczne inicjatywy papieży i stolicy Apostolskiej zmierzające do zbliżenia z wyznawcami różnych religii. Nawiązując do jubileuszu Katedry wspomniał jej pracowników i niektóre ważne fakty z historii. Zyczył prelegentom
i uczestnikom
obrad (byli wśród nich księża profesorowie
teologii fundamentalnej
z wyższych
seminariów
duchownych
diecezjalnych
i zakonnych,
religioznawcy,
etnologowie
i orientaliści - pracownicy naukowi uniwersytetów
w Polsce, PAN, ATK, PAT
i innych placówek naukowych, naukowcy i studenci KUL, księża werbiści oraz
absolwenci Katedry Historii i Etnologii Religii KUL), by wykłady i dyskusje ulat-
257
wiły zrozumienie złożonych
procesów przemian kulturowych
i religijnych współczesnego świata oraz przyczyniły się do pełniejszego uświadomienia
wagi i bogact,-;a religioznawczych badań nad religiami niechrześcijańskimi.
Profesor H. Perelmuter,
zanim wygłosił swój referat,
powiedział o swoim
wzruszeniu związanym z pobytem w Lublinie, który poznał wcześniej przez Dawida Darshana, kaznodzieję, pisarza i wydawcę przebywającego
w Lublinie w lah',ch 1573- 1574. Odbył Profesor swoją pierwszą "podróż wyobraźni"
jak ją
określił - do Lublina, studiując źródła związane z Darshanem
i opisy miasta.
Podziękował ks. doc. H. Zimo ni owi, który przebywając
w ubiegłym roku z wykładami w Chicago, zaprosił prof. H. Perelmutera na sympozjum.
W referacie profesor na wstępie przypomniał główne linie naj starszej historii
Izraela, obejmującej
zaskakujące
zmiany. Za najważniejszy
jej moment uznał
powstanie judaizmu rabinicznego (400 przed Chr. -135 po Chr.), w którym dzięki
zastosowaniu metody hermeneutycznej,
zwanej midraszem, przez nauczanie będące
powtórną interpretacją
Tory, nadające jej znaczenie w nowych warunkach, święta
społeczność Izraela mogła zawsze odnaleźć swoją tożsamość,
Omawiając
historię
judaizmu
w Ameryce, wymienił
pięć fal związanych
z osadnictwem żydowskim w Stanach Zjednoczonych. Na tym tle nakreślił bliżej
obraz przemian religijnych w judaizmie amerykańskim.
Judaizm amerykański
nie
ma charakteru monolitycznego. Różnorodność tendencji świeckich i religijnych ma
wspólną podstawq w historii kultury i religijnych tradycjach
żydowskich. Pluralizm i woluntaryzm amerykański
oraz tendencje odśrodkowe znajdują wyraz również w społeczności żydowskiej.
W ostatniej części referatu przedstawiono amerykailskich przedstawicieli współczesnej myśli żydowskiej i dialog żydowsko-chrześcijański.
W dialogu przypisał
profesor szczególną rolę judaizmowi
amerykańskiemu.
Otwartość
i pluralizm
amerykański może poprowadzić dialog w nowym kierunku - wzajemnego pozytywnego zrozumienia. Tendencję
tę udokumentował
profesor wymieniając
konkretne działania, w których sam uczestniczy.
Najlepiej podsumowują
wystąpienie
rabina z Chicago jego własne zdania:
"Przemiany dotyczyły przestrzeni i czasu. Ałe zawsze krążyły wokół centrum, które było czynnikiem zespalającym. Tym centrum było zawsze Przymierze z jednym,
wiecznym Bogiem i ludem zawsze świadomym paschalnego zawołania - 'W przyszłym roku w Jerozolimie'''.
Doc. K. Byrski w szczegółowym i specjalistycznym
wykładzie zaprezentował
hinduistyczną myśl religijną, dotyczącą ofiary i wcielenia. Oparł się na tekstach
źródłowych tradycji
hinduistycznej.
Przez kompetentne
analizy filologiczne odsłonił wiele elementów uniwersalnych
tkwiących w tej religii. Dają one doskonałe podstawy do dialogu interrełigijnego.
Doc. A. Posern-Zieliński
nakreślił
sytuację
Kościoła katolickiego
w Peru.
Zajął stanowisko wobec dotychczasowych
prób określenia religii andyjskich
Indian. Uzn;:;ł, iż nie jest to religia chrześcijańska.
Nie jest też religią pozachrześcijańską, gdyż Indianie andyjscy uczestniczą w wielu obrzc;dach i spełniają !llinimum warunków formalnych
wymaganych
przez chrześcijailskie
kościoły. Religia
ta nie jest też w pełni synkretycznym
systemem. Referent skłaniał się do uznania
w niej modelu, jaki powstał w naturalny sposób, w procesie historycznych wplywów jakim uległ i Indianie w Peru. Wykazał, i2 religia ta jest tworem wielowarstwowym.
Przedstawił
historyczne
procesy, jakim podlegała religia Inków
w toku działań misyjnych.
W końcowej części wykładu opisał niektóre próby emancypacji religii andyj17 L ud t. LXXIII
258
skiej, zmierzające do adaptacji do współczesności i organizacji na miarę wielkich
religii. Przywódcy tego ruchu przyjmują
tę formę religii, jaka ukształtowala
się
przez 500 lat koegzystencji
z innymi religiami. Heligia ta wyka;wje wyjątkowe
zdolności adaptacyjne
przy zachowaniu
autentyczności
rdzenia. Docent Posel'n-Zieliński przedstawił w głównych zarysach jej obecny kształt.
Ksiądz prof. H. van Straelen w bogactwie wspólczc3!1yc:h ruchów religijnych
w Japonii wyróżnił sześć głównych nurtów:
sintoizm, buddyzm, konfucjanizm.
prąd japońskiego synkretyzmu,
nurt pseudochrześcijański
oraz chrześcijailski. Ponad wszystkimi religiami w Japonii rozpościera się - wedlug Profesora - "religia bycia Japończykiem",
wyrosła z idei "kokutai". Termin "kokutai" w japońskiej
tradycji
oznacza szczególne i podstawowe
cechy państwa
japońskiego,
zgodnie
z którymi władca, ludzie i kraj mają przymioty boskie. Idea ta przez setki lat
konsolidowała
naród japoński. Jest wciąż żywa i pozostaje dość silna.
Ksiądz profesor
omówił dogłębnie
problematykę
dialogu między religiami.
Dzielił się własnymi doświadczeniami
z wieloletniej praktyki. Czym powinien być
dialog? "Spotkanie ludzi, których celem je3t dialog z Bogiem, jest sprawą ludzi
duchowych, dla których pewna wiedza i dyplomacja
mogą być wielką pomocą,
lecz które nie zawsze są zasadnicze. Nie powinniśmy wchodzić w dialog porównując różne doktryny, lecz znajdując się we wspólnym dążeniu do Boga i wc wspólnym pragnieniu
dostosowania
się w coraz większym stopniu do Jego planów.
Jednak taki dialog może być prowadzony
tylko wtedy, gdy jesteśmy ożywieni
'Duchem Prawdy, który doprowadzi
was do całej prawdy'
(.l 16,13). Najlepszy
dialog będzie miał miejsce między myślicielami, mistykami oraz świętymi".
Referat zakończony został wypunktowaniem
negatywnych
elementów dialogu.
Doktor M. Gawęcki zajął się specyfiką
islamu. przede wszystkim w jego
"ludowej" wersji, na podstawie badań terenowych, ktÓre prowadził latem 1976 r.
w wiejskich społecznościach lokalnych środkowego i północnego Afganistanu oraz
literatury przedmiotu.
Swiadomość religijna mieszkańców
wsi Afganistanu
odbiega daleko od tradycji islamu ortodoksyjnego.
Występują tu wyraźne różnice między islamem sunnic kim a szyickim.
Sajjidzi, uważani za potomków Proroka, zajmują ważną pozycję w pewnych
rejonach szyickiego Hazaradżatu.
Stanowią oni grupę o charakterze
społeczno-re·
ligijnym, a nie jak uważają niektórzy autorzy odrębną grupę etniczną. Mają oni
szczególny prestiż społeczny, uwidacznia się on najbardziej
w spełnianych przez
nich funkcjach społecznych (np. mułły).
Doktor Gawęeki omówił też inne społeczno-religijne
pozycje w społecznościach
muzulmańskich
w Afganistanie,
rolę miejsc kultu w życiu religijnym
ludności
Afganistanu.
Końcowa
część referatu
poświęcona
zostala tematyce
społeczno-politycznej
i religijnym
uwarunkowaniom
działalności
ugrupowań
opozycyjnych
w dzisiejszym Afganistanie.
Ksiądz doc. H. Zimoń w ostatnim wykładzie pierwszego dnia obrad sympozjum
zaprezentował
jedno z zagadnień dotyczących religii tradycyjnych
w Afryce. ,.\le
wprowadzeniu wyjaśnił i sprecyzował wiele powszechnie znanych poglądów nt. kultury i religii Afryki oraz terminologię
związaną z poj;:;ciem rytualu. Podstawą
referatu były materialy zebrane przez Księdza Zimonia w czasie jego etnograficznych i religioznawczych
badań terenowych
wśród ludu Konkorr.ha w północno-wschodniej
Ghanie od lipca 1984 do stycznia 198(j 1'. Trcść referatu dotyczyła
rytuałów żniwnych. Należą one do głównych rytuałów agrarnych ludu Konkomba.
W rytuałach tych wyraża się ścisłe powiązanie gospodarki Konkombów z ich życiem społecznym i religijnym.
Współczesne przemiany
tradycyjnych
rytuałów
żniwnych uwarunkowane
są
ogólnymi przemianami
gospodarczymi,
politycznymi oraz społecznymi, jakie mają
miejsce w tradycyjnych
społecznościach Afryki. U Konkombów znajdują one wyraz w mniejs:::cj czqstotliwości odprawiania
tradycyjnych
świąt jamu, w prośbach
o moż.liwość: nabycia dóbr w~;póiczesnej cywilizacji. W strukturze
rytuałów
zachodzi redukcja.
Wierzenia chrześcijańskie
nie wywarły większego wpływu na zmiany struktury, funkcji, znaczeń symbolicznych tradycyjnych
rytuałów żniwnych ludu Konkomba. Nowe rytuały wprowadzone zostały do uroczystości dożynkowych tej rośliny przcz przywódców nowych kultów (jak Grumadi, Tigari, Nanguli). Modyfikują
one, a nawet zash;pują tradycyjne rytuały agrarne.
Ksiądz: dr P. Gesch omówił dwa tradycyjne
systemy inicjacji w obszarze
Negrie. Wsk<.\zał na różne strategie ustosunkowania
się do zmian społecznych jakie
niesie współczesność. Poszerzył pojęcie inicjacji
poza zwykłe ceremonie
i cykl
rytualny. Nadał jej rangę bliską "ideologii" wsi, gdyż ma ona coraz większy wpływ
i znaczenie poza kontekstem samego rytuału. "Inicjacja - powiedział - jest serią
religijnych doświadczeń, które społeczeństwo kształtuje, których wymaga i sprawdza, a celem tego jest społeczne uznanie osobistego rozwoju jednostki".
Zaprzestanie praktyk inicjacji w niedalekiej przeszłości, częściowo w wyniku
działań księży katolickich i ich pomocników misyjnych, nie spowodował zaniku
~połecznego poczucia jej nieodzowności. Jak wynika z badań ks. Gescha instytucja
ta odradza się w nowych warunkach
współczesnego świata. Mieszkańcy wiosek
zarówno modyfikują
istniejące obrzędy tak, aby pasowały do obecnych potrzeb,
jak i zastępują nie istniejącą inicjację funkcjonalnymi
substytutami.
Ksiądz doc. J. Nosowski przedstawił przemiany postaw społecznych w islamie
na tle bogatej historii tej religii. Wymienił i scharakteryzował
najważniejsze
ugrupowania doktrynałne
w islamie. Współcześnie wysuwa się na początek ruch fundamentalistyczny,
który sięga do źródeł doktrynalnych
i tradycji
obyczajowej,
ruch reislamizacji w sferze teoretycznej i praktyczno-obyczajowej,
ruch narodowo-wyzwoleńczy połączony z wrogością do chrześcijaóstwa,
powstał w czasach kolonialnych. Tendencje reformistyczne
zmierzające do odnowienia islamu przyjmują
postać "teoretyczno-pokojową"
lub "bojową", "agresywną"
podtrzymywaną
przez
organizacje gotowe do prowadzenia
"świętej wojny" przeciw obcym kulturom.
Doktor J. Kamocki, etnograf, w barwny sposób mówił o islamie indonezyjskim. Tezy referatu oparł na własnych obserwacjach
oraz na literaturze
przedmiotu i dostępnej korespondencji
misjonarzy. Zarysował dzieje wpływów różnych
religii w Indonezji. Islam jest tutaj znacznie oddalony od ortodoksji muzułmańskiej. Jest religią ł~czącą ze sobą oficjalną wersję islamu z pozostałościami
hinduistycznymi
i z glęboko tkwiącymi w psychice Indonezyjczyków
wierzeniami,
które nazywa dr Kamocki - animistycznymi.
Współcześnie widoczne są wyraźne
bicjatywy zmierZające do umocnienia pozycji islamu w Indonezji.
Zamykając obrady sympozjum prodziekan Wydziału Teologii, ks. doc. dr hab.
M. Rusecki nie szcz<;dzil słów uznania dla organizatorów,
głównie dla ks. doc.
H. Zimonia. Podkreślił tałent organizacyjny
i dorobek naukowy kierownika
Katedry Historii i Etnologii Religii KUL. Wspomniał o wielkich trudnościach,
jakie
eoecnie napotyka zorganizowanie
większej imprezy naukowej
w KUL. Podziękował zaproszonym prelegentom z zagranicy i kraju za wniesiony wkład w rzetelne, naukowe poznanie religii oraz ubogacenie swoimi osiągnięciami naukowymi
260
uczestników obrad. Ksiądz Rusecki w imieniu Władz Uczelni powiedział, iż KUL
jest zawsze otwarty dla wszystkich autentycznie
poszukujących
prawdy o religii
i religiach.
KUL chce być miejscem spotkań i wymiany myśli religiologicznej
przedstawicieli
różnych ośrodków naukowych. Wyr,::ził życzenie. by to sympozjum
było początkiem nowej i owocnej współpracy.
Ksiądz Prodziekan podziękował za przybycie na sympozjum naukowcom z różnych ośrodków, którzy swoim aktywnym
udziałem w dyskusjach, tych na sali
obrad i tych kuluarowych,
wytworzyli przyjazną, naukową atmosferę. Szczególne
słowa podziękowania
skierował ks. doc. Rusecki do wladz Zgromadzenia Słowa
Bożego. Księża Werbiści mają swój wielki wkład we współpracę naukową z KUL.
Mieli również niemały udział w zorganizowaniu
sympozjum.
Uczestniczyli też
aktywnie w obradach (wśród wielu obecnych był m.in. prowincjał ks. dr Konrad
Keler).
Krzysztof
"CENTRUM I PERYFERIE"
KONFERENCJA ETNOGRAFICZNA
Gladkowski
W RFN
W dniach 23 - 25 stycznia 1989 1'. odbyła się konferencja etnograficzna zorganizowana przez doc. Christiana
Giordano i dr. Wernera Schiffauera z Instytutu
Antropologii
Kulturowej
i Europejskiej
Etnologii we Frankfurcie
z inicjatywy
Niemieckiego Towarzystwa
Etnologicznego w RFN. Obrady odbywały się w siedzibie Ewangelickiej Akademii Arnoldshain w Sehmitton w górach Taunus (30 km
od Frankfurtu).
Konferencja
poświęcona była etnograficznym
badaniom terenowym w Europie oraz informacji o badaniach prowadzonych poza Europą (ref. Alexander Lopasić i Jurgen Jensen).
Zgłoszone na Konferencję
referaty przydzielone zostały przez Organizatorów
Konferencji do czterech następujących
grup problemowych:
l. Diskusionsbeitrage;
2. Symbolische
Ordnungen; 3. Wirtschaft und GesellschaH oraz 4. Ethnizitat und
Migration.
\V pierwszej grupy znalazły się dwa referaty:
Alexandra Lopasić'a: "Badania
terenowe
w Afryce
oraz w obrębie
Morza Sródz!emnego.
Porównanie"
a także
Jurgena Jensena (Hamburg): Europejska
etnologia
w Seminarium
Etnologicznym
w Hamburgu.
Ten ostatni referat zawierał informację
o realizowanych
pracach
dyplomowych studentów m.in. w zach. Irlandii, w basenie M. Śródziemnego, Sycylii, w Kalabrii, w Grecji, Portugalii, Tunezji, Nowej Fundlandii, Norwegii. ale
także w Hamburgu.
Problematyka
dotyczyła m.in. mniejszości narodowych, dystansu kulturowego, wierzeń ludowych, tradycyjnych
zawodów, np.: garncarstwa,
rybołówstwa;
struktury
społecznej, etnologii miasta, turystyki. procesów miGdzykulturowych.
W grupie drugiej: Symbolische Ordnungen wygłosili referaty:
1. Christian Giordano (Frankfurt):
Centrum
i peryferie
spojrzenie
z perspektywy
polityczno-antropologicznej
na
przykladzie
spoleczności
śródziemnomor-
Autora interesowały wyobrażenia państwa i prawa przechowywane w tradycji określonych społeczności, które były przedmiotem
jego studiów terenowych. Inspiracją teoretyczną były dla autora prace Maxa Webera i jego rozważania na temat rodzajów legalnej władzy, rozdźwięku pomiędzy państwem
a społeczeństwem i normami państwowymi, a kulturowymi.
skich.
261
2. Trudi Hiiwelmeier: Konflikt
i integracja
w jednej
ze wsi Hesji. Referentka
przedstawiła w referacie konflikt zaistniały w jednej ze wsi pomiędzy dwoma
towarzystwami
śpiewaczymi,
które ze sobą rywalizują,
stwarzając
we wsi
atmosferę nerwowości i przyczyniając się do podziału społeczności wioskowej.
Dzięki temu, że mąż referentki jest członkiem jednego z towarzystw śpiewaczych, badania i obserwacje autorki mogły być bardzo wszechstronne
i wnikliwe.
3. Trzeci refcrat w drugiej grupie problemowej wygłosił Thomas Hauschild (Kolonia): Koś~iól i loka1na religijność
w południowej
Italii.
Autor przedstawił
w referacie historyczno-społeczne
podłoże lokalnego kultu świętego Donatusa,
który żył w Hl wieku, a jego święto obchodzone jest w sierpniu zgodnie z tradycją ludową. Obecny konflikt pomiędzy dwiema partiami istniejącymi w społeczności wioskowej a władzami kościelnymi dotyczy złota, którym obwieszona
jest figura św. Donatusa. Partia Czerwonych "domaga się złota", podczas procesji członkowie tej partii noszą czerwone chorągiewki i niosą figurę w takt
"marsza" robotniczego. Przeciwstawia
się tym poczynaniom miejscowy ksiądz,
który traci autorytet, z racji swej postawy, u części mieszkańców wsi, solidaryzujących się z "czerwonymi".
4. Werner Schiffauer (Frankfurt):
Mosehee und Dervischkonvent.
Aspekty
struktury sakralności
w społeczności
islamskiej.
Zagadnienie to rozpatrywał
autor
z dwóch punktów widzenia: ortodoksyjnego prawa islamu oraz praw wspólnoty
religijnej.
5. Karin Friedrich (Gottingen), Rytua!na pielęgnacja
włosów w RFN. Referat ten
potraktować
można jak jeden z przykładów
opracowywania
współczesnych
zjawisk życia codziennego przez etnografów niemieckich. Źródła, które autorka
wykorzystuje,
to: 5-miesięczna
obserwacja
zachowań kobiet odwiedzających
zakłady fryzjerskie. ankieta na temat podejmowania
pracy w zawodzie fryzjerskim, literatura.
Podstaw teoretycznych
dostarczyła autorce koncepcja rytuałów przejścia van Geneppa oraz praca o zawodach (ostatnia) Levi-Straussa.
Z przeprowadzonej
ankiety wynika, że zakład fryzjerski
kobiety odwiedzają
w przełomowych momentach życia, z okazji egzaminu maturalnego,
magisterskiego, sprawy rozwodowej, podróży, przeprowadzki.
konieczności pójścia do
szpitala itp. Autorka opisuje szczegółowo kolejne fazy rytuału tzw. "Trennungsfaze" (przekroczenie drzwi salonu fryzjerskiego),
"Eingliederungsfaze"
- włożenie białego fartucha, wręczenie czasopisma itd., zabiegi wokół włosów o charakterze intymnym i komunikację klientki z fryzjerką "poprzez lustro". Istnieją
wg autorki specjalne reguły prowadzenia rozmowy z klientką itd.
Z przeprowadzonej
ankiety autorka wnioskuje,
że 2/3 dziewcząt (kobiet)
zatrudnionych w badanych przez nią zakładach fryzjerskich rekrutuje się z rodzin pochodzących z Pomorza, Śląska, Prus Wschodnich, to znaczy z rodzin
przesiedleńców. Kończy referat rozważaniami
na temat różnych tradycji zawodu fryzjerskiego w Niemczech i we Włoszech i ich społecznej rangi w określonych społecznościach.
6. Marva Karrer (Hanover): Piaeca. Monografia
południowo-wloskiego
placu wiejskiego. Referowana praca oparta w głównej mierze na obserwacji uczestniczącej autorki, ukazuje różnorodną funkcję placu - jako miejsca spotkań mieszkańców wsi. Można na placu nawiązać nowe kontakty, porozmawiać, dowiedzieć się o naj świeższych wydarzeniach we wsi, zażegnać powstające konflikty.
Rodzina wc wsi deleguje najczęściej na plac wiejski naj starszego syna, aby
zdobyć te różne wiadomości.
262
7. Ilona Mo'we: Pleć i przestrzeń społeczna w małym miasteczku tureckim. Autorka nie podaje wyników badań, bo jeszcze trwaj,!, jedynie dzieli się swymi
uwagami i spostrzeżeniami.
Autorka
śledzi zmiany w zachowaniach
kobiet
w miejscach publicznych i w obrębie ich własnej społeczności. "Płeć" stanowiła
z.asadę, wg której zorganizowana
była społeczność. Obecnie poprzez szkole;
wprowadzane są nowe zasady dotyczące zachowań kobiet (np. noszenie chusty
na głowie itd.).
W grupie trzeciej: Wirtschaf und Ge:oellschaft znalazły się referaty:
1. Ryszard Rottenburg
(Berlin): Badania terenowe etnograficzne
w przedsiębiorstwie
przemysłowym.
Autor przeprowadził
badania na zlecenie właściciela
przedsiębiorstwa,
któremu chodziło o to, aby robotnicy pracowali lepiej i wydajniej. W ramach racjonalizacji
procesów produkcji zaproponował stworzenie
specjalnych
grup pracujących
na akord, ale zarabiających
więcej pieniędzy.
2. DozIe Drackle (Hamburg): Wspólnoty
w poludniowej
Portugalii.
Autorka zajmowała się powstaniem wspólnot rolniczych w pdn. części kraju po rewolucji
z 1974 r.
W grupie czwartej: Etniczność i migracja - wygłoszono referaty następujące:
1. Jutta Lauth (Zi.irich): Tradycja i zmiana w społecznej organizacji życia greckiej
emigrantki.
Autorka prowadziła badania w Grecji nad zmianami zachodzącymi
w rodzinie, wywołanymi emigracją młodych dziewcząt do RFN. Rozpoczynając
badania, założyła, że będzie uwzględniać opinie rodziców i konfrontować
je
z relacjami
o konkretnych
zachowaniach
uzyskanymi od młodych dziewcząt.
Po powtórnym przyjeździe do Grecji zmodyfikowała
swoje pD:3tępowanie badawcze i sformułowała dodatkowo nowe pytania dotyczące instytucji "zaręczyn"
w lokalnej tradycji. Doszła bowiem do wniosku, że dziewczęta wyjeżdżając do
RFN wyzwalają się zgodnie ze swą wolą spod silnej kontroli rodziny, ale gdy
wracają do Grecji, muszą poddawać się dawnym normom zwyczajowym (narzeczony musi bowiem zapłacić rodzinie narzeczonej odpowiednią kwotę, aby
móc zawrzeć z nią związek małżeński).
2. Ulrike Krasberg (Frankfurt):
Emigracja
zarobkowa,
miejskie
ideały i wiejska
ojczyzna.
Warunki
życia na greckiej
wsi.
Barbara Wolbert (Berlin): Powrót do Turcji. Strategia zahamowania reemigracji. Autorka przytacza literacko opracowany
życiorys dziewczyny, która mając
4 lata wyjechała do Niemiec, a obecnie wróciła do Turcji jako dorosła dziewczyna. Przytacza m.in. gOirzkie ~łowa inf.: "Jako emigrantka w Niemczech nie
musiala wyrzekać się swego pochodzenia, a teraz tu w Turcji uważają j,] za
Niemkę". (Das Leben zwischen zwei Welten).
4. Zbigniew Jasiewicz (poznań) wygłosił referat po angielsku na temat etnologicznej problematyki kontaktów osobowych Polaków i Niemców.
5. Jadwiga Kucharska (Łódź): referat o poczuciu tożsamości ludności kaszubskiej
w centrum i na peryferiach kaszubskiego ob;szaru językowego.
6. Ponadto,
poza programem,
dr Detler Watnagel (Bielefeld) wygłosił referat
o Etnologii
w nowoczesnym
~wiecie. Autor zastanowił
się nad problematyką
etnograficznych
badań terenowych z zakresu etnografii Europy. Stwierdził, :~e
etnologia Europy powinna interesować
się małymi społecznościami,
kuHuq
rolniczą, a także ostatnio badaniem społeczności miejskich. Problemem otwartym jest. czy etnologia może dawne doświadczenia
uzyskane podczas badań
społeczności pozaeuropejskich,
przenosić do badań prowadzonych
w Europie.
Zwrócił uwagę na możliwość prowadzenia badań etnograficznych z perspektywy
semiotycznej, zwłaszcza w zastosowaniu do badania kultury dnia codziennego
3.
263
Ogólne refleksje o wygłoszonych referatach
i ożywionej po każdym referacie
dyskusji, są pozytywne, świadczą o dużym zainteresowaniu
i dobrym przygotowaniu merytorycznym
i metodologicznym
uczestników
Konferencji.
Uczestnicy
w znacznej mierze rekrutowali
się z grona studentów
ostatnich
lat studiów,
magistrantów z różnych uniwersytetów
RFN: Hamburga, Kolonii, Getyngi, Hanoweru, Berlina, a także z Uniwersytetu w Zurichu.
Żałować należy, że zabrakło z przyczyn obiektywnych,
referatu
Dyrektora
Instytutu
Antropologii
Kulturowej
i Europejskiej
Etnologii we Frankfurcie
prof. lny Marii Graverus, który z pewnością stanowiłby
teoretyczną
podstawę
dla głównego problemu
Konferencji:
Centrum
i peryferie.
W pewnym sensie
funkcję tę spełnił referat Ch. Giordano, który omawiał problem centrum i peryferii ale tylko z perspektywy polityczno-antropologicznej.
Jadwiga
Kucharska
DZIESIĄTE WARSZTATY NAUKOWE POSWIĘCONE
PROBLEMATYCE INDIAŃSKIEJ
WIEDEŃ 1989
Europejscy badacze, zajmujący
się kulturą
Indian, wydają
czasopismo pt.
"European Review of Native American Studies", redagowane przez austriackiego
uczonego, Christiana F. Feesta, ale publikowane
w Budapeszcie. Organizują
oni
też corocznie Warsztaty Naukowe. Dziesiąte takie \Varsztaty (loth American Indian
Workshop) miały miejsce w Wiedniu od 30 marca do 1 kwietnia
1989 roku,
w salach Instytutu
Etnografii
Uniwersytetu
Wiedeńskiego
oraz Muzeum Etnograficznego w Hofburgu.
W Warsztatach wzięło udział prawie 60 badaczy z kilkunastu
krajów europejskich, z Kanady i USA. Były wśród nich osoby pracujące w Czechosłowacji,
Polsce, na Węgrzech. Program zapowiadał udział dwóch Niemców z NRD, którzy
jednak nie przybyli. W sumie wygłoszono w ciągu trzech dni 31 referatów, Jeśli
dodamy do tego bardzo ożywioną dyskusję, łatwo zorientujemy
się, że Warsztaty
miały niezwykle intensywny charakter.
Sama konferencja nie miała odrębnego tematu czy tytułu; tytuły sesji wskazywały jednak wyraźnie na to, jaka problematyka
dominowała.
Poza pierwszą
sesją, określoną w programie jako "Współczesne europejskie
badania problematyki indiań5kiej", wszystkie pozostałe umieszczone były pod nagłówkiem Indiańskie sztuki p~astyczne i kultura materialna, W pierwszej sesji znalazły się jednak
również referaty
dotyczące sztuki oraz kultury materialnej.
Konferencja
miała
więc koloryt zdecydowcmie etnograficzny,
Zacznijmy jednak to sprawozdanie
od
innych wątków, Pierw5zy miał charakter
prawny. Lilianne Krosenbrink-Gelissen
analizowała sytuację kobiet kanadyjskich,
których losy regulowane
są równocześnie dwoma różnymi
aktami:
dotyczącym
istniejących
dotąd szczególnych
uprawnień
tubylców oraz dotyczącym zakazu dyskryminacji
z uwagi na płeć.
Zaprezentowała
sposoby walki organizacji kobiet-tubylców
o utrzymanie
równowagi mic;dzy tymi aktami, tak, aby ich prawa nie zostały w żadnej mierze naruszone. Drugi wątek dotyczył współczesnej "literatury
indiańskiej"
w USA. Poruszony został on w dwóch referatach,
Jeden z nich, prezentowany
przez Susan
Perez-Castillo, miał charakter
w znacznej mierze metodologiczny. Wychodząc od
264
kontrowersji
między pisarkami Louise Erdrich i Leslie Silko, podjęła tu rozne
wątki teoretyczno-literackie
i filozoficzne oraz rozważała to, na ile przydabe
są one w naukowej analizie literatury
indiańskiej. Drugi referat, przedstawiony
przez Franke Zwillus, omawiał główne tematy podejmowane w powieściach autorstwa Indian (sam problem, co znaczy wyrażenie "literatura indiailska", dyskutowany był po obu referatach bardzo żywo). Studia nad powieściami, któl'e ukazały
się w latach 1963 - 1935, wykazują, że uogólnienia nie S'l tu łatwe. WspÓlne tematy to konflikty kulturowe, rozdarcie między dążeniem do utrzymania tradycji
plemiennej a dążeniem do asymilacji. Wspólna technika pisarska polega na łączeniu euro-amerykańskiego
sposobu narracji
z tradycyjnym
typem przekazu
indiańskiego. Trzeci wreszcie pozaetnograficzny
wątek miał charakter socjologiczny. Janusz Mucha przedstawił referat na temat Indian miejskich. Nie zajął się
w nim tymi Indianami, którzy opisywani są na ogół w literaturze
przedmiotu,
a więc biedakami, nie mającymi już kontaktu z własną kulturą plemienną, a jeszcze nie umiejącymi odnaleźć się w post-industrialnej
Ameryce białego człowieka.
Przedstawił modele karier zawodowych Indian, którym udało się zachować plemienną tożsamość, a równocześnie uzyskać zawodowy sukces w nowoczesnym
świecie białego człowieka. Carlo J. Krieger zreferował działalność misji katolickich wśród ludu Micmac.
Przejdźmy teraz do części zasadniczej, etnograficznej.
Przedstawić można ją
w kilku punktach.
Pierwszy z nich to indiańskie zbiory różnych europejskich
muzeów. Berete Due przedstawiła losy zbiorów etnograficznych, dotyczących różnych kultur Indian północnoamerykańskich,
znajdujących
się w Muzeum Narodowym w Kopenhadze. Staffen Brunius zaprezentował
(referat odczytany został
in absentia) to samo w odniesieniu do Folkens Museum w Sztokholmie, a Laszlo
Borsanyi do Neprajzi Museum w Budapeszcie. Laura Laurencich Minelli przedstawiła niewielką, ale interesującą
kolekcję, zebraną podczas pierwszej połowy
XIX wieku wśród Indian Sioux przez Antonio Spagne, a znajdującą się w muzeum w Bolonii. Katarina Klapstova poinformowała
o zbiorze przedmiotów pochodzących z grupy Dakota, zebranych przez Vojte Naprsteka w połowie XIX
wieku, znajdujących się w muzeum jego imienia w Pradze. Vera Halaszova z tego
samego muzeum przedstawiła inny zbiór, przywieziony do Pragi przez Naprsteka
w drugiej połowie XIX wieku i przez V. Suka w pierwszej połowie XX wieku.
Zbiory te pochodzą głównie z Labradoru,
ale też z północno-wschodniej
Azji
i z Alaski, z czasów, gdy należała jeszcze ona do Rosji. Część zbiorów pochodzi
z Ziemi Baffina. Materiały te nie były nigdy dotąd publikowane.
Dale Idiens
z Królewskiego
Muzeum w Edynburgu
przedstawiła
również nie publikowane
dotąd i mało znane materiały, znajdujące się w stolicy Szkocji, a zebrane w początkach XIX wieku w czasie wypraw brytyjskiej marynarki wojennej do Arktyki. I wreszcie ostatni z "muzealniczych" referatów miał zupełnie inny charakter.
Z interesującego
wystąpienia Cath Oberholtzer dowiedzieć się można było wiele
na temat wykorzystywania
zbiorów muzealnych
dla celów dokumentacji
etnohistorycznej. Przykładem była kolekcja etnograficzna Królewskiego Muzeum Prowincji Ontario w Toronto. Przeanalizowano
problemy związane z różnymi poziomami i kategoriami, w oparciu a które zbierano, przyjmowano i porządkowano
materiały. Pokazano też przemiany technik muzealnego gromadzenia zbiorów etnograficznych. Uwzględniono techniki komputerowe.
Drugie spośród zagadnień dyskutowanych
podczas etnograficznej części konferencji to analiza poszczególnych typów artefaktów. Różny był poziom ogólności
oraz teoretycznej
i metodologicznej subtelności referatów. Pierwszym z nich był
265
tekst Armina W. Geertza. Na przykładzie kamiennych tabliczek ludu Hopi podjął
on problemy hermencutyki
i etnohermeneutyki,
tradycji profetycznej,
ideologii,
polityki i narz<;dzi jej uprawiania.
Sally McLendon omówiła znacznie bardziej
konkretną, ale w bardzo interesujący sposób przedstawioną kwestię. Pokazała ona
(na slajdach) czternaście znanych, pochodzących "skądś" w Kalifornii kocy z piór.
których pochodzenie i losy udało jej się, w wyniku żmudnych badań, zidentyfikować. Jean-Loup Rousselot zajął się łodziami i bronią (harpunami) Eskimosów:
Ich morfologią, funkcjami oraz całościuwym społecznym kontekstem ich stosowania. Opierając się na analizie tych przedmiotów, tak istotnych dla całościowo rozumianej kultury Eskimosów, autor przedstawił interesujące rozważania nad dwoma sposobarr.i podejścia do kultury: podejściem badacza terenowego; interesującego
się jej funkcjonowaniem,
życiem, oraz muzealnika, który ma do czynienia z niemymi pozornie, ale faktycznie wiele potrafiącymi powiedzieć fachowcami. przedmiotami materialnymi. Z pewnym wahaniem zaliczyć można do tej grupy zagadnień to, czym zająl się w swym referacie William C. Sturtevant. Interesowały go
nie tyle konkretne przedmioty, co używany przez Irokezów system zapisu piktograficznego. Autor porównuje ten system z egipskimi hieroglifami, stara się też
przeprowadzić porównanie między sposobami interpretacji
tych hieroglifów przez
europejskich badaczy doby Renesansu, a odczytaniami siedemnasto- i osiemnastowiecznych obserwatorów kultury Irokezów. Imre Nagy, z Muzeum Janosa Tornyai
w Hodmezovasarhely
na Węgrzech przedstawił
typologię wzorów, które znaleźć
można na tarczach, używanych w plemieniu Cheyennów. Zakwestionował on uznawane dotychczas typologie i zaproponował
schemat, który może być użyteczny
i w dalszych, innych nieco badaniach
ikonograficznych.
Colin Taylor zajął się
różnego typu artefaktami,
wytwarzanymi
przez Indian Prerii, które dzięki swej
symbolice dają nam fascynujący i głęboki wgląd w ich kulturę jako całość.
Trzeci zespół zagadnień dotyczy wizerunku Indianina w sztuce białych. Susi
Colin poruszyła ciekawy problem mylenia Hindusów z Indianami w europejskiej
sztuce XVI wieku. Zakwestionowała
ona podzielany przez wielu pogląd, że takie
pomieszanie było powszechne. Jej zdaniem, przynajmniej
w odniesieniu do sztuk
pięknych, było ono dość wyjątkowe.
