d00a672c015e853f463bb2bce8c3d5b0.pdf
Media
Part of In memoriam / LUD 1989-90 t.73
- extracted text
-
Lud, t. 73, 1989- 1990
V. IN MEMORIAM
TANCRED BANAl'EANU
(1922- 1987)
31 stycznia 1987 r. zmarł w Bukareszcie profesor Tancred Biiniiteanu, wybitny
specjalista w zakresie historii i teorii sztuki ludowej, członek honorowy naszego
Towarzystwa, zaprzyjaźniony z wieloma etnografami polskimi.
Tancred Ovidiu Biinateanu urodził się w 1922 r. w mołdawskim Siret. Wpływ
na jego późniejszą karierę naukową wywarła niewątpliwie intelektualna
atmosfera
rodzinnego domu w Czerniowcach, a później w Bukareszcie. Ojciec był filologiem,
interesował się m.in. porównawczą gramatyką
indoeuropejską,
matka była historyczką sztuki, rodzice przyjaźnili się z wielu ciekawymi osobami. Tancred Bana~eanu, studiując na wydziale literatury i filozofii uniwersytetu
bukareszteńskiego,
specjalizował się w dziedzinie współczesnej literatury
rumuńskiej
i folkloru. Po
studiach pracował w siedmiogrodzkim
muzeum etnograficznym
w Cluj i tam
w 1946 r. zrobił doktorat w zakresie etnografii i folkloru. W 1951 r. przeniósł się
do Bukaresztu,
gdzie podjął pracę w Państwowym
Muzeum Sztuki Ludowej.
Wkrótce został dyrektorem tegoż muzeum i funkcję tę pełnił przez 24 lata (195378), a po połączeniu w jedną całość muzeum ze skansenem kierował tam działem
wystaw do czasu przejścia na emeryturę (1982). W latach 1954-77, a więc równolegle, wykładał sztukę ludową w Instytucie
Sztuk Plastycznych,
gdzie uzyskał
tytuł profesora.
Zainteresowania
naukowe prof. Banateanu koncentrowały
się na rumuńskiej
kulturze ludowej i muze(}logii etnograficznej.
W zakresie kultury ludowej szczególnie zajmował się sztuką, strojem i garncarstwem.
Prowadził wiele badań terenowych (łącznie przepracował w terenie, w kraju i za granicą ponad 2 tysiące dni),
gromadząc obiekty dla muzeów i materiały do prac autorskich. Pisał sporo; opublikował kilkanaście opracowań ujmujących sztukę ludową całego kraju, bądź poszczególnych regionów, m.in. Bukowiny, północnego Siedmiogrodu, Vrancea; tezaurus
ludowego stroju rumuńskiego i wiele jego monog,rafii regionalnych. Z opracowań
problemowych wymienić trzeba przynajmniej
przygotowany
wspólnie z Marcelą
Focsa Ornament w rumuńskiej
sztuce ludowej 1. Najpoważniejszą
pozycję w dorobku autorskim Tancreda Banateanu stanowią wydane w r. 1985 Prolegomena do
teorii i estetyki sztuki ludowej 2. Pełna bibliografia jego prac zawiera 355 pozycji,
w tym 22 większe prace syntetyczne i monograficzne, 92 studia i artykuły 3. Sporo
czasu poświęcał prof. Banateanu
na działalność popularyzatorską,
t(}też znaczną
część jego bibli(}grafii stanowią artykuły o rumuńskiej
sztuce ludowej w czasopismach naukowych
i kulturalnych
w kraju i zagranicznych,
w tym również
1 Ornamentul
In arta populara romdneascd,
Bucure~ti
1964.
, Prolegomene la o teorie a esteticli
artel populare, Bucure~t1 1985.
, Revista de etnografie ~i Colclor, t. 32, 3, 1987: In memoriam Tancred Ovidiu
apr. Boris Zderciuc.
s. 295 - 300, Bibliografia
lucrarilor
stiintifice
ab lui Tancred
opr. Marica
Popescu,
S. 301 - 312.
Bdnateanu,
Baniiteanu,
334
w "Polskiej Sztuce Ludowej" 4, scenariusze i konsultacje filmów dokumcntabych
komentarze do zestawów przeźroczy, etc.
Aktywność naukowa i dorobek autorski zapewniły profesorowi Banateanu poczesne miejsce wśród etnografów zarówno rumuńskich, jak i europejskich. Pcłnił on
wiele odpowiedzialnych
funkcji społecznych w swoim kraju, należał do kilku
towarzystw
etnograficznych,
m.in. do węgierskiego, jugosłowiańskiego,
włoskiego,
był członkiem królewskiej
komisji folklorystycznej
w Belgii, międzynarodowego
instytutu archeocywilizacji w Paryżu.
W listopadzie 1984 r. profesor Banateanu przyjechał do Krakowa na zaproszenie Komisji Etnograficznej
PAN. Na posiedzeniu tej komisji przedstawił
swoje
przemyślenia dotyczące wędrówek wątków i motywów ornamentalnych
oraz technik artystycznych
na przykładzie ceramiki pokuckiej. Korzeni jej dopatrywał się
w Armenii i Gruzji. Garncarze-Ormianie
osiedli na Bukowinie w epoce jej świetności, a później przenieśli się na Pokucie i dalej na Ukrainę 5. Hipoteza ta została przyjęta z dużym zainteresowaniem,
więc profesor obiecał przysłać wkrótce
większy artykuł na ten temat z dokumentacją
ikonograficzną. Niestety silne bóle
mięśni, które utrudniały
mu wówczas zwiedzanie Krakowa, a które uważał za
chwilowe, były początkiem ciężkiej choroby, która przeszkodziła w realizacji tego
i wielu jeszcze innych planów i w końcu zabrała go, w pełni sił twórczych.
Ewa
Fryś-Pietraszkowa
STANISLA W BLASZCZYK
(1906- 1989)
W dniu 14 listopada 1989 r. pożegnaliśmy na cmentarzu miłostowskim w Poznaniu dra Stanisława
Błaszczyka, honorowego członka Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, którego twórczość i działalność poświęcona głównie była wielkopolskiej kulturze ludowej.
Stanisław Błaszczyk urodził się 14 czerwca 1906 r. w Konarach, w dawnym
powiecie rawickim, a zmarł 8 listopada 1989 r. w Poznaniu. Spędzone dzieciństwo
na wsi miało wpływ w późniejszym okresie na zainteresowania
etnograficzne, choć
po ukończeniu gimnazjum wybrał studia polonistyczne, a po studiach pracował jako
nauczyciel. Zmarły od wczesnej młodości interesował się problematyką etnograficzną, a zwłaszcza ludową twórczością artystyczną, które to zaintcresowania
w późniejszym okresie związały Go na trwałe z muzealnictwem. Zainteresowania
kulturą
ludową spowodowały, że pracując jako nauczyciel w Korpusie Kadetów w Rawiczu
od 1930 L, wolne chwile poświęcał Stanisław Błaszczyk wędrówkom po wciach
południowej Wielkopolski, w czasie których zafascynowały
Go przydrożne rzeźbione krzyże i słupy. Tym właśni.e "Bożym Mękom" poświęcił swe pierwsze artykuły.
• T. B1in1iteanu, J. Formagiu, KoszuLa kobieca. Ze studiów "ad rumuńsl<im strojem ludowym,
"Polska Sztuka Ludowa" 1966, nr 2, s. 101 - 112; T. Biinateanu, Rumuńslde ""cynie
Ludowe, "Polska Sztuka Ludowa" 1959, nr 3, s. 123 - 131.
• Sprawozdania
w r. 1984 (w druku).
z czynności i posiedzeń Oddzialu Polskiej
Akademii Nauk w Kn,;·;owie.
335
W 1945 roku, po zakohczeniu działań wojennych, powraca dr Stanisław Błaszczyk do pracy w szkolnictwie, ale równocześnie
wiąże się z Instytutem
Badań
Starożytno~ci Słowiańskich
Uniwersytetu
Poznańskiego. Ten kontakt miał wpływ
na późniejsz'l pract:) zawodową. Odżyły więc w tych trudnych czasach powojennych
zainteresowania
kulturą
ludową, czego wyrazem
był artykuł
"Zabezpieczajmy
dzieła sztuki ludowej" opublikowany
w "Przyjacielu Ludu" w Kościanie.
W 1949 r. wią;~c się ell' Stanislaw Bh:szczyk z działem etnograficznym
Muzeum
Wielkopolskiego (od Hl50 Muzeum Narodowego) jako wolontariusz, a od l stycznia
1950 r. ja1w pracownik
etatowy. Był to początek związania się Zmarłego z muzealnictwem na trwałe.
Sytuacja dział'.! etnograficznego
Muzeum po 1945 roku była tragiczna. Zbiory
etnograficzne, które w 1939 r. wynosiły około 3880 eksponatów, zostały przez okupanta hitlerowskiego
rozproszone i prawie całkowicie zniszczone. Dział etnograficzny został be:cpośrednio po wojnie reaktywowany,
ale faktycznie
trzeba było
na nowo zgromadzić obiekty. Praktycznie dopiero w 1949 r. zapadła decyzja a zlokalizowar.iu działu etnograficznego
w Hogalinie. w związku z czym, rozpoczęto
na szeroką skalę pene'trację terenową w Wielkopolsce dla uzyskania eksponatów
potrzebn~'ch dla przygotowywanej
wystawy. Dzień 24 lipca 1949 r. był wielkim
wydarzeniem dla etnografii wielkopolskiej,
gdyż została otwarta stała ekspozycja
etnograficzna w Hagalinie, po której oprowadzał gości dr Stanisław Błaszczyk, jako
przedstawiciel zespołu, który przygotował ekspozycję.
Z dniem 1 stycznia 1950 r. dr Stanisław Błaszczyk został etatowym pracownikiem muzeum, jako kierownik działu etnograficznego,
a zarazem jedyny pracownik działu. B<;dąc pracownikiem
muzeum dr Stanisław
Błaf.z.czyk rozpoczął
systematyczną
eksplorację
terenu dla uzupełnienia
zbiorów, a równocześnie rozpoczął prace badawcze nad rzeźbą ludową, strojem i rolnictwem.
W krótkim
czasie rozpoczął też On porządkowanie
zbiorów, a po tym również przeprowadził
reorganizację
wystawy stałej i przygotował
katalog wystawy, który ukazał się
w 1952 r.
Hozpoczęte porządkowanie
zbiorów trwało kilka lat, gdyż w tym czasie miał
On wieje innych zajęć między innymi wyjazdy w teren w celu pozyskania eksponatów, jak również zajmowanie się administracją
całego zespołu pałacowego w Rogalinie.
Należy podkreślić, że rozwój muzealnych
zbiorów etnograficznych
w okresie
po II wojnie światowej nierozwiązalnie
był związany z osobą dra Stanisława
Błaszczyka, który poprzez swój ofiarny wkład pracy, swą pasję zbieracką i znawstwo przedmiotu potrafił zgromadzić gros najcenniejszych
muzealiów znajdujących
się w Muzeum Etnograficznym w Poznaniu.
Dra Stanisława Błaszczyka nurtowało zlokalizowanie
zbiorów etnograficznych
w Hogalinie, do której to miejscowości był utrudniony
dojazd. W związku z tym
od samego początku swej pracy w IVluzeum widział konieczność przeniesienia zbiorów etnograficznych
do Poznania, co też nastąpiło po powrocie obrazów z galerii
Haczyńskich w 1956 roku. Na przełomie 1956 i 1957 roku została zlikwidowana
wystawa etnograficzna w Hogalillie i rozpoczął się okres przenoszenia zbiorów do
Poznania.
Finałem kilkuletnich starań dra Stanisława Błaszczyka było powołanie w 1962
roku Oddziału Etnograficznego z siedzibą przy ul. Grobli 25. Od tego czasu rozpoczął się długi okres starań o remont kapitalny otrzymanego budynku, a tal·.i:e dlug~
okres remontu.
Przechodząc na emeryturę
\V k0l1CU 1975
raku dr Stanislaw
Bła~zczyk ni:;
336
zerwał więzi z muzeum. Nadal utrzymywał On żywy kontakt z Oddziałem Etnograficznym służąc radą i pomocą swym młodszym kolegom.
W zasadzie większość swego dojrzałego życia dr Stanisław Blaszczyk związał
z Muzeum. Tu właśnie włożył swój cały zapał i serce, by odbudować zbiory etnograficzne
w Poznaniu,
a będąc na emeryturze
opiniował scenariusze
wystaw
stałych
przygotowywanych
na otwarcie
Muzeum Etnograficznego
w Poznaniu
w czerwcu 1987 r. Otwarcie Muzeum było spełnieniem
marzeń dra Stanisława
Błaszczyka, w którym to otwarciu uczestniczył ciesząc się z zakończenia swych
działań rozpoczętych wiele lat temu.
Praca w muzeum wiązała się z zainteresowaniami
Zmarłego. Tu mógł prowadzić badania, których wyniki publikował. Tu też mógł prezentować dorobek ludu
wielkopolskiego szerokim kręgom społecznym w postaci wystaw.
Dr Stanisław Blaszczyk pozostawił po sobie 140 publikacji. Publikacje Jego
świadczą o wielostronnych
zainteresowaniach.
W głównej mierze prace swe pisał
na temat sztuki ludowej, zwłaszcza wielkopolskiej.
Najistotniejszą
pozycją była
Jego książka "Ludowa plastyka kultowa w Wielkopolsce", wydana przez Muzeum
Narodowe w Poznaniu w 1975 roku.
