70b7753afae60c909c0cb75f26e81960.pdf
Media
Part of Pierwsze strony, spis treści / LUD 2007 t.91
- extracted text
-
L U D
O R G A N POLSKIEGO T O W A R Z Y S T W A L U D O Z N A W C Z E G O
I KOMITETU N A U K ETNOLOGICZNYCH
POLSKIEJ A K A D E M I I N A U K
T O M X C I Z A R O K 2007
„LUD" is regularly indexed/abstracted in:
•
•
IBSS — International Bibliography of the Social Sciences
Internationale Volkskundliche Bibliographie
• Anthropological Index Online
• „Central European Journal of Social Sciences and Humanities"
L U D
ORGAN P O L S K I E G O TOWARZYSTWA
LUDOZNAWCZEGO
I
K O M I T E T U NAUK ETNOLOGICZNYCH
ORGANE DE L A SOCIÉTÉ POLONAISE D'ETHNOLOGIE
E T DU COMITÉ DES SCIENCES ETHNOLOGIQUES
ZAŁOŻONY W R O K U
1895
PRZEZ
ANTONIEGO KALINĘ
OGÓLNEGO ZBIORU
TOM X C I
Z A R O K 2007
P O LS KIE
TO WA R ZYS T W O
L U D O Z N AW C Z E
K O M I T E T NAUK E T N O L O G I C Z N Y C H P O L S K I E J AKADEMII NAUK
POZNAŃ - WARSZAWA- WROCŁAW 2007
RADA REDAKCYJNA
Michał Buchowski, Zbigniew Jasiewicz, Katarzyna Kaniowska,
Lech Mróz, Aleksander Posern-Zieliński, Czesław Robotycki
ZESPÓŁ REDAKCYJNY
Redaktor naczelny — Danuta Penkala-Gawęcka
Zastępca redaktora naczelnego — Jacek Bednarski
Redaktor, sekretarz redakcji — Roman Bąk
Redaktor techniczny — Justyna Nowaczyk
Projekt okładki — Ewa Wąsowska
Recenzenci tomu:
Tarzycjusz Buliński, Wojciech J. Burszta, Marek Gawęcki, Robert Kasza,
Waldemar Kuligowski, Izabella Main, Katarzyna Marciniak, Bożena Muszkalska,
Arleta Nawrocka-Wysocka, Grzegorz Pełczyński, Adam Pomieciński,
Ryszard Vorbrich
Tłumaczenie streszczeń:
Zbigniew Nadstoga
ISSN 0076-1435
Publikacja dofinansowana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
i wydana przy współpracy z Uniwersytetem Wrocławskim
POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE — WROCŁAW 2007
ADMINISTRACJA: 50-382 WROCŁAW, UL. SZCZYTNICKA 11
TEL. (071) 321 16 10; 321 16 14
REDAKCJA: 61-809 POZNAŃ, UL. ŚW. MARCIN 78
TEL. (061) 829 48 17, FAX (061) 829 47 10
e-mail: danagaw@amu.edu.pl; jbed@amu.edu.pl
http://ptl.free.ngo.pl/lud/lud.html
DRUK: Zakład Poligraficzno-Wydawniczy M-Druk w Wągrowcu
Lud, t. 91, 2007
SPIS T R E Ś C I
Od redakcji
13
I. STUDIA I MATERIAŁY
Eliza Ostoj ska, Vincent Crapanzano o badaniach terenowych
Marcin B r o c k i , Kulturowy obraz ciała i jego współczesne przemiany
Włodzimierz P i ą t k o w s k i , Luiza N o w a k o w s k a , Socjologia ciała. Próba charakte
rystyki młodej subdyscypliny socjologii
Joanna Jessa, Konsumenckie potyczki o „laur semiotyczny"
Adam P o m i e c i ń s k i , Pomiędzy glokalizacją a świadomością globalną. Kilka uwag
na kanwie twórczości Józefa Chełmowskiego
Marcin Andrzej Kafar, Projekt „etnografii doświadczenia" Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej i jego współczesne zastosowania
Piotr Szarota, Japoński uśmiech: orientalistyczna inwencja czy skrypt kulturowy?. . . .
Zbigniew Szmyt, Buriaci w Mongolii. Dylematy tożsamości etnicznej i narodowej . .
Maciej Kurcz, Między rzeką a pustynią. Kategoria graniczności w kulturze
północnosudańskich muzułmanów
Kacper Świerk, Kopieniactwo i rośliny uprawne Indian Matsigenka Paquirianos
(wschodnie Peru)
Urszula Lehr, „Jestem głodny". Przestrzeń jako kontekst zdarzeń codziennych . . . .