Mick Gidley zajął się omawianą sprawą
w kontekście problemu handlu z Indianami
z różnych plemion, prowadzonego
przez fotografa, filmowca i antropologa-amatora
z pierwszej połowy naszego wieku, Edwarda S. Curtisa. Poprzez wymianę, Curtis zbierał różne przedmioty, elementy kultury materialnej plemion, które fotografował, ale też przygotował obszerne studium w Ameryce Indian.
Czwarta grupa zagadnień to sztuka indiańska. Idzie o sztuki plastyczne i to
sztuki świadomie uprawiane jako takie. Ruth Phillips zajęła się pamiątkami
dla
turystów, pochodzącymi z przełomu XIX i XX wieku z plemion Huron i Micmac.
Skoncentrowała
się na analizie romantycznych
obrazków "z życia Indian", jakie
przedstawiały te przedmioty, obrazków które mialy odtwarzać i rozwijać stereotyp
szlachetnego "dzikiego". Aldona Jonaitis
przedstawiła
referat
na temat sztuki
Kwakiutlów z Brytyjskiej Kolumbii, zwłaszcza sztuki związanej z rytuałem potlaczu. W szczególności interesowało autorkę w jaki sposób sztuka przedstawiała rolę
kobiet w tym rytuale. W referacie wygłoszonym przez Arni Brownstone zawarta
była analiza związków między sztuką a zmianami społecznymi, zmianami obyczajów. Popatrzmy teraz na bardziej współczesną sztukę indiańską. Vanessa M. L.
Vogel zajęła się funkcjami tej sztuki, jej geopolityczną i kulturową rolą, tradycją,
oraz odżywaniem grup plemiennych dzięki sztuce. Alfred Young Man porównał
problemy z nauczaniem sztuki indiańskiej w wyższych uczelniach USA i Kanady.
266
Zwrócił uwagę na to, że sytuacja jest znacznie gorsza w Kanadzie ze względu na
brak "rewolucji kulturalnej"
z końca lat sześćdziesiątych
i na negatywną postawę
publiczności,
studentów,
pracowników
uczelni. Równocześnie
podkreślił
fakt, iż
rośnie nowe pokolenie
indiańskich
artystów,
którzy coraz lepiej funkcjonują
w "białym" świecie, łącząc inspiracje tradycyjne
z nowoczesnymi. Lance Balanger
przedstawił
program
mającego się odbyć w Ottawie w 1990 roku sympozjum
poświęconego sztuce tubylczych ludów całego świata. Wreszcie Gerald McMaster
dał pokaz własnej twórczości, będącej przykładem
tego, o czym mówił Young
Man. Konferencja
zakończona została jeszcze innym pokazem: serii slajdów wykonanych przez Reinharda Mandla na szlaku pow-wow w USA.
Warsztaty przygotowane
zostały bardzo dobrze, wszyscy uczestnicy otrzymali
wydrukowany
program
konferencji,
w którym
umieszczone
zostały tradycyjnie
nie tylko streszczenia
(prawie) wszystkich
referatów,
ale i adresy uczestników.
Autor tego sprawozdania służy nimi ewentualnym zainteresowanym.
Janusz
Mucha
KONFERENCJA NA TEMAT ODZIEŻY I STROJOW
LIENZ (AUSTRIA) 26 - 30 MAJA 1986
Problematyka
dotycząca odzieży i strojów ludowych obok historii odzieży je~t
stale aktualna i żywa, podejmowana
przez b<:ldaczy rozmaitych specjalności. Dają
temu wyraz nie tylko stosunkowo liczne publikacje, ale także specjalistyczne
konferencje odbywające się co pewien czas w niektórych krajach Europy. Przygotowują je i organizują
instytuty
i fundacje
naukowe,
jednostki
uniwersyteckie.
muzea oraz profesjonalne
organizacje spoleczne i komitety I. Dzialalność tę inspirują zarówno zainteresowania
dotyczące zagadnień
teoretycznych.
historycznych,
genetycznych, formalnych, zdobniczych, jak też związane z funkcją odzieży i stroju,
ich znaczenia w kulturze i w codziennym życiu tak na wsi, jak w mieście. Okazuje się bowiem, że obok strojów tradycyjnych
powszechnym powodzeniem cieszą
się ich rekonstrukcje,
a np. w Niemczech i Austrii popularne również poza środowiskiem wiejskim
są tzw. stroje renowane,
czyli komponowane
w duchu ich
regionalnej
specyfiki,
będące fabrycznie
lub domowym
sposobem sporządzaną
konfekcją. Przykładem,
jak dalece w tych krajach przemysI konfekcyjny
zainteresowany
jest w produkowaniu
i dostarczaniu
na rynek tego, na co jest nieustające zapotrzebowanie
pomimo wysokich cen, mogą być skl~py specjalistyczne,
np. z obuwiem, jak też różne żurnale mody, znane pod mniej lub więcej wyszukanymi tytułami i nazwami firm: "Lodenfrey",
"Leben mit Tradition", "Folklore
zum Verlieben",
"Tiroler
Drindl-Revue",
"Austrian
Look". .,Resi Hammerer",
"Martin Stapf" i in. Polecają one urozmaicone fasony, wykroje, utrzymane w stylu
tradycyjnego
stroju ludowego. Wydawnictwa
te eksponowano
w czasie konferencji "Kleidung - Mode - Tracht", która odbyła się w dniach 26 - 30 maja 1986 r.
I
I. Turnau,
Gospodarcza
i spoŁcczna
historia odzic::y. Siódma konfenmcja
Fundacji Pasolda w Londynie, 18 - 20 września
1985.. ,Kwartanik
Historii
Kultury
Matcrialnej",
r. 34, 1986,
nr 1, s. 180- 182. Tejże, rec. Vetem ent et societes I. Actes dcs JOllrnecs
de rcncontre
des 2
et 3 Mars 1979. "Etnografia
Polska",
t. 30, 1986, z. 1, s. 290 - 291. Ponadto
co roku odbywają
się
konferencje
Międzynarodowego
Komitetu
lCOM, dla muzealnych
kolekcji
odzieży.
267
w Lienzu - mlesclC leżącym we wschodnim Tyrolu u podnóża Alp i ujścia rzeki
rsel do Drawy (organizatorem
Konferencji
był austriacki
związek etnografów
i stowarzyszenia etnograficznej.
Przy tej okazji w zamku Bruck zostala również
otwarta wystawa strojów zrekonstruowanych
przez rolniczy zakład nauczycielski
w Lienzu (tytuł wystawy: "Trachtenpllege
am Beispiel der Landwirtschaftlichen
Lehrenst::\lt Lienz"). Okazuje się bowiem, że w całej Austrii, a zwłaszcza w Tyrolu, w powszechnym użyciu są stroje renowane, noszone zarówno przez kobiety,
jak i przez mc;żczyzn (głównie strzelców, myśliwych). O przyczynach
powstania
tych strojów, modzie w ubiorach i modzie na stroje regionalne, która rozwinęla
się zwłaszcza po II wojnie światowej, mówił prof. Franz Lipp z Linzu 2, znany
autor opracowań na temat strojów i odzieży ludowej (np. Lipp, 1952). Podobną
problematykę,
na przykładzie materialów
z Vorarlbergu,
poruszył dr Paul Rachbauer z Bregcncji a. Warto tu - za autorem - wspomnieć o obszernej publikacji
poświęconej zagadnieniom tradycji i odnowy strojów (por. Die Trachten, bdJ.
W niezwykle interesujący sposób, poslugując się barwnymi przeźroczami przedstawiła historię i rozwój stroju w Tyrolu dr Herlinde Menardi z Muzeum w Insbrucku 4. Podbudowę i niejako uzupełnienie oraz pogłębienie poruszanych
kwestii
stanowiły inne referaty z kolorowymi przeźroczami, np. prof. Klausa Beitla z Wiednia o wotywnych obrazach z Vorarlbergu jako źródle do badań strojów 5, dr Marii
Kundegraber
z Grazu B czy dr. Loisa Ebnera z Lienzu 7 oraz Olafa Bockhorna
z Wiednia, który przy pomocy barwnego filmu krótkometrażowego
przedstawił
wyrób ozdobnych kapeluszy ze słomy w Kals 8.
Nie sposób wymienić tu wszystkie referaty, dotyczące tradycyjnych
i współczesnych form odzieży ludowej. Konferencja
bowiem uwzględniała
także zagadnienia bardziej ogólne, np. mody (poruszył je prof. dr Karl Ilg z Insbrucka 9), symboliki (referat doc. dr. Rolanda Girtlera z Wiednia 10), funkcji emblematów 11 oraz
funkcji socjalnej i politycznej (na przykładzie odzieży słoweńskiej przedstawił
je
prof. dr Angelos Bas z Lubljany 12).
Konferencja
miała charakter
ogólnokrajowy,
aczkolwiek
zaproszono
kilka
osób z zagranicy (Jugoslawii, Szwajcarii, Niemiec, Norwegii, Węgier, Polski). Bazawala ona bowiem na materiałach i przykładach dotyczących samej Austrii i wyjątkowo jej pogranicza (Słowenia).
Bardziej zróżnicowane pod względem problematyki
było natomiast interdyscyplinarne międzynarodowe
sympozjum pt. "Mode - Tracht - Regionale IdentitiH",
jakie odbyło się w dniach 28 II - 3 III 1985 r. w Cloppenburgu l8. Do udziału
w sympozjum zaproszono przedstawicieli
różnych dyscyplin naukowych:
etl1ogra, F. Lipp.
TI'achtcnmoac.
Modctrachten
Wid
moaischc Stromungen
illneThalb lcgendiger
Tracht.
, P. Rachballer,
1'rachtcnbcwcgung
und Trachtencrncuerung
!n Vorarleberg .
• H. Menardi,
Ceschichtc und Entwicklung
del' Trach in Tirol.
• K. Beill.
VotLlJbildcr aIs Quelle zur Trachtenforschung
am Beispiel Vorarlberg.
M. Kundegrnbcr.
\Veissc und bLaue Schurze1l ..
7
L. Ebn~r,
KLcidung und Tracht in Ostti7'ol im Spiegel archivalischer
Quellen.
• O. Boekhorn,
Ilcrstellung
cines Strohhutes in Kals.
o K. I!g, Die
wcllcnjijrmigcn
BewegUnclen in Mode und Tracllt
ihre Ursachen und
Falgen.
10
R. GirLler, Kleidung und Symbol.
II
E. Horandncr,
Zur emblematischcn
Funktion
VOn Kleidung.
" A. Bas, Zur soziaLcn una jJolitischen Funktion
der Kleidung
im Slowen!en des Varmarz und der HcvolUtio71 1848.
" Organizatorami
Sympozjum
byli: Muscumsdorf
Cloppenburg
Niedersachsisches
Freil1chtmuseum,
Seminal'
flir Volksundc
Universitat
Gotlingen,
Institut
fUr historische
und geographische Regionalforsehungen
i in.
łj
268
fów, historyków, historyków sztuki, kostiumologów, historyków gospodarki, socjologów, muzelologów, filologów, plastyków, scenografów i in. zarówno z terenu Niemiec, jak z zagranicy (Norwegii, Finlandii, Polski, Szwajcarii, Austrii, Holandii).
Liczne referaty dotyczyły głównie spraw teoriL metod badawczych, rodzaju i wartości oraz przydatności
i sposobu wykorzystania
rozmaitych źródeł gromadzonych
w postaci materiałów
terenowych,
muzealnych.
ikonografii, dokumentów
historycznych itp., nadto sposobów ich ekspozycji. Przedmiotem
rozważań były również zmiany zachodzące w odzieży i strojach i ich przyczyny. Na szczególną uwagę
zasługiwały wypowiedzi podkreślające
znaczenie specyfiki narodowej, społecznej,
regionalnej,
różnic ideologicznych i mentalnościowych
dla k:::ztaltowania siC; odrębnych typów i odmian strojów. Sympozjum
towarzyszyły
specj"lne wystawy
[np. "Sonntagskleidung
auf dem Lande - Eine Modereise mit Schere und Pimel
in der Biedermeierzeit
(1815- 1845)" w Museumsdorf w Cloppenburgu i "Ein Hauch
von Eleganz - 200 Jahre Mode in Bremen" w okręgowym muzeum w Bremen].
Ponadto
prezentacja
wydawnictw
poświęconych
przede wszystkim
odzieży
i strojom. Każdy zainteresowany
danym tematem mógł otrzymać jego kopię. Niezależnie od tego już w parę miesięcy potem, staraniem dyrektora Muzeum w Cloppenburgu dr. Hełmuta Ottenjanna
ukazała się piękna ich edycja pod redakcją
Gitty Both, wzbogacona czarno-białymi
i kolorowymi ilustracjami
(zob. Mode ...,
1985). Okazuje się więc, że sprawa badań nad odzieżą i strojami ludowymi jest
ciągle aktualna, tak jak żywe są ich tradycje i funkcje wynikające ze zmieniających się sytuacji i potrzeb.
LITERATURA
Lipp F.
1952 Volkstracht,
220.
[w:] Osterreichische
Volkskunde
fur
Jedermann,
Wien, s. 129-
Mode ...
1985
Mode
-
Tracht
-
Regionale
Cloppenburg.
Die Trachten ... bd
Die Trachten
in Vorarlberg,
ldentitiit.
Historische
Kleidungsforschung
Heute,
bildlich
iiberlieferte
und
erneuerte,
beschrieben
und
dargestellt.
Barbara
Bazietich
POLSKA SZTUKA LUDOWA
W DOKUMENTACJI INSTYTUTU SZTUKI PAN
Pod tym tytułem otwarto 8 listopada 1988 r. wystawę w Muzeum Etnograficznym im, Seweryna Udzieli w Krakowie. Zorganizowała
ją Krakowska Pracownia
Instytutu
Sztuki Zespół Dokumentacji
Sztuki Ludowej przy znacznym współudziale i zaangażowaniu
dyrekcji i pracowników Muzeum Etnograficznego. Intencją zespołu było zaprezentowanie
zasobów naszego archiwum społeczeństwu, na
codzień bowiem są one stłoczone w wypełnionych ponad możliwość tekach.
269
Placówka powstała w 1946 r. jako Sekcja Zdobnictwa
założonego wówczas
Państwowego Instytutu
Badania Sztuki Ludowej i pod różnymi nazwami 1 prowadzona była do 1980 roku przez prof. dr. Romana Reinfussa, który mimo przejścia na emeryturę
nadal nam patronuje
nie odmawiając
nigdy pomocy, konsultacji czy po prostu rady. Od 1980 r. kierownikiem
Pracowni jest dr Ewa Fryś-Pietraszkowa.
Zadaniem
placówki było systematyczne
gromadzenie
materiałów
dotyczących wszystkich dziedzin i przejawów
plastyki ludowej z obszaru całej
Polski. Uwzględniano i uwzględnia się zarówno sztukę tradycyjną jak i jej współczesne przekształcenia,
a także zjawiska nowe. Zasadniczą techniką pracy zawsze
były badania terenowe prowadzone w bardzo dużych i mniejszych zespołach zwykle z udziałem rysowników i fotografa, a także indywidualnie
przez poszczególnych pracowników.
Ze względu na niewielką liczebność stałego zespołu (5 - 6
osób) korzystaliśmy
z pracowników
angażowanych
przede wszystkim studentów
i pracowników muzeów. Uczestniczyli w nich też pracownicy katedr uniwersyteckich, że wymienię
prof. Znamierowską-Prilfferową,
prof. Kutrzeba-Pojnarową,
doc. Dzięgla i innych. Na naszych rysunkach
znaleźć można podpisy znanych
obecnie twórców - Andrzeja Wajdy, Józefa Szajny i innych. Badaniami
obejmowano głównie tereny zachowawcze, a więc obszar południowo-wschodniej
Polski, dalej na północ wzdłuż wschodniej granicy Państwa, aż do rubieży północno-wschodnich.
W zasadzie badaniami
objęto już całą Polskę z wyjątkiem
Śląska, którego
całokształtem kultury ludowej zajmowały się inne placówki etnograficzne.
Przedstawia to dokładnie mapa badań eksponowana
na wystawie.
Przez ten okres
zgromadzone zostało spore archiwum. Zawiera ono blisko 95 tysięcy pozycji inwentarzowych.
Mieszczą się tu wywiady terenowe (maszynopisy i rękopisy) oraz
materiały graficzne, a więc inwentaryzacje
obiektów architektonicznych,
rysunki,
plansze barwne. Z 60 tysięcy plansz, które posiada nasze archiwum, co czwarty
rysunek wykonała Maria Czarnecka.
Maria Czarnecka, artysta grafik, współpracowała
z pracownią od czasów studenckich, a od 1962 r. jest pracownikiem
etatowym. Znajdowała
uznanie wśród
korzystających
z archiwum, także w terenie, co wyrażano np. w ten sposób ,.0, jaki ładny pani ma talent". Poza pracą etatową uprawia grafikę artystyczną.
Prace jej eksponowane
były na wystawach
indywidualnych.
Jej ulubioną techniką jest łinoryt. Znane są zwłaszcza ex librisy wykonane tą właśnie techniką.
Następny istotny dział naszego archiwum to fotografie. Jest ich obecnie ponad
77 tysięcy, z tego 70"/", bo 55 tysięcy, wykonał Jan Świderski, który towarzyszył
niemal wszystkim wyjazdom terenowym od 1954 r.
Jan Świderski jest znakomitym
fotografikiem,
wiele jego fotogramów, prócz
znaczenia dokumentalnego,
ma wysoką wartość artystyczną.
Znaleźć je można
w większości publikacji z dziedziny etnografii, szczególnie ze sztuki ludowej. Prace J. Świderskiego były prezentowane
w kraju i za granicą na indywidualnych
wystawach: "Dawna rzeźba ludowa" i .,Architektura ludowa".
1 1946 r.
- Państwowy
Instytut
Badania
Sztuki Ludowcj
- Sekcja
Zdobnictwa;
1949 r. Parlstwowy
Instytut
Sztuki
Sckcja
Badania
Plastyki
Ludowej;
1959 r. Instytut
Sztuki
PAN - Sckcja
Badania
Polskiej
Sztuki
Ludowej;
1962 r. IS PAN Pracownia
Badania
Sztuki
Ludowcj;
1970 r. IS PAN Pracownia
Dokumentacji
Sztuki
Ludowej;
1980 r. Pracownia
Instytutu
Sztuki PAN w Krakowie,
Zespół Dokumentacji
Sztuki Ludowej.
Por.: Powstanie organizacja
i charakter
Państwowego
Instytutu
Badania
Sztuki
Ludowej,
"Polska
Sztuka Ludowa"
R. 1. 1947, nr 112, s. 60 - 61; R. Reinfuss,
Stan badań nad sztul<ą ludową i ich
pcrspektywy
na najbliższą przysztość, "Polska
Sztuka
Ludowa"
r. 18, 1964, nr 4, s. 190 - 191.
270
Ponieważ
prace M. Czarneckiej
i J. Swiderski-ego przeważają
w naszym
archiwum,
nadto są na naprawdę
dobrym poziomie, więc głównie one zostały
wyeksponowane,
wystawa zatem jest zarazem niejako podsumowaniem
dorobku
obojga artystów.
Ostatni dział archiwum to oryginalne eksponaty. Z uwagi na specyfikę zbiorów oraz sposób ich przechowywania
gromadzone
są zabytki dwuwymiarowe
takie, które dadzą się przechować w teczkach. Są to wiqc wycinanki, malowanki,
ozdoby z papieru, próbki tkanin, fragmenty koronek i haftów.
Na wystawę wybraliśmy
ok. 2 promili ze zbiorów, prezentując
je w siedmiu
głównych działach:
- architektura
- wnętrze domu z meblami i dekoracją mieszkania
- rękodzieła i rzemiosło o artystycznym charakterze (zdobnictwo w drzewie, ceramika, kowalstwo, plecionkarstwo, zabawki)
- tkanina
- strój
- plastyka w obrzędach i zwyczajach
- rzeźba, malarstwo, grafika i drobna architektura
sakralna.
Trzon ekspozycji stanowi materiał graficzny i fotograficzny.
Nic chcieliśmy
nużyć zwiedzających
nadmierną
ilością materiału
tekstowego, więc przykładowo,
aby uświadomić im kompleksowy system naszej pracy, pokazaliśmy zespół dokumentacji architektonicznej
w postaci inwentaryzacji,
wywiadu i fotografii odnoszący się do jednego obiektu.
Na wystawie jest jednak kilka eksponatów przestrzennych.
Są to rzcźby Jana
Lamęckiego i Teofila Kożuchowskiego
oraz inne drobne eksponaty (np. zabawki).
Poza paroma wyjątkami
jest to własność Muzeum Etnograficznego,
w trakcie
wyjazdów bowiem, zarówno naszych jak i organizowanych
wspólnie z poszczególnymi muzeami, dokonywano zakupów eksponatów, a wiele innych przekazano
do zbiorów muzealnych
jako dary, Wiele z nich ma unikatowy
charakter
oraz
wysoką wartość dokumentarną,
kulturową, często artystyczną.
Osobny dział na wystawie to publikacje - książki i artykuły (nadbitki) pracowników i najbliższych
współpracowników.
W oddzielnej gablotce eksponowano
kilka numerów "Polskiej Sztuki Ludowej" wraz ze spisem treści za lata 1947- 1976.
Na koniec przedstawię
dział, który na wystawie jest niejako wstępną częścią
informacyjną.
Oprócz przytoczonej
już historii placówki umieszczono tu mapę
badań terenowych,
dalej instytucje,
z którymi
współpracuje
nasza Pracownia
(zakłady
naukowe,
muzea etnograficzne,
okr~owe,
regionalne
i inne, ośrodki
i domy kultury, "Cepelia" i STL). Tam również umieszczono zestaw fotografii
reportażowych
z pracy w terenie, materiały rysunkowe z gazetek ściennych, lalld
z teatrzyku organizowanego w czasie miesięcznych badań terenowych, tzw. obozów
naukowo-badawczych.
Bożena
TEMATYKA
ALBAŃSKA
KlLra!
W POLSKIM MUZEALNICTWIE
Od ponad 25 lat, odkąd z Albanią zerwane zostały oficjalne stosunki, kultura
tego kraju nie była prezentowana
w Polsce, tak jak i w innych socjalistycznych
krajach. Rok 1988 był pod tym względem szczególnym wyjątkiem, jako że otwarto
271
w tym czasie dwie wystawy poświęcone Albanii, oraz odbyła się naukowa konferencja na tematy albańskie.
Tematykę albańską zapoczątkowała wystawa, jaką otwarto w czerwcu w Muzeum Etnograficznym w Tarnowie pt. "Albania - kraina orlich synów". Była to
wystawa złożona głównie z ponad 70 fotografii czarno-białych
wykonanych przez
etnografa Adama Bartosza, dyrektora
Muzeum Okręgowego w Tarnowie, który
w 1987 r. przebywał prywatnie w Albanii i zwiedzil jil dość dokładnie. Wystawę
wzbogaciło kilkanaście dawnych strojów ludowych, naczynia, kilka sprzętów domowych oraz inne materiały. Eksponaty te zostały wypożyczone od osób prywatnych, które w latach 50. bywały służbowo w Albanii (geolodzy, etnografowie) oraz
pochodziły z własnych zbiorów muzealnych.
W związku z wystawą autor zdjęć wygłosił kilka wykładów na temat współczesnej Albanii ilustrowanych przeźroczami.
Drugą wystawę otwarto we wrześniu w Poznaniu. Jej tytuł "Albański strój
ludowy XIX w.", Otwarcie jej nastąpiło z okazji trwającej w Poznaniu w dniach
19 - 21.09, konferencji
pt. "Dzieje i kultura
Albanii". Zorganizował
ją Instytut
Historii Uniwersytetu w Poznaniu jako V sympozjum "Bałkany - Polska". W sympozjum wzięło udział ponad 30 fachowców z różnych dziedzin. Byli to historycy,
językoznawcy, numizmatycy, etnografowie, politolodzy i inni specjaliści. Materiały
z sympozjum będą publikowane
w poznańskich
materiałach
bałkanologicznych,
których już ukazały się 3 numery (Balcanica Posnaniensia).
Wystawa, która z tej okazji została otwarta przygotowana została przez Jarosława Rosochackiego etnografa - albanologa, a główną część ekspozycji stanowiły
stroje będące własnością prywatną autora wystawy. Zebrał je w czasie kilkakrotnych pobytów w Kosowie, wśród tamtejszych
Albańczyków.
Wystawę oryginalnych kompletnych
strojów uzupełniały
reprodukcje
zdjęć i rycin z ubiegłego
wieku a także liczne uzupełnienia strojów, jak ozdoby i broń.
Obu wystawom towarzyszyło bardzo duże zainteresowanie
kulturą albańską,
która poprzez polityczną izolację stała się bardziej egzotyczna niż bardzo odległe
kraje.
Anna Bartosz
VI PRZEGLĄD FILMOW ETNOGRAFICZNYCH
"ETNOLOGIA A FILM"
Co dwa lata mamy okazję do konfrontacji
dokonań polskich etnofilmowców,
co dwa lata bowiem odbywają się w Łodzi przeglądy filmów etnograficznych.
Pierwsze dwa były dosyć skromne, lecz od trzeciego zaczęły stawać się wręcz znaczącymi festiwalami.
III Przegląd Filmów Etnograficznych
w 1982 r. przebiegał
pod hasłem "Dorobek i tradycja", IV w 1984 r. - "Etnograficzna panorama Europy", z kolei V w 1986 - "Azja".
Szósty, a więc ostatni przegląd trwał od 9 do 11 listopada 1988 r. pod hasłem
..Etnologia a film". W jego organizowaniu
partycypowała
Katedra Etnografii UŁ,
Towarzystwo Kultury Filmowej w Łodzi oraz Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne. Postacią, której impreza ta pod względem organizacyjnym
najwięcej zawdzięcza jest Ewa Nowina-Sroczyńska
z pierwszej z wymienionych
instytucji.
272
Obsługę przeglądu stanowili studenci etnografii z Ło<:Izi.Oni też przeważali wśród
publiczności od rana do wieczora oglądającej filmy w jednej z sal muzeum.
Przeglądowi
towarzyszyło
seminarium
naukowe. W przedstawionych
referatach dominował aspekt praktyczny, poprzedzający pewne rozważ;mia bardziej teoretyczne, których, miejmy nadzieję, doczekamy się w miarę rozwoju refleksji nad
filmem etnograficznym,
a także rozwoju tej odmiany gatunkowej w Polsce.
Co zobaczyliśmy tym razem w Łodzi? Polskich filmów biorących udział w konkursie pokazano około 20. Były to same krótkometrażówki
- długometrażowych
filmów etnograficznych
się u nas nie kręci. Z obcych kinematografii,
nic uczestniczących jednak w konkursie,
naj silniej była reprezentowana
jugosłowiańska.
Z Jugosławii przyjechali też Dusan Drljaea i Naśko Kriznar. którzy wygłosili referaty a etnofilmowych
przedsięwzięciach
w swoim kraju. Ponadto pokazano filmy z RFN, Węgier i ZSRR.
Spośród polskich krótkometrażówek
niektóre
zdawały się być dopuszczone
do przeglądu tylko dlatego, że ich akcja dzieje się na wsi, np. "Wolałam rodzić
synów" Z. Skoniecznego. Ale jak dotąd nie wiadomo jakimi cechami winno charakteryzować
się dzieło, ażeby można zaklasyfikować
je jako film etnograficzny.
Filmy etnograficzne robią artyści, dla których jakieś elementy kultury tradycyjnej są po prostu tematem, p.retekstem do wyrażenia często czegoś bardzo osobistego, nie zaś problemem naukowym. W czołówkach tych filmów wymienia się
zwykle kogoś, kto zajmował się konsultacją naukową. Podczas seminarium stwierdzono, iż takowa może być dla reżysera jedynie tym, czym muza dla artysty.
Wśród pokazanych
utworów połowa była właśnie esejami czy filmami poetyckimi. Można by tu wymienić "Malarza natury" R. Sobeckiego (temat twórców
łudowych jest jednym z ulubionych przez etnofilmowców)
czy .,Ludową wersję
kosmosu" B. Pawicy.
Filmy etnograficzne
kręcą też etnografowie.
Na łódzkim przeglądzie przedstawił swój "Dziergniec" K. Kubiak, a P. Szacki i K. Chojnacki "Dzwonki pasterskie na Podhalu" i "Folowanie sukna". Pod względem technicznym
na pewno
ustępowały
one filmom robionym przez filmowców, choćby z tego względu, i:i.
twórcy ich nie mają odpowiedniego
sprzętu. W filmach tych wyraźnie widać
próby podporządkowania
języka obrazów pewnym założeniom naukowym czy może
dydaktycznym.
Nagrodę publiczności, jedyną jaką tu przyznawano, otrzymały ex aequo dwa
filmy: "Drzewa" - jednego z najpłodniejszych
naszych etno filmowców, Andrzeja
Różyckiego, oraz "Bieszczadzkie
ikony" zrealizowane
przez autora znanego
"Szczurołapa", Andrzeja CZaJ:"neckiego. Pierwszy jest antropologiczną refleksją n2
temat sławnych polskich drzew, "Bieszczadzkie ikony" to pełen melancholii poemat
o łemkowskim losie.
Co stanie się z dorobkiem zaprezentowanym
na VI Przeglądzie Filmów Etnograficznych? Pewnie część pokaże telewizja jako mniej interesującą
pozycję programu, będzie dobrze jeżeli jakieś utwory trafią na inne przeglądy. A czyż nie
powinny, przekopiowane na kasety video, znajdować się stale do dyspozycji osób
zajmujących się kulturą ludową?
Grzegorz
Pelczyński
273
MUZEUM MISYJNO-ETNOGRAFICZNE
W ROKU 1987
W PIENIĘŻNIE
Muzeum Misyjno-Etnograficzne
Seminarium
Duchownego
Księży Werbistów
w Pieniężnie w 1987 r. zwiedziło 25467 osób. Od 1964 do 1987 r. muzeum zwiedziło
razem 199720 osób. Poza wystawami stałymi, na terenie muzeum zorganizow2.nO
kilka wystaw czasowych:
- 3 IV 1987 r. otwarto wystawę "Ryty i mity w sztuce społeczeństw kultury pomorskiej" ze zbiorów Muzeum Archeologicznego
w Gdańsku. Otwarcie wystawy
poł~czono z wykładem.
- 25 IV 1987 r. przeprowadzono
III Pieniężnieńskie
Spotkanie z Religiami - poświęcone Karaimom. Tego dnia otwarto także okolicznościową wystawę.
- 21 XI 1987 r. dokonano otwarcia wystawy sztuki sakrałnej
- darów katolików
polskich z okazji II Krajowego Kongresu Eucharystycznego
- przeznaczonych
na
misje.
Ponadto Muzeum w Pieniężnie
zorganizowało
osobną wystawę
poświęconą
kulturze i sztuce Indonezji. Wystawę otwarto 23 IV 1987 r. w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku.
Eksponaty
z Muzeum w Pieniężnie były wypożyczane
na wystawę sztuki
z kości słoniowej do Muzeum Zamkowego w Malborku oraz na Ogólnopolską Wystawę Misyjną w kościele św. Krzyża w Warszawie.
Klerycy, członkowie Seminaryjnej
Sekcji Muzealnej, w marcu 1987 r. odbyli
tygodniowy kurs muzealniczy w Państwowym
Muzeum Etnograficznym
w Warszawie. W muzeum w Pieniężnie natomiast swoje praktyki studenckie odbywali
sluchacze etnografii Uniwersytetu
Wrocławskiego.
Eugeniusz
Śliwka
SV D
OTWARCIE WYSTAWY NOWOGWINEJSKIEJ
ZE ZBIOROW KSIĘŻY WERBISTOW W PIENIĘŻNIE
W MUZEUM ARCHEOLOGICZNYM W GDAŃSKU
W Muzeum Archeologicznym
w Gdańsku
19 lutego
1988 r. miało miejsce
otwarcie ekspozycji
poświc;conej kulturze
i wierzeniom
ludów Nowej Gwinei.
Jest to już druga, po Indonezji, wystawa, jaką ze swych zbiorów prezentuje tam
Muzeum Seminarium Duchownego Ksic;ży Werbistów w Pieniężnie.
Otwarcia wystawy dokonał dr Marian Kwapiński, dyrektor Muzeum Archeologicznego, który przedstawił
krótko program spotkania. Następnie ks. dr Eugeniusz Śliwka, dyrektor
Muzeum Misyjno-Etnograficznego
w Pieniężnie,
ukazał
wkład Zgromadzenia
Słowa Bożego w badania kultur i religii różnych ludów.
Podkreśłił on, że zainteresowania
Werbistów etnografią sięgają prawie początków
tego Zgromadzenia
i trwają nieprzerwanie
do dziś. Wskazał przy tym również
na prace Polaków, którzy aktywnie
włączają się w działalność werbistowskich
instytutów naukowych: "Anthropos" i "Monumenta Serica". Ks. Śliwka zaprezentował także wkład Zgromadzenia
w organizowanie
muzeów i ekspozycji poświęconych tematyce etnograficznej, pracę wydawniczą oraz dialog z różnymi religiami,
prowadzony w ramach "Pieniężnieńskich
Spotkań z Religiami".
18 Lud t. LXXIlI
274
Wprowadzenia
w samą wystawę dokonał autor jej scenariusza, mgr Dariusz
Piwowarczyk
SVD. Przedstawiając
poszczególne eksponaty
starał się przybliżyć
środowisko w jakim żyją Papuasi i Pigmeje, narzędzia codziennego użytku, stroje,
broń. Następnie przeszedł do ukazania zwyczajów ludów zamieszkujących
Nową
Gwineę, ich wierzeń oraz współczesnej sztuki, głównie rzeźby.
Na zakończenie swój wykład wygłosił ks. Bernard Bona, długoletni misjonarz-werbista
w Indiach. Poświęcony był on ludom pierwotnym, ze szczególnym
uwzględnieniem
ludów Nowej Gwinei i Indii, zwłaszcza Adibasów, pierwotnej
ludności Indii, wśród której pracował.
Leszek
WYSTAWA "KULTURA
I SZTUKA INDONEZJI"
Niewdana
SVD
W OLSZTYNKU
Od 19 lutego do końca września 1988 roku w Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku można zwiedzać interesującą
ekspozycję, która zawiera dwie
wystawy: "Z historii kultury i sztuki Afryki" oraz "Kultura i sztuka Indonezji".
Pierwsza z nich pochodzi ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie, druga
natomiast
z Muzeum Misyjno-Etnograficznego
Seminarium
Duchownego Księży
Werbistów w Pieniężnie.
Uroczystego otwarcia wystaw dokonał dyrektor
muzeum Tadeusz Kufel.
Wśród zaproszonych
gości znaleźli się przedstawiciele
władz miejskich i województwa olsztyńskiego, byli to między innymi: dyrektor Wydziału Kultury i Sztuki w Olsztynie Bolesław Karpowicz, wojewódzki
konserwator
zabytków Lucjan Czubiel, dyrektor Muzeum Okręgowego w Olsztynie - Janusz Cygański.
Muzeum Misyjno-Etnograficzne
w pieniężnie reprezentował
Mirosław Dorm:z.
Ekspozycja
afrykańska
zawiera narzędzia gospodarcze, stroje i maski oraz
bogatą kolekcję rzeźb rytualnych
związanych z wierzeniami tubylców. Pochodzą
one z Afryki Zachodniej i zostały uzyskane dzięki 25-letnim pracom badawczym,
prowadzonym na tych terenach przez muzeum szczecińskie.
Druga z wystaw, której scenariusz napisał ks. Dariusz Piwowarczyk, przygotowana została przez Muzeum Misyjno-Etnograficzne
w Pieniężnie . .Test ona poświęcona Indonezji, gros prezentowanych
zabytków to dar polskich misjonarzy
werbistów, którzy pracowali lub pt"acują w tym rejonie świata. Prezentowane są
przedmioty codziennego użytku, z czego ciekawe są zwłaszcza wyroby plecionkarskie: maty, rozmaitej wielkości kosze, tabakiery
z trawy; wykonane z drewna:
grzebienie, łyżki, naczynia oraz z brązu i mosiądzu: naczynia, tace, lampa, kleszcze
do owoców pinangu. Niektóre z nich można zaliczyć do rzemieślniczych
dzieł
sztuki.
Indonezja jest obszarem, na którym od dawna znana była obróbka żelaza,
:;zczególnie rozwinięta na wyspie Jawie. Na wystawie można obejrzeć bogato zdobione krisy rodzaj sztyletu o głowni prostej lub falistej. Przy jego pomocy
można było pokonać wroga w walce \'I1Tęcz lub jak wierzono na odległość,
przez zastosowanie odpowiednich zaklęć. Tuboki - to sztylety wykonane z grotów
starych włóczni, spotykane na Jawie i Sumatrze oraz gol oki i parangi - rodzaj
noża-miecza pełniącego funkcje obronne i gospodarcze. Militaria uzupełniają łuki,
strzały i włócznie.