Na szczególne podkreślenie
zasługują: katalog wystawy wielkopolskiej
sztuki
ludowej w Poznaniu w 1961 r. (prezentowanej również w Koszalinie i Lublinie), oraz
w 1974 r. z okazji 25-lecia otwarcia stałej wystawy etnograficznej
w Rogalinie.
Pracując w Muzeum Narodowym dr Stanisław Błaszczyk widział konieczność
udzielania pomocy muzeom w Wielkopolsce. Pomagał więc gromadzić eksponaty
oraz or-ganizować ekspozycje muzealne w Kaliszu, Szamotułach, Pyzdrach, Międzyrzeczu, Koszutach i w innych miejscowościach.
Widział też konieczność zorganizowania
w Wielkopolsce skansenu. To właśnie
dr Stanisław Błaszczyk opracował założenia naukowo-programowe
wielkopolskiego
skansenu mającego powstać w Szreniawie, a które wykorzystane zostały ostatecznie
w Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Tu też od 1982 r. został konsultantem.
Przechodząc na emeryturę w 19,75r. dr Stanisław Błaszczyk za ogromne osiągnięcia w pracy dla muzeum, został honorowym kustoszem Muzeum Narodowego
w Poznaniu, który to tytuł nadał Mu Minister Kultury i Sztuki. W powojennej
historii Muzeum Narodowego był to pierwszy i jedyny przypadek nadania tego
tytułu pracownikowi muzeum.
Dr Stanisław Błaszczyk swej wiedzy nie zachowywał dla siebie, lecz przekazywał ją również studentom etnografii, dla których od 1960 r. prowadził wykłady
z zakresu sztuki ludowej i muzealnictwa
na Uniwersytecie
im. A. Mickiewicza
w Poznaniu, a w latach 1974 - 1978 także na Uniwersytecie
Wrocławskim.
Zmarły brał aktywny udział w organizacjach związanych z etnografią. Był długoletnim członkiem Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, w którym od 1952 r.
do 1983 r. pełnił różne funkeje w Oddziale Poznańskim jak też w Zarządzie Głównym. Był też członkiem Komisji Etnologicznej i Wydziału Nauk o Sztuce Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
J ego wiedza, umiejętności
i doświadczenie było powodem, że był członkiem
rad naukowych Muzeum Narodowego w Poznaniu, Narodowego Muzeum Rolnictwa
w Szreniawie i Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, a także Wojewódzkiej
Rady Ochrony Dóbr Kultury w Lesznie, Komisji Kwalifikacyjnej
Twórców Ludowych przy Ministerstwie Kultury i Sztuki, Terenowej Artystycznej
Komisji Kwalifikacyjnej Spółdzielczego Zrzeszenia Rękodzieła Ludowego i Artystycznego w Poznaniu. Także członkostwo
Zmarłego w redakcji
międzynarodowego
czasopisma
etnograficznego
i folklorystycznego
"Demos" (Berlin-Drezno)
j zespole badań po-
337
mników przydrożnych austriackiego towarzystwa ludoznawczego w Wiedniu świadczyły o uznaniu Jego głębokiej wiedzy i umiejętności.
Działalność Zmarłego była zawsze doceniana, o czym świadczą posiadane przez
Niego odznaczenia państwowe, resortowe i wojewódzkie, a także nagroda im. Oskara Kolberga, którą otrzymują wybitni twórcy ludowi jak również ludzie zasłużeni
dla popularyzacji twórczości ludowej.
W zmarłym dr. Stanisławie
Błaszczyku etnografia wielkopolska
straciła wybitnego znawcę kultury ludowej.
Zbigniew TOTOński
NAJWAZNIEJSZE
DANE
Z :lYCIORYSU
DRA
STANISŁAWA
Wykształcenie:
1918-1920 gimnazjum w Głogowie (Dolny Sląsk)
1920-1926 gimnazjum w Rawiczu - matura
1926- 1930 Uniwersytet
Poznański - studia z zakresu historii
i historii sztuki
1932
magisterium - filologia polska (literatura XVII w.)
1933
dyplom nauczyciela szkół średnich
1950- 1952 Uniwersytet Poznański - studia z zakresu etnografii
kresu antropologii, etnografii z etnologią i prehistorii
1971
doktorat z zakresu etnografii (specj. sztuka ludowa)
BŁASZCZYKA
literatury
polskiej
magisterium
z za-
Zatrudnienie:
1930-1939 Korpus Kadetów w Rawiczu, nauczyciel
1939
ewakuowany z Korpusem Kadetów do Lwowa
1940- 1941 po powrocie ze Lwowa - robotnik i taksator artykułów rolnych niemieckiej firmy powierniczej w Wolsztynie
111
.•1
maj - czerwiec: w więzieniu śledczym Gestapo w Kościanie
1941 - 1945 kasjer i księgowy w hurtowni kolonialnej i fabryce wód mineralnych
w Wolsztynie
1945
od marca: organizator i p.o. dyrektor gimnazjum i liceum w Wolsztynie do powrotu przedwojennego dyrektora
1945
od maja do lipca nauczyciel gimnazjum i liceum w Lesznie
1945- 1946 od lipca: organizator i dyrektor gimnazjum i liceum oraz szkoły handlowej w Zielonej Górze
1946- 1948 organizator i dyrektor gimnazjum w Lubniewicach
(Ziemia Lubuska)
dla sierót po nauczycielach
1948- 1949 nauczyciel gimnazjum w Szamotułach
1950-1975 kierownik Oddziału Etnograficznego
Muzeum Narodowego w Poznaniu
Zatrudnienie
192~
1945
1949
dodatkowe:
Informator na Powszechnej Wystawie Krajowej w dziale szkolnictwa
artystycznego
pracownik
naukowy
Instytutu
Badania
Starożytności
Słowiańskich
Uniw. Pozn. - praca dorywcza
współorganizator
jako wolontariusz
działu etnograficznego
Muzeum
Wielkopolskiego (późn. Muz. Nar.)
22 Lud t. LXXIII
338
1952 i 1953
1954 - 1954
1960 -1987
1974 - 1978
1982 -1989
instruktor
na obozach etnograficznych
dla studentów w Ostrołęce
badania dla Polskiego Atlasu Etnograficznego
wykłady zlecone z zakresu sztuki ludowej i muzealnictwa
dla studentów etnografii DAM w Poznaniu
wykłady z zakresu sztuki ludowej dla studentów
etnografii Uniwersytetu we Wrocławiu
konsultant muzeum skansenowskiego
na Lednicy
Członkostwo:
Polskie Tow. Ludoznawcze
Poznańsltie Tow. Przyjaciół Nauk (członek Komisji Etnologicznej i Wydziału Nauk
o Sztuce)
Komisja Weryfikacyjna
Twórców Ludowych przy Ministerstwie
Kultury i Sztuki
Redakcja międzynarodowego
czasopisma etnograficznego i folklorystycznego DEMOS,
Berlin-Drezno
Zespół do badań pomników przydrożnych austriackiego towarzystwa ludoznawczego
w Wiedniu (Arbeitagemeinschaft
fur Bildstock- und Flurodenkmalforschung)
Rada Naukowa Muzeum Narodowego w Poznaniu
Rada Naukowa Muzeum Narodowego Rolnictwa w Szreniawie
Rada Muzealna Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
Wojewódzka Rada Ochrony Dóbr Kultury w Lesznie
Terenowa
Artystyczna
Komisja Kwalifikacyjna
Spółdzielczego
Zrzeszenia Rqk:Jdzieła Ludowego i Artystycznego w Poznaniu
Udział w pracach
1952
1953 - 1976
1962-1965
1965 - 1968
1970 - 1976
1976 - 1979
1979 -1982
1985
PTL:
członek zarządu oddziału w Poznaniu
prezes i viceprezes oddziału PTL w Poznaniu
członek Gł. Komisji Rewizyjnej PTL
przewodniczący Gł. Komisji Rewiz. PTL
zastępca skarbnika Zarządu Gl. PTL
skarbnik Zarządu Gł. PTL
członek Sądu Honor. PTL
członek honorowy
PUBLIKACJE
STANISŁAWA
BŁASZCZYKA
1933
1. Staropolski
przekład
"Prace polonistyczne
nr 5 Poznań 1933, 92 str. Resume!
"Sylwi"
wersy te tu Poznańskiego"
Mairet'a.
Studentó\'1
Ur,j-
1934
2. Sur une traduction
Comparee"
en polonais
de la SYLVIE
de Mairet.
"Revue de Litte;-aturf
14 1934 nr 1, s. 181 - 183
1935
3. Boże Męki
nad Baryczq
Olobokiem.
"Kuryer
Literacko-Naukowy"
1935 nr -IS.
s. VIII - X, ilustr.
1937
4. Wielkopolscy
świqtkarze.
"Prosto z mostu", r. 3, 1937 nr 7, s. 5 il.
i rzeźbiarz. "Prosto z mostu", r. 3, 1937 nr 29, s. 5
(w obronie M. Rożka nnonimowo. Wyjaśnienie tamże nr 34 s. 3)
5. Sekwestrator
1938
6. Na
300-lecie
miasta
"Orędownik
Rawicza.
Rawicki",
r. 20, 1938 nr 68
1939
7. Dorobek
rzeźbiarski
świątkarza
Franciszka
Nowaka
z Raszew.
"Kronika
Go-
stYl1ska", t. X nr 8. 1939, s. 113 -120, ilustr.
1946
8. Zabezpieczaj'.rty
"Przyjaciel
cyjny" (Powiatowy), Kościan 1946 nr 1 - 4
dzieŁa sztuki.
Ludu -
Biuletyn
Informa-
Przewodnik.
Poznań
1952. Mu-
ludowej.
1952
9. Dzial
Kult1try
i Sztuki
Ludowej
zeum Narodowe w Poznaniu,
w
Rogalinie.
ss. 103, tabI. 32, ilu str.
1953
10. Z dzia/.alno.ki
152
etnografów
11. Sprawozdanie
z działalności
poznańskich.
"Z Otchłani
Wieków"
Poznańskiego
Pol.
1953 z. 4 c
J 50 -
1954
znawczego
za rok
z
12. Sprawozdanie
Działu
Kultury
Oddziału
Towarzystwa
L1:do-
1953: "Lud" t. 41 s. 1253 - 1254
dzial.alno.~ci
i Sztuki
Muzeum
Ludowej.
Narodowego
w
Poznaniu
w
zakresie
"Lud" t. 41 s. 1178 - 1183
1956
13. KiUw
UWGa
o wielkopolskiej
sztuce ludowej.
Pięć lat na szlakach
nych. Polskie Towarzystwo Turyst.-Krajoznawcze,
Poznań 1956
14. Uwagi
na marginesie
badań
w r. 1953 według
wadzonych
terenowych
nad
kwestionariusza
rolnictwem
nr
i hodowlą
1 Polskiego
ficznego ... Lud" t .42: 1955 cz. 2, 1956 ss. 913 - 922, tab.
15. Sprawozdanie
Oddziału
PTL w Poznaniu
(1.L1954 - 30.VL1955
Atlasu
ttLrystyczprzeproEtnogw-
r.). "Lud"
t. 42:
1955 cz. 2, 1956 ss. 955 - 957
16. Ludowe
oblicze
Poznania.
"Dziesięć
Wieków
Poznania,
Warszawa
1956 t. III
s. 265 - 269, ilustr.
1957
z Grabonoga (pow. Gostyń). "Studia Muzealne" nr 3, Poznall
1957, s. 124 - 140, ilustr. res. dodatek s. 9 -10
18. [Rec.] Sztuka ludowa
Warmii
i Mazur. Informator
po wystawie
obja.zdowej.
opr. A. Klonowski, 1953. "Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza", t. III, zesz. 2, 1957, s. 320 - 321
17.
Kapliczka
ludowa
1958
1958 nr 5 ss. 13 - 15, ilustr.
"Polska Sztuka Ludowa"
1958 nr 1 ss. :3- 36, ilustr. mapa. Sum. dodatek s. 1 - 3
19. Wielkopolskie
20. Rzeźbiarze
obrazki
ludowi
na szkle.
poludniowej
"Ziemia"
Wielkopolski.
r. 12,
340
21. Dział Kultury
i Sztuki Ludowej
t. 43 (1956), 1958 liS. 382 - 387
Muzeum
w Poznaniu.
Narodowego
"Lud"
nabytków
etnog'raficznych.
Muzeum Ziemi Kaliskiej, Kalisz 1958,
Katalog ze wstępem W. Klepandego, ss. 4 -16, 6 ilustr.
23. Muzeum w Pyzdrach.
"Muzealnictwo" nr 7 - 8, Poznań 1958, ss. 74 - 76, il.
22. Wystawa
1959
24. Z badań nad budownictwem
ludowym
na pograniczu
wielkopolsko-lubuskim.
"Prace Działu Etnografii IHKM PAN", zesz. 3, Warszawa 1959 ss. 123 -149,
ilustr., mapa
25. Les sculptures populaires du musee de Poznań. "Ethnographica l, (1959), Moravske museum v Brne, s. 118 -126, ilu str.
26. Une exposition
de peinture et de sculpture. "Ethnographica" I (1959) Moravske
museum v Brne, s. 260
1960
[w:] "Kultura ludowa Wielkopolski" t. l, Poznań 1960, ss. 563 - 650,
ilustr., Sum., Rez.
28. Garncarstwo.
[w:] "Kultura ludowa Wielkopolski" t. l, Poznań 1960, s. 437 - 469,
ilustr., Sum., Rez.
27. Plastyka.
1961
ludowa Ziemi Kaliskiej
w świetle badań terenowych.
wieków Kalisza", t. 3, Kalisz 1961, s. 385 - 459, iI., Rez., Sum.
29. Kultura
30. Zwierciadlo
życia
wsi.
Na marginesie
w Muzeum
wystawy
"Osiemnaście
Narodowllm
w Po-
znaniu. "Gazeta Poznańska" - Magazyn 1961 nr 160
31. Wielkopolska
sztuka ludowa.
Sierpień - wrzesień
1961. Koszalin.
rodowe w Poznaniu,
M. Sikory
32. Sztuka
znad
Warty.
Muzeum w Koszalinie,
"Koszaliński
Muzeum Na1961, 24 str. tabI. Słowo wstępne
Głos Tygodnia",
dod. do "Głosu Koszaliń-
skiego 1961, nr 210
1962
(Z okazji 50-lecia zbiorów ludoznawczych).
"Gazeta
Poznańska - Magazyn", 1962 nr 118
34. Dzieje poznańskich zbiorów etnograficznych.
Ziemia Nadnotecka 1962 nr 6
35. Zagroda
wybraniecka
w Russowie.
"Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza" (13), 1962, t. VII, zes. l, s. 47 - 85, ilustr. i rysunki
36. [Ree.] Katalog wystawy pamiątkarstwa
Warmii
i Mazur, Olsztyn 1957. "Studia
i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza" (13). 1962. t. VII, zesz. 1,
s. 369 - 371
37. [Rec.] T. Seweryn, Kapliczki
i krzyże przydrożne
w Polsce, Warszawa 1958.
.Studia i Mater. do Dziejów Wielkopolski i Pomorza" (12), 1962, t. VII, zesz. 1,
s. 405 - 408
38. [Rec.] Warmińska rzeźba ludowa. Katalog wystawy oprac. H. Skurpski i F. Klonowski, Olsztyn 1958. "Studia i Mater. do Dziejów Wielkopolski i Pomorza"
(13), 1962, t. VII, zesz. 1. s. 415 - 418
33. Skarbiec
ludowej
kultury.
39. Wystawy
wielkopolskiej
1963
"Muzealnictwo"
sztuki
ludowej
w
Poznaniu,
1963 nr 11, s .123 - 130. iI., Res.
Koszalinie
i Lublinie.
341
40. Wystawa
współczesnej
twórczości
ludowej
Wielkopolski
Poznań
(katalog).
1963, ss. 32, ilustr. Słowo wstępne T. Peksy
1964
41. Eksponaty
dolnośląskie
i opolskie
w zbiorach
Muzeum
Narodowego
w Pozna-
"Prace i Materiały Etnograficzne" 1964, t. 23, s. 619 - 631, ilustr., rys.
42. Stolarstwo.
[w:] "Kultura ludowa Wielkopolski", t. 2, Poznań 1964, s. 465 - 498,
ilustr., rys., bibliogr., Rez., SUrn.
43. Kultura
wielkopolskiego
ludu. "Lite'ratura Ludowa" 1964, r. 8 nr 112, s. 9 - 13,
ilustr.
44. Pamiętnik
podróży
do Ziemi Swięte; Józefa Wawrzynczaka.
"Literatura
Ludowa" 1964, nr 112, s. 96 - 103.
niu.
1965
45. Jadwiga
Szeptycka
i Zofia
"Literatura
Szembekówna.
Ludowa"
1965, r. 9
nr 2/3, s. 23 - 34, ilustr.
46. Sztuka
starożytnego
47. Zagadkowa
"Gazeta Chłopska" 1965, nr 31
"Literatura Ludowa"
Meksyku.
scena na kaflu
kościańskim.
1965, r. 9 nr 2/3,
s. 52, ilustr.
1966
48. Wielkopolski
lU" 13, s.
49. Wystawa
haft
ludowy
na
wystawie
"Muzealnictwo"
poznańskiej.
1966,
125 - 132, ilustr., Res.
sztuki
starożytnego
Meksyku
w Poznaniu.
"Etnografia
Polska"
1966,
t. 10, s. 487 - 490, ilustr.
1967
50. Przemiany
kulturowe
wsi
dolnoślqskiej
w
okresie
XX-lecia
PRL.
..Muzeal-
nictwo" 1967, nr 14, s. 90 - 98, ilustr., Res.
Ul68
51. (Rec.] J. Grabowski,
Sztuka ludowa fOTm'll i region'll w Polsce. Warszawa
1967, Arkady. [w:] "Nurt" 1968 nr 2, s. 45 - 46
52. Poznańskie
obrazy z litografiami.
"Polska Sztuka Ludowa" 1968 nr 4, s. 171180, ilustr., Sum., Rez.
1969
starożytnego
Meksyku. Katalog wllstaW1/ oprac. S. Blaszczyk i M. Kwaliaszwili, Poznań-Bytom
1969. (Słowo wstępne J. Ligęzy, Kultura
starożytnego
Meksyku - M. Frankowskiej), ss. 46, ilustr., mapa
53. Sztuka
54. WlIstawa
pokonkursowa
współczesne;
sztuki
ludowej
Wielkopolski,
czerwiec
1969 (katalog), Poznań, Pałac Kultury,
ss. 26, ilustr., Słowo wst. M. Prill
55. Zbiory
realiów
w świetle zadań Muzeum
Rolnictwa
w Szreniawie.
"Rocznik
Muzeum Rolnictwa w Szreniawie" 1969 t. l, s. 181 -186
56. [Omów.] "Literatura
Ludowa" 1957 - 1967 (Volksliteratur-Folklore).
"Demos",
Berlin 1969/2, s. 135 - 142
57. Rzeźby mistrza
Gliwicza
czy Pawła
Brylińskiego.
"Studia Muz,ealne" nr 7,
Poznań 1969, s. 99 - 109, ilustr., Zsfg.
58. Wissenschaftliche
-Kii.Stenland)
Tagung
in Słupsk.
zu Fragen
der
Volkskultur
in
"Demos", Berlin 1969/3, s. 274 - 275
Pomorze
(pommern-
342
59. Współczesne
w dyskusji
malarstwo
ludowe.
Materiały
z
Lublin
konferencji.
1969, głos
s. 17 - 19 i 23
Tagung unter
dem Thema "Die Folklore
im gegenwartigen
Poznań 16 -17.6.1969. "Demos", Berlin 1969/4, s. 393 - 395
61. Sztuka
ludowa
jako
przedmiot
badań
etnograficznych.
"Lud" t. 53, 1969,
s. 332 - 344
62. O plastyce widowisk
folklorystycznych.
"Teatr Ludowy" 1969, zesz. 12, s. 8 - 10
60.
Gesamtpolnische
Leben",
1970
63.
Sztuka
starożytnego
Meksyku.
lias zwili, Poznań-Szczecin
tura
64. Rola
starożytno
Meksyku
folkloryzmu
65. Współczesne
w
-
przeobrażenia
dyskusji
przeobraże{t
oprac. S. Blaszczyk i M. KwaSłowo wst. W. Filipowiak, Kul-
sztuki
[w:] "Folklor w ży-
ludowej.
Poznań 1970, s. 47 - 65
ska Sztuka Ludowa"
66. Głos
wystawy
1970. Wznowienie.
M. Frankowska
w procesie
ciu współczesnym",
Katalog
sztuki
ludowej
(Z bada?'t nad
"Pol-
folldoryzmem).
1970 nr 3/4, s. 131 - 143, Hustr.
"Aktualne
problemy
ludowej
twórczości
i opieki
w Polsce". "Polska Sztuka Ludowa" 1970 nr 3/4, s. Hi4 - 168
67. Pomniki
ludowej
plastyki
przydrożnej
w rysunkaclt
Wiktora
nad
niq
Gosienieckiego
i Jana Wronieckiego.
"Studia Muzealne" nr 8, Poznań 1970, s. 88 - 106
68. [Rec.] Tomasz Skorupka,
Kto przy Obrze, temu dobrze. Poznań 1967, "Studia
i Materialy do Dziejów Wielkopolski i Pomorza", 1970 t. 10, zesz. l, s. 190 -194
69. Gegenwiirtigen
n.
Leben
(Material
der gesa.mtpolnischen
wissenschaftlichen
Kon-
Poznań 1970. "Demos", Berlin Hl70/3, s. 267 - 268
[Omów.] "Literatura
Ludowa" 11 (1967- 68), nr 4 - 6. ,.Folklor warszawski"
(Folldore von Warschau). "Demos", Berlin 1970/4, S. 318 - 319
ferenz
in
Poznań
1969),
1971
72. Drzeworyty
wielkopolskie.
"Polska
Sztuka
Ludowa"
1971 nr :l, s. 131- 154,
ilustr., Sum., Rez.
1972
'73. Skansen
Wielkopolski
w
"Muzea skansenowskie
Sum.
Szreniawie
-
założenia
naukowo-programowe.
[w:]
w Polsce". Pozna:i'l 1972, s. 275 - 309, i1ustr., Rez., Res.,
rzeżba kultowa
w Wielkopolsce.
,.Polska Sztuk:! LudGw~" 1972 nr 2,
s. 69 - 82, ilustr., Sum., Rez.; nr 3, s. 131 - 152, ilustr., Sum., Rez.
75. Konferencja
redakcji
czasopisma "Demos"
poświ-:;cona nowcj
klasyfikacji
systematycznej
prac etrwgraficznych.
"Lud" 1972 t. 56, s. 257 - 360. [Wspó!autor:
Anna Kutrzeba Pojnarowa]
74. Ludowa
1973
1973. Katalog
76. Czerwiec
wystawy
Wstęp
pokonkl:.Tsowt':!
wie:;.:cp.
s:::tuki
lwI.
WS;Jomnienie
po.'imlc~tnc
[oraz]
WY]:GZ
mas~czyk,
liof/u,cQW
s. 4 - 8
77. Tadeusz
Wróblewski
(1914 - 1972).
blikacji.
"Lud" t. 57, 1973, s. 399 - 404
78. Był duda, miał
dudy... Wypowiedzi:
Linette,
"Nurt" 1973 nr 6, s. l, 16 - 19, ilmLr. (v.;idkol'o1. f;zt.uka lud.)
Dokumentac.ii
'1 Informacji
EtnoQ1'a.ficzncj
PTL w Loclzi (Zcntrum
Maksymilian
79. Ośrodek
Stanisław
pu-
Prill.
fiir
ethnographische
scha.ft Volkskundlichen
Dokumentation
'Unci Injormaticn
dCJ' Polnisdten
Gesell(PTL) in Łódź. "Demos", Berlin 197'ł/1. s. 116- 118
343
80.
(Omów.]
Franciszek
Pawęski,
Polskie
81.
10mów.]
Literatura
[= Folklore].
muzealnictwo
Poznań
nische
Naturkunde-Museumswesen),
s. 241 - 242
Ludowa.
Dwumiesięcznik
Wissenschajtlicheliterarische
(Das polBerlin
3/1973,
przyrodnicze
"Demos",
1970.
naukowo-literacki
Zweimonatsschrift)
(Volkslite-
Nr. 1
(XVI), Verlag PTL, Wrocław Jan.-Febr.
1972, 4 ein- und mehrfarbige
Abb.
"Demos", Berlin 3/1973, s. 279 - 280
82. [Omów.] Józef
Milka,
Kamienne
pomniki
średniowiecznego
prawa.
Krzyże
pokutne.
(Steinerne
Denkmiiler
mittelalterlichen
Rechts. Siihnekreuze).
\Vroclaw 1968, 24 s. 23 Abb, 2 Zeichnungen. "Demos", Berlin 4/1973, s. 386 - 387
ratur
1974
83. Sztuka
ludowa
regionu
wielkopolskiego
"Ruch", Vłarszawa
formacyjnym na obwolucie)
znaniu.
84. Wiel/capolska
sztuka
ludowa.
1974.
ze zbiorów
(9 pocztówek
Wystawa
Muzeum
jubileuszowa,
dziernik
1974. Muzeum Etnograficzne
oddz.
ss. 25, ilustr. Wspólautor: Zofia Grodecka
Narodowego
wielobarwnych
Muzeum
Poznań
Narodowego
w Po-
z tekstem
wrzeswn
in-
- paź-
w Poznaniu,
85. Miejsce Skulska w historii
polskiego
malarstwa
ludowego.
"Rocznik Wielkopolski Wschodniej" 1974 t. 2, s. 161 - 183, ilustr.
86. Sprawozdanie
z międzynarodowej
konferencji
czasopisma "Demos", poświęconej wdrażaniu
jednolitej
klasyfikacji
prac etnograficznYCh
i folklorystycznych,
1973. "Lud" t. 58, 1974, s. 330 - 332. (Współautor:
Anna Kutrzeba-Pojnarowa]
In. Wystawa "Wielkopolska
Sztuka Ludowa"
ze zbiorów Muzeum Etnograficznego,
oddzial
MlL.zeum
Narodowego
w
Poznaniu,
T,.zcianka
lipiec - wrzesień
1975.
Wyd. Muzeum im. W. Stachowiaka w Trzciance. Folder 6 str.
88. [Omów.] Longin
Malicki,
Kociewska
sztuka ludowa (Die Volkskunst
von Kociewie), Gdańsk 1973. "Demos", Berlin 111975, s. 58
fl9. fRee.] Barbara
Kolodziejska,
Rzemiosło garncarskie
w Zielonogórskiem.
PWN,
Warszawa-Poznań
1973. "Lud" t. 59, 1975, s. 228 - 232
9U. [Rec.] Longin Malicki,
Kociewska
sztuka ludowa, Gdańsk 1973. Wyd. Muzeum
Narodowego w Gdańsku. "Lud" t. 59, 1975, s. 235 - 233
91. [Omów.] ,'polska Sztuka Ludowa"
(Polish Fol/c Art), an illustrated
quarterly
(1969 -1972).