275
Kolejny dział to tkaniny, ubiory i ozdoby. Wśród tkanin godnymi uwagi są
batik i ikat. Ikat to żmudna technika splotu różnobarwnych
nici, które w efekcie
dają ornamentalny
wzór. Uzyskuje się to między innymi przez barwienie jednej
nici na kilka kolorów. Batik wykonuje się przez długotrwałe
moczenie tkaniny
w barwnikach roślinnych. Chcąc osiągnąć pożądany efekt, zabezpiecza się woskiem
miejsca, które mają otrzymać inną barwę. Tym właśnie sposobem jest wykonanych
14 stacji drogi krzyżowej, scena Zwiastowania
i Bożego Narodzenia. Można zobaczyć także tradycyjne
ubiaory Indonezyjczyków,
tą to tzw. kainy, czyli płaty
wzorzystej tkaniny. którymi owija się biodra, sięgające kolan lub stóp. Kobiety
dodatkowo zakładają sclcndangi - czyli długie szale zarzucone na plecy lub przewieszone przez ramię.
Wśród wystawionych
instrumentów
muzycznych: bębnów, gongów, fletów su1ingów, niewątpliwie najciekawszym jest gender - metalofon pochodzący prawdopodobnie z Jawy.
Archipelug Indonezyjski przedstawia konglomerat wielu wyznań. Główną religią jest islam, wyznawany przez przytłaczającą
większość mieszkańców. Drugą co
do ważności religią tego wyspiarskiego
kraju jest hinduizm, którego centrum
stanowi wyspa Bali. Z niej to właśnie pochodzą eksponaty związane z hinduizmem.
Są to maski kultowe oraz figuralne wyobrażenia
Garudy, który wed!ug wierzeń
hinduistycznych
ma być wierzchowcem boga Brahmy. Godnymi uwagi są marionetki z teatru religijnego cieni - wayang.
Te i inne eksponaty można obejrzeć w dostojnych gotyckich murach poewangelickiego kościoła, który został odrestaurowany
po zniszczeniach wojennych i adaptowany na salon wystawowy muzeum w Olsztynku. Pomieszczenie to dodaje ekspozycji niepowtarzalnego uroku.
MirosŁaw
DNI HINDUISTYCZNE
Dorosz
W PlENIĘZNlE - ZBLIZENIE DUCHOWE CZY
INTELEKTUALNE?
W dniach 15 - 16 kwietnia 1988 roku klasztorna cisza Seminarium
Misyjnego
w Pieniężnie zostala przerwana obco brzmiącymi w naszej kulturze hinduistycznymi dźwiękami. Gościnne mury głównego domu Księży Werbistów przyjęły na
te dwa dni około 150 osób zainteresowanych
sprawami hinduizmu. Obok przedstawicieli różnych grup hinduistycznych
byli profesjonaliści
zajmujący
się religiami Indii, redaktorzy
wielu czasopism, etnologowie i religioznawcy
zarówno
duchowni jak i świeccy, niektórzy uczestnicy poprzednich trzech pieniężnieńskich
spotkań z religiami. ponadto sporo studentów
i miejscowa, klerycka młodzież.
Na program spotkania złożyły się głównie dwa momenty: duchowy i intelektualny. Pierwszy, to spotkania modlitewne zarówno przy stole eucharystycznym
w seminaryjnym
kościele, pod przewodnictwem
ks. bpa dra hab. Zygmunta Pawlowicza z Gdańska. jak i w przygotowanej do tego celu sali medytacyjnej.
Dało
to uczestnikom Dni Hinduistycznych możliwość głębokiego przeżycia własnej wiary
w kontekście innej drogi dążenia do doskonałości. Drugi moment, intelektualny,
to peIne treści wykłady. Zlożyły się na nie najpierw
tematy przedstawiające
hinduizm jako partnera dialogu: Zasady dogmatyczne hinduizmu; Ewolucja hin-
276
duizmu l Jego wpływ na kulturę Indii; Łaska Boża w wisznuizmie; Miejsce guru
w indyjskiej tradycji duchowej; Pojęcie i praktyka medytacji. Tak przedstawiony
"hinduizm" w obliczu wielu plemion w Indiach, wielu religijnych form wyrazu
i tradycji jawi się jako swego rodzaju określenie zbiorowe naj różnorodniejszych
elementów. Tenninem tym określa się powstałą i zakorzenioną w Indiach religie
mieszkańców tego kraju. Nazwa wywodzi się od perskich muzulmanów. którzy
w X wieku dotarli do Indii Zachodnich i wszystkich mieszkańców znad Indusu
określali mianem Hindusów. "Hindus" jest zatem początkowo określeniem ludu
(= Indyjczycy), które jednak zawiera religijny
sposób życia, właściwy Indyjczykom. Dopiero wtedy, gdy po inwazji islamu świadomość identyczności zarówno
przynależności
narodowej
jak i wyznania religijnego
zostaje rozbita, "Hindus"
staje się - w przeciwieństwie
do miana "Indyjczyk" - określeniem tych, którzy
żyją w Indiach nadal według tradycji powstałej tu religii.
Dalej nastąpiła
prezentacja
poszczególnych odłamów i sekt w hinduizmie:
Raja joga, Bhaktu joga, Ajap.a joga. W swej treści obejmuje un bowiem olbrzymią
mieszaninę wierzeń, obrzędów i praktyk, niekiedy najzupełniej
sprzecznych. Religia ta pozwala każdemu na wybór własnej drogi zbawienia. Nie jest jednak
hinduizm chaotyczną zbieraniną, gdyż wszystko, o co kiedykolwiek się wzbogacił
zostało w nim przetrawione i oczyszczone, tak że tworzy dziś integralny organizm,
którego znamieniem jest jedność w różnorodności.
Dopiero ten materiał posłużył jako podstawa do wystąpień na tematy: Tolerancji religijnej
w hinduizmie wobec mnogości religii; Stosunku hinduizmu do
chrześcijaństwa
i Dialogu Kościoła Katolickiego z hinduizmem. Mamy tu do czynienia z niewątpliwymi
różnicami wiary i praktyk rełigijnych. których nie wolno
zbyt lekkomyślnie pomijać. Nie tylko na płaszczyinie dogmatycznej - łecz także
na mistycznej - nie ma zgodności. Jest zatem aż nadto prawdziwe, że podstawowe
zasady indyjskiej
i chrześcijańskiej
myśli (idea wyzwolenia, pojęcie Boga) są
przeciwstawne
- nie znaczy to, że nie do pogodzenia - nie wychodzą one po
prostu z tych samych przesłanek.
Wskazano także na trudność jaka istnieje w rozmowie chrześcijan z hinduistami przy tłumaczeniu zasadniczych pojęć. Konieczne jest zachowanie wielkiej
ostrożności, tak by nie dochodziło do pospiesznego utożsamiania
kwestii różniących się między sobą i odwrotnie - by unikać stwarzania krytycznych rozróżnień.
Obok prelegentów
zajmujących
się hinduizmem
profesjonalnie:
K. Byrski,
T. Pobożniak, S, Zięba, wystąpili z cennymi uwagami wychowani w hinduskiej
religijności: R. Jagannathan
i W. Anand. Ogromnie zajmuj:]ce były wystąpienia
polskich wyznawców rozmaitych odmian hinduizmu, wzbudzających zainteresowanie nie tylko odmiennym strojem. ale przede wszystkim opanowaniem i pełnym
życzliwości spokojem. Niecodzienne ożywienie wywołała w sali wykładowej grupa
młodzieży Bhaktu jogi. Uwagę zebranych przyciągał nie tyle wykład J. Kaczmarskiego, co raczej modlitewny śpiew Hare Kriszna Maha Mant;·y i towarzysząca
wykładowi degustacja wegetariańskich
przysmaków. Zrazu sceptyczni goście, widząc malujące się w miarę jedzenia zadowolenie na twarzach pieniężnieńskiej młodzieży coraz chętniej prosili o podanie im porcji hinduskich pyszności.
Szczegółowo, a przy tym przystępnie
przygotowane
i wygłoszone referaty,
dotykające bez nadmiernej życzliwości momentów stycznych chrześcijaństwa i h;;1duizmu oraz bez chorobliwej kontestacji radykalnych
różnic pomiędzy tymi tak
dalekimi sobie religiami, rodziły autentyczny
dialog w formie dyskusji. Uczestników spotkania nie satysfakcjonowało
jednak do końca dialogowanie w ramach
przewidzianych programem, w którym brali udział zasadniczo :mawcy zagadnienia.
277
Zrodziło to wiele głębokich rozmów w małych kręgach i stało się źródłem nowych
przyjaźni, przekraczających granice różnic religijnych.
Dodatkową atrakcją była zorganizowana
w Muzeum Misyjno-Etnograficznym
Seminarium Księży Werbistów wystawa hinduistyczna
ze zbiorów tegoż muzeum
i Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.
Czy w wyni:m pieniężnieńskiego spotkania możemy mówić o dialogu Kościoła
Katolickiego i hinduizmu? Celem dialogu nie jest tylko zbliżenie duchowe czy
intelektualne. pożyteczne zresztą i wzbogacające, równieź nie jest nim prozelityzm
lub kompromis albo ustępstwa w formie irenizmu lub synkretyzmu, lecz wzajemna
konfrontacja
i zrozumienie poglądów, a także współdziałanie
w zakresie wspólnego poszukiwania prawdy, obrony wartości ogólnoludzkich i współpracy dla sprawiedliwości społecznej i pokoju. Aby podjąć dialog trzeba wiedzieć z kim ma być
on prowadzony. Ogólnie wiemy, że naszym rozmówcą jest świat hinduizmu, ale
wiadomo. że hinduizm nie jest systemem jednolitym, w którym rysują się ostre
różnice pomiędzy hinduizmem ortodoksyjnym
i współczesnym, a dalej pomiędzy
filozoficznym i ludowym. Jednakże wiedza w tej dziedzinie jest jeszcze zbyt nikła
w społecznościach katolickich. Jej brak często rodzi nieuzasadnione
uprzedzenia.
Spotkanie w Pieniężnie było spotkaniem religijnym, a nie tylko naukowym
i kulturowym. i nadto pełnym osobistego zaangażowania,
które może być szkołą
tolerancji nic tylko dLl katoli!<ów, ale także dla innych wyznań i religii.
WŁadysŁaw
Grzeszczak
SVD
PIENIĘŻNIEŃSKIE SPOTKANIA Z RELIGIAMI
..DNI BUDDYJSKIE"
W dniach od 20 - 21 kwietnia 1989 roku w Wyższym Seminarium Duchownym
Księży Werbistów w Pieniężnie odbyła się piąta z kolei sesja religioznawcza,
która tym razem dotyczyła buddyzmu. Sesja ta zbiegła się z jubileuszem 25-lecia
istnienia Muzeum Misyjno-Etnograficznego
Seminarium Duchownego Księży Werbistów w Pieniężnie, gdzie została otwarta okolicznościowa wystawa eksponatów
na temat "Budda w sztuce". Eksponaty te w znacznej części zostały udostępnione
przez warszawskie Muzeum Azji i Pacyfiku.
Na tzw. "Dni Buddyjskie" zostali zaproszeni znawcy tej problematyki,
którzy
interesują się buddyzmem od strony naukowej, sympatycy kultur Wschodu oraz
wyznawcy buddyzmu skupieni w kilku działających na terenie naszego kraju stowarzyszeniach buddyjskich.
W sympozjum brał też udział ks. bp dr hab. Z. Pawłowicz z Gdańska, który
podczas Mszy św. koncelebrowanej
wygłosił homilię, w której między innymi
poruszył jakże ważną wc współczesnym świecie kwestię dialogu między religiami.
Podczas pierwszego dnia sympozjum słowo wstępne wygłosił ks. dr E. Śliwka SVD, dyrektor Muzeum Misyjno-Etnograficznego
w Pieniężnie, po czym nastąpiło oficjalne otwarcie Sesji dokonane przez ks. lic. M. Magdę SVD, prorektora
pieniężnieńskiego
Seminarium.
W związku z jubileuszowym
rokiem wyżej wymienionego muzeum pierwszy odczyt przedstawił alumn mgr D. Piwowarczyk SVD,
w którym zebrał dorobek działalności pieniężnieńskiego muzeum.
W dałsz!:j części sympozjum głos zabierali: doc. dr hab. T. Pobożniak reprezentujący Uniwersytet
JagieJl0l1ski. W swym referacie
ukazał on genezę oraz.
278
rozwój logiki, na bazie której rozwinęła się jedna z najpotężniejszych
religii świata - buddyzm. Następnym przedstawicielem
Uniwersytetu
.Jagiellońskiego, który
zajął się problemem afirmacji życia w buddyzmie był mgr inż. M. Kalmus. Wyjaśnił on przyczyny błędnego pojmowania buddyzmu na Zachodzie, jako światopoglądu pesymistycznego, który skupia się na cierpieniu odrzucając pełnię życia.
W tym celu prelegent przedstawił tradycję buddyjską, której idea polega na wyzwoleniu się od cierpienia i wszystkich problemów otaczającego nas świata, aby
przez wykorzystanie
wszystkich uczuć, doświadczeń i emocji dojść do osiągnięcia
stanu doskonałości, tzn. stanu Buddy. W dalszej części se"ji zabrał głos dr A. J.
Korbel (Związek Buddyjski Zen "Sangha" Bielsko-Biała) przedstawiając
narodziny buddyzmu Zen w Polsce. Buddyzm Zen z formalnego punktu widzenia
zaczął istnieć w naszym kraju od 1975 roku, kiedy to przyjechał do Polski jeden
z buddyjskich
nauczycieli Zen. Wtedy to grupa około dwudziestu osób została
jego uczniami przyjmując
tzw. "buddyjskie
wskazania" a tym samym dokonali
oni formalnego przejścia na łono buddyzmu. Obecnie w Polsce i'itnieje sześć grup
buddyjskich
różniących się miGdzy sobą pod względem tradycji, szkół i nauczy'cieli. Ogólna liczba praktyh:ujących buddystów wynosi okolo pięciu tysiGcy członków nie licząc sympatyków, których jest kilkadziesiąt tysięcy. a formach architektury i symbolice budowli sakralnych w buddyzmie mówił ks. doc. dr hab. H. Zimoń SVD (Katolicki Uniwersytet
Lubelski). UwzglGdniono tu architekturę
stup,
świątyń
i klasztorów
buddyjskich
w rozwoju historycznym
od III w. przed
Chrystusem do VIII w. po Chryctusie na terenie Indii środkowych i pólnocnych.
Specyfika tych budowli polega na dostrzeganiu
w ich materialnych
kształtach
duchowych uczuć ludzi, którzy przyczynili się do powstania tych piGknych pomników religii buddyjskiej.
Na terytorium
Indii można zaobserwować różnorodność
stylów architektonicznych
tych osobliwych budowli. Podczas Sesji przedpołudniowej swoje referaty wygłosili również: A. Szoska z Krakowa "O sztuce Zen"
oraz mgr A, Polakowski z Gdailska, który zaprezentował
referat pt. "Dzwony
w kulturze buddyjskiej na tle dzwonów innych tradycji religijnych ..
Po wznowieniu Sesji, w godzinach popołudniowych
zajGto siG przyczynami
rozkwitu buddyzmu w świecie. W tej kwestii zabrali głos: prof. dr hab. M. J. KiinstleI' z Uniwersytetu
'Warszawskiego, który zajął się przyczynami zwycięstwa buddyzmu w Chinach. Od połowy II w. po Chrystusie w Chinach nastały czasy politycznego i gospodarczego chaosu, w wyniku tych niepokojów i niepewności ludność zwróciła się ku nowej wierze, która głosiła, że życie jest cierpieniem w kolejnych wcieleniach, a celem życia staje się wyrwanie z tego cyklu wcieleń popoprzez osiągnięcie stanu nirwany.
Na tejże sesji uczestnicy
mieli jeszcze możliwość wysłuchania
referatów
C. Kwiatkowskie,.;o (Krajowy Klub Miłośników Kultury Dalekiego Wschodu Łódż) oraz dr, P. Karpowicza (Stowarzyszenie Buddyjskie Zen Kwan Um - Warszawa), który omówił historię buddyzmu Zen koreai1skiej tradycji Czogie. Nie
zabrakło też pokazu i omówienia podstawowych
technik medytacji, których dokonał nauczyciel Dharmy A. Czarnecki przy współpracy z J. Wójcickim (obaj
ze Stowarzyszenia
Buddyjskiego
Zen Kwan Um \Varszawa). Na zakoiJczenie
pierwszego dnia sesji uczestnicy mogli brać udział w buddyjskiej medytacji Zen,
jak również w projekcji filmów o omawianej tematyce.
Następny dzień rozpoczął się o godzinie 4.30, oczywiście dla chętnych pragnących uczestniczyć w porannej medytacji Zen. Dla wszystkich natomiast w godzinach przedpołudniowych
po wspólnej Mszy św. swoje referaty wygłosili: ks. doc.
dr hab. M. Rusecki (Katolicki Uniwersytet
Lubelski), który poruszył problem
279
cudów w buddyzmie. Aby dobrze zrozumieć to zagadnienie,
należy odnieść się
do innych religii oraz zrozumieć istotę cudu. Musimy pamiętać,
że w każdej
religii wierzący oczekują pewnej nadzwyczajnej
ingerencji Boga. Nawiązując
do
buddyzmu musimy sobie postawić pytanie, czy Budda posiadał świadomość zdolności taumaturgicznych?
(tzn. zdolności czynienia cudów). Na podstawie badall
naj starszych tradycji umieszczonych w tekstach palijskich
i sanskryckich
można
stwierdzić, że Budda nie przypisywał sobie takich zdolności, ani nie przywiązywał
do nich większego znaczenia. W jego przekonaniu
cuda to efekt działania pewnych sił magicznych, które są w posiadaniu wielu osób. Dlatego też cud na płaszczyźnie fizycznej nie jest argumentem pro prawdziwości religii, ani też odwrotnie.
iV konsekwencji
swych dociekań, Budda uznał jedynie cud nauki o możliwościach
niwelowania cierpienia, a przez to dojścia do stanu nirwany. Należy jednak zaznaczyć, 7.e mimo takiego stanowiska Buddy, w świętych księgach buddyzmu jest
wiele opisów zjawisk cudownych, które mu przypisywano.
Oczywiście prawdziwość tych opisów pozostawia wiele do życzenia, jednak nie chodzi tu o kwestię
prawdziwości lecz o wiarę w możliwość zaistnienia cudu na płaszczyźnie buddyzmu,
która jest faktem. Następna
prelekcja
dotyczyła dialogu Kościoła Katolickiego
z buddyzmem, przedstawił
ją mgr E. Sakowicz (Katolicki Uniwersytet
Lubelski).
Rozpoczął on od prezentacji
perspektywy
historycznych
wydarzeń
dotyczących
dialogu Kościoła Katolickiego z innymi religiami. I tak w 1965 roku, na zakończenie
obrad Soboru Watykańskiego
II papież Paweł VI podpisał deklarację
o stosunku
Kościoła do religii niechrześcijal1skich
pt. "Nostra aetate", Dokument
ten jest
wyrazem otwarcia się Kościoła na świat, włączając weń też dialog z religiami
Wschodu, m.in. z buddyzmem.
Należy też tu podkreślić
szczególną rolę Jana
Pawła II w nawiązywaniu
dialogu między wyznawcami różnych religii. Przykładem takiej postawy może być audiencja dla japońskich buddystów i szintoistów,
która miała miejsce w 1931 roku, jak też orędzie wygłoszone przez Radio Veritas
w Manilii na Filipinach do wszystkich narodów Azji. Pewnego rodzaju fenomenem jest też zorganizowane
przez Jana Pawła II spotkanie przedstawicieli
dwunastu religii świata, które odbyło się 27 października 1986 roku w Asyżu, Byli tam
również obecni reprezentanci
buddyzmu
z Japonii oraz przywódca
buddystów
tybetańskich
Dalaj Lama. Chciałbym
tutaj również zasygnalizować
prezentację
refe!"atu dotyczącego buddyzmu wobec współczesnej
psychologii, który przedstawił zebranym mgr B. K. Peczko (Ośrodek Terapii i Rozwoju Osobowości - Warszawa).
W dalszej części sesji zabrali też głos: mgr M. Woźniak (Uniwersytet
Warszawski), przedstawił
on możliwości
dialogu między Wschodem
a Zachodem,
gdzie pomostem mogą być dalekowschodnie
sztuki walki. Następnym prelegentem
był A. Czarnecki (Stowarzyszenie
Buddyjskie Zen Kwan Um - Warszawa), który
zaprezentował "Kido" - czyli medytację dźwięku. Sympozjum zakończono dyskusją, praktycznymi
ćwiczeniami medytacji oraz projekcją filmów o tematyce buddyjskiej.
Myślę, że tego rodzaju sympozja religioznawcze dają nam chrześcijanom głębszy wgląd w naszą religię, poszerzają nasze horyzonty na inne wierzenia i kultury, a co najważniejsze
pobudzają nas na nowo do refleksji nad własną świadomością religijną i jej urzeczywistnianiem
we współczesnym zmaterializowanym
świecie. Każda religia niesie dla nas pewne pozytywne wartości, które po przetransponowaniu
na grunt chrześcijański, mogą przyczynić się do naszego duchowego
ubogacenia.
Sławomir Janowicz SVD
280
WYSTAWA I SESJA NAUKOWA NA TEMAT:
WKŁAD MISJONARZY POLSKICH DO NAUKI ŚWIATOWEJ
Dnia 17 czerwca 1988 r. w Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce miało
miejsce otwarcie wystawy
prezentującej
wkład misjonarzy
polskich do nauki
światowej. Wystawa została zorganizowana przy współpracy Towarzystwa Łączności
z Polonią Zagraniczną "Polonia" i Muzeum Misyjno-Etnograficznego
Seminarium
Duchownego Księży Werbistów w Pieniężnie.
Na wystawie zaprezentowano fotografie i dzieła - rękopisy, starodruki i druki
prac wybitnych polskich naukowców wywodzących się spośród polskich misjonarzy. Do grona tych osób zaliczyć należy: Boyma, Ryłło, Zaleskiego, a z współczesnych F. Zapłatę, T. Chodzidłę, J. Glinkę, M. Szwarka, H. Zimonia i wielu
innych. Wystawę uzupełniają
eksponaty
etnograficzne
i religioznawcze
krajów
misyjnych, pochodzące z Muzeum w Pieniężnie.
Otwarciu wystawy towarzyszyła sesja naukowa, w której głos zabrali: ks. dr
Eugeniusz Sliwka na temat - Zbiory etnograficzne w muzeach misyjnych w Polsce; ks. mgr Tadeusz Dworecki - Działalność polskich księży Zgromadzenia Słowa
Bożego wśród polskich emigrantów
w Argentynie
w latach 1918- 1939; dr Jan
Sęk - Udział polskich księży w szkolnictwie polonijnym w Brazylii oraz ks. Jan
Pitoń - działalność misyjna i naukowa księży misjonarzy w Brazylii.
Eugeniusz
Sliwka
SVD
SESJA NAUKOWA Z OKAZJI 90 ROCZNICY POWSTANIA
ODDZIAŁU KRAKOWSKIEGO PTL,
KRAKÓW 9 GRUDNIA 1988 ROKU
W dniu 9 XII 1988 roku w Muzeum Etnograficznym
w Krakowie odbyła się
jubileuszowa sesja naukowa zorganizowana przez Oddział PTL w Krakowie i Komisję Etnograficzną
PAN, Oddział w Krakowie. W czasie sesji wygłoszono dwa
referaty:
Aleksandra
Tyszkowa,
Historia
Oddziału
Krakowskiego
PTL,
Krystyna Kwaśniewicz, Jan Swiętek
jako
badacz kultury
ludowej
oraz komunikat
autorstwa Teresy Marcinkowskiej,
Folklor
muzyczny
w Targowisku
(gm. Kłaj) rodzinnej
wsi Jana Swiętka.
Dzieje Oddziału i jego obecną działalność z dużym zaangażowaniem emocjonalnym omówiła A. Tyszkowa prezes Oddziału. Przypomniała,
że powstanie
Oddziału wiąże się z wystąpieniem
Seweryna
Udzieli, późniejszego założyciela
Muzeum Etnograficznego w Krakowie, który już w lipcu 1891 r. na zjeździe przyrodników i lekarzy w Krakowie wystąpił z propozycją założenia Towarzystwa
Ludoznawczego. Ostatecznie Oddział powstał 10 XII 1898 roku i skupiał w swych
szeregach osoby ze środowiska Akademii Umiejętności i Uniwersytetu
Jagiellońskiego, a także nauczycieli ludowych, profesorów gimnazjalnych, studentów. Pierwszym prezesem został Jan Świętek. W 1902 roku po ustąpieniu Świętka kierownictwo Oddziału objął wybitny ludoznawca Seweryn Udziela. Towarzystwo Ludoznawcze w okresie międzywojennym
przekształciło
się w Polskie Towarzystwo
Etnologiczne, zmieniło strukturę, cele, działalność. Fuzja pomiędzy Towarzystwem
Ludoznawczym, do którego przystąpili wszyscy niemal etnografowie, a Towarzy-
281
stwem Ludoznawczym zapowiadała wspaniałą przyszłość, jednakże aktywność Oddziału Krakowskiego w tym czasie zmalała, spadła liczba członków.
Po II wojnie światowej Oddział wznowił działalność 15 III 1947 roku. Kraków był wówczas silnym ośrodkiem naukowym. Pierwszy zarząd po wojnie podjął
kilka kieruaków badawczych. Kontynuowano
badania do Polskiego Atlasu Etnogrclficznego (Atlas przejęty został póżniej przez Zarząd Główny PTL), dyskutowano
o syntezie etnografii polskiej, konfronto\vano
różnice w podejściach metodologicznych i sprawie tej poświęcono osobną konferencję. Wyniki tej konferencji zostały
wyczerpująco omówione w fachowej literaturze.
Zainicjowano
badania terenowe
w Krakowskiem i na Podhalu z myślą o opracowaniu monografii tych ziem, do:,,;czono do ogólnopolskiej akcji indeksowania
zawartości czasopism z XIX wieku
popierano starania
o pomieszczenia
dla zbiorów Muzeum Etnograficznego.
Nie
zaniedbywano akcji odczytowej. Prof. J. Klimaszewska
prowadziła przez wiele lat
Poradnię Etnograficzną
w Zakładzie Etnografii Słowian. Prof. L. Węgrzynowicz
zainicjował akcję wspólpracy
z kołami krajoznawczymi,
nawiązywano
kontakty
w~;półpracę z uniwersytetami
ludowymi.
Oprócz działalności
konsultacyjnej
i akcji oświatowej Oddział prowadził różne sekcje i koła zainteresowań
np. sekcję
amerykanistyczną,
później zlikwidowaną,
Koło Zainteresowań
Kulturą
Ormian
działające aktywnie do dziś. Liczba członków z 53 w 1947 roku wzrosła do 102
w 1949 roku. obecnie wynosi 186 w tym 83 członków Koła Zainteresowań
Kulturą
Ormian.
W latach 60 prezes Oddziału dr Anna Kowalska-Lewicka
wysunęła projekt
0rganizowania
sesji naukowych
monotematycznych
lub wielotematycznych
wiążących się z określonym regionem, krajem bądź zagadnieniem.
Zainicjowało
to
ogólnopolskie spotkania,
które Oddział organizował
sam lub przy współudziale
naukowym komisji PAN. Od 1963 roku odbyło się takich sesji 26 w tym 4 połączone z wałnymi zgromadzenic~mi delegatów. I tak np. w 1976 roku odbyła się
sesja poświęcona kulturze ludowej Krakowa i okolic, w 1980 Walne Zgromadzenie PTL i sesja z okazji 50-lecia pracy naukowej i 70-1ecia urodzin Prof. dr. Romana Reinfussa, w 1987 - sesja ku czci twórcy Muzeum Etnograficznego
w Krakowie Seweryna Udzieli połączona z wystawą biograficzną, na wiosnę 1989 roku
odbyła się konferencja naukowa pt. Afganistan
- język i kultura.
W swym referacie A. Tyszkowa podkreśliła, że znaczenie PTL podobnie jak
innych towarzystw naukowych, polega na zwróceniu uwagi na dyscyplinę uprawianą przez wąskie grono specjalistów. Istnieje w ten sposób możliwość pr3eśledzenia nie tylko zmian jakie zachodziły w obrębie dyscypliny etnograficznej,
ale
również zmian w sposobach organizowania
i popularyzacji
nauki, w sposobach
przekazywania treści naukowych.
W drugim referacie pt. Jan .$'więtek jako badacz kultury
ludowej
dr K. Kwaśniewicz przedstawiła
działalność J. Swiętka - zasłużonego amatora - etnografa,
jednego ze współzałożycieli
Oddziału Krakowskiego
i jego pierwszego prezesa.
2yciorys Swiętka nic był dotąd publikowany,
wyjąwszy krótkie krytyczne omówienie jego dorobku naukowego
opublikowane
przez E. Jaworską,
DziaŁalność
fo:/-;lorystyc;:;na
Komisji Antropologicznej
AU w Krakowie,
w: Dzieje folklorystyld
polskiej
1864- 1919, Warszawa 1982, s. 214 - 218. Głównym źródłem w tym zakresie,
z: jakiego korzystała referentka,
jest rękopiśmienne
wspomnienie
córki Swiętka
Bogumiły ze Swiętków Swiętkowej (Archiwum PTL we Wrocławiu). Jan Swiętek
urodził się w 1859 r. w Targowisku nad Rabą w pobliżu Bochni w średniozamożne! rodzinie chłopskiej. Po zdaniu matury w gimnazjum św. Anny w Krakowie,
mimo niewątpliwie
dużych uzdolniell
humanistycznych,
nie mógł kontynuować
282
nauki z powodu braku środków finansowych. Całe życie przepracował jako urzędnik kolejowy. Prawdziwą
jego pasją były zamiłowania
ludoznawcze,
poparte
studiami historycznymi,
etnograficznymi
i dialektologicznymi.
8więtek pozostawał
w bliskich stosunkach ze wszystkimi sobie współczesnymi wybitnymi badaczami
rodzimej kultury wsi, w tym z największym z polskich etnografów Oskarem Kolbergiem. Znakomite \',ryniki badawcze, zdolności i pracowitość
spowodowały, że
Akademia
Umiejętności
przyjęła 8więtka w 1892 r. w poczet członków Sekcji
Etnologicznej Komisji Antropologicznej.
W pracy zbierackiej
8więtek korzystał z Instrukcji
do badania właściwości
ludowych
wydanej w 1874 roku przez Komisję Antropologiczną
Akademii Umiejętności oraz z kwestionariusza
Bronisława Grabowskiego ... dla zbierajqcych
zwyczaje i pojęcia prawne
u ludu po wsiach i miasteczkach.
Największa aktywność
badawcza 8więtka przypada na koniec XIX i początek XX wieku. W efekcie
intensywnej
pracy 8więtek wydał w 1893 roku Lud nadrabski
(od Gdowa po
Bochnię),
a następnie Zwyczaje
i pojęcia prawne ludu nadrabskiego,
"Materiały
Antropologiczno-Archeołogiczne
i Etnograficzne",
t. 1: 1896. s. 266 - 362; t. 2: 1897.
s. 119 - 379. Zamieszczał też wiele drobniejszych artykułów i recenzji, wypowiedzi
polemicznych w "Materiałach Antropologiczno-Archeologicznych
i Etnograficznych"
oraz w "Ludzie". Wyniki swych badań referował na posiedzeniach Komisji Antropołogicznej
Akademii
Umiejętności.
W 1900 roku wygłosił istotny referat na
III Zjeździe Historyków
Polskich pt. O dotychczasowych
badaniach
nad wierzeniami ludu polskiego i postulaty
na przyszłość. W dorobku Swić;tka zwracają uwagę niepublikowane
prace jak: Przeżytki
zebrane w latach 1891- 1903 wśród lud!:
polskiego
w Galicji
(Archiwum Muzeum Etnograficznego w Krakowie) oraz ostatnia największa
praca pt. Brzozowa
i okolice Zakliczyna
nad Dunajcem.
Obraz
etnograficzny.
Zbiór
z lat 1897 -19D6.
(Archiwum PTL we Wrocławiu). Jest tu
monografia etnograficzna obrazująca kulturę chłopską z przełomu XIX i XX wieku. Obydwa tomy monografii (1750 stron maszynopisu) przygotowała obecnie do
druku w ramach "Archiwum Etnograficznego" autorka referatu.
Obydwa referaty wywołały zainteresowanie
i dyskusję wśród zebranych. Zadano wiele pytań pod adresem referentek. Uzupełniano przede wszystkim referat
A. Tyszkowej o fakty, które umknęły autorce lub z braku miejsca nie znalazły
się w nim, między innymi słuchacze przypomnieli,
że na przełomie lat 60 i 70
istniało przy Oddziale Koło Zainteresowań Kulturą Indian.
Teresa Marcillkowska
w swym komunikacie pt. Folklor
muzyczny
V.J Targowisku (gm. Klaj) rodzinnej
wsi Jana Świętka
podała ogólne informacje o Targowisku, szczególnie o pracy i zajęciach mieszkańców w przeszłości. Głównym
zajęciem ludności było olejarstwo, a sąsiedniego Kłaja - maziarstwo. Najwięcej
miejsca, co oczywiste, poświęciła autorka omówieniu żywotności pieśni ludowych.
wiele bowiem tekstów z niewielkimi zmianami zachowało się od czasów 8więtka
do dzisiaj. Ciekawe są zwłaszcza obrzędowe pieśni weselne. "na dobry dzień",
"pieśń o chmielu", "przy błogosławieństwie",
a także kolęda "A wyjdzij ze do nos
panie gospodarzu" i inne. Omówiła też pieśni żniwne i pańszczyźniane
nigdzie
poza Targowiskiem
nie notowane, a znane tu od dawna. Zywą ilustracją komunikatu był na zakończenie sesji występ 8-osobowej grupy śpiewaczek ludowych
z Koła Gospodyń Wiejskich przy klubie "Ruch" w Targowisku, które wykonały
pieśni notowane przez Świętka, a także dwa utwory pochodzące z miejscowego
przekazu ustnego, "Kołysanka" i "Pieśń o wojnie tureckiej".
Anna
Spis s
283
KONFERENCJA NAUKOWA PT. "FUNKCJE MUZEALNICTWA
ETNOGRAFICZNEGO" TOWARZYSZĄCA 64 WALNEMU ZJAZDOWI
DELEGATOW PTL W BYTOMIU, 16 -17 WRZEŚNIA 1988 R.
Ta ważna w życiu środowiska etnograficznego
konferencja
została zorganizowana przez Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze przy współpracy Komitetu Nauk
Etnologicznych PAN i Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu.
Otwarcia konferencji dokonał mgr Józef Kowalewski, Dyrektor Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Witając zebranych, wręczył kwiaty prof. Marii Znamierowskiej-Prufferowej,
nestorce polskiego muzealnictwa etnograficznego oraz mgr Krystynie Kaczko reprezentującej
organizatorów.
Poproszony o przewodniczenie
obradom prof. Zbigniew Jasiewicz podziękował za trud organizacyjny
i koncepcyjny oraz wskazał na podstawowe pola zainteresowań konferencji:
- funkcje i funkcjonowanie muzealnictwa etnograficznego,
- związek muzealnictwa etnograficznego z etnologią jako całością,
- funkcje muzealnictwa etnograficznego wobec muzealnictwa.
Inaugurujący
konferencję referat "Naukowe i społeczne funkcje muzealnictwa
etnograficznego" wygłosił dr Krzysztof MakuIski. W s"vym inspirującym
do dyskusji wystąpieniu zwrócił z jednej strony uwagę na funkcję ochronną muzealnictwa
etnograficznego, z drugiej, podlcreślił bezpośredni kontakt i możliwość obserwacji
reakcji odbiorcy treści etnograficznych.
Omawiając aspekt naukowy, wskazał na
konieczność współpracy
środowiska
muzealnego
z przedstawicielami
środowisk
akademickich.
Korzyścią z tej współpracy byłoby poszerzenie podstaw merytorycznych środowiska muzealnego zaś badacze akademiccy mieliby możność sięgnięcia do wiedzy ukrytej w obiektach chronionych. Rozpatrując
muzealnictwo etnograiiczne w aspekcie społecznym, dr MakuIski podkreślił jego funkcje depozytu
pamięci nieinterpretowanej.