Publishers, The Institute of Art of the Polish Academy of Sciences. Editor: Aleksander Jackowski, "Ethnologia Polana" vol. 1: 1975, s. 206 - 210
92. [Omów.] Barbara
Kołodziejska,
Rzemiosło
garncarskie
w Zielonogórskiem
(Tópferhandwerk
im Gebiet von Zielona Góra), Warszawa-Poznań
1973, 212 s.
29 ABB. "Demos" 2/1975, s. 145.
93. [Omów.] Edward
Ozgowicz,
Śląska rzeźba ludowa
w drewnie
(SchWsische
volkstiimliche
Ilolzbildhauerei),
Wrocław 1973, 42. S. 101 Abb. "Demos", Berlin
2/1975, s. 148.
94. Konferencja
plenarna
Redakcji
kwartalnika
DEMOS. Poznań-Błażejewko
910 X 1974 r. "Lud" t. 5D, 1975, s. 302
95. Ludowa
plastyka
kultowa
w Wielkopolsce.
Poznań: Muzeum Narodowe 1975,
217 (4) str. ilmtr. Bibliogr. Res. Zsfg.
96. [Omów.] Herbert
Dąbrowski,
Chalupa
bytowska
w świetle
badań architektonicznych w latach 1968 - 1970 (Das Bauernhaus
im Gebiet von Bytów im Lichte
der Architekturforschung
1968 - 1970). "Koszalińskie
Zeszyty Muzealne" 2 (1972),
s. 116 -141, 20 Abb, l Karts. "Demos", Berlin 411975, s. 340 - 341.
344
1976
97. Ludowość
w
rękodzielnictwie.
Materiały
na
krajową
konferencję
poświęconą
Poznań 1976. Wydawn. Centralnego Zarządu Rzemiosła w Warszawie, s .13 - 21
98. Wiesława
Cichowicz
(l886 -1975). (Wspomnienie
pośmiertne).
"Lud t. 60 1976.
s. 368 - 370
99. ZOfia
Szembekówna
(l885 -1974). (Wspomnienie
pośmiertne).
"Lud" t. 60,
s. 370 - 373
100. [Omów.] St. Blaszczyk, Miejsce Skulska w historii polskiego malarstwa
ludoproblematyce
wego
(Die
rzemiosł
Stellung
artystycznych.
von
Skulsk
in
der
Geschichte
der
polnischen
volkstiim-
"Rocznik Wielkopolski Wschodniej" 2 (1974), S. 161 - 183. "Demos", Berlin 3/1976, s. 220 - 221
101. [Omów.] Halina Cękalska-Zborowska,
Wieś w malarstwie
i rysunku
naszych
artystów
(Das Dorf in der Malerei
und Zeichnung
unserer
Kunstler),
Warszawa 1974, 316 S., 152 Abb. 8 farbige Tafełn. "Demos", Berlin 3/1976, s. 221222
lichen
Malerei).
1977
102. [Ree.]
und
Rudolf
Weinhold,
des Weinbaus.
Edition
Vivat
Bacchus.
Leipzig
Eine
1975. "Lud"
Kulturgeschichte
des
Weines
t. 61 1977, s. 261 - 264
103. [Rec.] Jan Bujak, Muzealnictwo
etnograficzne
w Polsce (do roku 1939). "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu
Jagiellońskiego"
413. "Prace Etnograficzne", z. 8.
Kraków 1975. "Lud" t. 61 1977, s. 267 - 270
104. [Ree.] Sofia KovaceviCova,
Knizny
drevorez
v ludovej
tradicii.
Tatran. Bratysława 1974, "Lud" t. 61, 1977, s. 267 - 278
105. ,[Rec.] L. Malicki,
Kociewska
sztuka
ludowa;
Gdańsk
1973 . .,Polska Sztuka
Ludowa" 1977 nr 4, s. 246 - 248
1978
na wielkopolskich
malowidłach
koś[w:] Tradycja i przemiana.
"Studia nad dziejami i współczesną kulturą ludową". Uniwersytet
im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Seria Etnograficzna Nr 9, Poznań 1978, s. 187 - 195, ilustr.
107. [Omów.] S. Blaszczyk,
Ludowa
plastyka
kultowa
w Wielkopolsce
(ReligiOse
Volksplastik
in Grosspolen
Vart
plastique
cultuel
de type populaire
en
Grande Pologne), Poznań 1975, 220 S. 97 Abb. auf Tafeln (== Monografie Muzeum Narod. w Poznaniu XIV). "Demos". Berlin 3/1978, s. 207 - 208
108. Twórczość
ludowa i pamiątkarska
Pomorza Srodkowego,
Koszalin
1978. Wstęp
s. 3 -7. [Inni autorzy: Z. Szulc, H. Ostrowska-Wójcikowa,
A. M. Mosiewicz]
106. Karczmarki
i pijanice
w mocy
diabla
cielnych.
1979
i kultury
ludowej
Wielkopolski,
t. I, 1979. PAN Oddział w Poznaniu. Seria: Etnografia t. II. Mapy i komentarze na tematy: 11) Znaczenie
wyrazu
"Babula";
37) Nazwa foremki do masła; 39) Nazwa stołka do wyciskania sera; 47) Nazwa pieca do gotowania;
48) Nazwa daszka nad paleniskiem
pieca do gotowania;
50) Nazwa pojemnika
w piecu do grzania wody; 87) Znaczenie wyrazu
"kwas";
92) Nazwa zupy z ziemniaków;
99) Nazwa chudego
mięsa; 100) Znaczenie
wyrazu
"chabas";
102) Nazwa surowego tłuszczu gęsiego; 103) Znaczenie
wyrazu
"okrasa";
105) Nazwa galarety z nóżek; 106) Znaczenie wyrazu "kiszka";
112) Lokalizacja
i nazwa urzqd:::enia do wcdzenia
109. Atlas
języka
345
110. Współpraca z redakcją
"Demos". Uwagi po konferencji
w Lubljanie.
"Lud"
t. 63,s. 369 - 373.
Ill. Problemy dokumentacjt
t informacji
etnograficznej
w Polsce. Autorzy: Stanisław Blaszczyk, Ewa G. Karpińska, Bronisława Kopczyńska-Jaworska,
Teresa
Zakrzewska. "Lud" t. 63, s. 235 - 252
112. [Omów.] Józef Grabowski,
Sztuka ludowa.
Charakterystyki
porównania
odrębności (Volkskunst,
C/tarakteristik
Vergleiche
Besonderheiten).
Warszawa 1977. 330 S. 153 Abb., dafon 7 farbig. "Demos", Berlin 4/1979, s. 2!H- 273.
1980
113. [Omów.] Atlas
domowe,
języka
Pożywienie
Hauswirtschajt,
i kultury
(Atlas
zur
Nahrungswesen),
ludowej
Sprache
Tom I: Gospodarstwo
Grosspolens. Band I:
1979. "Demos", Berlin 4/1980, s. 206
Wielkopolski
und
Wrocław
Volkskultur
1981
in Polen. [w:] ,,3. Internationale
Tagung fur Bildstock- und
Flurdenkmalforschung"
18 - 21 Juni 1981. S1. Georgen am Langsee, Karnten.
Verein fur Volkskunde, Arbeitsgemeinschaft
fur Bildstock und Flurdenkmalforschung. Wien. s. 5 - 6
116. Wielkopolski
słownik
biograficzny.
PWN,
Warszawa-Poznań
1981. Hasła:
Cichowicz
Helena s. 115; Szachowski
Władysław
s. 692; Szembekówna
Zofia
s. 737 - 738; Szeptycka Jadwiga s. 738
117. Austriacki
zespół do badań pomników
przydrożnych.
"Lud" t. 65, 1981, s. 348349
118. [Omów.] Istvan Szilagyi, Architektur
der ungarischen
Kalvarien
(Architektura
węgierskich
kalwarii).
[w:] "Acta Technika Academiae Hungaricae"
t. 88,
1979, s. 185 - 205. "Lud" t. 65, 1981, s. 315 - 316.
115. Mariazell-Bildnisse
1982
119. Wiejski
rzeźbiarz
Józef
(1837 - 1930). Wydawn.
Glanc
nie. Strzelno 1982, ss. 16, ilustr.
120. [Omów.] Stanisław Blaszczyk, Karczmarki
i pijanice
Oddziału PTTK w Strzelw mocy
diabła
(Schank-
In: "Tradycja i przemiana. Studia nad dziejami i współczesną kulturą ludową (Tradition und
Verandering. Studien zur Geschichte und zur gegenwartigen
Volkskultur)"
(= Uniwersytet
im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Seria Etnograficzna,
Nr 9), Poznań 1978, S. 187 - 195, 4 Abb. Demos, Berlin 1/1982, s. 53
wirtinnen
121. Pokutne
und
Sćiuferinnen
pomniki
kamienne
in
der
Hand
województwa
des Teufels).
leszczyńskiego
w
świetle
dawnego·
[w:] "Rocznik Leszczyński" t. 6, Poznań 1982,
s. 99 -123, ilustr. [Omów.] I. Kabat "Demos" 2/1987, poz. 164
122. Atlas języka i kultury
ludowej
Wielkopolski
t. III, 1982. PAN Oddział w Poznaniu. Seria: Etnografia T. IV. Mapy i komentarze:
269) Łopata do kopania
ziemi; 288) Drqżki i nosidła do siana; 289) Nazwa drqżków
i nosideł do siana~
293) Nazwa beleczek podłużnych
dawnej
brony drewnianej;
294) Nazwa beleczek poprzecznych
dawnej
brony drewnianej;
295) Nazwa żelaznych zębów
dawnej brony drewnianej;
316) Bronowanie
wzdłuż skiby; 317) Nazwa bronowania w poprzek skiby; 318) Nazwa bronowania
na ukos do skiby; 333) Nazwa
ostatniego pokosu zboża; 334) Nazwa pojedynczych
kłosów nie skoszonych przez.
nieuwagę; 335) Kobieta odbierajqca
i wiqżąca zboże za kosa
prawa,
zwyczajów
i legend.
346
123. [Omów.] (recenzja): Antoni
Kroh:
Współczesna
rzeźbia
ludowa
Karpat
Polskich (Die gegenwćirtige
volkstiimliche
Bildhamerei
in den Polnischen
Karpathen),
Wrocław, Warszawa 1979. "Demos", Berlin 3/1982, p. 206, s. 159-160
124. [Omów.](recenzja):
Kazimiera
Zawistowicz-Adamska,
Polska
sztuka
ludowa.
Stan wiedzy - Prace badawcze - Opieka i upowszechnienie
(Polnische Volkskunst. Wissenstand
- Forschungen-Pflege
und Verbreitung).
Łódź 1976, 164 s.,
73 il. Ł.S.E. XVIII. "Demos" 4/1982, p. 332, s. 238
125. KrucYfiksy
kujawskiego
rzeźbiarza
Józefa
Glanca.
"Pol. Sztuka Lud." rok
XXXVI, 1982, nr 1 - 4, s. 79 - 86
1983
126. [Rec.] Josef Lanz, Krippenkunst
in Schlesien.
Verlag. [w:] "Lud", t. 67, 1983, s. 312 - 316
Marborg
1981, N. G. Ekwert
1984
127. Dziewięćdziesięciolecie
czeskiego
muzeum
rolnictwa
(ZemediHskeho
muzea).
"Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa w Szreniawie", tom 14. 1984, Państw.
Wydawn. Rolnicze i Leśne, Oddz. w Poznaniu, s. 319 - 321
127a. Pomniki
pokutne
na pograniczu
wielkopolsko-ślqskim
(Referat wygłoszony
19.5.1981. "Sprawozdania
nr 19 - 99 za 1979-1981".) Wydział Historii i Nauk
Społecznych. Pozn. Towarzystwo Przyjaciół Nauk 1985, s. 83 - 85
128. Rzeźby
Pawła
Brylińskiego
[w:] "Dawne Świątki
Wielkopolskie.
Muzeum
Archidiecezjalne,
Oddział Sztuki Ludowej, Poznań 1985, s. 5 - 12. (Katalog
wystawy)
1986
129. Dlaczego
130.
Twórczość
miki
"Wprost" 1986 nr 23 (8.6.86), s. 25 - 26
i amatorska
[w:] Radość tworzenia
Średzkie SejŚroda Wlkp. 1986, s. 5 - 16
zobrazowanie
regionu międzyrzeckiego.
"Lud", t. 70, 1986, s. 232-
Skansen?
profesjonalna
Kultury.
131. Etnograficzne
238
132. Rzeźbiarski
trud
majstra
Andrzeja
Majchrzaka,
Poznań-Gostyń
1986. Wydawcy: Gostyńskie Towarzystwo Kulturalne
i Muzeum w Gostyniu, stron 32,
ilustracji 18 + 2 na okładce
133. Atlas języka i kultury
ludowej
Wielkopolski,
t. IV, 1986 PAN Oddz. w Poznaniu, Seria: Etnografia T. V. Mapy i komentarze. Mapa pomocnicza 10) Typ
przestrzenny
miejscowości, Mapa pomocnicza
11) Typ społeczno-gospodarczy
zbadanYch miejscowości;
387) Znaczenie wyrazu obora; 388) Znaczenie wyrazu
chlew;
391) Nazwy ogólne żywego inwentarza;
392) Handel i hodowla koni
w latach
1920 - 1980; 393) Hodowla
owiec;
394) Proces zaniku hodowli
kóz;
398) Wiek konia wdrażanego
do pracy; 419) Kaczor (w'ymowa); 423) Zawalania
przy pędzeniu
krów;
424) Zawołania
na krOwę przy dojeniu;
425) Zawołania
na kury; 426) Zawalania
na kaczki; 427) Zawołania
na gęsi; 436) Nazwy ula ze
słomy. Dodatkowe materiały bez mapy: 5) Znaczenie wyrazu
stajnia;
6) Osoby
wdrażające
konie do pracy;
8) Nazwy rodzenia zw£crzqt domowych
1987
134. Muzeum
skiego.