Analizując
działalność muzeów etnograficznych
wyodrębnił oprócz powyższych ich funkcję dydaktyczną, popularyzatorską,
estetyczną
i zwrócił uwagę na pełnienie przez muzealnictwo roli mecenasa. Reasumując swe
wystąpienie referent postulował stworzenie elastyczniejszego
modelu muzealnictwa
etnograficznego
uwzględniającego,
oprócz kultury
tradycyjnej,
dział poświęcony
zjawiskom kultury współczesnej.
Kolejny referat dr. Janusza Kamockiego "Badania i ekspedycje naukowe muzeuów etnograficznych
oraz wykorzystanie
ich efektów" zwrócił uwagę na znaczenie formy ekspedycyjnej badań. Przez ekspedycję referent rozumie pobyt grupy
badaczy przez dłuższy czas w jednym miejscu, prowadzących
w ramach planu,
wzajemnie się uzupełniające
badania. Szczególnie korzystna jest możliwość powtórzenia ekspedycji po pewnym czasie. Omawiając historycznie
polskie ekspedycje, dr Kamocki wypunktował
niedociągnięcia
organizacyjno-merytoryczne
wypraw, podkreślając wagę właściwego przygotowania muzealniczego ich uczestników.
Rozwiązaniem przynoszącym optymalne korzyści jest ekspedycja mająca na celu
zgromadzenie eksponatów dla potrzeb konkretnej kolekcji muzealnej, co jest osiągalne poprzez udział muzealników
związanych
na stałe z placówką
muzealną
firmującą wyprawę.
W swym referacie "Znaczenie zbiorów etnograficznych
w pracy naukowo-badawczej" mgr Aleksandra Jacher-Tyszkowa
omówiła tendencje zmian w muzealnictwie, które sprawiły, że zbiory początkowo mające charakter
przypadkowy,
stopniowo przeobraziły
się w kolekcje stanowiące
logiczną całość o walorach
284
naukowych. Podkreśliła, że zbiory mają wartość naukową jedynie w przypadku,
gdy towarzyszy im rzetelna dokumentacja,
w której naj istotniejszą rolę odgrywa
klasyfikacja zbiorów i pełne metryki eksponatów. Konieczne w tym świetle staje
się ujednolicenie terminologii muzealnej. Na zakończenie rcfcrentka omówiła kwestię udostępniania zbiorów muzealnych.
Po przedstawieniu
powyższych referatów, jako pierwszy, w dyskusji głos zabrał doc. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński,
który oceniając status muzealnictwa
etnograficznego polemizował z opinią, że istnieje ono jako samodzielna dyscyplina.
Zdaniem dyskutanta, jest ono specyficzną formą uprawiania ctnografii, toteż dalece
idąca autonomizacja
muzealnictwa etnograficznego w rezultacie może spowodować
jego izolację. Korzystniejsza
dla rozwoju dyscypliny wydaje się być tendencja
zmierzająca do zazębiania się wzajemnych relacji między ośrodkami akademickimi
a muzeami etnograficznymi.
Doc. Posern-Zieliński
sugerował tcż potrzebę monografii muzealnych, dla których kośćcem powinny być istniejące scenariusze wystaw.
Następnie głos zabrał mgr Stefan Lew, który nawiązując do referatu dr. Kamoc kiego w jego części dotyczącej historii wypraw etnograficznych. zarzucił referentowi zbyt skrótowe potraktowanie
tego tematu i pominięcie istotnych ekspedycji zorganizowanych
przez Moszyńskiego i Czekanowskiego. Zauważył też, że
fakt istnienia
luki w organizowaniu
ekspedycji
etnograficznych
ma związek
z określoną polityką władz i nie jest jedynie skutkiem stagnacji panującej w muzealnictwie. Apelował też, o rzutujący na pracę muzealników przepływ informacji
o organizowanych ekspedycjach.
Kolejnym głosem, było wystąpienie prof. dr Marii Znamierowskiej-Prufferowcj.
która poruszyła kilka kwestii dotyczących kontynuacji tradycji.
Obrady pierwszego dnia zamknął prof. Jasiewicz.
Referat "Obraz kultury ludowej w Polsce w świetle materiałów muzealnych",
wygłoszony przez doc. dr hab. Barbarę Bazielich, otworzył obrady drugiego dnia
sesji. Referentka przedstawiła tezę, iż w zależności od zmian tendencji naukowych
i trendów polityki społeczno-kulturalnej
zmienia się profil kolekcji muzealnych.
Inną była myśl i tendencje naukowe I połowy XIX w. kształtujące zbiory kolekcjonerskie, zaś inne były wyznaczniki kształtujące nową tematykę wystawienniczą
po II wojnie światowej. Oprócz dominującej w wystawiennictwie
prezentacji charakterystycznych
przejawów ginących zabytków kultury ludowej pojawiły się nowe
tematy, takie jak kultura mniejszości narodowych i repatriantów,
kultura miejska,
związane z szeroko pojętą problematyką
społeczną. Reasumując, sposób widzenia
kultury ludowej przez muzeologów jest wypadkową
tendencji kolekcjonerskich,
wystawienniczych i naukowych.
Wygłoszony przez doc. dr. hab. Jerzego Czajkowskiego referat "Muzealnictwo
skansenowskie częścią muzealnictwa etnograficznego - funkcja, zadania, metody"
zwrócił uwagę słuchaczy
na rozpiętość
zakresu zaintercsowań
skansenologów.
W ostatnich latach tradycyjna
tematyka wystawiennicza
(budownictwo, przemysł
wiejski) wzbogaciła się o ekspozycje dotyczące kultury małych miasteczek; za
muzea skansenowskie
uznawane są także muzea techniki na ziemi i pod ziemią.
Podstawą działań w skansenie są zbiory, z których, przy celowym doborze obiektów, wyrastają wartości dokumentacyjne
i naukowe. Referent podkreślił, że muzea
na wolnym powietrzu posiadają wiele cech im tylko właściwych (układ przestrzenny, wnętrze jako sala ekspozycyjna, rola otoczenia obiektu); pełnią też funkcję ekspozycji etnograficznej.
I tu zadaniem etnografa
jest taki dobór grupy
przedmiotów stanowiących funkcjonalne
zespoły aby stworzyły one obraz różnic
regionalnych.
285
Kolejna referentka mgr Magdalena Parnowska, w referacie "Rodzaje archiwów
etnograficznych w muze<lch oraz nowe metody dokumentacji
etnograficznej
i ich
wartości dla nauki oraz upowszechniania
kultury", na przykładzie specyfiki zbiorów etnograficznych,
przedstawiła
podstawowe
zasady projektu
zautomatyzowanego systemu informacji ikonograficznej
dla części zbioru Działu Archiwum i Dokumentacji
Ikonograficznej
Państwowego
Muzeum
Etnograficznego.
Ponieważ
większość muzeów podejmuje próby przejścia z tradycyjnych
form dokumentacji
na metody współczesne oparte o technikę komputerową,
mgr Parnowska
wysunęła sugestię, aby zorganizować
spotkanie
muzeologów
zainteresowanych
tym
problemem w celu wymiany doświadczeń.
Przewodniczący tego dnia obradom doc. dr hab. Edward Pietraszek poprosił
następnie o zabranie głosu gości z Czechosłowacji. Dr Milos Melcei' z Muzeum
Sląskiego w Opawie i dr Jan Rychlik z Narodowego Muzeum Rolnictwa w Pradze
zwięźle przedstawili
zakres działalności
swyeh placówek,
omawiając
pokrótce
tradycję i współczesność ekspozycji, organizację muzeów i prowadzone przez nie
badania.
Po przerwie podjęto na nowo obrady pod przewodnictwem
doc. B. Bazielich.
Dr Irena Bukowska-Floreńska
swój referat "Zagadnienie współczesności w zbiorach etnograficznych"
poświęciła znalezieniu odpowiedzi na następujące
kwestie:
Czym jest współczesność i zabytek etnograficzny jako relikt kultury,
- Jak kształtowała się na przestrzeni lat koncepcja zbiorów etnograficznych,
- Czym powinny być zbiory etnograficzne
w kontekście
współczesnej
wiedzy
etnograficznej.
Referat
"Formy
upowszechnienia
kultury
ludowej
poprzez muzealnictwo"
mgr. Romana Tubaji dotyczył popularyzacji
wiedzy przez muzea w celu kształtowania właściwego stosunku do kultury ludowej a przez to do kultury narodowej.
Ożywienie działalności oświatowej i sięgnięcie po nowe środki popularyzacji
spowodowały wzrost zainteresowania
placówkami muzealnymi
wśród społeczeństwa.
Nie można jednak dopuścić do zachwiania proporcji pomiędzy działalnością oświatową a pracą naukową muzeum.
Prezes PTL dr Anna Kowalska-Lewicka
ustosunkowując
się do przedstawionych referatów stwierdziła, iż jedną z najistotniejszych
dla współczesnego muzealnictwa etnograficznego kwestii jest znalezienie drogi integracji jego podstawowych
funkcji. tj. spełniania roli instytutu badawczego, placówki oświatowo-dydaktycznej
oraz miejsca gromadzenia i przechowywania zbiorów.
Kolejny dyskutant, dr A. Błachowski powrócił do sugestii utworzenia
Instytutu Muzealnictwa,
który od strony teoretycznej
zająłby się metodami
pracy
i specyfiką
wystawiennictwa
etnograficznego.
Swój głos w dyskusji zakończył
sprecyzowaniem
zadań spoczywających
na współczesnym muzealnictwie
etnograficznym.
O niedostatku środków jakimi dysponuje etnograf pracujący w muzealnictwie
mówił mgr Stanislaw Zurowski; dyskutant
podkreślił też brak prestiżu społecznego muzednika. Nawiązując do strukturalnego
podziału tradycji i współczesności
w ujęciu modelowym dr. Makuiskiego zasugerował odejścic od tej stereotypowej
koncepcji i ponownc przedyskutowanie
zakresu tych terminów w odniesieniu do
ukazywania kultury przez muzea.
Kilkoma refleksjami
o aktualnych
problemach ośrodka toruńskiego i problematyce rybołówstwa w kolekcji muzealnej podzieliła się z zebranymi prof. Znamierowska-Prilfferowa.
Zakończył dyskusję, dziękując zebranym za udział w konferencji, prof. Jasie-
286
wicz. Stwierdził, że konferencja spełniła swe zamierzenia gdyż omówiona została
wielokierunkowość
działalności muzealnej. Ujawniła się też odmienność w widzeniu problematyki
muzealnictwa
etnograficznego przez zatrudnionych
w nim muzealników a jego koncepcją widzianą z zewnątrz.
lwonna Grzelakowska
Maria Niewiadomska
64 WALNE ZGROMADZENIE DELEGATOW
POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
W BYTOMIU. 16 IX 1988
Zgromadzenie otworzyła Prezes PTL dr A. Kowalska-Lewicka,
która serdecznie powitała zebranych,
zaś następnie wspomniała zmarłych w ostatnim roku
członków. Z Oddziału łódzkiego - Zbigniewa Hauke, badacza folkloru, popularyzatora i twórcę zasłużonego dla kultury polskiej; z Oddziału toruiJskiego - mgr Marię Polakiewicz, geografa o głębokiej wiedzy z zakresu etnografii i szeroko pojętego muzealnictwa, mgr Jadwigę Zelechowską, ichtiologa oraz znawcę rybołówstwa tradycyjnego. Prezes krótko wspominając zmarłych poprosiła jednocześnie
o przedstawienie pełnych ich sylwetek w "Ludzie".
Propozycja wyboru dr J. Hajduk-Nijakowskiej
na przewodniczącą obrad spotkała się z aprobatą zebranych. Dr Nijakowska dziękując za wybór zaprosiła jednocześnie do Prezydium mgr K. Kaczko, Prezesa Oddziału Bytomskiego, Wiceprezesa PTL dr. S. Chmielowskiego i Ter-Oganiana - Przewodniczącego Koła Kultury Ormian. Obrady odbywały się w następującym porządku:
1. Protokół z 63 WZD PTL w Poznaniu,
2. Powołanie Komisji Wnioskowej,
3. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego,
4. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Lodzi,
5. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich
Oskacra Kolberga,
6. Sprawozdanie finansowe,
7. Sprawozdania oddziałów,
8. Sprawozdanie Głównej Komisji Hewizyjnej,
9. Dyskusja nad sprawozdaniami,
10. Protokół Komisji Wnioskowej.
ad 1. Mgr I. Grzelakowska odczytała ustalenia 63 WZD PTL i ich realizację
przez ZG PTL; tekst protokołu pozostawiono do wglądu delegatom.
ad 2. Do Komisji Wnioskowej powołano dr K. Wolos, mgr I. Wronkowską
i mgr. M. Baumana. Kandydatury przyjęto jednogłośnie.
ad 3 - 6. Następnie, zgodnie z porządkiem obrad kolejno odczytali: sprawozdanie Sekretarza
Generalnego
(przygotowane
przez mgr. A. Kuczyńskiego)
dr E. Fryś-Pietraszkowa,
sprawozdanie
ODiIE PTL mgr M. Niewiadomska,
sprawozdanie DWOK i Hedakcji "Ludu" - mgr J. Pałka, sprawozdanie finansowe - Skarbnik PTL mgr Z. Toroński.
ad 7. W dalszym punkcie obrad odczytano sprawozdania z działalności następujących oddziałów: gdańskiego, kaliskiego, koszalińskiego, krakowskiego, leszczyńskiego, łańcuckiego, łódzkiego, z Mszany Dolnej, opoczyńskiego, opolskiego.
287
poznańskiego, rzeszowskiego, szczecińskiego, śląskiego, toruńskiego, warszawskiego,
wrocławskiego, zakopiańskiego, zielonogórskiego.
ad 8. Po sprawozdaniach
oddziałów zostało odczytane sprawozdanie Glównej
Komisji Rewizyjnej przez mgr. G. Skalskiego, przewodniczącego Komisji.
Przed rozpoczęciem dyskusji nad sprawozdaniami
dr Chmielowski odczytał
listy od prof. B. Jaworskiej,
doc. dr hab. M. Biernackiej,
prof. O. Ganckiej,
prof. D. Simonides. doc. dr. hab. H. Czajki, prof. M. Gavazziego i prof. K. Ćistova
zawierające usprawiedliwienia
nieobecności i życzenia pomyślnych obrad.
ad 9. Na wstępie dyskusji z dwoma wnioskami wystąpił p. Walczak, Przewodniczący Sekcji Łużyckiej ze Szczecina. Pierwszy dotyczył przygotowania
odznaki organiz<lcyjnej Towarzystwa, zaś drugi powołania Komisji d/s Kół Zainteresowań Kulturą Łużycką w celu koordynacji prac istniejących Sekcji. Drugi wniosek został przekazany do Komisji Wnioskowej.
W uzupełnieniu sprawozdail, mgr L Lechowa, sekretarz społecznej redakcji
Słownika etnografów polskich i osób zasłużonych dla etnografii, przeczytała sprawozdanie o aktualnym stanie prac.
Następnie zebrała głos Prezes PTL dr Lewicka. W swoim wystąpieniu omówiła
pracę agend w trudnych warunkach, w jakich działa Towarzystwo. Wskazała brak
możliwości wprowadzenia
wewnętrznych
oszczędności, gdyż Towarzystwo
i tak
prowadzi działalność w oparciu o minimalną
administrc:cję. Podkreśliła
wkład
pracy społecznej nawiązujący
do stylu pracy Towarzystwa
w początkach jego
istnienia. Społecznie, w pełni bezinteresownie,
kieruje pracą ODiIE prof. B. Jaworska, wyłącznie w oparciu o pracę społeczną działają Koła Zainteresowań Kulturą Ormian, Asyryjczyków i Łużyczan. Również prace słownikowe (dr J. P. Dekowski, mgr L Lechowa) nie ~ą dotowane. W tym miejscu, Prezes podzięk.owała
za bezinteresowną pracę prowadzoną z energią i oddaniem przez wspomnianych
kolegów. Inicjatywa
ta być może zaowocuje uczczeniem stulecia Towarzystwa
przez wydanie ~łownika. Dalej Prezes pozytywnie oceniła pracę etatowych pracowników Towarzystwa.
W kwestii niezatwierdzonego
do tej pory nowego statutu PTL, dr Lewicka,
powołując się na przygotowywaną
ustawę o stowarzyszeniach
wyjaśniła, iż niewskazane i niepotrzebne byłoby zatwierdzanie
statutu, który okazałby się nieaktualny, w momencie wejścia ww. ustawy. Omawiając pracę oddziałów Prezes
zauważyła, że nie wszystkie działają w sposób zadowalający; być może w przyszłości niektóre z nich, o ile nie zintensyfikują
swej działalności, zostaną rozwiązane. Jako niewątpliwie
pozytywne przejawy działalności
PTL, w obecnej
tragicznej sytuacji finansowej,
dr Lewicka wymieniła
coroczne organizowanie
zjazdów (jedyna możliwość kontaktu
członków Towarzystwa)
oraz prowadzenie
działalności wydawniczej. Martwi brak zainteresowania
młodszej generacji etnografów pracą Towarzystwa. Raz jeszcze Prezes podkreśliła, że PTL działa w oparciu o minimalne dotacje z PAN, zaś pieniądze uzyskane z innych źródeł pokrywają jedynie doraźne potrzeby. Na zakończenie Prezes zaapelowała o: aktywne
uczestnictwo w WZD, terminowe nadsyłanie sprawozdań przez oddziały, nadsyłanie not in memoriam, regulowanie składek i zintensyfikowanie
kolportażu wydawnictw.
Po przerwie w obradach przewodniczący
Komisji Wnioskowej przedstawił
wnioski, które wpłynęły od oddziałów.
1. Wniosek oddziałów łódzkiego i warszawskiego o podniesienie skałdek członkowskich i stałą ich rewaloryzację.
W dyskusji nad wnioskiem udział wzięli:
288
- mgr Toroński, który zaproponował składkę minimalną (300,- zł) z możliwością
wpłacania wyższej sumy; - dr Gawęcki, który wyraził obawę, iż wyższa kwota
składki (biorąc pod uwagę zaległości w ich regulowaniu) zwiększy kwotowo niedobory, co w rezultacie okaże się niekorzystne
dla PTL powodując zmniejszenie
dotacji przez PAN; dr Lewicka, która zaproponowała
utrzymanie
sl<ładek
w obecnej wysokości (200,- zł), z możliwością dobrowolnego
oplacania wyższej
stawki. Wniosek w formie zgłoszonej przez Oddziały łódzki i warszawski nie przeszedł, delegaci przychylili się do propozycji dr Lewickiej.
2. Wniosek Oddziału z Mszany Dolnej aby z okazji jubileuszu Oddziału wznow:ć
nakład Stroju Zagórzan dr. S. Flizaka w ramach edycji Atlasu Polskich Strojów
Ludowych
(APSL).
Mgr Toroński zaproponował
przyjęcie wniosku z zastrzeżeniem,
że zostanie on
zrealizowany w miarę możliwości finansowych PTL. Prezes dodała, że niezależnie
od powyższego, Mszana Dolna powinna podjąć starania o znalezienie sponsora.
który partycypowałby
w kosztach wydawniczych,
gdyż z uwagi na zniszczone
matryce koszt druku będzie bardzo wysoki (2 mln zł).
Wniosek został przyjęty jednogłośnie.
3. Wniosek Oddziału Warszawskiego
z inicjatywy
p. Mazurka, aby zobowiązać
ZG PTL do nawiązania
kontaktów
naukowych i rozpowszechniania
wydawnictw
wśród środowisk polonijnych.
Wniosek przeszedł jednogłośnie.
4. Kolejny wniosek Oddziału Warszawskiego zgłoszony przez p. Marciniaka w formie pakietu kwestii ekonomicznych, dotyczących m.in. powołania fundacji wspierającej działania towarzystw naukowych. Wniosek ten Komisja Wnioskowa przedstawiła jako ogólne zobowiązanie
ZG PTL do nawiązywania
kontaktów
i pozyskiwania funduszy także od innych sponsorów (nie tylko od PAN).
W dyskusji Prezes wyjaśniła, że ZG poczynil już szereg starań w tym kierunku,
podkreślila
wagę kontaktów
osobistych w tego typu staraniach
i zaapelowała
o współpracę oddziałów i poszczególnych członków.
Dr Gawęcki wskazał, że starania o fundację mogą zostać uwieńczone sukcesem
jedynie w przypadku,
gdy sprawą tą zainteresuje
się i całkowicie jej poświęcl
jedna, konkretna osoba, mająca za sobą poparcie Towarzystwa.
Wniosek sformułowano
ostatecznie
w takiej formie, iż WZD PTL zobowiązuje
ZG i Zarządy Oddziałów do popierania inicjatyw członków w staraniach o uzyskanie dodatkowych finansów, w tym powołania fundacji.
Wniosek przy jęto jednogłośnie.
5. Wniosek Oddziału Koszaliilskiego o prowadzeniu działalności gospodarczej.
W dyskusji głos zabrali:
dr Chmielowski, którego zdaniem przedwczesne jest wprowadz<.lnie odnośnych
zmian w statucie, w sytuacji gdy nowa ustawa o stowarzyszeniach
być może
jednoznacznie rozstrzygnie tę kwestię·
dr Lewicka, która wyjaśniła, że PAN czyni starania o zwolnienie towarzy\tw
naukowych od podatku dochodowego od działalności gospodarczej.
dr Gawęcki widzi niebezpieczel1stwo zejścia spraw naukowych na dalszy plan,
zamiany towarzystwa
w spółdzielnię produkcyjną
oraz przyrostu liczby członków
z motywacją ekonomiczną.
P. Mazurek uważa obiekcje dr. Gawęckiego za przedwczesne. zaś dr Wołos za
istotne uważa rozstrzygnięcie
kwestii, czy podj<;cie działalności gospodarczej nie
zdewaluuje niektórych dotychczasowych form działania PTL.
"Vniosek przyjęto (przy 2 wstrzymujących
się) w wersji nast!;pującej: WZD zobo-
289
wiązuje ZG PTL do zapoznania się z przepisami prawnymi dotyczącymi możliwości
prowadzenia
działalności
gospodarczej
związanej
z profilem
działalności
Towarzystwa.
5. Wniosek Oddziału Opolskiego a zorganizowanie
65 WZD PTL w Opolu został
przyjęty jednogłośnie.
7. Wniosek p. Walczaka o powołanie Komisji dIs Kultury Łużyckiej ze względów
formalnych został przesunięty
na następne v\!ZD (zainteresowanym
zasugerowano
zorganizowanie w Szczecinie wcześniejszego spotkania kół).
8. Wniosek prof. M. Znamierowskiej-Pri.ifferowej
o wystc1Pienie WZD PTL do
Komisji Sejmowej ds. Reformy Kodeksu Karnego a zniesienie kary śmierci.
Wniosck został przyjęty przy następującym podziale głosów:
za - 21 głosów,
przeciw - 9 gło,ów,
wstrzymało się 12 osób.
Na tym zakończono 64 WZD PTL.
Iwonna
Grze/akowska
Maria
Niewiadomska
SPRA WOZDANIE
Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO
POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
ZA OKRES OD WRZEŚNIA 1987 DO WRZEŚNIA 1988 R.
L
Sprawy
organizacyjne
W okre:,ie sprawozdawczym
stan ilościowy członków Towarzystwa
podlegał
pewnym wahaniom wynikającym
z faktu naturalnych
ubytków spowodowanych
nieopłacaniem
składek członkowskich,
rezygnacją
z przynależności
oraz śmierci.
Na dzień 30 czerwca 1988 r. liczba członków Towarzystwa
wynosi 1322 osoby,
\V tym 3 członków prawnych
tj. Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Muzeum w Sieradzu i Sp-nia Pracy Wytwórców Rękodzieła Ludowego i Artystycznego
"Milenium" w Krakowie oraz 9 członków honorowych zagranicznych i 6 członków zagranicznych zwyczajnych.
Tradycyjnie
już od wielu lat, mimo systematycznej
współpracy z oddziałami.
zaznacza się rażące niewypełnianie
jednego z podstawowych
obowiązków statutowych tj. nieopłacanie składek członkowskich.
Zaległości z tego tytułu na dziell.
3D.VI.88 wynoszą 48945,- zł, a około 40% członków nic zapłaciło składek za rok
1988. Najwiękez zaległości w tym zakresie mają oddziały: Kalisz, Łódź, Opole, Rzeszów, Warszawa, Wrocław i Zakopane. Sytuacja ta wymaga radykalnej
zmiany,
a większą przedsiębiorczość
na rzecz zlikwidowania
zaległości powinni przejawiać
przede wszystkim skarbnicy oddziałów.
Nie ma zaległości w opłacaniu składek jedynie w 4 oddziałach, tj. w Bytomiu,
Koszalinie, Mszanie Dolnej i Opocznie, a dwa ostatnie oddziały mają opłacone
składki członkowskie do 1988 r. włącznie. W odniesieniu do pracy oddziałów istnieją
również pewne zastrzeżenia
zarówno natury organizacyjnej
jak i merytorycznej.
19 Lud
t. LXXIII
Mówiąc o organizacyjnych
należy podkreślić, że na 20 oddziałów 7 nie nadesłało
na Walne Zgromadzenie sprawO?:dań ze swojej dzi,ilalności. Du:~e braki występujq
nadal w zakresie przyjścia z pomocą Zarujtiowi Glównemu w sprzed"ży wydawnictw zwłaszcza, że na poprzednim Walnym Zgromadzeniu podejmowano określone
zobowiązania w tym zakresie.
Charakteryzując
naj ogólniej dzialalność
oddziałów
podkreślić
także należy
różną częstotliwość zebrań organizacyjnych,
a także różny zakres dzi::it'.i!ności merytorycznej.
Najpowszechniejszą
formą są zebrania połączone z prc1ei<:cjami. ZClzwyczaj obsługują
je członkowie danego oddziału, prezentując
,;woje doświadczenia i obserwacje
podróLnicze. Ponadto część oddzialów prowadzi działalność'
badawczą, konsultacyjną
na rzecz miejscowych instytucji
typu: PKZ, domy lrultury, muzea, CPLiA itp. Ten trend działalności powinien być: nadal utrzymany,
wynika
bowiem z niego wyraźna
aktywność
Towarzyt·t\va
11:1
rzecz rozwoju
miejscowych inicjatyw w sferze ochrony kultury ludowej i opieki nad nią. Uzupełnieniem działalności oddziałów jest praca prowadzona w ramach Kół Zainteresowań Kulturą Ormian, Łużyczan i A:;yryjczyków.
Sprawy, o których mowa stanowiły przedmiot posiedzeń Prezydium ZG, które
zbierało się 8 razy oraz 2 plenarnych pOoiedzell Zarządu Głównego. Ponadto omawiano na nich działalność wydawniCZe], oceniano prace Redakcji Dzieł Wszystkich
Oskara Kolberga i Ośrodka Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej
PTL.
II.
Działalność
wydawnicza
W zakresie działalności wydawniczej zdeterminowanej
przede wszystkim brakiem środków finansowych,
które w sposób drastyczny
osłabiają tempo prac
edytorskich, nastąpiły mimo to pewne korzystne rozstrzygnięcia.
W okresie sprawozdawczym ukazała się książka pt. Na egzotycznych szlakach. O polskich badaniach etnograficznych
w Afryce,
Ameryce
i Azji w dobi.e powojennej,
"Archiwum
Etnograficzne"
1987: 33 oraz praca Kazimierza
Pudło pt. Łemkowic.
Proces wrastania w środowisko
Dolnego Sląska 1947 - 1985, "Prace i Materiały Etnograficzne",
1\,87: 28. Ponadto ukazał się kolejny tj. 71 tom "Ludu" za rok 1987, 27 nr "Łódzkich
Studiów Etnograficznych"
a także pięć zeszytów "Literatury
Ludowej". Jeśli idzie
o dwumiesięcznik
"Literatura
Ludowa", to aktualny
stan pisma jest taki, że
w różnej fazie druku znajduje! się wszystkie zeszyty pisma za rok 1988 i gdyby
nie brak środków finansowych, to weszłoby ono w normalny lok ukazywania się.
Wspomnieć również należy, że po wieloletniej
przerwie ukazał się także kolejny
zeszyt z serii Atlas Polskich Strojów
Ludowych,
zatytułowany
Strój Lachów Limanowskich,
autorstwa
Jana Wielka. Zeszyt ten dotowany
był przez Związek
Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego
"CPLiA" - kwotą 200 tys. zł.
oraz przez Ministerstwo Kultury i Sztuki - kwotą 1,5 mln zł. Wraz z wydaniem
pracy K. Pudło oraz ww. zeszytu Atlasu Polskich Strojów
Ludowych
nastąpiło
odblokowanie
wszystkich serii wydawniczych
Towarzyslwa,
które nie ukazywały
się od szeregu lat. Aktualnie
w różnym stad.ium druku znajdują
się: książka
Danuty Penkali-Gawęckiej
pt. Medycyna ludowa w Afganistanie
i jej przeobra::enia, w ramach serii "Prace Etnologiczne",
Bibliografia
zawartości
rocznika
"Lud"
za lata 1895 - 1985, autorstwa
Ewy Karpińskiej
i Marii Niewiadomskiej
w serii
,.Archiwum Etnograficzne",
książka Adama Palucha pl. Zerwij
ziele z dziewięciu
miedz w serii "Biblioteka
Popularnonaukowa"
oraz zbiór studiów zatytułowany
Wie.~ dolnoślqska
w serii "Prace i Materiały Etnograficzne",
a takLe czasopisma
"Lud", "Łódzkie Studia Etnograficzne"
oraz "Literatura
Ludowa". Ukazanie się
tych książek limitow<lne jest środkami
finansowymi,
których brak występuje
w budżecie Towarzystwa, Z konieczności więc niektóre z tych tytułów przesunięte
zostaną na rok 1989. Wspomnieć także należy, że na rok bieżący planowane jest
ukazanie się kolejnego tomu Dziel Wszystkich
Oskara Kolberga t. 67/2 skalkulowanego wstępnie n,\ około 8 mln zł. Doświadczenia
ostatniego roku, a takż,e
wcześniejsze b:-2ki finansowe na działalność wydawniczą Towarzystwa
pozwalają
stwierdzić. że planowa działalność w tym zakresie winna posiadać peIne zabezpieczenie finansowe ze strony Polskiej Akademii Nauk. Pewne złagodzenie tych
braków może nastąpii' poprzez środki ze sprzedaży wydawnictw
wysokonakładowych np, w ramach serii popularnonaukowej,
rzecz jednak w tym, że nadal nie
pokryje to wszystkich potrzeb Towarzystwa
w sferze wydawniczej. Towarzystwo
oczekuje w tym wzglQdzie pomocy ze strony Komitetu Nauk Etnologicznych, który
powinien wesprzeć je w tych staraniach na gruncie Akademii. Wspomnieć także
!1<:leży, że pewne złagodzenie braków finansowych
starano się osiągnąć poprzez
działalność akwizycyjną własnych wydawnictw, jednak środki pozyskiwane w ten
sposób nie są zbyt duże i w ostatnim okresie dochód ze sprzedaży za rok 1987
oraz I półrocze roku 1988 wyniósł 5526 tys, zł. co stanowi zaledwie 42,2010 całości
nakładów na cele wydawnicze, które wyniosły w anałogicznym okresie 13095 tys. zł.
III.
Działalność
Biblioteki
Biblioteka Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, im. Jana Czekanowskiego
powiększyła swoje zbiory oSIO voluminów - drogą wymiany, zakupów, darów.
Podstawowym
źródłem pozyskiwania
specjalistycznych
czasopism i wydawnictw seryjnych jest wymiana wydawnictw prowadzona z placówkami uniwersyteckimi, instytutami akademii nauk, muzeami, towarzystwami
naukowymi i ośrodkarr.i kultury w 35 krajach. Drogą wymiany otrzymujemy
205 tytułów czasopism
i serii wydawniczych, w tym 97 z krajów socjalistycznych
oraz 108 z krajów kapitalistycznych. Biblioteka czyni starania o pozyskanie nowych kontrahentów. W ostatnim okresie nawiązano wymianę z:
1. Centro Cultural Juan Narinello
Habana - Kuba
2, Dobo Istvan Varmuzeum
EgeI' - Węgry
J. Kłodnicka przygotowała do druku w "Ludzie" wykaz instytucji zagranicznych, z którymi biblioteka prowadzi wymianę. Wykaz zawiera adresy instytucji
oraz tytuły otrzymywałlych czasopism i wydawnictw seryjnych.
Sekretarz
Antoni
GeneraLny
Kuczyński
DZIAŁALNOSC REDAKCJI DZIEŁ WSZYSTKICH
OSKARA KOLBERGA
W POZNANIU W OKRESIE 1.07.1987 - 30.06.1988
Sytuacja
wydawnicza
Redakcja DWOK wydała dotychczas 64 tomy Dziel wszystkich
O. Kolberga,
tym 28 tomów z rękopisów. Całkowita
objętość wydanych
tomów wynosi
1881,9 ark. wyd. Wznowiono 14 tomów (324 ark. wyd.).
w
292
Polskie Wydawnictwo
Muzyczne (PWM) w Krakowie kończy prace nad opublikowainiem tomu 67/2 Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu
fortepianowym
cz. 2. Odnotować trzeba niezależne od Redakcji zwolnienie prac nud tym tomem
w wydawnictwie
i drukarni.
W związku z tym wydanie tomu uległo dalszemu
przesunięciu.
W okresie sprawozdawczym
do tomu powyższe,go wylwnano VI Redakcji DWOK następujące prace:
- zredagowano
"Wykaz źródeł". "Indeks geograficzny"
i ,Jndekg incipitów
pieśni",
- dwie korekty po złamaniu tomu (wraz z nutan~i). Po uwzględnieniu
poprawek korektorskich
Redakcji tom ten będzie podpisany do druku.
W PWM znajduje się ponadto złożony do druku przez l1edakcję t. 6B DWOK
pt. Kompozycje
wokalne
i instrumentalne
Oskara Kolberga.
Przy tomie tym wykonano m.in.:
- przeredagowanie
komentarza rewizyjnego,
- drugą korektę materiałów
nutowych: pieśni na gios z towarzyszeniem
fortepianu, pieśni chóralnych, partytury
opery "Król pasterzy", wersji fortepianowych
oper "Król pasterzy" i "Scena w karczmie".
Tomy
w
opracowaniu
Kontynuowano
prace nad tomami zawieraj'lcymi
suplementy do tomów
DWOK, zgodnie z zatwierdzonym
przez Komitet Redakcyjny
projektem.
Kujawy
-
1 - 36
Suplement
-
wybrano materiał z 26 tek rkp. regionalnych
i tek Miscellanea, wykonano
bądź skolacjonowano
ich kopie. Łącznie wybrano do druku ok. 50% przewidywanych tekstów pieśni.
- sprawdzono
odsyłacze OK umieszczone pod zapisami nutowymi w zespole
rkp. "Chodzone, kujawiaki, obertasy, mazury" (teka nr 42/1:350, k. l:l9 - 184) i określono rodzaje filiacji między melodiami.
Lubelskie
-
Suplement
- przeredagow8.no wstęp, wprowadzając
zmiany i uzupełnienia w części dotyczącej badań OK, stanu zachowanych materiałów, edycji ;; bt 1383 -1884. Opracowano finalną wersję wstępu wraz z przypisami (maszynopis).
Suplement lubelski traktowany
jest jako modelowy w systemie suplementów i komentarzy do tomów wydanych wcześniej (t. 1 - 36). Obccn;~ tom ten przygotowany
jest w całości od strony tekstowej i przedstawiony
zostanie !lól Il<ljbliższym po'jedzeniu Komitetu Redakcyjnego do oceny.
Chełmskie
-
Suplement
- zreda.gowano przypisy źródłowe do t. 3'1 we wstt;[l,;cj V.'.:r,~ji redakcyjnej
(w oparciu a konfrontację
z zachovianymi
rę!c:)pisami arm: \Vskaz~tną w druku
literaturę),
- ustalono i sprawdzono
proweniencję
geograficzną
większości naz'.v gcogr
(tj. ok. 75% materiału do indeksu geograficznego tego tomu),
- sporządzono zestawienie źródeł rkp. (osobno: wykaz źródeł rkp. pieśni),
- przygotowano
opis części materiału rkp. do wstępu edytorskiego.
Zgodnie z propozycją redakcji DWOK, Komitet Redakcyjny wstępnie zaakceptowc:ł
zmianę numeracji tomów DWOK, uznał za celowe wyląc zenie części materiału rkp
i wydanie go odddziclnie pod nazwą: t. 47 Podole
293
do tomu tego m.in.
- wyznaczono materiał źródłowy, w tym: sporządzono katolog melodii z rkp.,
sprawdzono melodie z publikowanymi w ZWAK-u.
- wyodrębniono melodie publikowane
oraz przeznaczone do druku, wyodrębniono również podwójne zapisy,
- sporządzono uwagi - komentarz do niektórych zapisów,
-- wykonano katalog tekstów do tomu, co poprzedzone
było szczegółowym
przeglądem inwentarzy i rękopisów - jako że tom ten nie był planowany uprzednio jako oddzielny wolumin.