Ludu
Polskiego
"Etnografia
w
Poznaniu
według
koncepcji
Eugeniusza.
Frankow-
Polska", t. XXXI: 1987, z. 2, s. 61 - 76, 2 ilustr .. stres?cz. ang.
347
1988
135. Wywiad
na
temat
Wielkopolskiej
Sztuki
Ludowej
przeprowadziła
ze
mną
"Przewodnik
Katolicki" 1988 nr 13 - 14 (27 III - 3 IV 1988),
s. 3 - 9. Tytuł: A sztuka zawsze tu była
136. [Rec.] lIans Joachim Schauss, Es kommt alles aus mir selbst. Begegunngen
mit polnischen
Volkskunsstern.
"Pol. Sztuka Ludowa" r. XLII: 1988, nr 1 - 2,
s. 132 - 133
Ln. [Omów.] Stanislaw Blaszczyk: Rzeźbiarski trud majstra Andrzeja Majchrzaka
(Das bildhanorscheschaffen
des Meisters Andrzej
Majchrzak)
Poznań-Gostyń
1936, 32 S. 18 Abb auf TafeIn 2 Abb auf den Umschlag. "Demos" 4/1988,
poz. 384
Alicja
Drzewińska.
1989
i33. Zbój ze Strzelna. "Przegląd Wielkopolski". R. III: 1989 nr 1 (7), s. 38 - 41, 3 iI.
139.• Hlas jr;zyka i kultury
lttdowej
wielkopolski
t. V Transport,
mapy: mapy
po'nocnicze, seria etnografia t. VI PAN Oddz. w Poznaniu
mapy pomocno 442, 44:3, 44"1,458, 459, 462, 463, 464, 465, 466, 477, 478, 479, 494,
495, 496, 497, 510, 511
oraz komentarze do map o numeracji j.w.
1990
[40.
Kultura
ludowa
miasta
i regionu.
rcgionu
ostrowskiego
(w:)
Ostrów
Wielkopolski
-
dzieje
Poznań 1990, S. 471 - 503.
LUBOMIRA
MARIA BOBROWSKA
(1960 - 1990)
Dnia 22 stycznia 1990 roku zmarła nagle w Poznaniu Luba Bobrowska. Tak
n~pra'Ndę, to człowiek nigdy do końca nie p<Jgodził się ze śmiercią. Jeszcze trudniej
jest mu pogodzić się z nią wtedy, gdy zabiera z naszego grona osobę młodą, stoj'1Cą dopiero u progu swego dojrzałego życia. Jakże trudno pogodzić się ze śmiercią
Luby tym wszystkim. którzy się z Nią zetknęli, poznali Ją, stali się Jej przy jacićlmi. Samą swą osobowościa sprawiała, że nie można było wobec Niej przejść
obCJjęln-ie. Ktokołwiek znał Lubę musiał sobie zdawać sprawę, iż ma do czynienia
7. r;astacią
wyjątkoWil. trudno poddającą się utrwalonym
wyobrażeniom,
a jednoccr:śnie nienagunnie
ułożoną i kulturalną.
Los spraw'ił, że znalazła również swą
Droge; do środowiska
etnograficznego,
ale ten sam 103 chciał. iż opuściła je na
z?w;:ze zanim zdążYla ~iG w nim zadomowić na dobre. Odeszła niespodziewanie,
pozo~tawj<::jąc wiele rozpoczętych prac, zabierając ze sobą dzie:óiątki wspaniałych
pomy,ł6w. które zamierzała realizować. Znając Lubę i Jej zdolności sądzić można,
Ż2 zn;;lazłyby
one swe urzeczywistnienie
w formie zadziwiającej
wszystkich swą
odkry'Nczością, oryginalnością skojarzeń i naukową rzetelnością.
Luba urodzil'l siG 13 kwietni<J. 1960 roku w Poznaniu. Już w latach szkolnych
;:",>,,'aula na siebie uwagG zdolnością do samodzielnego myślenia i poszukiwaniami,
L:;6ro dalece wykraczały poza przyjęty progi"am nauczania. Była uczennicą Szkoły
l'od~tawowcj nr l, a następnie III Liceum Ogólno!{.ształcące;:!o w Poznaniu. Być
348
może zainteresowania
jej Ojca, profesora matematyki
Uniwersytetu
oraz Politechniki Poznańskiej, sprawiły, iż w szkole średniej uczęszczała do klasy matematyczno-fizycznej. Ukończyła ją w 1979 roku z wynikiem bardzo dobrym i została
Lubomira
Bobrowska
(1960- 1990)
bez egzaminu wstępnego skierowana na studia. I w tym momencie górę wzięły
Jej
zamiłowania
humanistyczne
ukształtowane
niewątpliwie
atmosferą
domu
i szkoły, w szczególności zaś przez nauczycielkę języka polskiego - panią mgr Branisławę Kaźmierską. Podjęła Luba studia polonistyczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Lecz zawężenie zainteresowań nie mogło Jej satysfakcjonować. To najprawodopodobniej
jej Matka, profesjonalnie zajmująca się kulturą ludową i folklorem oraz ich upowszechnianiem, przyczyniła się do tego, że
drugim kierunkiem studiów Luby stała się etnologia.
Ukończyła obydwa te kierunki z wynikiem bardzo dobrym. Tytuł magistra
filologii polskiej uzyskała na podstawie pracy o literaturze emigracyjnej: "Wiersze
religijne Józefa Wittlina wobec kulturowej
tradycji judeochrześcijańskiej"
(1986),
pisanej pod kierunkiem doc. dr hab. Marii Adamczyk. Tytuł jej pracy magisterskiej z etnografii, której promotorem był prof. dr Józef Burszta (nb., była ostatnią
magistrantką
Profesora), brzmiał: "Współczesne postawy apokaliptyczne w Polsce"
(1987). Każdorazowo bardzo wysoko oceniono poziom naukowy tych prac. Swiadczyć o tym może fakt, że praca o Wittlinie znalazła uznanie pani Haliny Wittlinowej, wdowy po Wittlinie na stałe zamieszkałej w Stanach Zjednoczonych, oraz
profesor Zoyi Yurieff z Uniwersytetu
w Nowym Jorku, wykładowcy literatury
słowiańskiej,
specjalistki
od twórczości Wittlina; miał to być początek dalszej
współpracy. Część jej pracy o postawach apokaliptycznych,
tak upowszechniających się w pomroce lat stanu wojennego, została opublikowana w "Ludzie" (72:
1988 - Graviora Manent), a dalsze jej fragmenty były przez Lubę przygotowywane
do druku.
349
Lecz na tym nie wyczerpują się "formalne" związki Luby z etnografią. Jeszcze
w czasie swych studiów ukończyła trzyletni kurs dla instruktorów
zespołów folklorystycznych organizowany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki Centralny
Ośrodek Metodyki Upowszechniania
Kultury.
Rozwinięciem tych zainteresowań
był miesięczny wyjazd na stypendium elnochoreologiczne
ufundowane przez Stowarzyszenie Kulturalne w Nijmegen w Holandii. Dla Muzeum Rolnictwa w Szreniawic przez szereg lat wykonywała
prace dokumentacyjne
nad zachowanymi
zespołami pałacowo-parkowymi
i folwarcznymi. W październiku 1987 roku podjęła
prac~ w Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców na Uniwersytecie Poznańskim. Natomiast od października 1989 roku rozpoczęła etnologiczne studia doktoranckie na Wydziale Historycznym tejźe Uczelni. Na początku 1989 roku została
sekretarzem czasopisma "Lud" - organu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Zainteresowania
wzajemnymi wpływami literatury
i innych dziedzin kultury
oraz sposobu istnienia narodów żyjących w diasporze, których egzemplifikacją
jest naród żydowski, mogła Luba rozwijać uzyskując trzymiesięczne stypendium
w Jerozolimie (styczeń - marzec 1989), gdzie afiliowana była przy School of Cultural Studies, uczestnicząc równocześnie w zajęciach uniwersyteckich
w Instytucie
Semiotyki i Poetyki, Instytucie Literatury Hebrajskiej oraz współpracując z Centrum Badań nad Kulturą i Historią Zydów Polskich.
Cala działalność i zamierzenia badawcze ujawniają Jej interdyscyplinarne
zainteresowania. Jeden ich biegun stanowiły zagadnienia literackie. Praca o Wittlinie,
której fragmenty przygotowywane były do miesięcznika "Zycie i Myśl" oraz artykuł o powieściach Milana Kundery, wydany w niezaleŻllym czasopiśmie "Czas
Kultury" (13 -14: 1990 - Sen o gdzie indziej), stanowią jedynie ułamek Jej pracy,
który zdążyła utrwalić. Całościowe studia nad Józefem Wittlinem miały być przedmiotem rocznych badań realizowanych dzięki przyznanemu
Jej stypendium Fu1brighta w USA. Pozostawiła szkice pracy na ten temat, która miała się ukazać
po angielsku, a także rozpoczęty przekład na język polski pracy profesor Yurief!
pt. Józef WitHin. Na drugim krańcu lokowały się Jej zainteresowania etnologiczne.
W ich ramach mieszczą się studia nad postawami katastroficznymi
i problemami
mniejszości narodowych. Te dwa kierunki badań łączy jednak wspólny wątek:
z jednej strony była to kwestia dwóch ojczyzn, rozdarcia ludzi, którzy przynależą
jednocześnie do dwóch światów kulturowych;
ze strony drugiej jest to religia
i postawy religijne, płynące z tradycji judeochrześcijańskiej,
jako obszar objawiania siG i jednocześnie środek łagodzący pojawiające się na tym Ue napięcia emocjonalne.
Nieuniknione podjęcie wątku śmierci w tak ukierunkowanych
pracach Luby
sprawia wrażenie, jak gdyby przeczuwała jej przedwczesne nadejście. Tak: nagle
odejście przerwało ledwie rozpoczęte dzieło, a pisanie o Jej pracach w terminach
potencjalnych właściwie możliwości i osiągnięć stanowi niewątpliwie
niepowetowaną stratę dla humanistyki.
Tragedia Jej najbliższych stała się udziałem Jej
przyjaciól i współpracowników. Kroczyła przez życie "idąc po górach, przeskakując
pagórki". Jeśli nawet nie zdołała utrwalić większości swych zamysłów, to zapewne
zdążyła pozostawić w nas Jej przyjaźń i bezinteresowną serdeczność, pogodę ducha
i wiarę w szlachetność człowieka, której była uosobieniem. Pozostaje nam jeszcze
wiara w to, w co Luba wierzyła niezłomnie: że po swym ziemskim doświadczeniu
narodziła się do nowego życia.
Michal Buchowski
350
WSPOMNIENIE
O DOKTORZE JANIE PIOTRZE DEKOWSKIM
(1907 - 1988)
Dnia 20 listopada 1988 r. zmarł w Łodzi dr Jan P. Dekowski - nauczyciel,
etnograf, muzeolog, naukowiec i społecznik, honorowy członek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Należał do grona wybitnie zasłużonych dla ochrony dóbr
kultury ludowej pracowników
muzealnych.
Wspomnienie, które pragnę Mu poświęcić, tylko w skromnym zakresie spełnić może potrzebę upamiętnienia
Postaci
i dorobku.
Doktora Jana P. Dekowskiego poznałam na przełomie lat 1956/57, gdy zostd
przeniesiony
służbowo do Muzeum Archeologicznego
i Etnograficznego
w Łodzi
z Tomaszowa Mazowieckiego, gdzie dotychczas był kierownikiem
Muzeum Regionalnego. Zdobywałam wówczas pierwsze doświadczenia w pracy muzealnej i z zainteresowaniem
przyglądałam
się poczynaniom
starszego Kolegi, z którym wypadło mi dłuższy czas pracować przy sąsiednich biurkach. Zanim zwróciłam uwagę
na Jego publikacje, do których w przyszłości miałam wielokrotnie odwoływać się
z pełnym zaufaniem, zaciekawiała Jego osobowość ukształtowana
- jak wynikało
ze zwierzeń - na niełatwej, lecz świadomie i konsekwentnie
ukierunkowywanej
drodze życia. Zasadniczą pasją, realizowaną na tej drodze od lat młodzieńczych,
była etnografia. Stanowiła ona dla Niego nie tylko sprawę zawodową, lecz także
osobistą, zaspokajającą
w pełni umysłowe i emocjonalne potrzeby. Do osiągania
większych i mniejszych
sukcesów naukowych w tej dziedzinie przyc:yniała
się
nie zwykła wprost pracowitość, wytrwałość oraz umiejętność stawiania sobie coraz
nowych zadań i wypełniania ich z całym oddaniem i poczuciem odpowiedziz,lności.
Dr Jan P. Dekowski pochodził z rodziny robotniczej. Urodził się 22 lutego
1907 r. w Tomaszowie Mazowieckim
jako drugi syn Konstantego
i AgT;ieszki
z Kurzyców. W rodzinnym mieście ukończył Seminarium
Nauczycielskie ~i;c':;;:ie
im. Tadeusza Rejtana (1926 - 1931). W 1949 r. podjął studia etnograficzne 1'1". Upjwersytecie
Łódzkim pod kierunkiem
prof. dr Kazimiery Zawistowicz-/\d~m:;kiej
i w 1953 r. otrzymał dyplom magisterski na podstawie pracy: Strój p?otrkOlcski
W 1968 r. doktoryzował się pod tym samym kierunkiem przedstawiając
roznrawę:
Pożywienie
chŁopów
Łowickich
(1880 -1939). Oba opracowania
ukazały się drukiem.
Pracę zawodową rozpoczął jako nauczyciel szkół wiejskich, ale już w 1933 r.
otrzymał przeniesienie do szkolnictwa w Tomaszowie Mazowieckim z obowiązkiem
zaopiekowania się zbiorami zgromadzonymi przez tutejszych krajoznawców i ,:.prganizowania regionalnego muzeum. Pracę tę wykonywał społecznie. Równolegle działał też w harcerstwie jako drużynowy i komendant hufca. Podczas okupacji hitlcrowskiej zbiory muzealne uległy zagładzie, toteż w 1945 r. przystąpił do organizowania muzeum od podstaw. W 1946 r. otworzył pierwszą stałą wystawę et:l0graficzną. W 1951 r. wycofał się ze szkolnictwa i jako etatowy pracownik UP'.li"twowionego Muzeum Regionalnego
w Tomaszowie Mazowieckim
kierował ni.m do
1956 r., kiedy to został służbowo przeniesiony do Łodzi. W Muzeum Archeol0gicznym i Etnograficznym
w Łodzi, na stanowisku kustosza, prowadził Dzidł Stroju
Ludowego, był kierownikiem zespołowych badań terenowych i w latach 1962 - 1968
kierował zespołem działów etnograficznych.
W 1972 r. przeszedł na emc-y,urę.
Rozwój zainteresowań
etnograficznych
datuje się od pobytu w seminarium
nauczycielskim,
stając się odtąd pasją całego życia. Inspiratorem
był nav.czycieJ
historii, wychowawca
i opiekun uczniowskiego koła krajoznawczego
Tadeusz
Seweryn, artysta malarz, etnograf, późniejszy dyrektor Muzeum Etnograficznego
351
w Krakowie. Dzięki Sewerynowi
rozpoczął po·szukiwania etnograficzne
we wsiach
opoczyilskich i opublikował,
jeszcze jako uczeń, pierwsze wyniki. Samodzielne
badania etnograficzne na tym terenie prowadził dalej jako nauczyciel i pracownik
muzeum.
Do dłuższych
należały
badania
obrzędowości
weselnej
prowadzone
w 1939 r. wraz z muzykologiem J. Kolasińskim, z ramienia Towarzystwa
Przyjaci6ł Nauki, Literatury
i Sztuki w Tomaszowie Mazowieckim.
Projektując
pracę
o ziemi opoczyńskiej w dawnych wiekach prowadził rozległe poszukiwania
archiwalne, a dokol1'lne wypisypozostaly
jedynym śladem akt zniszczonych podczas
wojny. Badania w Opoczyńskiem kontynuował
w 1945 r. przy wspóludziale malarza S. Justa i w 1949 r. na rzecz Państwowego Instytutu Badania Sztuki Ludowej. Dotyczyły onc kultury materialnej
i folkloru. Systematyczne
badania indywiduc:Jne i zespołowe na szerszym terenie prowadził
w latach 1956 - 1972 jako
kustosz ł6dzkiego muzeum. W różnych rejonach środkowej Polski zajmował się
gló"mie b'adycyjnymi
dzialami gospodarki, strojem, pożywieniem, obrzędami, literature) ludową i sztuką. W rejonie Puszczy Kozienickiej zbierał materiały na temat
pożywienia, wesela i znaczenia lasu w życiu wsi.
Debiutem wydawniczym
były artykuły:
O przydrożnych
kapliczkach
w pow.
opoczyilskim,
"Siew", 1028, nr 48, s. 7 - 8, oraz Podkoziołek,
Rzeczk6w
(pow. Piotrków). ,.Ziemia", 1928. s. 278. W tym czasie ukazało się w "Ziemi" kilka dalszych,
'n życzenie redakcji
opublikowanych
pod pseudonimami:
Adam Kalina i Jan
Smęcir,a. Jeszcze przed ukoóczeniem seminarium
drukował też drobne przyczynki
\'1 ,.Orlim Locie" i w "Kurierze
Literacko-Naukowym".
Pełna bibliografia ogłoszonych prac obejmuje ponad 200 pozycji, w tym również książkowe. Są to rozprawy
monograflcznc, zbioi'Y pieśni i opowieści, artykuły przyczynkarskie,
biogramy, opisy
miejscowości, sprawozdania,
katalogi i przewodniki
turystyczne.
Do ważniejszych
należą: z dzicdziny stroju ludowego ~ Str6j
piotrkowski,
Wrocław 1954, ss. 89,
Str6j sicrr::dz!,:i. Wrocław 1959, ss. 75. Łęczycki strój ludowy,
Łódź 1983, ss. 84, Strój
ludowy
na obsZCLrzc Polski środkowej
i jego przemiany,
"Prace i Materiały Muzeum
Arch801ogicznego i Etnograficznego
w Łodzi", Seria Etnograficzna
nr 20: 1979,
s. 221 - 297; z dziedziny pożywienia Przemiany
tradycyjnego
pożywienia
na
ObS':-GTZe
Polski !;rodkowej,
tamże, s. 171 - 219, Z badań nad pożywieniem
ludu
lowickiego
(1880 - UJ39). tamże, Seria Etnograficzna
nr 12: 1968, ss. 245; z dziedziny
gospodarki - UpTClwa Toli i rośliny
uprawne
w Opoczyi!skiem,
"Prace i Materiały
Etnograficzne",
t. 13: 1959, S. 19 - 98, Pasterstwo
nad Pilicą,
tamże, s. 149 - 277;
z obrzędowości i folkloru - Obrzędy
i zwyczaje
świętojańskie
w Piotrkowskiem,
..Łódz)·~je Studia Et:1ograficzne", t. 4: 1962, s. 131 - 145, Stan i problematyka
bada11.
nad obrzędowością
ludową
środkowego
dorzecza
PUicy,
tamże, t. 5: 1963, s. 75 - 99,
Zwyczaje
i obrzędy
rodzinne,
"Prace i Nlateriały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi", Seria Etnograficzna
nr 24: 1983, s. 195 - 267, Folklor
regionu
opoczyńskiego
[wspólnie z Z. Hauke], Warszawa 1974, ss. 268, Folklor
ziemi
łęczyckiej
[w~;póll1ic z Z. Hauke]. Warszawa 1981, ss. 480, Strzygi
i topieluchy.
Opowieści sieradzkie,
Warszawa 1987, ss. 337. Materiał zawarty w publikacjach,
nawet
w drobnych artykułach, ma trwają wartość źr6dłową, gdyż pochodzi z wnikliwych,
rzetelnych badań terenowych
prowadzonych
w ciągu z górą lat pięćdziesięciu,
w tym kilkunastu z udziałem żony Bronisławy (poślubionej w 1950 r.), której przygotowanie muzyczne przyczyniło się do uzupełnienia nutami licznych tekstów pieśni.
Materialy źródłowe stały się też podstawą
do opracowania
okolo 15 widowi.sk
ludowych poświGconych tradycyjnym
obrzędom, m.in. Tryptyk
wesela
opoczyńskiego i lIej
tam w karczmie
pod Opocznem
(archiwum Muzeum w Opocznie).
;:-;rieulega wątpliwości, że bez osobistego wkładu J. P. Dekowskiego wiedza etnograficzna o regionach środkowej Polski byłaby znacznie uboższa.
Będąc od 1972 r. na emeryturze dr J. P. Dekowski nie przerwał pracy i kontaktów naukowych. Prowadził badania naukowe, kontynuował działalność wydawniczą jako autor i członek komitetów redakcyjnych,
współdziałał z Katedrą Etnografii UŁ, z Muzeum Regionalnym
w Opocznie, gdzie od momentu powstania
w 1976 r. był stałym konsultantem,
a także z Muzeum Okręgowym w Kaliszu,
czego wynikiem
było powstanie tam działu zabytków kultury
miejskiej
(1987).
Rozwijał też dalej działalność społeczno-naukową
i popularyzatorską
z ramienia
PTL, którego aktywnym członkiem był od 1958 r. Wymienić należy przede wszystkim powołanie i otaczanie
opieką naukową
środowiskowych
grup miłośników
współdziałających
z etnograIami. Są to działające w ramach organizacyjnych
PTL
koła: Miłośników Folkloru Robotniczej Łodzi (od 1958 r.) oraz Miłośników Miasta
Opoczna i Regionu Opoczyńskiego (od 1979 r.), a także Koło Miłośn.ików Folkloru
Miasta Kalisza (od 1976 r.), działające pod patronatem
Towarzystwa
Miłośników
Kalisza i Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Kaliszu. Działalność kół
nie tylko przyczyniła
się do zebrania materiałów
opisowych o nieprzemijającej
wartości źródłowej, ale i pozwoliła zgromadzonym w nich ludziom ciekawiej żyć.
Za swe zasługi dr J. P. Dekowski otrzymał honorowe odznaczenia, nagrody
i tytuły. Są to: Złoty Krzyż Zasługi (1964) i Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia
Polski (1976), Odznaka Zasłużonego Działacza Kultury (1965) i Honorowa Odznaka
Województwa
Łódzkiego (1966), nagroda województwa łódzkiego za upowszechnianie twórczości ludowej i etnografii (1966), nagroda "Barw" im. O. Kolberga (1978),
tytuł Honorowego Członka PTL (1975) i Honorowego Obywatela Miasta Kalisza
{l980).
Odszedł w pełni aktywności naukowej pełniąc powierzoną Mu w 1987 r. społeczną funkcję redaktora projektowanego
przez PTL słownika biograficznego etnografów i osób zasłużonych dla etnografii polskiej. Srodowisko etnograficzne dotkliwie odczuło tę stratę.
2RODŁA
K. Zawistowicz-Adamska:
O doktorze Janie Piotrze Dekowskim
i jego zasłuZ okazji 45-lecia badań naukowych
[z bibliografią
za lata 1928 - 1972 liczącą 193 pozycje], "Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego
w Łodzi", Seria Etnograficzna
nr 17: 1973, s. 7 - 9 (tom
z fotografią jubilata i dedykacją).
B. Urbański:
Jan Piotr
Dekowski
laureat nagrody
PWRN w Łodzi, tamże,
Seria Etnograficzna nr 11: 1967, s. 261.
B. Wojewódzki: Jan Piotr Dekowski
(w 65 rocznicę urodzin),
"Chłopska Dro'ga", 1972, nr 50, s. 6 - 7 (z fotografią).
J. P. Dekowski: Noty biograficzne
pracowników
łódzkiego ośrodka etnograficznego [w tym własna], "Łódzkie Studia Etnograficzne",
t. 17: 1975, s. 24 - 25 i 63 - 601
Iz bibliografią za lata 1973 - 1975 liczącą 26 pozycji].
Dr Jan Piotr Dekowski
[w:] Laureaci
nagrody
"Barw"
im. Oskara Kolberga
.1978 (z fotografią).
B. Szal: Doktor
Dekowski
i jego podopieczni,
"Ziemia Kaliska", 1984, nr 42.
M. Gumola: Niezwykle
Kolo. 10 lat działalności
Koła Miłośników
Folkloru
Robotniczej
Łodzi przy Oddziale
Łódzkim
Polskiego
Towarzystwa
Ludoznawczego,
Łódź 1984, ss. 115.
A. Urbanowska:
10 lat działalności
w dziedzinie
folkloru
miejskiego
Kalisza,
Kalisz 1986, ss. 69.
gach
dla
polskiej
etnografii.
353
M. Gumola: Sylwetki
ludzi niepospolitych.
Jan Piotr
Dekowski,
"Biuletyn Informacyjny", miesięcznik instruktorów,
Łódzki Dom Kultury, 1986, nr 1, s. 12 -14.
Wymagają tu sprostowania
błędy autora
Zamiast: Antoszewski, ks. Maciejewski,
Zarembianka, powinno być: Tadeusz Antoniewicz, ks. Kazimierz Olszewski, Halina
Zarembina, a ponadto: przeniesiony z Tomaszowa Mazowieckiego do Łodzi został
nie w 1953 lecz w 1956.
A. Urbanowska:
Zjazd
kól miłośników
folkloru
w Opocznie,
Łódzkie Studia
Etnograficzne", t. 26: 1986, s. 157 - 163.
BIBLIOGRAFIA JANA PIOTRA DEKOWSKIEGO
KONTYNUACJA OD ROKU 1975
Skróty:
ŁSE - "Łódzkie Studia Etnograficzne".
PiMMAiEwŁ "Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego
i Etnograficznego
w Łodzi", Seria Etnograficzna.
Wcześniejsze pozycje bibliograficzne znajdują się:
za lata 1928 -1972 w PiMMAiEwŁ nr 17: 1973, s. 13 -19 (193 poz.);
za lata 1973 - 1975 w ŁSE t. 17: 1975, s. 63 - 64 (26 poz.).
Noty biograficzne
pracowników
Łódzkiego ośrodka etnograficznego,
ŁSE, t. 17:
1975, s. 19 - 58.
Bibliografia
prac
pracowników
łódzkiego
ośrodka
etnograficznego,
tamże,
s. 59 - 83.
Kuchnia
regionalna
wczoraj
i dziś [wspólnie z B. Markuzą-Bieniecką],
wyd. I,
1976, wyd. II, 1978, ss. 164.
Zwyczaje
i obrzędy
weselne
Łódzkich
rodzin
robotniczych
[w:]
Folklor
robot-
"Literatura
Ludowa", 1976, R. 12/15, s. 31 - 84.
Opoczno i okolice, wyd. I, 1977, ss. 128, wyd. II, 1983, ss. 124.
Tade'usz Seweryn
w Tomaszowie
Mazowieckim,
ŁSE, t. 19: 1977, s. 125 -128.