Indeks
rzeczowy
DWOK
- przygotowano projekt funkcjonałno-techniczny
systemu informatycznego
dla
DWOK (opracowanie pt. "Systcm informatyczny
DWOK 1.1. Podręcznik użytkownika"),
- przygotowano testową bazę danych opartą o wpisaną w pamięć komputera RIAD zawartością t. 9 DWOK Wielkie Księstwo Poznańskie,
tworząc tym początek tzw. surowej bazy danych.
- wytypowano
w t. 9 DWOK hasła indeksu rzeczowego z pól "rośliny"
i "zwierzęta", tworząc próbny indeks standardowy i kontekstowy,
- od lutego 1988 rozpoczęto szkolenie 3 pracowników
Redakcji w zakresie
obsługi terminalu komputera RIAD w programie "SCRIPT-EDITOR",
- przystąpiono do wyboru materiału
leksykalnego z pól indeksowych
"rośliny" i "zwierzęta" z tomów 24 - 28 DWOK Mazowsze.
Inne
prace
Zespół pracowników
Redakcji przeprowadził
pełną kontrolę
zytów rękopiśmiennych
znajdujących się w Redakcji w Poznaniu.
B a d a n ia
p r ob l em ow e
scontrum
depo-
II.6.l
Przedmiotem prac w okresie sprawozdawczym było:
a) sporządzenie dalszej części kartoteki
rękopiśmiennych
zapisów nutowych
OK
i analiza porównawcza opracowanego materiału,
b) opracowanie założeń do indeksu rzeczowego dla DWOK i uruchomienie
współpracy z innymi ośrodkami badającymi pokrewną problematykę.
Zadania wynikające z umowy z IS PAN w temacie pt. "Dzieła wszystkie
Oskara
Kolberga", w programie "Dokumentacja
kultury materialnej
i artystycznej
w Polsce" nr CPBP 08.14 (temat II.6.1) rozliczone zostały przed komisją odbioru prac
zleceniodawcy z wynikiem pozytywnym i uzyskano akceptację planu prac do końca
1988 roku.
Sytuacja
finansowa
Na rok finansowy 1987 Wydział I PAN przydzielił na DWOK dotację celową
w wysokości 6 171 221 zł, z czego przekazano Redakcji z ZG PTL we Wrocławiu
(który pośredniczy w przekazywaniu
dotacji z PAN dla Redakcji) kwotę 3328221,-.
Z tytułu udziału w badaniach
problemowych
dla IS PAN Redakcja
uzyskała
wpływy w wysokości 972 931,- zł.
W roku 1987 nie wystąpiła konieczność zapłaty za druk t. 67/2, gdyż PWM
przesunęło termin zakończenia prac przy tym tomie na rok 1988.
294
Do polowy 1988 roku bieżące raty dotacji z PAN spływają na konto Redakcji
terminowo i w odpowiedniej wysokości. Ze względu jednak na niepelne przekazanie dotacji przez ZG PTL w roku 1987, w momencie zakończenia dru1w t. 67/2
wystąpi niedobór środków na wykupienie tomu z drukarni
Sprawy
osobowe
6 lipca 1987 roku zmarł wieloletni Redaktor Naczelny DWOK, prof. dr Józef
Burszta, Pod kierunkiem
Profesora edycja DWOK uzyskała znaczny stopień zaawansowania, wchodząc jednocześnie w etap prac nad tomami zamykaj<:lcymi edycję. Sposób organizacji pracy Redakcji sprawdził się w trudnym olu'esie po śmierci
Profesora. Nakreślone przez Niego plany i zadania realizowane były terminowo
przez zespól pr:::cowników Redakcji i przez ponad półroczny okres przejściowy,
gdy Redakcja DWOI\: pozostawala bez formalnie działającego redaktora
naczelnego, w żadnym stopniu nie wystąpiły opóźnienia w reali'C'lcji bieżących prac.
W tym trudnym czasie zespół Redakcji korzystał wiclokrctnie z pomocy Przewodniczącego
Komitetu
Redakcyjnego
prof. dra Gerarda Lc:budy a także doe.
dra Bogusława Linette'a, desygnowanego przez WZD we wrześniu 1987 na stanowisko redaktora
naczelnego DWOK. Formalne
powołcmic doc. dra B. Linette'a
na stanowisko Redaktora Naczelnego DWOK l:a:;hlPi10 23.01.1988 roku, decyzji! Sekretarza Wydziału I PAN.
Tak jak prof. Burszta, nowomianowany
Redaktor
Naczelny nie otrzymuje
z tytułu swej pracy stałego upo:;ażenia lecz honorarium po ukazaniu ,:ię drukiem
kolejnego tomu DWOK.
Po wieloletnich
staraniach
w koilCU 1987 roku Redakcja uzys:Glła z PA;;'
środki finansowe przeznaczone na regulację płac pracowniczych w takic:j wysokości,
które umożliwiły przeszeregowanie
3 pracownH::ów na pełne eLlty. Zre<:tlizowano
w ten sposób powtarzające
się postulaty Komitetu Redakcyjnego
i długotrwałe
zabiegi ś.p. Profesora Burszty.
\'1 czerwcu 1988 r. Redakcja DWOK zatrudniała
fl pr~;cowników naukowo-badawczych (w tym 1. osobę na j/~ etatu). Główna księgowa i pracowni:c go:;podarczy
wtrudnieni byli łącznie na 1 etacie.
Jan M. Paliw
SPRAWOZDANIE Z DZIALALNOSCI KOLA ZAINTI.;RE:SOWA"J
KULTURi\ ASYRYJSKĄ PRZY POZNANSKIM ODDZIALE: PTL
ZA OKRES: \VRZESIEN 1987 - KWIECIEN 1989
Dzialalność naszego Koła nie da się opisać przy pomocy "uchyeh d,mych lic::bowych, gdyż jej główną domenę sLnowiq
"potkania ,ć niezmiernie cickawy:~~i
ludżmi, a także serdeczne kontakty z naszymi sympatykami z lud'i:mi nam ;:YClJiwymi. Niektóre z tych spotkań odbyły się w oddziałach PTL, z któ,'ymi nawiąz:u:o
wcześniejszy kontakt podczas dwóch o:;tatnich 'Walnych Zjazdów Delegatów FTL,
63. vv Poznaniu i 64. w Bytomiu. Zgodnie ze złożone) deklaracją
Koło zrealizowało wszystkie zaproszenia,
które dotychczas otrzymało. Miejmy nadzieję, ,~~
tak będzie w dalszym ciągu.
Dzięki przychylności Zarządu Głównego PTL, do udziału w 6:). WZD PTL, jaki
295
odbył się w Poznaniu w dniach 18 - 20 IX 1987 r., zaproszono dwóch Asyryjczykóvi:
prof. Konstantina P. Matwiejewa z Moskwy, który wygłosił referat o Asyryjczykach w ZSRR oraz dziennikarza i zarazem nauczyciela języka asyryjskiego z Jonkoping (Szwecja) - Michaela Mammo - zdającego relację o działalności mis.j·Jnarzy europejskich wśród chrześcijańskich
Asyryjczyków i o asyryjs:<ich imigr,mtach w Szwecji. Kolejne wystąpienie na tym zjeździe dotyczyło społeczności asyryjskiej w mieście Qameszli (Syria) w hetach 1925 - 1970. Pobyt gości asyryjskich
zaowocował i na innych polach. Otóż prof. K. P. Matwiejew odbył kilka interesu-o
jących spolkań ze studentami asyryjskimi w Polsce i z przedstawicielami
niektórych polskich instytucji.
Rozmowy zaś, jakie przeprowadził
M. Mamoo z niektórymi uczc:ótnikami zjazdu, w tym z prof. K. P. Matwiejewem, oraz jego osobiste
wrażenia znalazły swoje odbicie w kilku odcinkach w asyryjskim
miesięczniku
"HUJADA", który wydawany jest w Sodertiilje (Szwecja) już od 12 łat.
W dniu 15 października nasze Koło zostało zaproszone na uroczystość inauguruj2,cą rok akademicki Uniwersytetu
III wieku, jaka odbyła się w Auli UAM
w Poznaniu. 24 listopada
zorganizowano
zebranie członków Koła, na którym
dr M. Gawęcki i dr M. Abdalla dzielili się wrażeniami z pobytu wśród Asyryjczyków w Szwecji. Gościem honorowym był mój ojciec, który przebywał w tym
czasie w Polsce. Tego samego dnia odbyło się bardzo udane spotkanie ze studentami z Koła Przyjaciół ONZ działającego przy Radzie Okręgowej ZSP. Dopisała
frekwencja i studenci wykazywali duże zainteresowanie
tematem obrad, a brzmiał
on: "Kultura
duchowa i materialna
współczesnych
Asyryjczyków
na Bliskim
Wschodzie". W dniu 20 grudnia 1987, na zaproszenie Koła Naczelnej Organizacji
Technicznej i pracowników
gastronomii
hotelu "Poznali" wygłoszono odczyt na
temat kuchni asyryjskiej połączony z degustacją kilku potraw narodowych. Relacja
z tego spotkania ukazała się w nUmerze świątecznym "Gazety Poznańskiej" w formie
wywiadu. Spotkanie zamykające działalność Koła w roku 1987 poświęcone obyczajom świątecznym i noworocznym Asyryjczyków,
odbyło się w sali kominkowej
Palacu Kultury w Poznaniu na zaproszenie vVszechnicy Wiedzy oKrajach
Trzeciego Swiata. Iv'Iigawka z tego spotkania, wzbogaconego relacjami innych uczestników o obyczajach świąteczno-noworocznych
Palestyńczyków,
na Kubie i w Hiszpanii ukuała
się w "Teleskopie" lokalnym programie poznańskiej
telewizji.
VI roku 1988 nasze Koło zostało zaproszone osiem razy do wygłoszenia odczytów. Pierwsze z nich zostało wystosowane przez oddział PTL w Mszanie Dolnej.
Tam w d['.iach 25 - 26 stycznia dzieliłem się uwagami o historii nowożytnej Asyryjczyków, przy czym zaskoczyła mnie wręcz życzliwość i przychylność moich słuchaczy i zarazem rozmówców. Wyświetlano przeźrocza. Iście rodzinna atmosfera
panowała podczas prywdnych
spotkań z działaczami
PTL w Mszanie Dolnej,
a gościnność i serdeczność gospodarzy szczerze mnie wzruszyły. Poznałem tam
wc,;:echstronnego artystę ludowego, Stanisława Ciężadlika, zwiedziłem też Muzeum
Etnografi.czne im. Orkana w Rabce.
W dniach 4 - 10 kwietnia przebywała w Poznaniu na zgrupowaniu asyryjska
drużyna piłki nożnej z Sodertiilje, by następnie rozegrać dwa mecze: z drużyn,!
,.Płomień" w Opale nicy i z juniorami "Lecha" w Poznaniu, o czym poinformo'.val<l
..Gazela Poznal1ska" 9 kwietnia. Przy tej okazji doszlo do spotkania zawodnik6w
asyryjskiej drużyny z członkami Koła w hotelu "Novoteł" w Poznaniu. 13 maja,
na zaproszenie Klubu Międzynarodowej
Prasy i Książki oraz młodzieży szkolnej
z Zespołu Szkół Zawodowych w Elblągu wygłoszono dwie prelekcje o kuchni
i obyczajach kulinarnych
współczesnych Asyryjczyków.
Udzielono też wywiadu
dzien1likarzowi "Wiadomości Elbląskich". 3 listopada zaprosiło nas Stowarzyszenie
296
Radiestetów w Poznaniu do Klubu "Pod Lipami" w celu wygłoszenia odczytu
o asyryjskiej
magii ludowej. Drugie spotkanie, które odbyło się dla tej samej
widowni w dniu 24 listopada było poświęcone Sumerom. Natomiast 18 listopada
gościł nas oddział krakowski PTL, gdzie w tamtejszym Muzeum Etnograficznym
wygłoszono prelekcję pod tytułem: "Wiara i kultura współczesnych Asyryjczyków".
Rok 1988 zamknięto dnia 9 grudnia dwoma odczytami na zaproszenie Muzeum
Archeologicznego i Etnograficznego
w Łodzi, gdzie mówiono o piśmiennictwie
i chrześcijańskich
zabytkach sakralnych Asyryjczyków. Ostatnie spotkanie w okresie sprawozdawczym, poświęcone kuchni i obyczajom kulinarnym Asyryjczyków,
odbyło się w dniu 24 kwietnia 1989 r. w Wojewódzkim Ośrodku Postępu Rolniczego
w Kalsku k. Sulechowa.
Drugi nurt działalności Koła, do którego przywiązujemy
równie dużą wagę
to publikacje o dzisiejszych Asyryjczykach. Ich celem jest przybliżenie polskiemu
czytelnikowi asyryjskiego folkloru. Oto niektóre pozycje:
"Z kręgu folkloru chrześcijańskich Asyryjczyków". Literatura Ludowa, 4 - 6: 1988.
"Tur Abdin" - asyryjska "Góra Athos". Tygodnik Powszechny. Artykuł przyjęty do druku od dwu lat.
-- "Tradycyjne metody konserwowania żywności u współczesnych Asyryjczyków".
Lud 1988.
"Po poście wesele" Myśl Społeczna, 4: 1988, s. 10.
-- "Traditional
methods of food preservation
used by modern Assyrians". w:
Food Conservation - Ethnological Studies. Ed.: A. Riddervold i A. Ropeid. Prospect Books 1988, s. 178 - 191.
-- "Cooking pots used in present day assyrian village kitchen in the Middle East".
Oxford symposium of food and cookery. Prospect Books 1989, w druku.
Michael
KONFERENCJE,
Abdal1a
ZJAZDY I SPOTKANIA UWZGLĘDNIAJĄCE PROBLEMATYKĘ
ETNOGRAFICZNĄ W 1985, 1986, 1987, 1988 ROKU
1985 r.
III Tydzień Gór (Łódź-Zakopane
22 - 28 IV). Organizatorzy: Zakład Geografii
Miast i Turyzmu Uniwersytetu Łódzkiego, Studenckie Koło Naukowe Geografów
Uniwersytetu
Łódzkiego, Stowarzyszenie
Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza Oddział w Łodzi. Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich przy Oddziale Akademickim PTTK. Referaty między innymi wygłosili: R. Loth, Kasprowicz i świat Podhala; A. Brzozowska-Krajka,
Komponenty więzi wewnątrzgrupowej w świetle współczesnej ludowej poezji podhalańskiej;
K. Polak, Długoletni
dyrektor Muzeum Tatrzańskiego - Juliusz Zborowski.
61 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL i sesja naukowa pt. ,,90 lat polskiego
ludoznawstwa" Lublin 20 - 22 IX). Organizatorzy: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Zarząd Główny i Oddział w Lublinie. Referaty: A. Kowalska-Lewicka, Polskie
Towarzystwo Ludoznawcze, jego miejsce w życiu naukowym i kulturalnym kraju;
J. Burszta, Rodowód polskiej kultury ludowej; M. Wieruszewska, Horyzonty współ-
291
czesnej etnografii polskiej; R. Reinfuss, Problematyka
etnograficzna
Lubelszczyzny: K. Mnrczak. 40-lccie Oddziału PTL w Lublinie; M. Gawęcki. Etnografia polska
w badaniach ludów pozaeuropejskich.
Ses,ia popularnonaukowa
poświęcona doc. dr. Adamowi Chętnikowi
z okazji
setnej rocznicy jego urodzin (Łomża 19 X). Organizatorzy:
Towarzystwo Przyjaciół
ZiE'mi Łomżyńskiej, Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego, Kuratorium
Oświaty i Wychowania, Muzeum Okręgowe w Łomży. Referaty: R. Kołodziejczyk,
Mazowsze w syntezie historycznej
-- stan i perspektywy
badań; A. Dobroński,
Adam Chętnik -- patriota i społecznik; B. Kunicki, Adam Chętnik - propagator
muzealt:ictwa,
bursztyniarstwa
i bada!'l archeologiczno-historycznych;
E. Białobrzeski, Adam Chętnik - badacz i obrońca Kurpiów.
Sesja naukowa pt. ,.Kultura ludowa a kultura narodowa" (Kraków 8 - 10 XI).
Organizatorzy:
Uniwersytet
Jngielloński. Ośrodek Kultury Wsi ZMW "Scena Ludowa". Referaty: J. Burszt.a, Kultura ludowa a kultura narodowa; .J. Bohdanowski,
Przemiany krajobrazu wsi polskiej i ochrona jego wartości; A. Kowalska-Lewicka,
Zaloty wiejskie (na przykładzie
Podhala. Obyczaje i rytuały);
S. Burkot, Tradycja i teraźniejszość chłopskiego nurtu w literaturze;
A. Szurmiak-Bogucka,
Muzykow3!lic i taniec na dawnej i współczesnej wsi polskiej. Inspiracja dla twórców
r.arodowych. Folkloryzm;
T. Aleksandrowicz,
Sposoby upowszechniania
na wsi
kultury powszechnej.
Sesja naukowa nt. ,.Kultura polska po roku 1945" (Warszawa 25 XI). Organizatorzy: Katedra Kultury Polskiej Uniwersytetu
Warszawskiego, Zespół do Badań
Kultur Środowiskowych.
Referaty o tematyce etnograficznej
wygłosili: S. Siekierski, Rozumienie tradycyjnej
kultury chłopskiej; R. Sulima, Badania nad kulturą
robotników - pytania i typy źródeł.
Sympozjum pt. "Więź narodowa" (Kraków 18 - 20 X). Organizatorzy:
Komisja
ds. współpracy historyków i socjologów przy Zarządach
Głównych PTH i PTS,
Katedra Etnografii Słowian UJ. Referaty między innymi wygłosili: J. Jerschina
i J. Kurczewska, Etnocentryzm i ideologie narodowe; E. Niemczyk i C. Robotycki,
Sztuka ludowa i sztuka narodowa; G. Babiński, Mniejszość etniczna a asymilacja
narodcwa.
Seminaria etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego
w Łodzi.
17 I E. Vecerkova, Sztuka ludowa na Morawach.
31 I F. Bronowski, Pojęcie ludu w polskiej historiografii XIX i XX w.
21 I B. Wróblewska, Ludowa plastyka na terenie Polski środkowej.
28 II E. Władykowa, Wzorce estetyczne łódzkich wnętrz mieszkalnych w 2 połowie XIX i XX w.
14 III M. Pinińska, Sztuka regionalna Pomorza Szczecińskiego, procesy zmian.
28 III E. Zawiejska, Działalność Międzynarodowej
Komisji do Badania Kultury Ludowej Karpat i Bałkanów.
9 V K. Pisera, Narzędzia rolnicze i środki transportu
J. Smelika ze wsi Dębowiec w zbiorach MAiE w Łodzi.
23 V E. Zawiej ska, Organizacja pasterstwa i architektura
pasterska w Karpatach polskich.
19 IX M. Eckert, Teatry lalek w Łodzi powojennej
przed powstaniem
scen
profesjonalnych.
24 X M. Pinińska, Wacław Konderk i folklor.
298
Zebrania Komisji Etnograficznej
Oddziału PAN w Krakowie.
9 I L. Dzięgiel, Skandynawskie
ośrodh
etnograficzne
badające Trzeci Sw; Jt
6 II B. Pilichowska,
Z badań nad obrzr:;dowością dc1wne~o Kr"kowu.. N0\'.'e'
materiały dotyczące zwyczaju Lajkonika.
6 III Z. Fijak, Z badań nad mitem polskiego bohatera narodowego.
9 X W. Lubaś, Osadnictwo Karpat w świetle nazw miejscowych.
6 XI L. Dzięgiel, Chrześcij,u1skie
mniejszości
Bliskiego Wschodu jako pr:.~dmiot przyszłych badań etnografów polskich.
9 XII B. Pilichowska, Z obrzędowości davmego Erakowa.
Zapomniane Emau:;y.
1986
r.
S~sja popularnonaukowa
poświęcona JGdrzejowi Cierniakowi
(Zaborów 17 V)
Organizatorzy:
Zjednoczone Stronnictwo
Ludowe Wojewódzki Komitet w Tarnowie.
Filia Zakładu
Historii Ruchu Ludowego w Krakowie.
Referaty:
M. Wieruszc'.I'ska-Adamczyk,
Myśl Jqdrzeja
Cierniaka
o rodzimej kulturze
ludowej; E. Orzechowski, Jędrzej Cierniak na tle tradycji teatru amatorskiego w Małopolsce; R. Kantor, Emigracja zaborowska w Stanach Zjednoczonych.
Konferencja
naukowa nt. .,Metodologiczne problemy współczesnych
badań nad
kulturą
i tradycją"
(Toruń 22 - 24 V). Organizatorzy:
Zakład Etnografii
bstytutu
Archeologii
i Etnografii
Uniwersytetu
Mikołaja
Kopernika
w Toruniu, Komisja
Metodologiczna Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Referaty: C. Robotycki, Chlopska kultura tradycyjna;
K. Piątkowski, Tradycja a racjonalność;
W. Burszta, Kontrowersja:
relatywizm
obiektywizm
w badaniach
nad kulturą;
K. Kaniowska.
Surrealizm w etnologii; M. Buchowski, Europocentryzm
-- etnocentryzm - scjentocentryzm;
M. Piotrowski,
Metodologia a metodyka
w badaniach
etnograficzn:/ch;
A. Paluch, Perypetie
z barwinkiem,
czyli refleksje
nad metodą w etnobotilrlice;
S. Węglarz, Etnologiczne i etnograficzne
rozumienie kategorii ,.kultura"; G. Augustynowicz,
Model transformacji
wewnątrztekstowej
z.asto30wanie w etnologii:
A. Bokiniec, Kontakt kulturowy
i jego znaczenie w tworzeniu ~i~ systemów kulturowych;
E. Sroczyńska,
Szkic do ..właściwej"
antropologii
filmu; H. Bursz\a.
System kategorii moralnych tzw. światopoglądu
ludowego.
Posiedzenie
Komitetu
Nauk Etnologicznych
PAN (Tol",.lll 22 V). KorY'.unikaty:
J. Burszta i Z. Jasiewicz, III Kongres Nauki Polskiej i jego znacze!lie dla nauk
etnologicznych;
Z. Sokolewicz, Program prac Komisji Metodologicznej
KNE PA~.
62 Walne Zgromadzenie
Delegatów PTL i sesja nauk"wa nt. ..Etndogia wob'.'c
współczesnych
zjawisk kulturowych
na Ziemiach Z2chdnich i Pólnocnych"
(Koszalin 12 - 14 IX). Organizato.rzy: Polskie Towar:o:ystwo Ludoznawcze Zarząd Głó'cVny i Oddział w Koszalinie. Referaty:
J. Burszta,
Etnologia wobec w3półcze,"~~·c::".
zjawisk kulturowych
na Ziemiach Zachodnich i Północ'lych; K. Wolo3, Stan bad,'!'.
nad kultm'ą
ludową
Pomorza
Zachod!1iego; A. Sulitka,
Spoleczncśt:
a l:ul1ura
nowo zasiedlonych
terenów Czech po II wojnie światowej;
A. Szyfer, Małe mi<:;'teczka na Warmii;
J. Sienkiewicz,
Zabytkowe
budownictwo
ludowe POl1iO:'Z~:
Srodkowego.
Problemy
jego ratowania;
A. Szyfer, Specyfika
kulturowa
r.1ałyc1l
miasteczek;
A. Moniak, Niektóre
metodologiczne
aspekty
b,;d ••ń etnograficznych
nad kulturą
wsi koszalińskiej;
J. Hajduk-Nijakow:ika,
Przemiany
kulturowe
!la
Ziemiach Zachodnich w badaniach
folkloryslycznych;
.T. Niedźwiecki, Wspólcze"A
sztuka ludowa Krajny Złotowskiej
i Pałuk;
M. Pinińska, Sztuka ludowa na Pomorzu Szczecii1skim w procesie zmian; B. Kołodziejska,
Miejsce kultury ludoviej
w życiu współczesnym (na przykładzie woj. zielonogórskiego).
299
Konferencja
naukowa nL "Etnologia i folklorystyka
wobec problemu tworzenia się nowych społeczności
na Ziemiach
Zachodnich
i Północnych"
(Turawa
k. Opola 10 - 11 X). Organizatorzy:
Komitet Nauk Etnologicznych
PAN, Instytut
Slą,ki i CPBP. Referaty:
J. Burszta,
Z metodologii badań etnograficznych
procesów tworzenia :.iię nowego społeczeństwa
na Ziemiach Zachodnich; D. Simonidcs,
Folklor jako kryterium
stopnia integracji
społeczno-kulturowej
na Ziemiach Zachodnich; A. Szyfer, Znaczenie kultury ludov,rej grup autochtonicznych
dla kształtowan\c1 się nowych społeczności lokalnych na Ziemiach Zachodnich i Północnych;
Z. Jasiewicz. Rodzina a proce;;y integracji
społeczno-kulturowej
- z etnologicznych b'ldań na Ziel"iach Zachodnich i Północnych; B. Bazielich, Znaczenie odzieży i stroju VI procesie zrniJn ]l ,l. Dolnym Śląsku; B. Linette, Folklor muzyczny
w procesie integr~cji spcleczno-kulturowej
na Ziemiach Zachodnich i Północnych;
H. Wesołow~ka, W:·:pólczcsna obrzędowość rodz.inna w procesie kształtowania
sii~
noweg':) ~połeczeństwa
reg:onu Dolnego Ślqska; K. Wolos, Obrzędowość
ludowa
w warunkach
przeobrażeil
społeczno-kulturowych
społeczności wiejskich
na Pomorzu Środkowym; J. Hajduk-Nijakowska.
Przemiany kulturowe na Ziemiach Zachodnich w badaniach
folklorystycznych;
\V. Czapran,
Rola więzi krewniaczej
w kształtowaniu się społeczności lokalnej na Dolnym Śląsku.
Uroczystość
lO-lecia Kola Miłośników
Folkłoru
Miasta
Kalisza
połączona
z la. zjazdem kół folklorystycznych
Lodzi. Opoczna i Kalisza (Kalisz 11 -12 X).
Organizatorzy:
Towarzystwo
Miłośników Kalisza, Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze Oddział w Opocznie.
Konferencja nt. ,.Etnografia wśród nauk humanistycznych"
(Kraków 23 - 25 X).
Organizator: Katedra Etnografii Slowian UJ. Referaty: A. Zamrzycka-Kunachowicz,
Problematyka
konferencji
z perspektywy
etnografa;
Iv!. Porębski, Historia sztuki
a etnografia; J. Szacki, Etnologia w oczach socjologa; M. Kuniński, Filozofia kultury czy filowfi'l nauk o kulturze;
D. Simonides, Folklorystyka
wobec etnologii
i innych nauk humanistycznych.
Sesja naukowa nl. "Paweł Hulka-Laskowski,
pisarz z robotniczym rodowodem"
(Żyrardów 24 X). Organizatorzy:
Towarzystwo
Przyjaciół
Żyrardowa,
Mazowiecki
Ośrodek Badań Naukowych
MTK, Wydział Kultury, Kultury
Fizycznej i Turystyki UM w Żyrardowie.
Referaty o tematyce etnograficznej
wygłosili: M. Idźkowska. Etos robotniczy w ujęciu P. Hulki-Laskowskiego;
J. Broda, P. Hulki-Laskowskiego związki ze Śhjskiem Cieszyilskim
(w świetle koresponde;'lcji);
A. Stawarz, Koncepcja
Oś,'odka Badania
Kultury
Miasta im. P. Hulki-Laskowskiego
w Zyrarao·,vie.
Sesja naukowa nL "Tradycja i współczesno~;ć w kulturze społecznej i duchowej
rdzennych mieszk:lńców AUCitralii i Wysp P2cyfiku" (Wrocław 29 - 30 XI). Orga.nizatorzy: Katedra
Etnografii
Uniwersytetu
Wrocławskiego,
Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze
Oddział we \Vrodawiu.
Referaty:
A. KUCZYllSki, Humanitarna
postawa Polaków wobec rdzennej ludności Australii i Oceanii; H. i W. Aleksandrowicz, Kaszub G. F. von Tempsky wśród Maorysó\v; E. Sit2k, Marynarze polskich
statków transportowych
w kontaktach
z ludnością Australii i Oceanii; J. Schmidt,
Zróżnicowanie
tradycyjnej
kultury Polinezyjczyków;
H. Romańska,
Zmiany kulturowe na Wyspie Wielkanocnej
w ostatnim
pięćdziesięcioleciu;
M. Czaplińsld,
Zmiany w Zachodnim Samoa pod panowaniem
niemieckim;
M. Czapliński, Prze··
miany na Nowej Gwinei za rządów niemieckich;
R. Herzog, Wybrane problemy
kultury Maorysów; M. Wrońska-Friend,
Tradycja i współczesność Telefomin; F. Ro-
300
siński, Rola bigmenów dawniej i obecnie na Nowej Gwinei; W. Bęben. Ryty przejścia u Arapeszów; A. Kozyra, Rytuały związane z wojną wśród kr3jowców na
Nowej Gwinei; M. Faliszek, Etyka tubylców pd.-wsch. Australii; E. Namysł, Rola
kobiety w tubylczych społecznościach Australi.i; T. Falkowsk:J.. Sytuacja tubylców
w ustawodawstwie
australijskim
w ostatnich latach; A. Paluch, Wyobrażenia tubylców o śmierci i demonach w Australii i na Oceanii; A. Po:;ern-Zicliński, Synkretyzm w polinezyjskiej mitologii; B. Kopydłowska-Kaczorowsk.a.
Polinezyjskie marae; W. Kowalak, System wantok na Nowej Gwinei; W. Bęben, Istoty najwyższe
i ich kult u Arapeszów; F. Rosiński i W. Bęben, Masalaje we wsch. Sepiku;
B. Strzałek, Sztuka dorzecza Sepiku w procesie przemian funkcjon3lnych; F. Rofiński i W. Bęben, Domy duchów w rejonie Maprik na Nowej Gwinei; K. Fac.
Nowogwinejska
sztuka religijna
w zbiorach
Muzeum Misyjna-Etnograficznego
w Pieniężnie; J. Hejman, Religia i magia a gospodarka spolcczeóstw kopieniaczych
na Oceanii; F. Drobek, Problematyka społeczno-wierzeniowa
w pracach lVIikłucho-Makłaja; W. Drapella, Problematyka nautologiczna w czasopiśmiennictwie polskim
XIX wieku. Oraz: przeźrocza i film J. Lilpopa.
Posiedzenie naukowe Komisji Dziejów Wsi i Rolnictwa KHN PAN i Ruchów
i Struktur Społecznych KHN PAN (Warszawa 3 XII). Referaty: A. Bryk, O autonomii Żydów w polskim pejzażu społeczno-politycznym
(XVI - XVII w.); M. i K.
Piechotkowie, Żydzi w strukturze przcstrzenej miast i miasteczek polskich do połowy XIX w.; A. Cała, Z badań nad kulturą żydowską w środowisku wiejskim.
Sesja popularno-naukowa
z okazji 70 rocznicy nadania praw miejskich dla
Żyrardowa (Żyrardów 10 XII). Organizatorzy: Towarzystwo Przyjaciół Żyrardowa,
Mazowiecki Ośrodek Badań Naukowych MTK, Miejska Rada Narodowa w Żyrardowie. Referaty o tematyce etnograficznej wygłosili: A. Stawarz, Kultura :11iasta przemysłowego, Żyrardów XIX - XX w.; M. Ciechociilska, Model miasta przemysłowego XIX - XX w., Żyrardów.
Seminaria etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Lodzi.
15 V E. Królikowska, Etnograficzna działalność: Wandy Modzelewskiej - przyczynek do historii etnografii polskiej.
22 V M. Liberska-Marinov,
Matka Boska w roku obrzl;dowym - w świetle
badań w Opoczyńskiem.
12 VI A. Tw<!rdowska. Funkcja ochronna magii na podstawie badań w gminie
Głuchów w woj. skierniewickim.
26 VI W. Nowosz, Zbiory i kierunki rozwoju Działu Kultur Ludowych Krajów
Pozaeuropejskich
Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi.
16 X S. Nowina-Sroczyński,
Zaprzęg krakowski i podlaski na terenie Polski.
6 XI A. Woźniak, Kierunek rozwoju teatrów lalkowych - rcJleksje po Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Lalkowych w Bielsku-Białej.
13 XI Przegląd Filmów Etnograficznych "Azja".
4 XII E. Władykowa, Współczesna twórczość plastyków-amatorów
w zbiorach
Działu Kultur Miejskich.
Zebrania Komisji Etnograficznej Oddziału PAN w Krakowie.
8 I E. Fryś-Pietraszkowa,
Problem wspólczesnych przemian sztuki ludowej na
przykładzie tkaniny podlaskiej.
12 II K. Kwaśniewicz,
Godnie Swięta w relacjach mieszkańców wsi Żabnica
w Beskidzie Żywieckim.
2 IV R. Reinfuss, Z badań nad pasterstwem
i hodowlą w Beskidzie Niskim.
301
7 V Z. Szromba-Rysowa,
Biesiady jako przedmiot badań etnograficznych.
4 VI A. Pusocka, Z bacla!l nad kulturą ludową Wielkiego Krakowa.
3 XII A. Bednarczuk, Ludoznawcze treści przysłów litewskich.
1987 r.
63 Walne Zgromad,:cilie
Delegatów
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
naukowa pL "Tr~ldycja i zmiana w życiu wiejskich społeczności lokalnych
w krajach trzeciego świ<.:ta" (poznań 18 - 20 IX). Organizatorzy:
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
Zarz~1d Główny i Oddział w Poznaniu,
Muzeum Narodowe
w Poznaniu. Referaty: Z. Jasicwicz, Badania nad społecznościami pozaeuropejskimi
w systemie wiedzy etnologicznej; E. Śliwka, Działalność etnograficzna
w społecznościach lokalnych
trzeciego świata misjonarzy
ze Zgromadzenia
Słowa Bożego
(Werbistów); W. Bęben, Społeczność Arapeshów na Nowej Gwinei; A. Posern-Zieliński, Samorządność i kolektywizm w życiu andyjskiej wspólnoty; A. Kowalska-Lewicka, Ibadycka społeczność kobieca r,,!'Zabu w Algierii wobec współczesnych
przemian; S. Szynkiewicz, Społeczność pasterzy mongołskich;
M. Gawęcki, Społeczność rolnicza Talo-o-Barfak
z Afganistanu; L. Mróz, Bandżara i Gadulja-Lohar
z Radżastanu - hipotetyczni przodkowie Cyganów; L. Dzięgiel, Reorganizacja społeczności wiejskiej północnego Iraku Vi warunkach prosperity naftowej; M. Abdalla,
Społeczność asyryjska w Kamy;;zli w Północno-wschodniej
Syrii.
i sesja
II Zjazd Absołwentów Etnografii i Historii Kultury Materialnej
Uniwersytetu
Poznańskiego poświęcony pami::;ci prof. dra JÓzef2. Burszty (poznań 25 IX). Organizatorzy: Instytut Etnologii Uniwersytetu
Adama Micldewicza. Referaty: J. Bednarski, Profesor ,Józef Burszta jako uczony i nauczyciel akademicki;
Z. Jasiewicz,
Prace badawcze i dydaktyczne
Instytutu
Etnologii DAM; L Kabat, Role zawodowe i losy życiowe absolwentów.
Sesja z okazji 60-łecia Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika (ŁomżaNowogród 9 - 11 X). Organizatorzy:
Społeczny Komitet Obchodów 60-lecia Skansenu Kurpiowskicgo im. A. Chr;tnika w Nowogrodzie, Muzeum Okręgowe w Łomż,y.
Refe~'aty i komunikat.y: W. Lempka, 60 lat Skansenu Kurpiowskiego
w Nowogrodzie; F. Midura, Skansen Kurpio'Nski na tle muzeów tego typu w Polsce; Z. Sędziak. Adam Chętnik -- życie i działalność; Z. Piechociński, Adam Chętnik wobec
problemu Warmii i l\hzur; M. Pokropek, Założenia i plany II cz. Skansenu Kurpiowskiego; K. DSZYllSki, Wpływ przedsięwzięć
skansenowskich
Adama Chętnika
r:.a inicjatywy skan:,eliowskie w Polsce.
Konferencja pL "Dorobek naukowy prof. K. Zawlc,towicz-Adarnskiej
w świetle
dzisiejszych zainte:'csowań
etnografów
polskich (Łódź 5 - 6 XI). Organizatorzy:
Katedra
Etnografii
Uniwersytetu
:"ódzkiego. Referaty:
A. Kutrzeba-Pojnarowa,
Moje spotkania z K. Zawistowicz-Adamską;
M. Biernacka, Stosunek K. Zawistowicz-Adamskiej
do wsi jako środowiska społeczno-kulturowego;
lVI. Vvieruszewska,
Region, społeczncść lokalna - renesans zainteresowań;
J. Kucharska, Spcleczność
lokalna i jej badanie w śv,rietle koncepcji K. Zawistowicz-Adamskiej;
J. Damrosz,
Znaczenie inspirCl.cji teoretyczno-metodologicznych
w badaniach społeczności lokalnych i grup regionulnych; S. Svecova, Otazky v,Y';kumu lokalnych spolecnosti a regionu; T. Heroldova, Vesnice v ceskem pohranici po 1945 - utvareni novych lokalnych spoJecnosti; A. Zambrzycka-Kunachowicz,
Dar jako kategoria kulturowa;
K. Kwaśniewicz, Problem badania obrzędowości dorocznej; N. Pavkovic, Problem
badania systemów krewniaczych;
V. Krawczyk-Wasilewska,
Popularyzacja
epiki
ludowej w dorobku K. Zawistowicz-Adamskiej;
M. Trojan, Zainteresowania
ludami
302
ugro-fińskimi
w pracach K. Zawistowicz-Adamskiej;
C. Nowosz, Muzealnictwo
w koncepcji K. Zawistowicz-Adamskiej;
A. Jackowski,
Człowiek i t\\lórczość;
M. Drozd-Piasecka, Problematyka
sztuki ludowej w pracach K. Zawistowic:>:-Adamsldej; K. Kaniowska, Rozważania o metodzie K. Zawistowicz-Adamsldej;
M. Piotrowski, Metoda badań terenowych K. Zawistowicz-Adamskiej
jako inspiracja dla
współczesnego
badacza; E. Sroczyńska,
.,Społeczność wiejska"
K. Zawistowicz-Adamskiej.
Spotkanie ku czci Seweryna Udzieli (Kraków 24 XI). Organizatorzy: Muzeum
Etnograficzne
w Krakowie, Komisja Etnograficzna
Oddziału PAN w Krakowie,
Katedra Etnografii Słowian UJ, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Krakowie. Referaty: A. Jacher-Tyszkowa,
Seweryn Udziela jako twórca Muzeum Etnograficznego w Krakowie; U. ZębaIska, Księgozbiór Seweryna Udzieli podstawą dla
Biblioteki Muzeum; U. Janicka-Krzywda.
Zbiory archiwalne
Seweryna Udzieli;
D. ŁąCzY11ska,Młodość Seweryna Udzieli; R. Reinfms, Seweryn Udziela jako człowiek i jako badacz; E. Pietraszek, Seweryn Udziela jako badacz kultury ludowej;
W. Bieńkowski, Działalność Seweryna Udzieli w Komisjach Polskiej Akademii
Umiejętności w Krakowie; A. Rataj, Rozwój Muzeum Etnograficznego w Kr:lkowie
po II wojnie światowej.
Przegląd Filmów Etnograficznych
Witolda Zukowskiego (Włocławek 6 XII).
Organizator:
Muzeum Ziemi Kujawskiej
i Dobrzyńskiej
we Włocławku. Słowo
wstępne: E. Sroczyńska.
Sesja nt. "Działalność Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim w latach 19271987" (Tomaszów Mazowiecki 7 XII), Organizator:
Muzeum w Tomaszowie Maz.
Referaty między innymi wygłosili: J. P. Dekowski, Muzeum w Tomaszowie Maz. historia i działalność w latach 1927- 1956; J. Jastrzębski, Działalność Muzeum w Tomaszowie Maz. w latach 1957 - 1987; W. Bogurat, Obrzędy doroczne i sztuka obrzędowa woj. piotrkowskiego.
Seminaria etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi.
29 I A. Plucińska-Amribd,
Styl łódzkiego
środowiska
robotniczego.
5 II K. Pisera, Narzędzia rolnicze w zbiorach Muzeum Archeologicznego
i Etno-
w Łodzi.
graficznego
5 III
Iwona
Archeologicznego
Swiętosławska,
i Etnograficznego
Huculskie
9 IV W. Nowosz, Rzeźba Makonde
nograficznego
obrazy
na
szkle
w
zbiorach
Muzeum
w Łodzi.
w zbiorach
Muzeum
Archeologicznego
i Et-
w Łodzi.
1 X M. Eckert, Lalkowe, narodowe postacie teatralne.
15 X A. Twardowska, Polskie zabawki ludowe.
12 XI S. Nowina-Sroczyński,
Gospodarstwo
wiejskie
w heraldyce
polskiej.
19 XI M. Golicka-Jabłońska.
Podróż do dwóch światów
refleksja
nt. chrześcijańskiego
i islamskiego Egipt1l.
26 XI A. Mikołajczyk, Wrażenia z podróży muzealne) na Ukrainie.
Zebrania Komisji Etnograficznej Oddziału PAN w Krakowie.
15 I J. Łaszczuk, Z zagadnień Ludowego rzemiosła artystycznego
15 I U. Janicka-Krzywda,
Przemiany
stroju górali babiogórskich
Ukrainy.
po II
wojnie
światowej.
7 I F. Kiryk,
siedniej
Miasta
góralszczyzny.
i miasteczka
podkarpackie
i ich
wpływ
na
kulturę
są-
303
1 III R. Reinfuss,
s::c::iJzr.y w XIX
Rola
miast
podkarpackich
w rozwoju
kultury
ludowej
góral-
ludowej
na przykŁadzie
wieku.
3 IV A. Tyszkowa,
,itzcworytów
leżajskich.
Ploblemy
badawcze
polskiej
grafiki
~. Pietraszek,
Tradycja
we wspólc;:esneJ wsi dolnośląskiej.
:.;VI S. Urbańczyk, Slady kolonizacji
wołoskiej
w słownictwie
ludności Karpat.
7 X W. Drabik, OJ teatru do ObTZ(;U.U.
" XI U. Mohrmann, Współczesne badania nad sztuką ludową i nieprojesjonalną
fi V
w NRD.
2 XII T. Kosmina, Z badań nad budownictwem
ludowym
2 XII A. Kowalska-Lewicka,
Uwagi o Międzynarodowej
niowej
na Ukrainie.
Konferencji
Pożywie-
Ludowa"
(Warszawa
w Norwegii.
1988 r.
Spotkanie z okazji 40-lecia kwartalnika
19 l). Organizator: Instytut Sztuki PAN.
"Polska
Sztuka
Przegląd Filmów Etnograficznych Waldemara Czechowskiego (Włocławek
Organizator:
Muzeum Ziemi Kujawskiej
i Dobrzyńskiej
we Włocławku.
wstępne: E. Sroczyńska.
12 VI).
Słowo
Posiedzenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN (Warszawa 20 V). Organizator:
KNE PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej
PAN: Referaty: M. Biernacka,
Z badań nad więzią społeczną wsi i jej kulturowymi
przejawami;
W. Paprocka,
Etnologiczne badania nad współczesnością w ośrodkach naukowych uniwersyteckich
oraz placówkach IHKM PAN.
Sesja popularne-naukowa
nt. "Ochrona zabytków kultury ludowej" (Opoczno
21 V). Organizatorzy: Muzeum Regionalne w Opocznie, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Opocznie. Referaty i komunikaty:
S. Rosiński, Rola muzeów
skansenowskich
w ratowaniu
zabytków architektury
ludowej;
J. P. Dekowski,
Z badań nad ludem opoczyńskim i jego kulturą; L. Muszyński, Rola stowarzyszeń
regionalnych w upowszechnianiu
kultury; S. Gąsior, Zbiory muzeów województwa
piotrkowskiego - magazynowanie i konserwacja; Z. Błaszczyk, Zabytki w regionie
opoczyilskim, ich stan i użytkownicy;
S. Petrus, Ruch ludowy w Opoczyńskiem;
W. Koperkowicz, Ludzie zasłużeni dla regionu opoczyńskiego. Inwentarzyacja
zabytków kultury ludowej.
Uroczysty jubileusz gO-lecia urodzin prof. dr Marii Znamierowskiej-Priifferowej połączony z otwarciem wystawy "Kultura ludowa w fotografii Marii Znamierowskiej-Priifferowej"
(Toruil 17 VI). Organizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Towarzystwo Przyjaciół Muzeum, Pomorskie Towarzystwo Muzyczne.
Posiedzenie pracowników
Katedry Etnografii Uniwersytetu
Łódzkiego i Oddziału Etnologii Fakultetu Filozoficznego Uniwersytetu
Edvarda Kardelja w LjubIjanie (Ljubljana - Portoroz 5 - 8 IX). Organizatorzy: Uniwersytet Edvarda Kardelja w Ljubljanie, Katedra Etnografii UŁ. Referaty: V. Novak, Emila Korytka
neobjavljeno
gradivo o slovenskem ljudskem zivljenju;
B. Ostromęcka-Frączak,
Osobowość Emila Korytki w świetle jego wierszy, listów i notatek etnograficznych,
N. Jez, Emil Korytko in Kopitar; T. Pretnar, O verznih oblikah v slovenskih prevodih Korytkovih
pesmi; B. Kopczyńska-Jaworska,
Rodzina robotnicza
okresu
międzywojennego w Łodzi. Problem tworzenia i interpretacji
źródeł; S. Kremensek.
304
O ljudski kulturi, o delavski kulturi in o naClnU zivljenja; G. E. Karpińska, Robotnik w ekologicznej strukturze miasta; N. Sulic i J. Zagar, Spreminjanje
poldicne
in socialne podobe Ljubljane od druge polovice 1~. stoletja do danes; M. Wasiak,
Opowieść wspomnieniowa
o fabrykancie
Poznańskim w środowisku robotniczym;
E. Nowina-Sroczyilska,
Umrzeć w mieście: Refleksje na marginesie badań nad zwyczajami związanymi ze śmiercią i pogrzebem w łódzkim środowisku robotniczym;
K. Kaniowska, Problem opisu w etnologii; L Slavec, Marginalije k etnolośkemu
pisanju in opisu; M. Piotrowski, Materiały autobiograficzne
i możliwość ich wykorzystania w etnografii; Z.Smitek,
Potopisna literatura kot predmet etnolośkega
raziskovanja;
B. Jezernik, O metodi in predsodkih
v antropologiji
18. stoletja
(na primeru Alberta Fortisa); K. Piątkowska, Kulturowe reguły sztuki: Propozycja
spojrzenia w oparciu o badania w środowisku wiejskim; J. Kucharska, Międzypokoleniowy przekaz tradycji językowych we wsiach kaszubskich Chmielno, Wiele,
Zawory w świetle badań etnograficznych z lat 1982 - 1983; J. Bogataj, O etnolośkem
pojmovanju kulture in kulturne dediScine v sodobnem turizmu: kontinuiteta, identiteta, alternativa;
M. Ravnik i Z. Zagar, Kulturna dediSCina solin na slovenskem
obrezju.
[Materiały
publikowane:
"Etnoloska
SticiSca"I"Ethnological
Contacts"
vol. l Ljubljana 1988J.
64 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL i sesja naukowa pl. "Funkcje muzealnictwa etnograficznego"
(Bytom 16 -18 IX). Organizatorzy:
Polskic Towarzystwo
Ludoznawcze Zarząd Główny i Oddział Śląski, Komitet Nauk Etnologicznych PAN,
Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Referaty: K. MakuIski, Naul:owe i społeczne
funkcje muzealnictwa etnograficznego; J. Kamocki, Badania i ekspedycje naukowe
muzeów etnograficznych oraz wykorzystanie ich efektów; A. Tyszkowa, Znaczenie
zbiorów etnograficznych
w pracy naukowo-badawczej;
B. Bazielich, Obraz kultury
ludowej w Polsce w świetle materiałów muzealnych; J. Czajkowski, Muzealnictwo
skansenowskie
częścią muzealnictwa
etnograficznego - funkcja, zadania, metody;
M. Parnowska, Rodzaje archiwów etnograficznych
w muzeach oraz nowe metody
dokumentacji etnograficznej i ich wartość dla nauki oraz upowszechnienia kultury;
I. Bukowska-Floreńska,
Zagadnienie
współczesności w zbiorach etnograficznych;
R. Tubaja, Formy upowszechnienia
kultury ludowej poprzez muzealnictwo.
Ogólnopolska Konferencja
Skansenowska
(Sanok 17 - 19 X). Organizator: Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Referaty: J. Czajkowski, Uwagi metodologiczne do budownictwa
ludowcgo w Polsce; V. Frolec, Główne kierunki histerycznego rozwoju budownictwa ludowego w Czechosłowacji; M. Pokropek, Budownictwo ludowe północno-wschodniej
Polski; S. Karolkiewicz, Cele i zadania Fu;:dacji Ochrony Zabytków; W. Pawlak, U. Raszkiewicl:, Budownictwo ludowe w kurpiowskiej Puszczy Zielonej; T. Czerwiński, Budownictwo Mazowsza pólnocno-l:2.chodniego; B. Jesionowski, Budownictwo ludowe na Zuławach; J. Langer, Budownictwo ludowe na Orawie; M. Chodakowski, Budownictwo ludowe na Ukrainie;
N. Sopoliga, Glówne cechy budownictwa
Ukraińców w Słowacji; R. Tubaja, Budownictwo ludowe na Pomorzu Wschodnim; J. Sienkiewicz, Budownictwo ludowe
Pomorza środkowego i zachodniego; O. Sewan, Problemy budownictwa
drewnianego w RFSRR; W. Sadowski, Budownictwo wiejskie u zbiegu Noteci i Warty;
A. Gólski, Budownictwo chłopskie w Wielkopolsce; S. Rosiński, Budownictwo ludowe w regionie radomskim; J. Święch, Budownictwo ludowe Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej; J. Adamczewski, Budownictwo ludowe na Pałukach; M. Trojan, Specyfikacja i zróżnicowanie
budownictwa
wiejskiego na Dolnym Śląsku; M. Soppa,
Budownictwo drewniane Łużyczan między Nysą i Bobrem; L Kempisty, Budow-
305
nictwo ludowe Łużyc; J. Gałęza, Budownictwo ludowe na Śląsku Opolskim (próba
przedstawienia
dróg rozwoju); R. Rok, Budownictwo ludowe regionu częstochowskiego; A. Spyra, Budownictwo drewniane wsi pszczyńskiej; M. Pokropek, Budownictwo ludowe okolic Warszawy, H. Świątkowski,
Budownictwo
ludowe w Łowiekiem; B. Szur owa, Budownictwo mieszkalne i gospodarcze na Wyżynie Małopolskiej w XIX i XX w.; J. Leszczyński, Chłopskie budownictwo mieszkalne i gospodarcze w województwie
kieleckim;
R. Królikowski,
Chłopskie
budownictwo
drewniane na Lubelszczyźnie;
K. Jagieła, Budownictwo
gospodarcze w Beskidzie
Zywieckim; W. Jankowski, Mieszkalne i gospodarcze budownictwo ludowe w Polsce w świetle ewidencji zabytków architektury
i budownictwa
prowadzonej w latach 1976- 1988 przez ODZ w Warszawie.
Uroczystości
jubileuszowe
lOO-lecia Państwowego
Muzeum
Etnograficznego
w Warszawie poł'lczone z otwarciem wystawy "Kolekcja sztuki plemiennej Zairu"
(Warszawa 27 X). Organizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne.
VI Przegląd Filmów Etnograficznych
pt. "Etnologia a film" (Łódź 9 -11 XI).
Organizatorzy:
Katedra
Etnografii
UŁ, Muzeum Archeologiczne
i Etnograficzne
w Łodzi. Referaty: B. Kopczyńska-Jaworska,
Historia i idea przeglądów filmów
etnograficznych;
M. Łukowski, Między naukowym
realizmem
a filmową poezją
w polskim filmie etnologicznym; E. Nowilla-Sroczyńska
i A. Różycki, Mistrz i Małgorzata, czyli o konsultacji
naukowej
w filmie; G. Pełczyński, Kultura ludowa,
film, folkloryzm; D. Drljaca, Ekranizacja zwyczajów ludowych w jugosłowiańskim
filmie dokumentalnym;
N. Kriźnar, Analiza video projekta.
Posiedzenie naukowe (Warszawa 12 XI). Organizatorzy:
opół Badawczy Uniwersytetu
Warszawskiego
"Osobliwość
Państwowe Muzeum Etnograficzne.
Odczyt: M. Prokopec,
Contemporary North and Prehistoric South of Australia.
Interdyscyplinarny
Zcgatunkowa
człowieka",
Australian
Aboriginals:
Konferencja pt. "Folklor a światopogląd ludowy na przykładzie Śląska" (Turawa k. Opola 17 - 18 XI). Organizatorzy:
Katedra Folklorystyki
WSP w Opolu,
Komisja Folklorystyki Komitetu Nauk o Literaturze PAN. Referaty: D. Simonides,
Ludowy antropokosmos; T. Smolińska, W poszukiwaniu samoświadomości
(rodzinne
opowieści genealogiczne); W. Korzeniowska, Sacrum i profanum w ludowym modelu życia; H. Wesołowska, Rodzinne obrzędy jako wyraz samoświadomości;
P. Kowalski, Badania nad wspólczesną śląską kulturą ludową.
Sesja pt. "Wartości kultury polskiej a przemiany społeczne XIX i XX ,,,,...'
(Lublin 2ł - 22 Xl). Organizator:
Katolicki Uniwersytet
Lubelski. Referaty o tematyce etnograficznej
wygłosili:
B. Kopczyńska-Jaworska,
Miasto i miejskość
w systemie wartości kulturowych Polaków; J. Bartmiński, Ludowość jako wartość
w kulturze polskiej XIX i XX w.; R. Kantor, Trwałość czy erozja tradycji w społeczności wiejskiej.
Sesja naukowa nt. "Tradycja i współczesność w kulturze rdzennych mieszkańców Australii i wysp Pacyfiku" (Wrocław 26 - 27 XI). Organizatorzy: Katedra Etnografii Uniwersytetu
Wrocławskiego,
Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze
Oddział
we Wrocławiu. Referaty: A. Kuczyński, Australia w opisach E. Strzeleckiego refleksje o kulturze i sytuacji bytowej; M. i B. Strzałkowie, Walka o prawo do
ziemi jako wyraz poszukiwania tożsamości tubylczej ludności Australii; J. Jaskulski, Instrumenty
muzyczne rdzennych mieszkańców Australii w zbiorach polskich;
F. Rosiński, Kultura pierwotnej
ludności Tasmanii;
J. Kamocki, Od plemienia
20 Lud t. LXXIIl
306
do narodu. Tworzenie się struktur
narodowych w Indonezji; W. Kowalak, Kulty
cargo a ruchy wyzwoleńcze w Irianie Zachodnim; F. Rosiński i W. Bęben, Współczesne ruchy spirytystyczne
na Melanezji; A. Kozyra, Struktura
i funkcje tajnych
związków na Melanezji; W. Bęben, Praktyki czarodziejskie Arapeszów; F. Rosiński,
Istota i rola duchów według tradycyjnych
wierzeń papuaskich; A. Posem-Zieliński, Ogólnopolinezyjskie
bóstwa naczelne i ich mitologiczny kontekst; B. Kopydłowska-Kaczorowska,
Formy pochówków na Oceanii; J. Schmidt, Etnologiczny aspekt
badań etnogenetycznych
na Polinezji; J. Komorowski, Polskie żagle na Oceanii
(część III - do roku 1988); J. Komorowski, Summa. Dorobek 12 lat trwania se.oji
(1976 - 1988).
Seminarium pt. "Zbiory fonograficzne folkloru - opis i przechowyw<Jnie (Warszawa 29 IX). Organizator: Instytut Sztuki PAN. Referaty: J. Bartmiński. G. Bączkowska, J. Adamowski, O organizacji archiwum etnolingwistycznego
Zakładu Języka polskiego UMCS i założeniach deskryptorowej
systematyki pieśni ludowych:
J. Pękacz, Zbiory fonograficzne Działu Etnograficznego Muzeum Okręgowego w Rzeszowie; A. Zoła, Zbiory fonograficzne pieśni religijnych;
K. Janczewska-Słomko,
Nagrania muzyki ludowej w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie; A. A. Zdaniukiewicz, Zbiór nagrań gwarowych z Wileńszczyzny - geneza, zawartość, stopień opracowania i wykorzystania;
E. Arszyńska, Charakterystyka
i zasady opisu
zbioru fonograficznego w Muzeum w Toruniu; B. Lewandowska, Źródła do badania
folkloru muzycznego Karpat Polskich; K. Lesień-Płachecka,
Z prac dokumentacyjnych Archiwum
Fonograficznego
im. Mariana Sobieskiego; P. Dahlig, Przechowywanie zbiorów fonograficznych w świetle wybranej literatury.
Sesja Komisji Metodologicznej Komitetu Nauk Etnologicznych PAN związana
z uczczeniem 75-lecia Prof. dr Anny Kutrzeby-Pojnarowej.
(Warszawa 3D XI). Organizator:
Komisja Metodologiczna
KNE PAN. Tematem sesji były zagadnienia
związane z przesunięciami w polu badawczym etnologii. Zagajenie: Z. Sokolewicz.
Seminaria etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi.
21 I B. Nowicka, Hermeneutyczne
propozycje Paula Ricoeura w badaniach
tekstów literackich.
28 I A. Kufel-Dzierzgowska,
Zabytki Jugosławii.
4 II J. Nadolski, Wyprawa studencka do Afryki ZachodniC'j w 1979 r.
3 III A. Styczyńska,
Religijność ludowa przedmiotem
zainteresowania
etnografa.
7 IV M. Liberska-Marinov,
Realizacja wybranych
treści sakralnych w tradycyjnej sztuce ludowej Polski Środkowej.
14 IV E. Vecerkova, Ludowe meble na Morawach.
9 VI A. Woźniak, Tkactwo i hafciarstwo w tradycjach rodzinnych mieszkańców Bielowic w 0poczyI1skiem.
3 XI M. Pinińska, Teatr Sójki na tle innych teatrów lalkowych z okresu międzywojennego.
17 XI K. Pisera, Kultura ludowa w pierwszych latach działalności Polskiego
Towarzystwa Krajoznawczego.
9 XII M. Abdalla, Kultura Asyrii.
Zebrania Komisji Etnograficznej Oddziału PAN w Krakowie.
13 I E. Pietraszek, Seweryn Udziela jako badacz kultury ludowej;
Rozwój Muzeum Etnograficznego w Krakowie po II wojnie światowej.
A. Rataj,
307
10 II G. Krajev, Z badań nad obrzędowością w Bułgarii.
2 III W. Bieńkowski, Działalność Komisji Etnograficznej
PAN; E. Fryś-Pietra~zkowa i A. Kowalska-Lewicka,
Zjazd Niemieckiego Towarzystwa
Etnologicznego w Kolonii w 1987 r.
6 IV T. Chrzanowski, Miasteczka drewniane jako "dzieło zbiorowe" architektury i urbanistyki.
11 V M. Kornecki, Wieś i miasteczko - krajobraz czasu minionego.
22 VI B. Szurowa, Karczmy i zajazdy w kieleckim w świetle materiałów archiwalnych z XIX wieku.
9 XI W. Drabik, Od teatru do obrzędu.
9 XII A. Tyszkowa, Historia Oddziału krakowskiego
PTL; K. Kwaśniewicz,
Jan Swiętek jako badacz kultury ludowej; T. Marcinkowska,
Folklor muzyczny
w Targowisku (gm. Kłaj), rodzinnej wsi Jana Swiętka.
Maria
Niewiadomska
WYMIANA ZAGRANICZNA WYDAWNICTW
POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
(Stan w czerwcu 1988 roku)
Podstawowym źródłem pozyskiwania do biblioteki Towarzystwa cennych specjalistycznych czasopism i wydawnictw seryjnych jest wymiana prowadzona z różnymi instytucjami
zagranicznymi.
Tą drogą co roku otrzymujemy
także kilkadziesiąt dzieł zwartych. Ze względu na to, że nasze Towarzystwo
nie posiada
środków dewizowych na zakup publikacji ze strefy dolarowej, jedynie tą drogą
możemy systematycznie
gromadzić ważne czasopisma i serie etnograficzne.
Wymianę wydawnictw prowadzimy ze 157 placówkami uniwersyteckimi,
instytutami akademii nauk, muzeami, tow3,rzystwami naukowymi i ośrodkami kultury
w 35 krajach. W sumie otrzymujemy 204 tytuły, w tym 96 z instytucji z krajów
socjalistycznych i 108 z krajów kapitalistycznych.
Poniżej przedstawiono
wykaz instytucji
zagranicznych,
z którymi aktualnie
prowadzona jest wymiana. W wykazie tym pominięto kilkanaście instytucji, które
w ostatnim czasie nie nadesłały swoich wydawnictw.
Przy każdej podano tytuły
otrzymywanych czasopi~m i wydawnictw seryjnych, gdyż tego rodzaju informacje
są niewątpliwie najbardziej
interesujące dla czytelnika. Na tej długiej liście znajduje się również szereg wydawnictw unikalnych, których nie posiada żadna polska
biblioteka. Innym niewątpliwie
ważnym aspektem prowadzonej
przez PTL wymiany wydawnictw jest popularyzacja
działalności naszego Towarzystwa i jednocześnie promowanie etnografii polskiej w wielu krajach.
Towarzystwo
czyni starania
o pozyskanie
nowych kontrahentów.
Aktywni
członkowie wykorzystują tu swoje kontakty naukowe z różnymi instytucjami. Inną
drogą jest pisemne składanie ofert wymiany, przy czym inicjatorem bywa zarówno
nasze Towarzystwo jak i różne instytucje zagraniczne.
Już po sporządzeniu
wykazu przybyl nam nowy kontrahent
na Węgrzech:
Musee Departemental
Dobó Istvan Varmuzeum, 3301 EgeI', Var l, który zaczął
nam przysylać "Agria. Annales Musei Agriensis".
308
EUROPA
ALBANIA
Academie des Sciences de la Republique
theque. Tirana.
"Studia Albanica",
"Culture Populaire Albanaise",
"Ethnographie Albanaise".
Populaire
Socialiste
d'Albanie.
Biblio-
AUSTRIA
Institut fill' Volkerkunde del' Universitat
Wien. 1010 Wicn, Univcrsitiitsstrassc
7.
"Wiener Beitrage zur Kulturgeschichte""
"Wiener Beitrage WI' Ethnologie und Anthropologie".
International
Committee on Urgent Anthropological
and Ethnological Research
clo Institut fill' Volkerkunde. 1010 Wien, Universitatsstrasse
7.
"Bulletin of the Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research",
"Review of Ethnology".
Muzeum fUr Volkerkunde. 1014 Wien, Neue Hofburg.
"Wiener Volkerkundliche Mitteilungen",
"Archiv fill' Volkerkunde".
Osterreichische Museum fur Volkskunde, 1080 Wien, Laudongasse 19.
"Osterreichische Zeitschrift fill' Volkskunde",
"Veroffent1ichungen des Osterreichischen Museums fill' Volkskunde".
Niederosterreichische
Landesbibliothek. 1014 Wien, Teinfaltstrasse 8.
"Unsere Heimat",
"Jahrbuch fur Landeskunde".
Osterreichisches Volk~liedwerk. 10aO Wien, Fuhrmannsgasse
18.
"Jahrbuch des Osterreichischen Volksliedwerkes".
Institut fill' Musikethnologie. 8010 Graz, Leonhardstrasse
15.
"Musikethnologie Sammelbande".
Land Tirol-Kulturreferat
(Amt der Tiroler Landesregierung
Kulturreferat).
6010
Innsbruck, Neues Landhaus, Zimmer 249.
"Tiroler Kulturzeitschrift
das Fenster".
Ethnographisches Museum. 2421 Kittsee.
"Kittseer Schriften zur Volkskunde",
katalogi wystaw.
BELGIA
Societe Royale BeIge d'Anthropologie
et de Prehistoire.
1040 Bruxelles, 31, rue
Vautier.
- "Bulletin de la Societe Royale BeIge d'Anthropologie et de Prehistoire".
Federation Touristique de la Province de Brabant. 1000 Bruxelles, 61, rue Marche-aux-herbes.
- "Brabant tourisme".
Musee de la Vie Wallonne. B-4000 Liege, En Feronstree, 136.
- "Enquetes du Musee de la Vie Wallonne".
309
BUŁGARIA
Balgarska Akademija na Naukite. Centralna Biblioteka.
vri" l.
- "Balgarski Folklor",
- "Balgarska Etnografija",
- "Balkanistika",
- "Sbornik za narodni umotvorenija i narodopis",
- "Bibliographie d'etudes balkaniques".
Bibliotheque de l'Universite. 1000 Sofia, 15, boul. Rouski.
- "Studia Balcaniea".
1040 Sofija, ul. ,,7 noem-
CZECHOSŁOWACJ A
Slovenska akademie vied. Ustredna kniwiea. 886 19 Bratislava, ul. Klemensova 19.
- "Slovensky Naroaopis".
Kabinet etnologie. Filozofieka fakulta Univerzity Komenskeho, Gondova 2, 80601
Bratislava.
- "Ethnologia Slavica".
EthnografickY ustav Moravskeho musea v Brne. 65937 Brno, Gagarinova l.
- "Folia Ethnographica".
Katedra etnografie a folkloristiky fa kulty University J. E. Purkyne. 60200 Brno,
Arne Novaka l.
- "Lidova kultura a soucasnost".
Polsky Svaz Kulturne OsvetovY. 737-21 Cesky Tesin, Leninova 28.
- "Zwrot. Miesięcznik społeczno-kulturalny".
Slovenske Narodne Muzeum. Etnografieky ustav. Martin.
- "Zbornik Slovenskeho Narodneho Muzea. Etnografia".
Matica Slovellska. Slovenska Narodna KniZnica - VYmena. 03652 Martin, ul. L. Novomeskeho C. 32.
- publikacje zwarte.
Univerzita Palackćho. Filozoficka fakulta knihovni stredisko. 771 76 O1omouc,
Wurmova 7.
- ,.Acta Universitatis
Palackianae Olomucensis. Facultas Philosophica. Historiea".
Krajske vlastivćdne muzeum. 771 73 Olomouc, nam. Republiky 5.
- "Zpravy lrrajskeho vlastivedneho muzea v Olomouei".
Slezsky Ustav Ceskoslovenske Akademie Ved. 746-55 Opava, Nadraini
olrruh 3l.
- "Slezsky Sbornik".
Slezske Muzeum. 74646 Opava, Tyrsova 1.
- "Casopis Slezskeho Muzea. Serie B - historicke vedy",
- "Vlastivedne listy".
Ustav pro jazyk cesky CSAV. 11646 Praha 1, Valentinska 1.
- "SIavia".
0stav pro etnografii a folkloristiku CSAV. 12000 Praha, Lazarska 8.
- "Cesky Lid".
- "Narodopisna Kniznice".
Knihovna Narodniho Muzea. 11579 Praha, t!'. Vitezlleho unora 74.
- "Sbornik Narodniho Muzea",
- "Casopis Narodniho Muzea".
Narodopisna spolecnost ceskoslovenska
pri Ceskoslovenske Akademie Ved 14000
Praha 4, Pocatecka 2.
310
- "Narodopisny vestnik ceskoslovensk;Y".
Edicni Komise Filosoficke Fakulty Karlovy University.
armejcu 1.
11638 Praha, Nam. Krasno-
- "Acta Universitatis Carolinae. Philosophica et historica.
Valasske muzeum v pi'irode. 75661 Roznov.
- prace zwarte.
Usta v lidoveho umeru. 69662 St.raznice.
- "Narodopisne Aktuality".
Muzeum ukrajinskej kultury. 08980 Svidnik, Leninova 258.
- "Naukovij zbirnik".
Monographia".
DANIA
Institut Danois des Echanges. Internationaux
de publikations. 1256 Copenhagen K.,
Amaliegade 38.
- "Folk",
- "Skandoslavica",
- "Danske Studier".
Danish Folklore Archives. 2300 Kabenhavn, Birketinget 6.
- "Folk ag Kultur",
- "Dansk Folkemindesamling Studier".
International Sekretariat for Research on the History of Agricultural Implements.
National Museum, Brede Alle 69, 2800 Lyngby.
- "Tools and Tillage".
FINLANDIA
Suomalaisen Kirjallisuuden
- "Studia Fennica",
-
Seura. 00170 Helsinki 17, Hallituskatu
1.
"Suorni".
Suomalais-Ugrilainen
Seura (Societe Finno-Ougrienne). 00170 Helsinki, Snellmaninkatu 9-11.
- "Suomalais-Ugrilaisen
Seuran Toirnituksia"
(Memoires de la Societe Finna-Ougrienne),
- "Suomalais-Ugrilaisen
Seuran Aikakauskirja"
(Journal de la Societe Finno-Ougrienne).
Societas Scientiarum Fennica. Exchange Centre for Scientific Literature. Rauhankatu 15 B, 00170 Helsinki 17.
- "Bid-rag till Kannedom av Finlands. Natur och Folk".
- "Commentationes Humanarum Litterarum".
Suomalainen
Tiedeakatemia
(Academia Scientiarum
Fennica). Exchange Centre
for Scientific Literature. Rauhankatu 15 B, 00170 Helsinki 17.
- "FF Communications".
Nordic Institute of Folklore. 20500 Turku 50, Henrikinkatu 3.
- "NIF Newsletter".
Institute of Folklore and Comparative Religion. University of Turku. 20500 Turku 2,
Henrikinkatu 3.
- "Temenos".
311
FRANCJA
Musee national des Arts et Traditions populaires. 75116 Paris, 6, Avenue du Mahatma Gandhi.
- "Ethnologie Francaise".
Institute d'Ethnologie, Musee de l'Homme. 75116 Paris 16e Pal ais de Chaillot, Place
du Trocadero.
- "Memoires de l'Institut d'Ethnologie",
- "Travaux et Memoires de l'Institut d'Ethnologie".
HISZPANIA
Institucion "Fernando el Catolico". 50004 Zaragoza, Plaza de Espana, 2.
- "Cuadernos de Aragon",
"Caesaraugusta",
- "Archivo de Filologia Aragonesa".
HOLANDIA
P. J. Meertens-Instituut.
Keizersgracht 569-571, Postbus 19888, 1000 GW Amsterdam.
- "Volkskundig Bulletin".
Bibliotheek der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Exchange
Department, Postbus 41950, 1009 DD Amsterdam.
- "Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van WetenschapP"n,
Afd. Letterkunde".
JUGOSŁAWIA
Srpska Akademija Nauka i Umetnosti. Biblioteka. 11 001 Beograd, Knez Mihailova 35.
- "Glasnik Etnografskog Instituta",
- "Srpski Etnografski Sbornik",
- "Posebna Izdanija Etnografskog Instituta".
Etnografski Muzej u Beogradu. Beograd, 11 000, Studentski trg 13.
- "Glasnik Etnografskog Muzeja",
- "Etnoloski Pregled".
Slovenski Etnografski Muzej, 61 001 Ljubljana, Presernova 20.
- "Slovenski Etnograf".
Slovensko etnolosko druśtvo. Univerza E. Kardeja, Filozofska Fakulteta, Oddelek
za etnologijo. 61001 Ljubljana, Askerceva 12.
- "Glasnik Slovenskcga etnoloskega drustva",
- "Knijznica Glasnika Slovenskcga etnolośkega druśtva".
Slovcnska Akademija Znanosti in Umetnosti - Biblioteka. 61001 Ljubljana, Novi
trg 4 - 5.
- "Letopis Slovenske Akademije Znanosti in Umetnosti",
- "Viri za zgodovino Slovencev",
- "Dela. Razred za zgodovinske in druzbene vetie",
- "Razprave. Razred za zgodovinske in druzbene vede".
Institut za Slovensko Narodopisje SAZU. 61 001 Ljubljana, Novi trg 3.
- "Traditiones".
Muzej Slavonije. 54 000 Osijek, Partizanski trg 6.
- "Osjecki Zbornik".
Vojvodjanski Muzej. 21000 Novi Sad, Dunavska 35.
- "Rad vojvodjanskih muzeja".
312
Zemaljski Muzej. 71 000 Sarajevo, V. Putnika 7.
- "Glasnik Zemaljskog Muzeja Bosne i Hercegovine u Sarajevu. Etnologija".
Narodni Muzej. 18500 Vranje.
- "Vranjski Glasnik".
Knjiznica Jugoslovenske Akadernije Znanosti i Umjetnosti. 41 000 Zagreb, Zrinski
trg 11.
- "Djela Jugoslovenske Akademije Znanosti i Umjetnosti",
- "Problemi Sjevernog Jadrana",
- "Grada za gospodarsku povijest Hrvatske",
- "Zbornik za Narodni zivot i obieaje Juznih Slavena".
Etnografski Muzej u Zagrebu. 41000 Zagreb, Mazuranićev trg 14.
- "Etnoloska IstraZivanija".
Hrvatsko etnolosko drustvo. Filozofski fakultet. 41 000 Zagreb, Dure Salaja 3.
- "Etnoloska tribina. Godiśnjak hrvatskog etnolośkog drustva".