Ignacy Kamiński
(1883- 1974), tamże, s. 128 - 131.
Janina Smykowska,
tamże, s. 131 -132.
Opoczyński
konkurs folklorystyczny,
tamże, s. 141 -142.
Sprawozdanie
z działalności
Koła Miłośników
Folkloru
Robotniczej
Łodzi PTL
(25 IX 1975- 25 VI 1976), tamże, s. 142 - 143.
Z poetyckiej
twórczości
Koła
MiŁośników
Folkloru
Robotniczej
Łodzi,
ŁSE.
t. 20: 1987, s. 145 - 147.
Muzeum Regionalne w Opocznie, tamże, s. 160 -161.
Kolo Miłośników
Folkloru
Robotniczej
Łodzi (23 IX 1976 - 12 VI 1977), tamże,
s. 165 - 166.
niczej
Łodzi.
PokŁosie
Przemiany
konkursu,
tradycyjnego
(w:] Kultura
wsi Polski
1979, s. 171 - 219.
Strój
ludowy
Ciekawa,
pożywienia
środkowej
na obszarze
potrzebna
polski
wystawa
Kalisz 1979, s. 1 - 3.
Z obyczajowości
rodzinnej
(wyd. 1982), s. 55 - 58.
w
wiejskiego
procesie
na
zmian,
obszarze
Polski
środkowej
t. 2, PiMMAiEwŁ,
nr 20:
i jego przemiany,
tamie, s. 221 -299.
wystawy pt. Pamiątki
i starocia
ro-
środkowej
(katalog
dzinne],
miasta
Tomaszowa
Mazowieckiego,
Wyjątki
z prac Kola MiŁośników
Folkloru
Robotniczej
Sprawozdanie
z dzialalności
KoŁa Miłośników
Folkloru
23 Lud
t. LXXIII
ŁSE, t. 21: 1979
Łodzi, tamże, s. 121 - 127.
Robotniczej
Łodzi (1 IX!
354
1977 - 7 VI 1978), tamże, s. 140 - 141.
W Kaliszu nad Prasną [zbiór pieśni,], Kalisz 1980, z. l, ss. 16, z. 2, ss. Hl.
Region opoczyński, ŁSE, t. 22: 1980 (wyd. 1983), s. 5 - 16.
Osadnictwo
opoczyńskie w latach 1812 - 1864, tamże, s. 17 - 53.
Zwyczaje
i obrzędy sobótkowe w Opoczyńskiem,
tamże, s. 103 - 147.
Muzeum regionalne
w Opocznie, tamże, s. 161 - 163.
Kolo
Milośników
Folkloru
Miasta
Opoczna i Regionu
Opoczynskiego,
tamże.
s. 171 - 172.
[z Z. Hauke] Folklor ziemi łęczyckiej, Warszawa 1981, ss. 480.
Łęczycki
strój ludowy, Łódź 1983, ss. 36, fot. i tab!. barwne s. 48.
Wieś Bielowice
w świetle
taktów
i liczb ,[katalog pt. Sztuka ludowa w bielowickich
kręgach rodzinnych],
Tomaszów Maz., 1983, s. 7 - 10.
Zwyczaje
i obrzędy rodzinne
[w:] Kultura
wsi Polski środkowej
w procesie
zmian, t. 3, PiMMAiEwŁ, nr 24: 1983 (wyd. 1987), s. 195 - 267.
Janina Szczurowska
i jej zbiorll [katalog pt. Opoczno w świetle kolekcji historycznej Janiny Szczurowskiej],
Opoczno 1984, s. 4 - 5.
Opoczno w ostatnim pólwieczu, tamże, s. 8 - 12.
Z badań nad problematyką
wesela opoczyńskiego,
ŁSE, t. 26: 1984 (wyd. 1986),
s. 5 - 82.
Kapela skrzyńska,
tamże, s. 91 - 96.
Doktor Maria Misińska
(1908 - 1982), tamże, s. 147 -148.
Jubileusz Muzeum Regionalnego
w Opocznie, tamże, s. 148 - 152.
Popularyzacja
kultury
ludowej
wśród mlodzieży
szkolnej
(Izba Ludowa przy
Szkole Rolniczej w Przedborzu),
tamże, s. 163 - 165.
Slowo wstępne [w:) J. Łuczkowski: Pieśni ludowe regionu opoczyńskiego,
Łódź,
15185, s. 3 - 5.
[z J. Łuczkowskim]
Bibliografia
regionu
opoczyńskiego,
Opoczno 1985, ss. 21.
Strzygi i topieluchy.
Opowieści sieradzkie, Warszawa 1987, ss. 337.
Encyklopedia
pożywienia
ludowego w Polsce, pod red. A. Kowalskiej-Lewickiej
(w przygotowaniu do druku).
Irena
Lechowa
PAMIĘCI JOZEFA JASTRZĘBSKIEGO
(1920 -1989)
Józef Jastrzębski
urodził się 4 lipca 1920 r. w Radomyślu (woj. siedleckie),
w rodzinie Jana Jastrzębskiego
i Anny z Chrominskich. Była to rodzina o tradycjach drobnoszlacheckich,
utrzymująca się z pracy na roli.
W latach 1947 - 1951 studiował etnografię z etnologią na UMCS w Lublinie.
Dyplom magisterski
otrzymał na podstawie pracy: Sitarstwo
bilgorajskie
pisanej
pod kierunkiem prof. dr. Józefa Gajka. Podczas studiów związał się ściśle z Zarządem Głównym Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, mającym wówczas swą
siedzibę w Lublinie. Na zlecenie Towarzystwa przygotowywał w latach 1948-1951
materiały dla celów Polskiego Atlasu Etnograficznego, początkowo z archiwaliów.
m.in. z rękopisów prof. Kazimierza Moszyńskiego, a następnie prowadząc badania
terenowe. Współpraca z Towarzystwem
pozostawiła jak często wspominał trwały i cenny ślad w Jego życiu.
W grudniu 1952 r. rozpoczął pracę w Muzeum Lubelskim. W tym czasie Jego
żona Mirosława z Kwiatkowskich
(poślubiona w 1950 r.), absolwentka
etnografii
na UMCS, była asystentką prof. J. Gajka.
Z ramienia PTL, a następnie Muzeum, J. Jastrzębski
prowadził rozległe badania na terenie Lubelszczyzny. Dotyczyły one głównie rękodzieła i przemysłu ludowego, rolnictwa i hodowli.
W 1956 r. rodzina przeniosła się do Tomasza Mazowieckiego, gdzie obojgu małżonkom otwierała się możliwość zatrudnienia
w wielodziałowym
Muzeum Regionalnym, z przewidzianą
dla J. Jastrzębskiego
funkcją kustosza i kierownika
tej
placówki. Na tym stanowisku
z miejsca dał się poznać jako dobry organizator,
sumiermy pracownik i działacz społeczny. Równolegle z uciążliwym i długotrwałym
remontem, jakiego wymagał zabytkowy pałac Ostrowskich będący siedzibą Muzeum,
J. Jastrzębski
(z udziałem żony) prowadził pracę naukową i popularyzatorską.
Prace badawcze objęły przede wszystkim bezpośrednie
okolice Muzeum, tj. ówczesne powiaty: brzeziński, rawski i opoczyński. W pracy badawczej na dalszym
terenie (np. w Wieluńskiem) współdziałał z Muzeum Archeologicznym
i Etnograficznym w Łodzi. Wynikiem badań były pozyskiwane muzealia wzbogacające zbiory dotychczasowe, urządzane liczne wystawy i konkursy sztuki ludowej oraz publikacje. Kierowane przez J. Jastrzębskiego
Muzeum Regionalne w Tomaszowie
Mazowieckim stało się wzorową placówką naukowo-oświatową
wyróżniającą
się
na terenie kraju.
Z pracą zawodową J. Jastrzębski
potrafił godzić różne funkcje społeczne.
Z Jego inicjatywy
powstało Towarzystwo
Przyjaciół
Muzeum. Czas jakiś był
miejskim radnym, przez wiele lat był członkiem Wojewódzkiej
Rady Ochrony
Dóbr Kultury i Muzeów przy WRN w Łodzi. W różnych kadencjach
należał do
władz PTL, działał w komisjach rewizyjnych Zarządu Głównego. Był też czyrmym
członkiem PTTK i Towarzystwa
Przyjaciół Tomaszowa. W Stowarzyszeniu
Twórców Ludowych przewodniczył Radzie Naukowo-Programowej.
Za swą działalność J. Jastrzębski
otrzymywał liczne nagrody, w tym (wraz
z żoną) prestiżową nagrodę województwa łódzkiego (1971) oraz odznaczenia państwowe, resortowe i lokalne. Są to: Złoty Krzyż Zasługi (1980), Medal 40-lecia
Polski Ludowej (1984), Krzyż Kawalerski
Orderu Odrodzenia Polski (1987), Złota
Honorowa Odznaka PTTK (1977), Odznaka Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej
(1978), Odznaka Honorowa "Za zasługi dla archiwistyki"
(1979), Odznaka "Za zasługi dla województwa piotrkowskiego"
(1981), Medal "Za zasługi dla miasta Tomaszowa Maz." (1987).
W 1982 r. J. Jastrzębski przeszedł na wcześniejszą emeryturę z powodu złego
stanu zdrowia, a w 1984 r., gdy nastąpiła poprawa, ponownie podjął pracę muzealną w niepełnym wymiarze godzin.
W 1988 r. zachorował na zawał serca, po czym znów nastąpiła znaczna poprawa zdrowia. Toteż pełnym żalu zaskoczeniem dla rodziny i przyjaciół był Jego
nagły zgon, który nastąpił w dniu 13 maja 1989 r. Pochowany został w Tomaszowie Mazowieckim na cmentarzu przy ul. Smutnej, gdzie w 1982 r. spoczęła Jego
żona Mirosława.
Irena Lechowa
356
DANIELA MĄDRZAK
(1926 - 1989)
Daniela Mądrzak - długoleni członek Oddziału Łódzkiego PTL - urodziła się
4 stycznia 1926 r. w Łodzi, w rodzinie Stanisława Mądrzaka z zawodu stolarza
i Władysławy z Boczkowskich, robotnicy fabrycznej.
Pracę zawodową rozpoczęła w 16. roku życia jako robotnica w łódzkim zakładzie włókiennicznym.
W 1951 r. przeszła do kadr administracyjnych.
W latach
1955 -1968 pracowała w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi, gdzie
wcześniej znalazł zatrudnienie jako stolarz Jej ojciec.
Daniela Mądrzak
(1926 - 1989)
Pracując w łódzkim Muzeum zdobyła ogólne uznanie i sympatię. Odznaczała
się wielką sumiennością, ambicją, oraz dążeniem do pogłębiania wiedzy i podnoszenia kwalifikacji. Z dużym nakładem sił i wyrzeczeń, godząc naukę z pracą zawodową ukończyła technikum ekonomiczne (1964) i podjęła studia zaoczne na wydziale filologiczno-historycznym
Uniwersytetu Łódzkiego.
W zespole etnograficznym
łódzkiego Muzeum najściślej była związana z działem dokumentacji oraz konserwacji stroju, tkanin i wytworów plastyki zdobniczej.
Z zamiłowania włączała się do badań terenowych zespołu etnograficznego. Przeprowadzała wywiady w łódzkim środowisku robotnicznym (1963), co zaowocowało
opublikowaniem dwóch wartościowych przyczynków: Dawne gry i zabawy łódzkich
dzieci, "Łódzkie Studia Etnograficzne",
t. 7: 1965, s. 191 - 194 i Zwyczaj chodzenia
Herodów
w łódzkim
środowisku
robotniczym,
tamże, s. 194 - 20D. W badanym ze-
357
społowo rejonie Puszczy Kozienickiej (1966 i 1967) zebrała szczegółowe materiały
z zakresu stroju ludowego, przechowywane w muzeałnym archiwum.
Nawet po odejściu z Muzeum i przejściu na emeryturę nie zerwała kontaktu
z łódzkim środowiskiem etnograficznym pozostając w szeregach członków Oddziału
Łódzkiego PTL.
Po ciężkiej chorobie zmarła 17 kwietnia 1989 r.
MARIA POLAKIEWICZ
(1911- 1987)
Maria Polakiewicz urodziła się 19 łutego 1911 r. w Tomsku na Syberii jako
córka Bronisława i Anieli z Łastowskich, Polakiewiczów. Tam też rozpoczęła naukę
w Podstawowej Szkole Polskiej.
W 1922 r. w ramach akcji repatriacyjnej,
przyjechała wraz z rodziną do Polski
i po paromiesięcznym
pobycie w Warszawie, zamieszkała na stale w Wilnie. Po
ukończeniu nauki w szkole powszechnej uczęszczała do Państwowego Gimnazjum
Zeńskiego im. Ks. Adama Jerzego Czartoryskiego w Wilnie. W 1932 r. zdała egzamin dojrzałości typu humanistycznego. W 1933 r. wstąpiła na Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwerystetu
Stefana Batorego w Wilnie, gdzie w 1939 r. otrzymała absolutorium w zakresie geografii.
Podczas studiów, w 1936 r., wstąpiła do Związku Harcerstwa Polskiego, z ramienia którego prowadziła szeroką działalność instruktorską
przy Hufcu Wileńskim.