Zavod za Istrazivanje Folklora Instituta za filologij u i folkloristiku. 41 000 Zagreb,
ul. Socjalisticke Revolucije 17.
- "Narodna Umjetnost".
NIEMIECKA REPUBLIKA
DEMOKRATYCZNA
Akademie der Wissenschaften
der DDR. Institut fur sorbische Volksforschung.
8600 Bautzen, Ernst-Thiilmann-Strasse
6.
- "Letopis. Rjad A: ree a literatura",
- "Letopis. Rjad B: stawizny",
- "Letopis. Rjad C: ludoweda",
- "Letopis. Rjad D: kultura a wumełstwo",
- "Serbske narodne drasty",
- "Sorbischer Sprachatlas".
Akademie der Wissenschaften der DDR. Zentralinstitut
fur Geschichte. 1100 Berlin,
Prenzlauer Promenade 149 - 152.
- "Jahrbuch fUr Volkskunde".
Akademie der Wissenschaften der DDR. Zentralinstitut
fUr Geschichte. VB Kulturgeschichte/Volkskunde.
801 Dresden, Augustusstr. 2.
- "Demos. Internationale
Ethnographische
und Folkloristische Informationen".
Staatliche Museen zu Berlin. Zentralbibliothek.
1020 Berlin, Bodestrasse 1 - 3.
- Katalogi muzealne.
Staatliches
Museum fUr Volkerkunde. 8060 Dresden, Karl-M3.rx-Platz
11, Japanisches Palais.
- "Abhandlungen
und Berichte des staatlichen Museums fUr Volkerkunde, Dresden".
- "Kleine Beitriige".
Museum fUr Vo;lkerkunde. 701 Leipzig, Taubchenweg 2.
- "Jahrbuch des Museums fUr VOlkerkunde",
"Veroffentlichungen
des Museums fUr VOlkerkunde",
- "Mitteilungen aus dem Museum ..."
BERLIN ZACHODNI
Museum fUr Volkerkunde, 1000 Berlin 33, Arnimallee
- "Baessler-Archiv. Beitrage zur Volkerkunde".
27 -
Dahlem.
313
NORWEGIA
Norks Folkemuseum.
- "By og Bygd".
Bibliotek. 0287 Oslo 2, Museumsveien
10.
PORTUGALIA
Sociedade Portuguesa de Antropologia e Etnologia. Faculdade de Ci.encias versidade do Porto. 4000 Porto, Prap Gomes Teixeira.
- "Trabalhos de Antropologia e Etnologia".
Instituto de Anthropologia. Universidade de Coimbra. 3000 Coimbra.
- "Anthropologia Portuguesa".
Uni-
REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC
Deutsches Volksliedarchiv. 7800 Freiburg i. Br., Silberbachstr. 13.
- "Jahrbuch fUr Volksliedforschung".
Arbeitskreis fur Ethnomedizin. 2000 Hamburg 20, Curschmannstr. 33.
- "Ethnomedizin".
Hamburgisches Museum fi.ir Vólkerkunde. 2000 Hamburg, Binderstr. 14.
- "Mitteilungen aus dem Museum fi.ir VOlkerkunde Hamburg. N. F."
Seminar fi.ir Vo\kskunde der Universitiit Kieł. 2300 Kiel, Olshausenstr. 40 - 60.
- "Zeitschrift fi.ir Volkskunde".
Kommission fi.ir ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft fi.ir VolksKunde c. V., 2300 Kiel, Olshausenstrasse 40 - 60.
- ,.Jahrbuch fi.ir ostdeutsche Volkskunde",
- "Schriftenreihe der Kommission fi.ir ostdeutsche Volkskunde".
Bibliothek des J. G. Herder-Institut.
3550 Marburg, Lahn, Gisonenweg 5 - 7.
- "Zeitschrift fi.ir Ostforschung".
Bibliothek des Instituts fiir Europiiische Ethnologie der Philipps-Universitiit
Marburg. 3550 Marburg, Elisabethstr. 9.
- "Hessische Bliitter fi.ir Volkskunde".
Germanisches National Museum. 8500, Ni.imberg, Kartiiusergasse 1.
- "Bibliothek des germanischen Nationalmuseums Ni.irnberg".
Anthropos-Institut.
5205 S1. Augustin, Arnold-Janssen-str.
20.
- "Anthropos".
Institut fi.ir Auslandsbeziehungen.
7000 Stuttgart, Charlottenp\atz
17.
- "Zeit~chrift fi.ir Kulturaustausch".
RUlVIUNIA
Biblioteco Centrala Universitara
(pentru Asociata Slavistilor din RS. Romania).
70018 Bucuresti, Str OnestL
- "Romanoslavica".
Biblioteca Centrala de Stat A Republicii Socialiste Romania. 70018 Bucuresti,
Strada Ion Ghica 4.
- publikacje zwarte.
Academia RSR Institutul de Etnografie si Folklor. 7000 Bucuresti, Nikos Beloiannis 25.
- "Revista de etnografie si folclor".
Institutul de Istoria ArteL 71104 Bucuresti, Calea VicŁorici 196.
314
- "Studii si Cercetari de Istoria Artei. Seria Arta Plastica",
- "Revue Roumaine d'Histoire de l'Art".
Academia RSR Institut d'Etudes Sud-Est Europeennes. 71119 Bucuresti.
- "Revue des :E:tudesSud-Est Europeennes".
Muzeul Unirii. 2500 Alba Julia, str. Mihai Viteazul 14.
- "Apulum".
Biblioteca Centrala Universitara. 3400 Cluj-Napoca, str. Clinicilor 2.
- "Studia Universitatis Babes-Bolyai. Historia",
- "Anuarul de Folclor".
Academia R.S. Romania. Fi1iala Cluj Biblioteca. 3400 Cluj, str. M. Kogolniceanu 12 - 14.
- "Anuarul Institului de Istorie si Arheologie Cluj-Napoca",
- "Forschungen zur Volks- und Landeskunde".
Universitatea "Al. I. Cuza". CentruI de lingvistidi, istorie literara si folelor. 6600
Jasi - 6, strada T. Codrescu 2.
- "AnaT de linguistica si istorie literara".
Muzeul Brukenthal. 2400 Sibiu, 9 Republicii 4 - 5.
- "Cibinium".
Biblioteca Centrala Universitara. 1900 Timisoara, Bv. V. Parvan 4.
- "Folclor literar".
SZWAJCARIA
Schweizerisches Museum flir Volkskunde. 4001 Basel, Miinsterplatz 20.
- publikacje zwarte i katalogi.
Schweizerische Gesellschaft fiir Volkskunde. 4059 Basel, Augustinergasse 19.
- "Schweizer Volkskunde",
- "Folklore suisse".
Schweizerisches Institut fiir Volkskunde. 4051 Basel, Augustincrgasse 19.
- "Schweizerisches Archiv flir Volkskunde".
SZWECJA
Góteborgs Etnografiska Museum. 41114 Goteborg, N. Hammgatan
- "Goteborgs Etnografiska Museum Arstryck".
Kulturhistoriska Museet. 221 04 Lund.
- "Kulturen".
Nordiska Museet. 11521 Stockholm.
"Fataburen",
- "Ethnologia Scandinavica",
- "Rig".
Universitetsbiblioteket.
75120 Uppsala, Box 510.
"Studia Ethnologica Upsaliensia",
"Uppsala Studies in Cultural Anthropology",
"Occasional Paper".
12.
WĘGRY
Magyar Tudomanyos Akademia
- "Ethnographia",
- ,.Acta Ethnographica".
Konyvtara.
1361 Budapest,
Akademia
utca 2.
315
Hungarian Academy of Sciences. Ethnographical Institute. 1250 Budapest. Orszaghaz
u. 30. Postafiok 29.
- "Documentatio Ethnographica".
Neprajzi Muzeum Konyvtara. 1055 Budapest. Kossuth Lajos ter 12.
- "Neprajzi Ertesito".
- "Bibliographie del' ungarischen Volkskunde".
Neprajzi Tanszek. Lehrstuhl fiir Volkskunde. Lajos Kossuth Universitat. 4010 Debrecen. POB 16.
- "Miiveltseg es Hagyomany",
- "Studia Folkloristica et Ethnographica".
Herman ott6 Muzeum. 3529 Miskole. Felszabadit6k utca 28.
- "A Miskolci Herman Ott6 Muzeum Kozlemenyei",
- "Annales Musei Miskolciensis de Herman Otto Nominati (A Herman Ott6 Muzeum Evkonyve)".
Arany Janos Muzeum. Nagykor6s, Cegledi ut. 19.
- "Acta Musei de Janos Arany Nominati".
Istvan Kiraly Muzeum. 8001 Szekesfehervar l. Gagarin tel' 3.
- "Alba Regia".
Veszprem Megyei Muzeumi Igazgat6sag. 8201 Veszprem. Lenin-liget 5.
- "A Veszprem Megyei Muzeumok Koz1emenyei".
WŁOCHY
Cattedra di storia delIe tradizioni populari. Instituto di Filologia Moderna. Universit· degli Studi - BarL
- "Lares".
Museo Preistorico ed Etnografico "Luigi Pigorini". 00-144 Roma. Via Lincoln 1.
- "Bulletino di Paletnologia Italiana".
Instituto Italiano di Antropologia. Roma, 00185. Piazzale AIda Moro.
- "Rivista di Antropologia".
WIELKA BRYT ANIA
University of London. School of Slavonic and East European Studies. London
WC IE 7HU.
- "The Slavonic and East European Review".
Royal Anthropological Institute. Museum of Mankind Library. London WIX 2EX, 6,
Burlington Gardens.
-
"Man",
- •.Anthropology Today".
Bodleian Library. Slavonic and East European Section. Oxford CX1 3BG.
- wydawnictwa zwarte.
National Museum of Antiquities of Scotland. Edinburgh EH2 lJD, Queen Street.
- "Folk Life".
- "Review of Scottish Culture".
University of Edinburgh. School of Scottish Studies. Edinburgh EH8 9LD, 27 George
Square.
- "Scottish Studies".
Welsh Folk Museum. SL Fagans Castle. Cardiff CF5 6XB.
- katalogi muzealne.
316
Centre for Dance Studies. Les Bois, St. Peter, Jersey, Channel Islands.
- "Dance Studies".
ZWIĄZEK SOCJALISTYCZNYCH
REPUBLIK RADZIECKICH
Akademija Nauk SSSR Institut Etnografii im. N. N. Mikłucho-Makłaja.
117036
Moskva W-36, Ulianova 19.
- "Sovetskaja Etnografija".
Gosudarstvennaja
Biblioteka SSSR im. V. L Lenina. 121019 Moskva, ul. Krasikova 28/45.
- publikacje zwarte.
Akademia Nauk SSSR Institut Naucnoj Informacii po Obscestvennym Naukam.
Moskwa 117418, ul. Krasikova 28/45.
- "Trudy Instituta Etnografii im. N. N. Mikłucho-Makłaja",
- "Sbornik Muzeja Antropologii i Etnografii",
- "Russkij Folklor".
Biblioteka Akademii Nauk SSSR 199164 Leningrad
W-164, Birievaja
Linia 1.
- "Materiały k bibliografii ucenych SSSR".
Centralnaja naucnaja biblioteka im. J. Kolasa Akademii nauk BSSR 220601 Mińsk,
ul. Surgonova 15.
- wydawnictwa zwarte.
Centralnaja
Naucnaja Biblioteka AN USSR 252601 Kijev, ul. Vladymirska 62.
- "Narodna tvorcist ta Etnografija",
- wydawnictwa zwarte.
Lietuvos TSR Mokslo. Akademija.
Centrine Biblioteka. 232632 Vilnius, K. Pożelos 28.
- "Lietuvos TSR Moksiu Akademijos darbai. A serija. (Trudy Akademii nauk
Litovskoj SSR Serija A)".
- wydawnictwa zwarte.
Latvijas PSP Zinatnu Akademija. Fundamentala
Biblioteka. 226376 Riga, Komunala iela 4.
- "Arheologija un Etnografij a",
- wydawnictwa zwarte.
Gosudarstvennyj
Etnograficeskij
Muzej Estonskoj SSR 202400 Tarto., ul. N. Burdenko 32.
- "Etnograafiamuuseumi
Aastaraamat",
- wydawnictwa zwarte.
Naucnaja Biblioteka Akademii Nauk ESSR 200104 Tallin, Bulvar Lenina 10.
- "Izvestija Akademii Nauk Estonskoj SSR Ob~cestvennyjc nauki",
- wydawnictwa zwarte.
AMERYKA
POLNOCNA
KANADA
National Museum of Man. Library. Asticon Centre
KIA OM8.
- "Canadian Centre for Folk Culture Studies",
- "Canadian Ethnology Service Paper".
Blocle 1600 Ottawa,
Ontario
317
ST ANY ZJEDNOCZONE
University of Massachusetts Library. Amherst, Massachusetts 01003.
- "Research Report".
University of Michigan Library. Exchange and Gift Section. Ann Arbor, Michigan
USA 48108-1205.
- "Memoirs of the Museum of Anthropology University of Michigan",
- "Anthropological Papers",
- "Technical Reports".
University of California. General Library. Berkeley, California 94720.
- "University of California Publications. Folklore and Mythology Studies",
- wydawnictwa zwarte.
Cornell University Libraries. Serials Department.
Ithaca, New York 14853.
- ,,Indonesia",
- "Studies on Southeast Asia",
- wydawnictwa zwarte.
University
of California.
University
Research Library.
Los Angeles, California
90024.
- "University of California Publications in Anthropology",
- "Western Folklore".
American Museum of Natural History. Serials Unit Library. Central Park West
at 79th Street, New York, N.Y. 10024.
- "Anthropological
Papers of the American Museum of Natural History",
- "Natural History".
New York Public Library Exchange. Grand Central Station P.O. Box 2747,
New York, N.Y. 10017.
- wydawnictwa zwarte.
Ukrainian Museum. 203 Second Avenue. New York, N.Y. 10003.
- katalogi wystaw.
Tatra Eagle. Stowarzyszenie
Tatrzańskich
Górali. 264 PaIsa Ave., Elmwood Park,
N.J. 07407.
- "Tatrzański Orzeł".
University of Pittsburgh, Hillman Library G-72. Pittsburgh, PA 15260.
- "Ethnology".
Institute for the Study of Traditional American Indian Arts. Portland.
- "American Indian Basketry".
University of Arizona Librar'J, Tucson, Arizona 65721.
- "Anthropological Papers of the University of Arizona".
Smithsonian Institution. Washington, D.C. 20540.
- "Smithsonian Contributions to Anthropology".
Library of Congress. Exchange and Gift Division. Washington, D.C. 20540.
- wydawnictwa zwarte.
University of Guam. UOG Station, Mangilao, Guam 96913.
- "Micronesica".
AMERYKA
ŚRODKOWA
HAITI
Institut National Haiticn de la Culture et des Arts. Bureau
-Prince, Haiti.
- "Bulletin du Bureau National d'Ethnologie".
d'Ethnologie.
Por-au.,
318
KUBA
Centro Cultural Juan
- publikacje zwarte.
Marinello.
Oficios No. 420 esquina
a Acosta. Rabana
I.
AMERYKA POŁUDNIOWA
ARGENTYNA
Universidad de Buenos Aires. Museo Etnogrśfico
Buenos Aires 109I.
-
Juan
B. Ambrosetti.
Moreno 350,
"Runa".
KOLUMBIA
Centro AntropoIogico
- "Ethnia".
Colombiano
de Misiones. Cane 34 No. 6 - 61 3er Piso, Bogota.
WENEZUELA
Universidad CatoIica
- "Montalban".
Andres
Bello. Canje
AUSTRALIA
Apartado
29068, Caracas
1021.
I OCEANIA
AUSTRALIA
Australian Institute of Aboriginal Studies. G.P.O. Box 553, Canberra
- "Australian Aboriginal Studies Newsletter",
- "Annual Reports".
Sydney University Library. Serials Department. Sydney, N.S.W. 2006.
- "Mankind".
GUAM, patrz Stany Zjednoczone Ameryki.
A.C.T. 2601.
NOWA ZELANDIA
Polynesian Society (Inc.), c/- Anthropology
Private Bag, Auckland, 1, New Zealand.
- "The Journal of the Polynesian Society".
Department,
University
of Auckland,
AZJA
INDIE
Ethnographic
and Folk Culture
Lucknow 226007.
- "The Eastern Anthropologist",
Society. 7A. Ram Krishna
Marg, Faizabad
Road,
319
JAPONIA
Association for the Ainu-Folklore. N-l, W-7, Sapporo.
- "Reports on the Ainu Folklore".
Anthropological Institute of Nanzan University. la, Yamazato-cho, Showa-ku,
Nagoya.
- "Asian Folklore Studies".
Ethnological Foundation of Japan. 3-1-17, Higashicho, Hoya-shi, Tokyo, 202.
- "The Japanese Journal of Ethnology".
4fl6
KATAR
The Arab Gulf States Folklore Centre. P.O. Box 7996 Doha, Qatar.
- "AI Ma'thurat al Sha'biyyah" ("Folk Heritage"),
- prace zwarte.
Opracowała
Jadwiga
Gerlach-Kłodnicka
LETNIA SZKOŁA ETNOLOGICZNA
Z inicjatywy Komitetu Nauk Etnologicznych oraz Instytutu
Etnologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zorganizowana została w dniach
20 - 22 września 19a9 w Dymaczewie koło Poznania etnologiczna szkoła letnia.
Przedsięwzięcie to mogło być zrealizowane dzięki pomocy finansowej Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa
Gospodarki Turystycznej
"Kontur" w Koninie, które już
wielokrotnie wspierało badania etnograficzne
Uniwersytetu
Poznańskiego.
Tematyka szkoły dotyczyła metod i problemów współczesnej etnologii i ich
interdyscyplinarnych
aspektów. Kilkudniowa sesja ukazała różnorodność podejść
interpretacyjnych
w etnologii, która wykorzystuje
wiedzę i dorobek pokrewnych
sobie dziedzin i dyscyplin naukowych. Zaprezentowano
metody badawcze etnolingwistyki, etnosocjologii, etnomuzykologii, etnohistorii, etnoreligioznawstwa,
wykazano zależności etnologii z ekonomią i literaturoznawstwem.
Celem zintegrowania środowiska będącego na pograniczu różnych dyscyplin naukowych zaproszono
do uczestnictwa w szkole etnologów, kulturoznawców,
folklorystów, muzykologów
reprezentujących
ośrodki w Polsce, w ZSRR i RFN w tym; uniwersyteckie
katedry etnografii w Poznaniu, Łodzi, Toruniu i Lublinie, zakłady etnografii Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu i Warszawie, Instytut Muzykologii Uniwersytetu
Warszawskiego, Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu
Marii Curie-Skłodowskiej
w Lublinie, Instytut Etnografii Akademii Nauk ZSRR, Departament of Antropology
University College w Swansea i Ludwig-Uhland-Institut
fur Empirische Kulturwissenschaft Uniwersytet w Tubingen. W trwającej trzy dni szkole wzięło udział
blisko 40 uczestników i wygłoszono łącznie 12 referatów, po wysłuchaniu których
miała miejsce ożywiona dyskusja nad problematyką poszczególnych wystąpień. Wykładowcy krajowi i zagraniczni przekazywali słuchaczom swą wiedzę w oparciu
o własne doświadczenia warsztatowe jak i najnowsze osiągnięcia światowej etnologii.
Otwarcia szkoły dokonał Przewodniczący Komitetu Nauk Etnologicznych PAN
prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz, a sprawy organizacyjne i programowe omówił
320
kierownik szkoły doc. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński.
Problematyka
obrad
poświęcona była czterem głównym zagadnieniom a mianowicie: l) badaniom nad
współczesnością, 2) studiom religioznawczym, 3) studiom etnicznym i 4) badaniom
nad rodziną.
Pierwszy dzień sesji rozpoczął doc. dr Wolfgang Kaschuba (Tiibingen) referatem na temat badań nad współczesnymi stylami życia i formami symbolicznymi
w kulturze postindustrialnej,
zwracając szczególną uwagę na konflikty na tle
kulturowym i religijnym, związanymi z coraz liczniejszą emigracją grupy ludności
z Włoch, Grecji, Turcji i Polski do RFN. Badaniami nad współczesnością zajęła się
również prof. dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska
(Łódź) ukazując problemy
etnologii miasta, jej główne kierunki badawcze w tym: migranci i ich adaptacja
w nowym środowisku, życie codzienne ludzi miasta, mikrokontakty.
Natomiast
Natalia Daragan
(Moskwa) w wystąpieniu
Studia
etnoretigioznawcze
w ZSRR
przedstawiła historię powstania i rozwój religioznawstwa
w Związku Radzieckim,
jego stosunek do tzw. ateizmu naukowego, powiązania z tradycją światową, oraz
podjęła próbę odpowiedzi na pytanie jaki wpływ miał strukturalizm
rosyjski na
religioznawstwo.
Obrady zostały zakończone odczytaniem szkicu nieobecnego doc.
dr. hab. Jerzego Bartmińskiego
(Lublin) poruszającego
zagadnienie tekstu jako
przedmiotu badań folklorystycznych,
w którym to autor między innymi zwraca
uwagę na znaczenie zapisu okoliczności w jakich dany tekst powstał dla jego
analizy.
Drugi dzień obrad był poświęcony problematyce
studiów etnicznych i tak
dr Regina Grigoriewa (Moskwa) zajęła się etnolingwistycznymi
procesami w Związku Radzieckim, opierając swe spostrzeżenia
na wynikach odbywających się co
10 lat spisów powszechnych. W swoim wystąpieniu poruszyła problem dwujęzyczności mieszkańców poszczególnych republik, powolnego zaniku języka narodowego
w niektórych częściach ZSRR i ekspansji rosyjskiego, wspomniała o sytuacji językowej w Mołdawii i republikach nadbałtyckich
oraz o mniejszości narodowej
polskiej i niemieckiej. Podobną tematykę podjął dr Igor Griszajew (Moskwa) analizując stosunki międzyetniczne w ZSRR, zwracając uwagę na konieczność zmiany
zasad współżycia między narodami w obrębie tego kraju, akcentując zwłaszcza
trudną sytuację w republikach
nadbałtyckich.
Z perspektywy
muzykologa szkic
ze studiów nad kulturą muzyczną Litwinów w Polsce przedstawiła doc. dr hab. Sławomira Żerańska-Kominek
(Warszawa). Autorka
zaproponowała
nie stosowaną
dotąd przez etnomuzykologów kategorię "swój - obcy" w badaniach identyfikacji
etnomuzycznej w kulturze ludowej. Na przykładzie mniejszości litewskiej w Polsce
ukazała znaczenie zjawiska swojskości i obcości w muzyce dla zrozumienia istoty
ciągłości i zmiany w kulturze ludowej. Natomiast doc. dr hab. Aleksander Posem-Zieliński wygłosił wykład na temat specyfiki studiów etnicznych nad kulturą imigrantów, prowadzonych w ostatnim dziesięcioleciu w USA. Omówił sytuację etniczną w Stanach Zjednoczonych, nowe orientacje w polityce spo·łecznej względem
imigrantów i etników oraz konsekwencje
tych zmian dla prowadzonych obecnie
studiów etnicznych.
Ostatni dzień sesji dotyczący badań nad rodziną rozpoczął dr John Hutson
(Swansea) referatem
o gospodarstwach
rodzinnych w ·Wielkiej Brytanii. Hutson
ukazał jak zmiany zachodzące w r.odzinie pod wpływem ekonomii, polityki, procesu historycznego wpływają na funkcjonowanie
gospodarstw rodzinnych. Z kolei
dr Susan Hutson (Swansea) poruszyła problem młodzieży i bezrobocia w Wielkiej
Brytanii, formułując swe tezy na podstawie przeprowadzonych
wśród walijskiej
młodzieży wywiadów. Tematykę rodzinną podjął także prof. dr hab. Zbigniew Ja-
321
siewicz (Poznań) przedstawiając
szkic Etnolo(Jiczne badania nad rodziną w Polsce,
w którym wykorzystał wyniki badań prowadzonych
od lat 50. na ziemiach zachodnich i Wielkopolsce. W swoim referacie próbował ukazać specyfikę rodziny
polskiej, którą określają w znacznej mierze ogólne warunki materialnej egzystencji
i silne więzy z szerokim kręgiem rodzinnym. Wprowadził także podział na kulturę
rodziny ujawnianą i tę nie ujawnianą. Na zakończenie dr Wojciech Burszta (Poznań) zaprezentował wykład Etnologia - postfolkloryzm - postmodernizm, w którym poruszył niektóre dylematy etnologii polskiej jak na przykład metody badań
folkloru i folkloryzmu oraz zastanawiał się nad istotą pojęcia kryzysu w etnologii.
Etnologiczna szkoła letnia - pierwsze przedsięwzięcie tego typu w Polsce poświęcona była bardzo rozległej problematyce, a sam jej przebieg miał roboczy
charakter. Zarówno obrady jak i burzliwa dyskusja, która wywiązywała
się po
wygłoszeniu każdego z referatów wykazały niezbicie celowość inicjatyw przyczyniających się do jakościowego umocnienia etnologii, rozszerzenia jej horyzontów
badawczych oraz co nie jest bez znaczenia, integrującą
polskie środowisko etn()graficzne. Dyskusja
dotyczyła przede wszystkim
problemów
metodologicznych,
współpracy interdyscyplinarnej
i szczegółowych zagadnień merytorycznych.
Mówiono między innymi o dyskusyjności terminu etnologii miasta, wpływie tradycji
na ekonomikę farm w Wielkiej Brytanii, o wyznaniach religijnych w Związku
Radzieckim, o problemach nauczania w języku narodowym w niektórych republikach ZSRR i o zasadności rozgraniczenia folkloru od folkloryzmu. Organizatorzy
i uczestnicy na zakończenie szkoły wyrazili chęć kontynuacji
w przyszłości takich
spotkań, które mogłyby dotyczyć konkretnych już zagadnień etnologicznych.
Iwona Chmielewska
65 WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW
POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO,
OPOLE 15.09.1989
Otwarcia 65 WZD dokonała Prezes - Anna Kowalska-Lewicka.
Powitała delegatów i gości w osobach Rektora WSP - St. Kochmana, kolegów z Brna - A. Sulitkę z SNS i M. Sramkovą z USA V oraz wszystkich zgromadzonych członków PTL
Następnie Prezes dokonała wyboru przewodniczącego obrad powierzając tę funkcję prof. D. Simonides, która przedstawiła
zgromadzonym następujący
porządek
obrad:
1. Otwarcie obrad
2. Wybór przewodniczącego
3. Wspomnienia o zmarłych członkach PTL
4. Odczytanie protokółu z 64 WZD w Bytomiu
5. Wybór KOmisji Matki
6. Wybór Komisji Wnioskowej
7. Wybór Komisji Skrutacyjnej
8. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego z dzialalności w kadencji 1986/1989
9. Sprawozdanie finansowe
10. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga
11. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej
21 Lud t. LXXIII
322
12. Sprawozdania
oddziałów
13. Sprawozdania
kół zainteresowań
14. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej
15. Dyskusja
16. Przedstawienie
wniosku o udzielenie absolutorium Zarządowi
17. Wystąpienie Komisji Matki
18. Wybory
19. Wystąpienie
ustępującego prezesa
20. Przedstawienie
wniosków delegatów
21. Ogłoszenie rezultatów
wyborów
22. Zamknięcie zebrania.
Przechodząc do następnego punktu WZD E. Fryś-Pietraszkowa
pożegnała zmarłych w minionym roku kolegów w osobach: Krystyny Adamkowskiej,
Alicji Dorjgiewicz, Jakuba Donigiewicza,
Witolda Skubiejskiego
z Warszawskiego
Koła Zainteresowań
Kulturą
Ormian, Jana Piotra Dekows! ••iego, Danieli Mądrzak, ,1ózefa
Jastrzębskiego
z Oddziału Łódzkiego oraz Antoniny
Chmielowskiej
z Oddziału
Leszczyńskiego.
Po uczczeniu pamięci zmarłych minutą ciszy M. Niewiadomska
odczyta/a protokół z 64 WZD w Bytomiu oraz omówienie realizacji ustalonych wniosków, przygotowane przez Zarząd P'l'L. Dane zawarte w powyższych ustaleniach
uzupełniła
Prezes informując,
że w kwestii realizacji wniosku dotyczącego wznowienia Atlasu
Strojów Ludowych Polskie Towarzystwo Ludoznawcze znalazło wydawcę w postaci
Zakładu Wydawniczego
"Galicja" Fundacji Artystycznych
ZMW, który na bardzo
korzystnych
warunkach
oferuje przygotowanie
II wydania
Atlasu (PTL ma zachować nadzór merytoryczny,
wydawnictwo pokrywa koszty.
Następnie A. Kowalska-Lewicka
podziękowała A. Bartoszowi z MU:leum Okręgowego w Tarnowie oraz p. Marcinkowskiej
z Miejskiego Domu Kultury w Krakowie, którzy niezależnie ocl siebie uzyskali środki na wydanie pracy J. Świętka
(ma się ukazać w małej poligrafii w zeszytach - dzięki wspomnianym
osobom
Towarzystwo
dysponuje
kwotą ponad 2 mln na ten cel, kwota ta nie pojkryje
w pełni kosztów, ale umożliwi rozpoczęcie edycji). Zarząd PTL pokłada pewne
nadzieje na poprawę sytuacji wydawniczej Towarzystwa
w przygotowywanej
przez
Sejm ustawie, która zwalniałaby
społecznych
sponsorów od płacenia podatków.
Prezes powiadomiła
zgromadzonych
o zatwierdzeniu
(po wielu latach starań)
nowego statutu PTL. Statut został zatwierdzony
w niezmienionej
formie w 1987
roku o czym Zarząd został poinformowany
dopiero wiosną 1989 1'. Prezes raz jeszcze
zwróciła się do oddziałów o większe starania
w płaceniu składek, za wz6r stawiając Oddział w Mszanie Dolnej i Opocznie. W ostatnim
punkcie uzupełnień
A. Kowalska-Lewicka
poinformowała
zgromadzonych
o zgodzie uzyskanej przez
Towarzystwo
na sprzedaż wydawnictw
PTL zagranicznym
odbiorcom za dewizy.
Przechodząc do następnego punktu dokonano wyboru członków Komisji Matki,
Wnioskowej
i Skrutacyjnej.
Zarząd
kierując
się lepszą zJl<ljomością deiegatów.
za zgodą zgromadzonych, zaproponował
kandydatów jednocześnie prosząc o poda n:'?
kandydatur
z sali i tak:
do Komisji ]I,-Tatkizapro;JoYlowano:
B. Bazielich
H. Mi;wlowską
kandydatury przyjęto jcdEoglośnie;
do Komisji Wnioskowej:
T. Karwicką
Z. Kłodnickicgo
z sali padła kandydatura J. Cieślaka
zaakceptowano kandydatury przy dwóch wstrzymujących
się głosach;
do Komisji Skrutacyjnej:
G. Skalskiego
A. Zurowskq
A. Małetę
kandydatury przyjęto jednogłośnie.
Następnie E. Fryś-Pietraszkowa
z-ca Sekretarza Generalnego odczytała sprawozdanie Sekretarza Generalnego z prac Zarządu w kadencji 1986/1989. W sprawozdaniu została również omówiona działalność agend ZG - Archiwum Naukowego
i Biblioteki Głównej PTL.
W dalszej części zebrania Skarbnik PTL Z. Toroński odczytał sprawozdanie
finansowe obejmujące kadencję ustępującego
Zarządu. W uzupełnieniu
wystąpienia Skarbnik
zwrócił się z wnioskiem
do Komisji Wnioskowej
aby uchwalić
urealnianie wysokości składek w styczniu każdego roku (np. biorąc pod uwagę
ID-krotną wartość znaczka pocztowego).
Dalej zostało odczytane przez B. Linette'a sprawozdanie z prac Redakcji Dzieł
Wszystkich Oskara Kolberga.
M. Niewiadomska
zapoznała zgromadzonych
z zakresem
prac wykonanych
w Ośrodku Dokumentacji
i Informacji Etnograficznej
w minionej kadencji.
W dalszej części zebrania zostały przedstawione sprawozdania z następujących
oddziałów:
Gdańskiego, Koszalińskiego, Krakowskiego,
Lubelskiego, Łańcuckiego (wystąpieniu
towarzyszył apel o wychowanie młodzieży w duchu poszanowania kultury ludowej),
Łódzkiego, z Mszany Dolnej, Opoczyńskiego, Opolskiego, Poznańskiego, Rzeszowskiego, Szczecińskiego, Sląskiego, Toruńskiego, Warszawskiego, Wrocławskiego, Zakopiańskiego, Zielonogórskiego.
Odczytano również telegram z życzeniami owocnych obrad nadesłany
przez
Profesora Gusieva.
Następny punkt porządku dziennego dotyczył sprawozdania
głównej Komisji
Rewizyjnej, które w zastępstwie przewodniczącego odczytal A. Bartosz.
GKR zgłosiła wniosek o udzielenie absolutorium ustępującemu
Zarządowi.
W dyskusji nad odczytanym sprawozdaniem
głos zabrał delegat E. Hładkie\vicz, który poddał pod wątpliwość wniosek GKR o udzielenie absolutorium
Zarządowi Głównemu w świetle obecnej sytuacji finansowej Towarzystwa. W dalszej
części wystąpienia delegat wysunął szereg własnych propozycji dotyczących poprawy sytuacji PTL (m.in. nawiązanie żywszych kontaktów z Cepelią, Towarzystwem Łączności z Polonią, firmami polonijnymi w celu pozyskania funduszy dla
Towarzystwa,
wydanie znaczka pocztowego z emblematem
PTL, skuteczniejsze
upłynnianie zapasów wydawniczych, zwiększenie liczebności członków).
W odpowiedzi głos zabrali: przewodnicząca zebrania D. Simonides oraz Z. Kłodnicki, E. Fryś-Pietraszkowa,
A. Bartosz stwierdzając, że obecną sytuację finansową
Towarzystwa
spowodowała inflacja, sytuacja PTL jest analogiczna
do sytuacji
innych towarzystw i instytucji
budżetowych, natomiast zgłoszone przez delegata
propozycje wyciągnięcia PTL z impasu są realizowane przez Zarząd od co najmniej
20 lat.
D. Simonides ponowiła wniosek GKR o udzielenie Zarządowi Głównemu absolutoriull'. W głosowaniu udzielono Zarządowi jednogłośnie absolutorium.
Dalszą część WZD wypehiła
dyskusja, w której głos kolejno zabrali:
324
A. Błachowski, którego zdaniem największym powojennym osiągnięciem PTL
jest edycja Atlasu polskich Strojów Ludowych. Należy jednak pomyśleć o zmianie
formuły atlasu, trzeba uwzględnić wariantowość
stroju, czas jego występowania,
podkreślić typowość. Nie rezygnując z profilu naukowego atlasu należy zwiększyć
rolę utylitarną
wydawnictwa
(np. jako pomocy dla zespołów folklorystycznych).
Przewodnicząca WZD D. Simonides zaproponowała aby powyższe propozycje skierować do Komisji Wnioskowej.
P. Martynowski, który uważa, że realnym sposobem dopomożenia Towarzystwu
w jego trudnej sytuacji może być zorganizowanie przez twórców ludowych aukcji
prac, oraz rozpatrzenie możliwości zorganizowania przy PTL spółdzielni wytwórczości ludowej.
M. Gumola przedstawił
refleksje na temat współczesnego pojęcia ludoznawstwa, czy przy obecnym tempie przemian społecznych ludowość jest już tylko
terminem kojarzącym
się z przeszłością. Zarząd Główny powinien zainspirować
dyskusję w środowisku etnograficznym
nad ludowością. Należy również zainteresować RTV i prasę popularyzacją
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego aby
zaistnieć w świadomości władz lokalnych.
Z. Gajewski natomiast podzielil się refleksjami na temat zaniku niepowtarzalnych cech polskiej kultury ludowej, jego zdaniem nowoczesność nie powinna wykluczać przywiązania do tradycji. Uważa, że zadaniem PTL powinno być zapobieganie tym negatywnym tendencjom.
J. Pieprzyk wystąpił z apelem o powstrzymanie
ucieczki młodego pokolenia
i zainteresowanie go dziejami wsi i miejscowej kultury.
R. Tubaja stwierdził, że prowadzona przez poszczególne oddziały działalność
gospodarcza może zaspokoić w pewnym zakresie potrzeby oddziałów, ale nie wpłynie w sposób znaczący na poprawę sytuacji finansowej Towarzystwa.
Z. Toroński zwrócił uwagę, że w nowym statucie nie ma kół zainteresowań
są tylko sekcje tworzone przez Zarząd, w związku z powyższym zwrócił się z prośbą do oddziałów aby zgodnie z nowym statutem ustalić status kół terenowych.
Zarząd sukcesywnie będzie nadsyłał do oddziałów nową wersję statutu.