W 1938 r. w zorganizowanym
Pogotowiu Harcerek Chorągwi Wileńskiej podharc mistrzyni Maria Polakiewicz była zastępcą komendanta. Okres wojny uintensywnił tę działalność. Działała aktywnie w Szarych Szeregach, nieco później jako
żołnierz Armii Krajowej okręgu Wileńskiego. Prowadziła pracę ideowo-wychowawczą wśród młodzieży harcerskiej, kierowała wykonywaniem
różnych prac pomocniczych w zakresie informacji i propagandy, brała udział w pracach o charakterze
wojskowym w służbie pomocniczej Związku Walki Zbrojnej, a później Armii Krajowej. Szczególnie aktywnie uczestniczyła
w organizacji i prowadzeniu
tajnego
nauczania jako jego organizatorka
i kierowniczka
na terenie jednej z dzielnic
Wilna.
W tym też okresie rozpoczęła pracę zawodową. W 1941 r. pracowała w Instytucie Geologicznym w Wilnie jako pracownik naukowy; do pracy tej powróciła
w roku 1944 i kontynuowała ją do końca pobytu w Wilnie, tj. do maja 1946 r.
W ramach akcji repatriacyjnej,
w maju 1946 r., przyjechała wraz z rodziną
do Bydgoszczy, a krótko potem do Torunia, z którym związała się na stałe.
1 sierpnia 1946 r. podjęła pracę na stanowisku asystenta w Dziale Etnograficznym Muzeum Miejskiego w Toruniu, kierowanym przez dr Marię Znarnierowską-Priifferową. Od tego dnia począwczy związała się z muzealnictwem
etnograficznym w Toruniu na ponad 35 lat. Wraz z podjęciem pracy rozpoczęła systematyczne
zgłębianie wiedzy z zakresu etnografii i szeroko pojętego muzealnictwa. W 1948 r.
ukończyła kurs muzeologiczny w Krakowie. W latach 1948 - 49 uczęszczała również
na wykłady i seminaria z zakresu etnografii prowadzone przez prof. dr Bożenę
Stelmachowską na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Na tejże uczelni, w 1949 r.
otrzymała dyplom magistra filozofii w zakresie geografii
358
W okresie pracy w Dziale Etnograficznym prowadziła Maria Polakiewicz etnograficzne badania terenowe na terenie wielu regionów Polski północnej, głównie
z zakresu kultury materialnej,
ale także sztuki ludowej i folkloru. Prace te prowadziła częściowo z ramienia
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego,
którego
aktywnym członkiem była już od 1947 r. oraz w ramach prac Polskiego Atlasu
Etnograficznego.
Brała niezwykle czynny udział we wszystkich poczynaniach
Działu Etnograficznego włączając
się w akcję popularyzacji
kultury
ludowej, opracowywanie
i realizację
ekspozycji stałych i czasowych zarówno w Muzeum w Toruniu jak
i w innych ośrodkach Polski północnej. W końcu lat pięćdziesiątych brała udział
w pracach, których celem było stworzenie samodzielnego Muzeum Etnograficznego.
Aktywnie uczestniczyła
w działaniach
Społecznego Komitetu Budowy tego Muzeum, a z chwilą jego powstania jako samodzielnej placówki była jednym z jego
pierwszych pracowników. W Muzeum Etnograficznym
w Toruniu pracowała Pani
Maria Polakiewicz aż do 1982 r., w tym od roku 1971 jako emerytka.
Z właściwą sobie pracowitością i energią od początku włączyła się w budowę
i rozbudowę Muzeum, w prace mające na celu jego wszechstronny
rozwój. Brała
twórczy udział w wypracowywa.niu koncepcji i założeń tej placówki i w kierowaniu nią. Prowadziła nadal etnograficzne
badania terenowe, szczególnie na Kujawach, Krajnie Złotowskiej i w Borach Tucholskich, których wyniki opublikowała
w kilkunastu pracach, spośród których szczególnie cenne jest jedyne dotąd monograficzne opracowanie kultury ludowej Borowiaków Tucholskich oraz przewodniki
po wystawach stałych Muzeum. Efektem tych badań było również zgromadzenie
w Muzeum szeregu cennych, unikalnych kolekcji z :z.akresu różnych dziedzin kultury materialnej.
Duży wkład wniosła Maria Polakiewicz
w działalność wystawienniczą.
Była także twórcą naukowej
koncepcji magazynów zbiorów muzealiów i odnośnej dokumentacji, uważanej w owych czasach za najlepszą w Polsce.
Ważną dziedziną Jej działalności
była praca dydaktyczna
i wychowawcza.
Przez wiele lat kierowała praktykami
muzealnymi
studentów etnografii w Muzeum Etnograficznym,
a także prowadziła
zajęcia z zakresu muzealnictwa
na
Etnograficznym
Studium Podyplomowym
przy Uniwersytecie
Mikołaja Kopernika
w Toruniu. Wniosła też olbrzymi wkład w wychowanie młodszych pracowników
Muzeum.
W bogatym dorobku zawodowym Pani Marii mieści siG także szereg konsultacji oraz pomoc przy urządzaniu muzealnych ekspozycji etnograficznych w wielu
ośrodkach Polski północnej, m.in. w Klukach, Grudziądzu, Chojnicach. Kcyni i Golubiu.
Maria Polakiewicz
była w Toruniu aktywną
działaczką
wielu towarzystw
naukowych i organizacji społecznych, przede wszystkim: Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego,
Polskiego Towarzystwa
Geograficznego.
Polskiego Towarzystwa
Archeologicznego,
Towarzystwa
Przyjaciół
Muzeum Etnograficznego
w Toruniu.
We wszystkich tych towarzystwach
przez wiele kadencji brała udział w pracach
ich zarządów. Szczególne zasługi położyła w działalności Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, pełniąc przez szereg kadencji różne funkcje w zarządzie Oddziału
Toruńskiego
i w latach 60. w Zarządzie
Głównym. Brała czynny udział we
wszystkich naukowych
i organizacyjnych
poczynaniach
tego Towarzystwa.
Za zasługi w pracy zawodowej i społecznej Maria Polakiewicz odznaczona
została Krzyżem Kawalerskim
Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem X-lecia PRL; przez Ministra Kultury i Sztuki wy:-óżniona została
złotą odznaką "Za opiekę nad zabytkami" oraz odznaką "Zasłużony Działacz Ku!-
3iJ9
tury", przez Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Etnograficznego
w Toruniu - nagrodą "Za zasługi dla ochrony, poznania i popularyzacji kultury ludowej w Polsce
północnej".
Mgr Maria Polakiewicz była osobą, która wniosła olbrzymi wkład w powstanie
i rozwój Muzeum Etnograficznego
w Toruniu, w budowę jego dzisiejszych podstaw. Z całą pewnością była jego współorganizatorem
i współtwórczynią.
Zmarła 24 grudnia 1987 r. w Toruniu.
Roman
Tubaja
WANDA SKUŁA
(1905- 1988)
WANDA SKUŁA .- współorganizatorka
i pierwsza długoletnia sekretarz Oddziału PTL w Mszanie Dolnej - nie żyje. Odszedł na zawsze człowiek szlachetnego serca i wielkiej dobroci, doskonały pedagog i przyjaciel młodzieży. Absolwentka Uniwersytetu
im. Jana Kazimierza we Lwowie była profesorem Gimnazjum Sióstr Urszulanek w Tarnowie, Liceum w Mszanie Dolnej, piastowała urząd
dyrektora Liceum w Ujanowicach, następnie była profesorem Liceum w Rabce,
skąd przeszła na emeryturę po 34 latach pracy w zawodzie, jako biolog i geograf.
Niesłychanie aktywna społecznie była współorganizatorką
powstałego z inicjatywy prof. dr. Sebastiana Flizaka w 1947 r. - Oddziału PTL w Mszanie Dolnej.
Praca sekretariatu
Oddziału pozostawała w rękach mgr Wandy Skuły nieprzerwanie przez 29 lat. Będąc czynnym członkiem Towarzystwa
brała udział w corocznych Zjazdach PTL, często jako delegat Oddziału. Za pracę w Oddziale otrzymała
specjalne wyróżnienie.
Od 1960 r. mgr Wanda Skuła pełniła również funkcje prezesa Oddziału Miejsko-Gminnego Ligi Ochrony Przyrody w Rabce, gdzie pracowała z najwyższym
zaangażowaniem
w dziedzinie ochrony przyrody. Współpracowała
z dyrekcjami
szkół podstawowych
i średnich, z wieloma instytucjami,
propagując
akcje zadrzewiania
miast, oczyszczania potoków górskich itp. Za prace te odznaczona
została Honorową Srebrną i Złotą Odznaką LOP, a za całokształt pracy Srebrnym
Krzyżem Zasługi, Medalem 40-lecia PRL, Krzyżem Kawalerskim
Orderu Odrodzenia Polski oraz innymi odznaczeniami państwowymi.
Mgr Wanda Skuła ur. 30 XI 1905 r. w miejscowości Dobrotwór k. Tarnopola
zmarła w Rabce dn. 11 XII 1988 r. Pochowana została w grobie rodzinnym w Mszanie Dolnej.
LUBOMIRA SCHREIBER
(l911 - 1988)
LUBOMIRA SCHREIBER urodzona w 1911 r. w Tyśmienicy zmarła 25 ,XII
1988 r. w Nowym Sączu. Córka Anny i Kazimierza Schreiber, burmistrza w Tyśmii.'lticy - zamieszkała od 1949 r. w Rabce, gdzie zatrudniona była na stanowisku
360
wychowawcy najpierw w sanatorium im. Pstrowskiego, później w Instytucie Matki
i Dziecka.
Poza pracą, utalentowana muzycznie, oddawała się turystyce i folklorowi, stąd
też Jej udział w pracach Oddziału w Mszanie Dolnej, którego członkiem była
od 1979 roku. Łagodna i cicha (w gwiazdy chętnie patrzyłaś) całe skromne życie
rodzinie i pracy poświęciłaś.
Lubomira Schreiber pochowana została w Gdyni.
JADWIGA ZELECHOWSKA
(1915- 1988)
Dnia 12 kwietnia 1988 r. odeszła od nas na zawsze mgr inż. Jadwiga Zelechowska, wieloletni członek Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, były pracownik
Muzeum Etnograficznego
w Toruniu ichtiolog oraz wspaniały znawca rybołówstwa tradycyjnego.
Urodziła się 1.3.1915 roku w Bajarce k. Kijowa w rodzinie urzędniczej. Gimnazjum ukończyła w Toruniu. W 1937 r. uzyskała z wyróżnieniem dyplom inżyniera
ichtiologa na SGGW w Warszawie. Swoją pierwszą pracę rozpoczęła w Wylęgarni
Ryb na Wigrach. Tam też po raz pierwszy zetknęła się z życiem i pracą rybaków.
Czas wojny przeżyła w Warszawie uczestnicząc w ruchu oporu, a następnie biorąc
czynny udział w Powstaniu Warszawskim.
Po zakończeniu wojny powróciła do Torunia wiążąc z tym miastem swoje życie rodzinne i zawodowe. Podjęła pracę jako inspektor rybactwa w Pomorskiej
Izbie Rolniczej, później w Dyrekcji Lasów Państwowych
jako kierownik działu
rybackiego.
Niezwykle czynna, pełna energii, równocześnie z pracą zawodową rozpoczęła
szeroką działalność społeczną. Reaktywowała
po wojnie Pomorskie Towarzystwo
Rybackie w Toruniu, w którym prowadziła doradztwo zawodowe. Bardzo czynnie
działała też w Lidze Ochrony Przyrody. W 1947 r. nawiązała kontakt z Działem
Etnograficznym Muzeum Miejskiego w Toruniu i od tego czasu rozpoczęła się jej
trwała współpraca z tą placówką w zakresie pozyskiwania zbiorów rybackich.
W latach 1962- 1965 pracowała
w Muzeum Etnograficznym
jako adiunkt
w Dziale Rybołówstwa. Dzięki bardzo licznym kontaktom w środowisku rybaków.
wśród których była bardzo ceniona i lubiana, przyczyniła się w ogromnej mierze
do powiększenia muzealnej kolekcji rybackiej. Była też z prof. dr Marią Znamierowską-Priifferową
współautorem
scenariusza i komisarzem największej w kraju
stałej wystawy tradycyjnego rybołówstwa w Polsce. Ze względu na trudne warunki
materialne powróciła do pracy w Centrali Rybnej, ale do ostatnich tygodni swego
Zycia nie zerwała kontaktów z Muzeum, czynnie uczestniczyła w działaniach Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Etnograficznego oraz w pracach Oddziału PTL.
Jadwiga Zelechowska wnosiła w życie zespołu muzealnego nie tylko głęboką
wiedzę teoretyczną i praktyczną z zakresu rybołówstwa, ale i niezwykłą osobowość
człowieka-humanisty
otwartego na ludzkie sprawy. Przez wszystkie lata była oddanym przyjacielem profesor Marii Znamierowskiej-Priifferowej,
o czym najpiękniej świadczą słowa autorki, napisane w przedmowie do książki Tradycyjne
rybołówstwo
ludowe w Polsce, Toruń 1988 - "Memu przyjacielowi, ichtiologowi, współtwórcy działu rybołówstwa w Muzeum Etnograficznym w Toruniu, ś.p. Jadwidze
361
Żelechowskiej,
dziękuje; gorąco za to, że była stałym honorowym
recenzentem
moich prac, w tym także i tej, nie szczędząc czasu na dyskusje, cenne rady i różne
inne formy pomocy".
Jadwiga Zelechowska była również dla wielu z nas wspaniałym
człowiekiem
i przyjacielem.
Za swą wszechstronną
działalność
została odznaczona:
Brązowym
Krzyżem
Zasługi, Złotym Krzyżem Zasługi, Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury, Srebrną Odznaką Zasłużonego Pracownika Morza, Złotą Odznaką Honorową Ligi Ochrony Przyrody, Odznaką Honorową Zasłużonego dla Ochrony Przyrody oraz Medalem
40-lecia Polski Ludowej.
ITena WTonkowska