Na zakończenie dyskusji głos zabrała Prezes A. Kowalska-Lewicka,
nie kwestionując słuszności wniosków zgłaszanych przez przedmówców, wyjaśniła, że również PTL odczuwa brak ludzi chętnych do pracy społecznej i z tego powodu nie
ma kto zająć się realizacją tych wniosków. Pozyskiwanie sponsorów jest bardzo
trudne, gdyż instytucje takie jak "Cepelia" też mają ograniczone fundusze, natomiast szczodrość firm polonijnych jest złudna.
Z. Kłodnicki przedstawił
wnioski przygotowane
przez komisję merytoryczną
w składzie: St. 2urowski, H. Błaszczyk-2urowska,
K. Wołos, Z. Kłodnicki, J. Kapłon, T. Lasowa, R. Tubaja, działającą na rzecz popularyzacji
kultury wiejskiej:
Naczelną ideą powinno być ugruntowanie
w świadomości społecznej na wsi
i w mieście, przekonania o wysokiej wartości kultury ludowej.
1. Należy wystąpić z memorandum do środków masowego przekazu o traktowanie w sposób odpowiedni kultury ludowej.
2. Wystąpienie do Ministerstwa Edukacji Narodowej o usunięcie błędów i tendencyjnych
sformułowań
dotyczących kultury wiejskiej w podręcznikach
szkolnych.
3. Nawiązanie bliższych kontaktów z instytucjami
działającymi w środowisku
wiejskim tak aby spełniać rol~ inspirującą
w zakresie oddziaływania
kultury
wiejskiej.
W przerwie odczytywania sprawozdań i dyskusji w celu usprawnienia
prze-
biegu WZD zostały przeprowadzone
poszczególne etapy wyborów. Kierując się
analogiczną zasadą jak przy wyborze Komisji Matki, Skrutacyjnej
i Wnioskowej
B. Bazielich przedstawiła nazwiska kandydatów do Zarządu Głównego PTL, byli to:
R. Tubaja, Z. Toroński, J. Bohdanowicz, L. Dzięgiel, A. Bartosz, J. Kapłon, K. Kaczko, J. Cieśłak, Sto Chmielowski, Z. Jeż-Jarecka,
J. Kucharska,
St. Zurowski.
Z. Kłodnicki, T. Smolińska, T. Baraniuk, J. Nijakowska, J. Łuczkowski, A. Kowalska-Lewicka, Z. Jasiewicz, E. Sadowska, M. Trzewik, U. Zembalska, E. Hładkiewicz,
A. Walczak.
Do Głównej Komisji Rewizyjnej:
E. Fryś-Pietraszkowa,
I. Wronkowska, J. Kamocki, Z. Gajewski, B. Kołodziejska.
Równocześnie do zgłaszanych kandydatur
Prezes przedstawiła
kolejno sylwetki proponowanych
osób. Następnie wystąpił przewodnicząmy
Komisji Skrutacyjnej - G. Skalski, który poinformował delegatów o trybie głosownia. Dalej
nastąpiło głosowanie.
Po zakończeniu pracy Komisji Skrutacyjnej
jej przewodniczący odczytał wyniki wyborów do władz PTL.
Do głosowania uprawnionych
było 58 delegatów, w wyborach udział wzięło 57.
W głosowaniu do Zarządu Głównego oddano 55 ważnych głosów i 2 nieważne
Kandydaci do ZG otrzymali następującą liczbę głosów;
J. Nijakowska (54), J. Bohdanowicz (53), Z. Jasiewicz (53), Z. Kłodnicki (53)
J. Łuczkowski (53), T. Baraniuk (52), A. Bartosz (52), St. Chmielowski (52), T. Smalińska (52), Z. Toroński (52), Z. Jarecka (50), A. Kowalska-Lewicka
(50), Sto Zurowski (50), R. Tubaja (49), J. Kucharska (49), K. Kaczko (48), J. Kapłon (48).
E. Sadowska (48), J. Cieślak (47); zastępcy członków: L. Dzięgiel (46), M. Trzewik
(45), A. Walczak (41); do zarządu nie weszli: E. Hładkiewicz (40), U. Zembalska (35).
W głosowaniu do Głównej Komisji Rewizyjnej oddano 57 ważnych głosów: T. Lasowa (56), M. Kopacz (52), K. Wołos (52), z-cy: J. Pieprzyk (51); M. Gumola 49.
W głosowaniu do Sądu Koleżeńskiego oddano 57 ważnych głosów J. Kamocki (56),
E. Eryś-Pietraszkowa
(56), B. Kołodziejska
(48), I. Wronkowska
48; zastępca:
Z. Gajewski (43).
Ustalono, że nowowybrany Zarząd ukonstytuuje
się na zebraniu 16.09. Organizatorem następnego WZD będzie Oddział Zakopiański, Oddział Krakowski przy
współudziale Towarzystwa Przyjaciół Orawy. Zjazd odbędzie się na Orawie. Delegaci przy jednym wstrzymującym
się głosie zaakceptowali powyższe ustalenia.
Następnym punktem obrad było wystąpienie Komisji Wnioskowej. Przewodnicząca Komisji - T. Karwicka odczytała zgłoszone wnioski, które poddano ostatecznej redakcji i głosowaniu.
T. Karwicka zobowiązała się dołączyć do protokółu z 65 WZD protokół Komisji
Wnioskowej zawierający ostateczną redakcję wniosków ustaloną w dyskusji i przyjętą w ~łosowaniu.
Na zakończenie M. Parnowska odczytała komunikat Tymczasowej Krajowej
Komisji Koordynacyjnej
NSZZ "Solidarność" Pracowników
Muzeów i Biur Dokumentacji dotyczący spotkania ogólnokrajowego delegatów komisji zakładowych,
które odbędzie się w Warszawie 20 października w siedzibie Państwowego Muzeum Etnograiicznego, ul. Kredytowa logodz.10.
Na tym obrady 65 Walnego Zgromadzenia Delegatów zostały zmaknięte.
Iwona Grzelak owa
Maria Niewiadomska
326
SPRA WOZDANIE SEKRETARZA GENERALNEGO
Z DZIAŁALNOSCI ZARZĄDU GŁOWNEGO
POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
W KADENCJI 1986 - 1989
1. Działalność organizacyjna.
Obradujące
w Koszalinie (1986) 62 Walne Zgromadzenie Delegatów wybrało Zarząd Główny PTL w składzie: mgr Kalina Antonowicz, dr Janusz Bohdanowicz, prof. dr Józef Burszta (w związku ze śmiercią
profesora (1987) w skład Zarządu wszedł doc. dr Leszek Dzięgiel), dr Stanisław
Chmielowski, dr Wanda Czapran, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa,
dr Marek Gawęcki,
mgr Zofia Jeż-Jarecka,
mgr Krystyna Kaczko, mgr Zygmunt Kłodnicki, dr Anna
Kowalska-Lewicka,
doc. dr Jadwiga Kucharska, mgr Antoni Kuczyński, mgr Teresa
Lasowa, doc. dr Adam Paluch, mgr Wanda Parnowska,
mgr Zbigniew Toroński,
mgr Roman Tubaja, dr Kazimiera Wołos. Po ukonstytuowaniu
się Zarządu w skład
Prezydium weszli: dr Anna Kowalska-Lewicka
- prezes, dr Stanisław Chmielowski - wiceprezes, dr Marek Gawęcki - wiceprezes, mgr Antoni Kuczyński - sekretarz generalny, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa
- zastępca sekretarza generalnego,
mgr - Zbigniew Toroński - skarbnik i dr Janusz Bohdanowicz - zastępca skarbnika. Ponadto Walne Zgromadzenie Delegatów wybrało Główną Komisję Rewizyjną, która
po ukonstytuowaniu
się powierzyła
stanowisko
przewodniczącego
mgr. Grzegorzowi Skalskiemu, członkami zostali - dr Janusz Kamocki, mgr Adam
Bartosz, mgr Władysław Błaszkowski, mgr Jan Łuczkowski. Sąd koleżeński ukonstytuował
się w składzie: mgr Adam Pelczar, doc. dr Anna Szyfer, mgr Irena
Wronkowska.
Wybrane Prezydium ZG PTL zapewniało w pewnym sensie kontynuację prac
z poprzedniej
kadencji
i mogło efektywniej
planować działalność Towarzystwa
znając jej uwarunkowania,
potrzeby i kierunki. Dotyczyło to spraw o charakterze
wydawniczym, organizacyjnym,
administracyjnym
i naukowym - np. opracowanie
zbiorów Archiwum Naukowego, wymiana zagraniczna wydawnictw, kompletowanie
księgozbioru, kontakty
zagraniczne
itp. Problemom
tym poświęcono 7 posiedzeń
Zarządu ZG PTL, 22 Prezydia ZG PTL, 3 posiedzenia Rady Wydawniczej oraz
wiele indywidualnych
roboczych spotkań z redaktorami
naczelnymi serii wydawniczych Towarzystwa i dyskusji z pracownikami
naukowymi. W okresie tym odbyły się dwie międzynarodowe
sesje naukowe, pierwsza
pod nazwą Tradycja
i zmiana
w życiu
wiejskich
spo~eczności
lokalnych
w
krajach
trzeciego
świata
-
konferencja
towarzyszyła 63 WZD w Poznaniu (1987) oraz druga w 1988 roku pod
nazwą Funkcje muzealnictwa
etnograficznego
towarzyszyła WZD w Bytomiu. Inicjatywną
działalność
w zakresie sesji naukowych
rozwijały
także poszczególne
oddziały Towarzystwa,
które organizowały spotkania i odczyty poświęcone różnorodnej tematyce kulturowej.
W zakresie tym występowała współpraca z muzeami,
pracowniami
konserwacji
zabytków,
towarzystwami
regionalnymi.
wydziałami
kultury i sztuki rad narodowych itp. Rozwijała się także działalność Kół Zainteresowań Kulturą Ormian, Kół Zainteresowań
Kulturą Łużyczan i Koła Zainteresowań
Kulturą
Asyryjczyków l. Ponadto ZG PTL włączył się do prac przy powołaniu
\ Koła te organizowały swoje wewnętrzne imprezy a charakterze naukowym, oświatowym
i turystycznym. Te ostatnie dotyczyły przede wszystkim Kola ZainteresowalI Kulturą t,użyczan
w Szczecinie, które zorganizowało parę wycieczek na Łużyce. Podkrcślić także należy ccnne
inicjatywy edytorskie prowadzone przez Kolo Zaintercsowan
Kultllr~ Ormian w Warszawie,
którego nakładem
ukazały
się opracowania
z dziedziny historii.
re-ligii i klllt'.lry
tego narodu.
327
W;eclaw2kiego
Oddziału Związku Sybiraków oraz oddziałów w Legnicy, WałbrzyGórze i udzieleniu im wielorakiej pomocy merytorycznej
i organizacyjnej. Przez pewien okres siedziba Związku Sybiraków (tzw. Okręgu Dolnośląsklcgol znajdowała
się w lokalu ZG PTL, którego pracownicy
włączyli się do
różnych prac na rzecz sybirackiej społeczności 2.
II. Działalność wydawnicza. Zgodnie z postanowieniami
poprzednich Walnych
Zgromadzeń nowowybrany
Zarząd czynił starania
na rzecz rozwoju działalności
wydawniczej Towarzystwa. Kontynuowano
prace nad wznowieniem poszczególnych
serii, w ramach których ukazały się nowe publikacje. Obecnie obszar działalności
edytorskiej Towarzystwa jest w pełni uporządkowany
i gdyby nie trudności finansowe efektywność w tym zakresie byłaby znacznie większa. Postulowana
od lat
kwes~ia stworzenia Biura Wydawniczego PTL została zrealizowana.
Funkcję dyrektora tej jednostki organizacyjnej
powierzono mgr. Antoniemu
Kuczyńskiemu,
który jako Sekretarz Generalny ZG PTL zajmował się koordynacją
prac wydawniczych prowadzonych
w ramach Towarzystwa.
Nowowybrany
Zarząd Towarzystwa otrzymuje więc uporządkowaną
pod względem organizacyjnym
agendę wyda\'miczą PTL mogącą w pełni prowadzić efektywną działalność pod warunkiem
zapewnienia jej środków finansowych. W zmieniającej
się polityce dotacyjnej
na
działalność towarzystw
naukowych
i regionalnych
niebagatelną
w tym zakresie
staje ~ię operatywność
przyszłych władz PTL, które będą musiały pokonywać
nowe trudności jakie niesie z sobą kryzysowa sytuacja w kraju. Od efektywności
tej pncy zależy także ostateczny kształt przyszłej działalności Towarzystwa.
J. Rocznik ,.Lud" - redaktor naczelny Zbigniew Jasiewicz, sekretarz redakcji
,Jan Palka, komitet redakcyjny w składzie: Ma.ria Bierr.acka, Bronisława Kopczyńs1.::a-Jaworska, Anna Kowalska-Lewicka,
Antoni Kuczyński. W związku ze śmiercią
profesora Józefa Burszty (1987), wieloletniego redaktora naczelnego "Ludu", funkcję
tę powierzono profesorowi Zbigniewowi Jasiewiczowi. W okresie sprawozdawczym
ukazałv się dwa tomy rocznika tj. 71: 1987, 72: 1988. Tom za rok 1989 opracowany
rec!al;:cvjnie nie może być przekazany
do druku ze względu na brak pieniędzy,
nl0żc więc dojść do sytuacji. że tom ten obejmuje dwa lata 1939/1990 aby złagodzić deficyt finansowy. Ze względu na przypadający w roku 1995 jubileusz IDO-lecia
Polsldego Towarzystwa
Ludoznawczego planowany jest cykl publikacji poświęconych historii etnografii polskiej ze szczególnym uwypukleniem
merytorycznej
i organizacy jnej roli Towarzystwa w tym zakresie. Ponadto planuje się się poszerzyć
dział recenzji oraz wprowadzić
blok tematyczny
ukazujący
rozwój światowych
trendów w etnologii. Anonsowane
poprzednio trudności finansowe Towarzystwa
wymagaj'l szczególnej opieki nad ukazywapjem
się "Ludu", podstawowego organu
wyc!a,;,,-niczego PTL. Należy podjąć starania
aby pismo miało pełne pokrycie
potrzeh finansowych.
Przyszły ksztalt działalności
edytorskiej
Towarzystwa
po-
ch\!, .Jeleniej
Dzia~a.la~e w Poznaniu
Kolo Zainteresowań
Kulturą
Asyryjczyków
było współorganizatorem
sesji naukowej
towarzyszącej
63 Walncmu
Zgromadzeniu
PTL. Temat
sesjI: Tradycja t zmiana
w żuciu wiejskich
spolcczl1o';cl loka!nych w krajach trzeciego
świata.
, Pozwoliło
to na bliższe
poznanie
spraw
i problemów
ludzi,
którzy
byli deportowani
l więzicroi na terenie
ZSRR. a także na pozyskanie
materialów
wspomnieniowych.
Przy okazji
załatwlania
spraw
organizacyjnych
np. zapisy
do Związku
Sybiraków,
p"acownicy
Biura
ZG PTL przekazywali
dodatkowe
informacje
o konku!'sie
ogłoszonym
przez PTL i "Literaturę Ludową"
na wspomnienia
Sybiraków
i zach~cano
do spisywania
swych
relacji.
Byłoby
r7.CC~~ w.,kazaną
aby tam gdzie działaj"
Oddziały
Związku
Sybiraków
współpracowali
z nilni
członkow:c
naszych
kół. W len sposób
iSlnieje
możliwość
pozyskiwania
cennych
materiałów
wspomnieniowych
do AIThhvuln Naukowego
PTL.
328
wlmen przede wszystkim koncentrować się na staraniach w kierunku zapewnienia
ciągłego ukazywania się czasopisma.
2. Dwumiesięcznik "Literatura
Ludowa". Pismo redagowane przez Czesława
Hernasa przy współpracy zespołu redakcyjnego powołanego w okresie sprawozdawczym przez Polską Akademię Nauk w składzie Jerzy Bartmiński, Helena Kapełuś, Antoni Kuczyński, Jolanta Ługowska, Dorota Simonides, Roch Sulima. Sekretarzem redakcji jest nieprzerwanie
od roku 1979 Maria Bożena Kuczyńska.
Zespół ten gwarantuje
optymalne efekty pracy redakcyjnej zarówno pod względem merytorycznym
oraz organizacyjnym i wykonuje prace opiniodawcze związane z drukowanymi materiałami.
W okresie sprawozdawczym (1987 rok) nawiązano wspólpracę z Państwowym
Wydawnictwem
Naukowym Oddział we Wrocławiu, co wpłynęło na likwidację
zaległości wydawniczych tj.: 1: 1986, 2: 1986, 3: 1986, 4 - 6: 1986, 1: 1987, 2: 1987,
3: 1987, 4 - 6: 1987, 1: 1988, 2: 1988, 3: 1988, 4 - 6: 1988. Tak więc pod koniec kadencji
przy dużych staraniach redaktora
naczelnego pisma i Zarządu Głównego PTL,
dwumiesięcznik "Literatura Ludowa" wszedł w bieżący tok wydawniczy i dalsze
rokowania na tę systematyczność są uzasadnione ze względu na dobrze układającą
się współpracę z Państwowym Wydawnictwem Naukowym. Należy jednak podkreślić stale zagrażający czasopismu brak środków finansowych, zarówno na bieżące opłacenie honorariów autorskich jak również opłacenie rachunków za druk.
Aktualnie zaległości te sięgają 5502682 zł i dotyczą nieopłaconej produkcji drukarskiej za następujące numery pisma 4 - 6: 1987, 3: 1988, 4 - 6: 1988, 1: 1989, 2:1989.:
3: 1989. Mimo to dwumiesięcznik ukazuje się regularnie i jest drukowany "na
kredyt". Redakcja dążąc do likwidacji deficytu finansowego Zarządu Głównego
PTr.. podjęła działalność akwizycyjną i od 19'88 roku zamieszcza na łamach pisma
oferty reklamowe, pozyskując w ten sposób nieco pieniędzy. Ten rodzaj działalności promocyjno-reklamowej
będzie kontynuowany. Nie zapewnia on jednak wystarczającej ilości środków na pełne samofinansowanie się pisma. Potrzebna jest
w tym względzie wydatna pomoc Zarządu Głównego, w przeciwnym wypadku pod
znakiem zapytania zostaje dalsza systematyczność w wydawaniu pisma.
Ważnym przedsięwzięciem redakcji "Literatury
Ludowej" w 1988 roku byla
ogłoszenie konkursu na wspomnienia PolakÓW z pobytu na Syberii, Dalekim Wschodzie w Kazachstanie i innych rejonach ZSRR w latach 1939- 1956. Pismo rozpocznie druk tych prac począwszy od nr 1 - 3: 1990. Planowane jest także wydanie
oddzielnych pozycji książkowych stanowiących pokłosie konkursu l. Drugim przedsięwzięciem redakcyjnym
jest przygotowany
zeszyt monograficzny
poświęcony
Bronisławowi Piłsudskiemu, badaczowi kultury Ajnów i innych ludów nadamurskich ł. Planowany tok prac redakcyjnych zapewni w 1900 roku komplet materiałów do bieżących numerów "Literatury Ludowej", które ze względu na brak pieniędzy będą łączone w numeracji.
3. Rocznik "Łódzkie Studia Etnograficzne" - redaktor naczelny Jadwiga
Kucharska. Skład redakcyjny: Jan Piotr Dekowski (zmarł w 1989 r.), Anna Ko• Przewiduje się, że na konkurs wpłynie około 400 prac. Tytuły nadesłanych mate,.iaI6w.
wspomnień, dzienników, zespoły zdjęć i dokumentów udostępnione zostaną w formie szczegółowej bibliografii, która drukowana będzie na łamach "Literatury Ludowej".
• Koordynatorem
prac redakcyjnych
związanych z tym tomem jest Antoni KuczyńskJ.
Do chwili obecnej pozyskano interesujące teksty od pracowników Okręgowego Muzeum Krajoznawczego w Jużno-Sachalińsku.
Wielką pomoc w zakresie dokumentowania
dorobku
B. Piłsudskiego w dziedzinie badań ludów nadamurskich
otrzymuje redakcja "Literatury
Ludowej" od Pana dr. W. M, Łatyszewa, dyrektora wspomnumego powyżej muzeum.
329
walska-Lewicka,
Antoni Kuczyński, Ewa Nowina-Sroczyńska,
Grażyna Ewa Karpińska - sekretarz redakcji. W okresie sprawozdawczym
ukazały się trzy tomy
rocznika tj.: 27: 1988, 28: 1988, 29: 1989. Pismo ukazuje się przede wszystkim z dotacji władz terenowych, jednak ma ono również trudności finansowe osłabiające
tok prac edytorskich. Wydawca czyli Państwowe Wydawnictwo Naukowe Oddział
w Łodzi nie realizuje w terminie swych zobowiązań stąd zaznaczają się pewne
opóźnienia wydawnicze.
4. "Prace Etnologiczne" - redaktor naczelny Leszek Dzięgiel i kolegium redakcyjne w składzie: Anna Kowalska-Lewicka.
Antoni Kuczyński - sekretarz redakcji, Aleksander Posern-Zieliński,
Zofia Sokolewicz. W roku 1987 dokonano zmian
na stanowisku redaktora serii ze względu na powierzenie dotychczasowemu redaktorowi Zbigniewowi Jasiewiczowi
funkcji redaktora
naczelnego rocznika "Lud".
Kierowanie redakcją
"Prac Etnologicznych"
przejął Leszek Dzięgiel. W okresie
sprawozdawczym
ukazał się 12 tom serii zatytułowany
Medycyna
tradycyjna
w Afganistanie
i jej przeobrażenia,
autorstwa Danuty Penkali-Gawęckiej.
W przygotowaniu do wydania w końcu roku 1989 znajduje się tom 13 tej serii, którym
jest praca Ryszarda Vorbicha, Daha. Górale północnego Kamerunu,
z dużym streszczeniem w języku angielskim. Seria posiada materiały
w tekach redakcyjnych
na rok 1990. Ze względu na ważność merytoryczną tej serii należy zagwarantować
jej priorytet w systematycznym
ukazywaniu się, podobnie jak czasopismom wydawanym przez PTL.
5. "Prace i Materiały Etnograficzne" - redaktor naczelny Edward Pietraszek.
komitet redakcyjny
Janusz Bohdanowicz, Bronisława
Kopczyńska-Jaworska.
Anna Kowalska-Lewicka,
Antoni Kuczyński sekretarz
redakcji.
Wznowienie
serii po przeszło 10 latach ukazywania się rozpoczęto dzięki wysiłkom jej redaktora naczelnego pracą Kazimierza Pudło zatytułowaną
Łemkowie.
Proces wrastania w środowisko
Dolnego Slqska 1947-1985. t. 28: 1987. Ponadto ukazał się tom
29: 1989 zatytułowany Wieś Dolnośląska. Studia Etnograficzne.
Inne prace w przygotowaniu.
6. "Biblioteka Popularno-Naukowa"
- redaktor naczelny Anna Kowalska-Lewicka. w miejsce jej dotychczasowego redaktora do roku 1987 - Leszka Dzięgla,
kt6ry objął funkcję redaktora naczelnego "Prac Etnologicznych". Skład kolegium
redakcyjnego -- Janusz Bohdanowicz, Marek Gawęcki, Antoni Kuczyński - sekretarz redakcji. Ewa Fryś-Pietraszkowa.
W druku znajduje się wysokonakładowa
pozycja autorstwa Adama Palucha zatytułowana Zerwij ziele z dziewięciu miedz ...•
która ukaże się pod koniec roku 1989. Nie wydrukowano natomiast zapowiedzianej wcześniej książki autorstwa Jana Piotra Dekowskiego pt. Encyklopedia
pożywienia ludowego, której redaktorem
jest Anna Kowalska-Lewicka.
Z rozpoznania
rynku wynika, że książka ta znajdzie szeroki krąg odbiorc6w zatem należy doprowadzić do pilnego ukazania się tej pozycji na rynku księgarskim co złagodzi
deficyt finansowy Towarzystwa. W ramach serii pozyskano też ciekawy tytuł wydawniczy poświęcony erotykowi ludowemu, autorstwa Dobrosławy Wężowicz-Ziółkowskiej. Planuje się opublikowanie tej pozycji w latach 1990/91.
7. "Atlas Polskich Stroj6w Ludowych" - redaktor naczelny Barbara Bazielich.
Komitet redakcyjny
Aleksandra
Jacher-Tyszkowa,
Anna Kowalska-Lewicka,
Janusz Kamocki, Antoni Kuczyński - sekretarz redakcji. W !roku 1988 opublikowano kolejny zeszyt tej serii autorstwa Jana Wielka pt. Strój Lachów Limanowskich. Pozycja ta była dotowana przez Ministerstwo
Kultury i Sztuki oraz Spółdzielnię "Cepelia". Brak materiałów w tece redakcyjnej,
a zapowiadana od paru
lat praca pt. Strój Podhalański,
autorstwa Anny Kowalskiej-Lewickiej
nie wpły-
330
nęła do redakcji mimo trzykrotnego przekładania terminu. Ze względu na dużą popula:rność tej serii na rynku księgarskim należałoby dążyć do jej aktywnego redagowania. Rysuje się możliwość reedycji wydanych dotychczas "Atlasów Polskich
Strojów Ludowych" we współpracy ze spółką wydawniczą "Galicja" w Krakowie,
z którą prowadzone są pertraktacje.
8. "Archiwum Etnograficzne"
- redaktor naczelny Janusz Kamocki. Komitet
redakcyjny
- Anna Kowalska-Lewicka,
Antoni Kuczyń:;ki - sekretarz redakcji.
Krystyna Marczak, Anna Spiss. W okresie sprawozdawczym
ukazało się pięć tytułów tj.: praca zbiorowa Materiały
etnograficzne
z powiatv. limanowskiego;
Ewa
Karpińska
i Maria Niewiadomska,
Bibliografia
zawartości
Literatury
Ludowej
za
Lata 1957 - 1980, oraz tych samych autorek Bibliografia
zawartości
"Ludu"
za Lata
1895 - 1985. Ponadto
opublikowano
pracę zbiorową pod redakcją
Leszka Dzięgla
pt. Na egzotycznych
szLakach. O polskich
badaniach
etnograficznych
w Afryce,
Ameryce
i Azji w dobie powojennej,
Wrocław 1987 i Wieś warmińska
Brqswałd,
autorstwa Jadwigi Pawłowskiej. Opracowano także redakcyjnie dwa zeszyty pracy
Jana Świętka pt. Brzozowa i okoLice Zakliczyna.
9. "Dzieła Wszystkie Oskara Kolberga" - redaktor naczelny Bogusław Linette,
sekretarz redakcji Jan Pałka oraz pracownicy etatowi. W okresie sprawozdawczym
zaistniały zmiany na stanowisku redaktora naczelnego DWOK w związku ze śmiercią prof. Józefa Burszty. Funkcję redaktora naczelnego powierzono doc. dr. hab. Bogusławowi Linette. Ukonstytuowała
się nowa rada naukowa dla DWOK pełniąca
również funkcję komitetu redakcyjnego
w składzie: Gerard Labuda - przewodniczący, Bogusław Linette redaktor
naczelny, członkowie:
Jerzy 13artmiilski,
Ludwik Bielawski, Czesław Hernas, Helena Kapełuś, Bronislawa Kopczyńska-Jaworska, Anna Kowalska-Lewicka,
Antoni Kuczyński, Władysław
Kuraszkiewicz,
Jan Stęszewski, Mieczysław Tomaszewski.
Pracownicy redakcji wykonali wiele prac redakcyjnych nad tomami 76: 1, 67: 2.
68 i 69 "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga". Zakres tych prac obejmował czytanie
do erraty, korekty muzyczne i szpaltowe, przeredagowywanie
określonych partii
materiału
itp. ponadto dokonano pewnych uściśleń w zakresie koncepcji tomów
suplementowych
i komentarzowych,
na co uzyskano akceptację
komitetu redakcyjnego podczas posiedzenia w dniu 2 grudnia 1988 r. Podkreślono też wówczas.
że prace nad tomami komentarzowymi
i indeksami nie mogą opóźnić toku prac
edycyjnych. Przedstawiciel
ZG PTL mgr Antoni Kuczyński sugerował aby \V planach wydawniczych
DWOK tak ustawić program redakcyjny
by w pierwszej kolejności zakończyć druk tomów autorstwa· O. Kolberga. Sprawę tę poparli Władysław Kuraszkiewicz,
Czesław Hernas. Jan Stęszewski,
Jerzy Bartmiński.
Ze
względu na ciągnący się od lat tok prac nad ostatecznym wydaniem spuścizny
materiałowej
Oskara Kolberga, prez. ZG PTL stoi na stanowisku
konieczności
·opracowania
przez redakcję
DWOK konkretnego
planu prac redakcyjnych
nad
poszczególnymi
tomami i przyjęcia
zasady pełnego wykonawstwa
tych zadań
w wyznaczonych jednostkach czasowych. Pozwoli to na efektywniejszy
rytm prac
edytorskich
i przyniesie szybsze opublikowanie
źródłowych tomów "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga". Ze sprawą tą koresponduje
zaznaczaj'lcy się od paru I::>t
brak środków finansowych
na opłacenie kosztów druku po:;zczególnych tomów.
Przeznaczone na ten cel środki ze strony PAN są ograniczone, stoimy na stanowisku, że sprawa ta powinna stanowić przedmiot szczegółowych negocjacji przyszłego Zarządu ZG PTL z władzami PAN oraz Ministerstwem
Kultury i Sztuki.
Od zabezpieczenia
finansowego
zależy bowiem planowy rytm prac edytorskich
DWOK.
331
Dopeiniając informacji o działalności wydawniczej
wspomnieć należy, że staraniem ZG PTL ukazała się (1989) książka pt. Adam Chętnik a współczesne badania kultury
wsi kurpiowskiej
zawierająca materiały z sesji towarzyszącej Walnemu
Zgromadzeniu Delegatów, które odbyło się w Łomży w 1984 roku. Wydawcą tej
pubEkacji jest Łomżyńskie Towarzystwo
im. Wagów z siedzibą w Łom~y.
W sumie w okresie sprawozdawczym
opublikowano
łącznie 377,50 arkuszy
wydawniczych w ramach serii i czasopism. 'Wie1kość ta wyniosła w roku 1987 115,55 arkuszy wydawniczych, w roku 1988 - 113,24 arkuszy wydawniczych, a do
września 1989 roku wydano 123,70 arkuszy wydawniczych. Osiągnięcie tych wielkości bylo możliwe dzięki aktywnej działalności ZG PTL, w zakresie pozyskiwania
dotacji zewnętrznych np. z Narodowej Rady Kultury, Ministerstwa Kultury i Sztuki, Spółdzielni "Cepelia", Wydziałów Kultury
i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego
w Tarnowie i Miasta Krakowa.
Mimo tego, iż działalność tę prowadzono
bez etatowej obsługi redakcyjnej,
można byłoby ją powiększyć gdyby nie brak środków finansowych. Rysujące się
trudności finansowe Towarzystwa
rozciągają się na tok bieżącej działalności wydawniczej, a na dzień 1 września 1989 zobowiązanie ZG PTL na rzecz wierzycieli
wynos.i 14518836 zł i dotyczy niepłaconych faktur za 72 tom "Ludu" za rok 1988,
za 29 tom "Prac i Materiałów Etnograficznych",
67/2 tom ,.Dzieł Wszystkich Oskara
Kolberga" i następujące nr nr "Literatury Ludowej" - 4 - 6: 87, 4 - 6: 88, 1 :88, 1: 89.
Uwzględniając produkcję znajdującą się w drukarni tj. kolejne zeszyty "Literatury
Ludowej", praca R. Vorbricha
pt. Daba. Górale północnego
Kamerunu,
praca
A. Palucha pt. Zerwij zie1e z dziewięciu miedz ... i opracowanie autorstwa J. Swiętka pt. Brzozowa i okolice Zakliczyna,
anonsowany poprzednio stan zadłużenia PTL
wzrośnie o około 11 milionów złotych. Doprowadzenie
do końca rozpoczętej produkcji wymienionych powyżej tytułów jest konieczne, bowiem stan ich zaawansowania edytorskiego wynosi okola 90%•
Wszystkie tytuły znajdujące
się w planie
wyda','miczym roku 1989 uzyskały zatwierdzenie
Biura Wydawnictw
i Bibliotek
PAN. a środki na ich realizację preliminowane
były w budżecie. Drastyczne podwyżki cen usług poligraficznych
w ostatnim okresie, a także trudności finansowe
PAN spowodowały powstanie powyższego deficytu. Jeśli jednak uda się doprowadzić do końca druk książki A. Palucha pt. Zerwij ziele z dziewięciu
miedz ..., na
którą istnieje pełne pokrycie
zamówieniami
na 50-tysięczny
naklad, wówczas
wpływy ze sprzedaży tej pozycji pozwolą na zmniejszenie
deficytu. W przeciwnym wypadku wyjście z tej sytuacji wiedzie jedynie poprzez uzyskanie dodatkowych dotacji ze strony Polskiej Akademii Nauk bądź innych źródeł. W tej sprawie
w<tępujący Zarząd poczyni l pewne starania w PAN i uzyskał zapewnienie pomocy
finansowej.
Wspomniany deficyt finansowy Towarzystwa
łagodzony jest przez stale prowadzoną działalność akwizycyjną
własnych wydawnictw.
Wpływy z tego tytułu
o,iągnęły w okresie sprawozdawczym wielkość 8497247 zł.
III. Archiwum
Naukowe
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
prowadzi
mgr Paulina Suchecka. Archiwum zawiera według starego inwentarza
1441 tek,
z tego 250 tek Oskara Kolberga jest wyłączonych czasowo i znajduje się w dyspozycji redakcji "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga". W okresie sprawozdawczym
uporządkowano materiały archiwalne od nr 1 do 735 wykonując następujące prace:
- określono stan faktyczny całości zbiorów ujętych w inwentarzu
i sporządzono
\vyk<:,zbraków,
- zmienia się sukcesywnie
numerację tek archiwalnych
oraz zakłada się nową
księgę inwentarzową,
332
opracowuje się szczegółowo kolejne materiały archiwalne sprawdzając dokładną zawartość, sporządzając karty katalogowe i karty archiwalne.
W latach 1988/89 zbiory powiększyły się o archiwum ś.p. Jana Piotra Dekowskiego - materiały te (18 paczek), podobnie jak około 100 tek pochodzących z innych źródeł, zostaną opracowane i ujęte w inwentarzu.
Archiwum zawiera wiele cennych materiałów szczególnie do opracowania historii etnografii - akta Towarzystwa (Towarzystwo Ludoznawcze - Lwów, Instytut Ziem Południowo-Wschodnich,
Instytut Bałtycki) oraz bogatą korespondencję
naukową i prywatną czołowych etnografów polskich i zagranicznych.
IV. Biblioteka Naukowa im. Jana Czekanowskiego
kierownik biblioteki
mgr Jadwiga Kłodnic ka, starszy bibliotekarz - Jadwiga Iwan. Biblioteka stanowi
wydzieloną agendę Towarzystwa i jest znaczącą specjalistyczną placówką w krajowej sieci bibliotek naukowych. W okresie sprawozdawczym
opiekę nad działalnością biblioteki z ,ramienia Zarządu Głównego sprawował dr Marek Gawęcki.
Biblioteka powiększa systematycznie zbiory poprzez zakupy, wymianę wydawnictw, dary oraz publikacje
z własnej działalności wydawniczej
Towarzystwa.
W okresie sprawozdawczym
księgozbóir powiększył się o 1750 woluminów i liczy
obecnie 17283 woluminów dzieł zwartych i 16080 woluminów czasopism i wydawnictw seryjnych.
Zarząd Główny uznając gromadzenie zbiorów za działalność ważną nie ograniczał środków finansowych na zakup książek zarówno w sieci księgarskiej jak
i antykwarycznej.
W okresie sprawozdawczym
wydatkowano na ten cel 457 154 zl.
Z kwoty tej 155850.- przypada na zakup pozycji antykwarycznych.
Niezwykle ważną stroną działalności biblioteki jest wymiana wydawnictw zapewniająca
stały dopływ najnowszej
literatury
etnograficznej
zwłaszcza czasopism ze strefy dolarowej. W ostatnim okresie nawiązano wymianę z 3 nowymi
instytucjami
tj. - Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe - Łomża, Musee Departamental Dobo Istvan Varmuzeum-Eger
(Węgry), Zemedelske Muzeum Praha
(Czechosłowacja). Prowadzi się wymianę z 43 instytucjami
krajowymi i 180 instytucjami zagranicznymi. Książki wydane przez PTL docierają tą drogą do najważniejszych ośrodków naukowych, muzeów i towarzystw zagranicznych.
Mor Antoni Kuczyński
Sekretarz Generalny ZG PTL
Opole, wrzesień
1989 rok.