Bożena D o m a g a ł a , Ukraińcy na Warmii i Mazurach. Między zachowaniem
tożsamości językowej a językową asymilacją
Sabina Jakubowska-Kocot, Wpływ lokalnych kultów świętych na imiennictwo
w Jadownikach Podgórnych (Małopolska)
Barbara Pabian, Tradycja „ziela" w Ślęzanach (Częstochowskie)
17
35
55
77
95
111
137
155
169
181
207
231
253
294
II. POGLĄDY I OPINIE
Tarzycjusz B u l i ń s k i , Powiedz mi, co tłumaczysz, a powiem ci, kim jesteś. O polskich
przekładach prac antropologicznych w latach 2002-2007
295
III. ROZMOWY I WSPOMNIENIA
Anna Kowalska-Lewicka, „Nasza współczesna antropologia społeczna i kulturowa
nie powinna odcinać się od korzeni, z których wyrosła". Odpowiedzi na pytania
Zbigniewa Jasiewicza
305
6
IV. RECENZJE I NOTY RECENZYJNE
Alan Barnard, Antropologia. Zarys teorii i historii, przeł. S. Szymański, wstęp
J. Tokarska-Bakir, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2006 (Tarzycjusz
Buliński)
347
Adam Kuper, Kultura. Model antropologiczny, przeł. I . Kołbon, Wydawnictwo
Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2005 (Maja Kostecka)
351
Empire of the Senses. The Sensual Culture Reader, ed. David Howe s, Berg Publishers,
Oxford, New York 2005 (Aleksandra Krupa)
356
Gender. Perspektywa antropologiczna, t. 1: Organizacja społeczna, red. Renata E. Hryciuk
i Agnieszka K o ś c i a ń s k a , przeł. M . Bierca i in., Wydawnictwa Uniwersytetu
Warszawskiego, Warszawa 2007 (Karolina Bielenin)
359
Nationale Wahrnehmungen und ihre Stereotypisierung. Beiträge zur Historischen
Stereotypenforschung, red. Hans H. Hahn, Elena Mannova, Peter Lang Euro
päischer Verlag der Wissenschaften, Frankfurt a/M 2007 (GrzegorzPełczyński). . . 363
Guglielmo Verdirame, Barbara Harrell-Bond, Rights in Exile. Janus-Faced
Humanitarianism, Berghahn Books, New York, Oxford 2005 (Daniel Pluta) . . . 365
Gretchen E. Schafft, Od rasizmu do ludobójstwa. Antropologia w Trzeciej Rzeszy,
przeł. T. Bałuk-Ulewiczowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego,
Kraków 2006 (Piotr Nowaczyk)
369
Umberto Eco, Rakiem. Gorąca wojna i populizm mediów, przeł. J. Ugniewska, A. Wa
silewska, K. Żaboklicki, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2007 (AgnieszkaPrycik) . . 374
Barbara Glowczewski, Rêves en colère avec les Aborigènes australiens, Plon, Paris
2004 (Adam Pomieciński)
377
Chris Hann, „Not the Horse We Wanted!". Postsocialism, Neoliberalism, and
Euroasia, Lit-Verlag, Münster 2006 (IzabellaMain)
379
Agnieszka Chwieduk, Alzatczycy. Dylematy tożsamości, Wydawnictwo Naukowe
UAM, Poznań 2006 (Mariusz Filip)
383
Tibor R é m i â s , In memoriam Derenk, Dominium Bt., Miskolc, Budapest, t. 1, 2004;
t. 2, 2005; t. 3, 2007 (Janusz Kamocki)
386
Halina M i e l i c k a , Antropologia świąt i świętowania, Wydawnictwo Akademii Świę
tokrzyskiej, Kielce 2006 (Michał Buchowski)
389
B a r t ł o m i e j Krupa, Wspomnienia obozowe jako specyficzna odmiana pisarstwa
historycznego, Universitas, Kraków 2006 (Aleksandra Rzepkowska)
397
Zdzisław K u p i s i ń s k i SVD, Śmierć jako wydarzenie eschatyczne. Zwyczaje, obrzędy
i wierzenia pogrzebowe oraz zaduszkowe mieszkańców regionu opoczyńskiego
i radomskiego, Wydawnictwo KUL, Lublin 2007 (Halina Mielicka)
400
Anna Szyfer, Zapisane w pamięci. Z badań etnografa, Prace Komisji Etnograficznej,
t. 3, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Wydział Historii
i Nauk Społecznych, Poznań 2006 (Irena Bukowska-Floreńska)
403
Oskar Kolberg, Wołyń. Suplement do tomu 36. Dzieła wszystkie, t. 84, Instytut im.
Oskara Kolberga, Poznań 2002 (Katarzyna Linda)
407
Janusz Hochleitner, Obrzędy doroczne w kulturze chłopskiej Warmii południowej
w XVI-XVIII
wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego,
Olsztyn 2006 (Anna Szyfer)
411
Jędrzej Wowro. Świątkarz beskidzki / Beskidian Holy Sculpture Maker, tekst
A. Kowalska-Lewicka, zdjęcia J. Kubiena, Wadowickie Centrum Kultury,
Wadowice 2006 (Ewa Fryś-Pietraszkowa)
413
7
V. KRONIKA
83. Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Mszana
Dolna, 20 września 2007 (Elżbieta Jaworska)
Wybory członków Komitetu Nauk Etnologicznych PAN na kadencję 2007-2010.
Wyborcze posiedzenie plenarne Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, Warszawa,
22 czerwca 2007 (Ryszard Vorbrich)
„Europe and the World". Konferencja Europejskiego Stowarzyszenia Antropologów
Społecznych (EASA), Bristol, 18-21 września 2006 (Helena Patzer, Agnieszka
Kościańska)
58. Doroczna Konferencja ICOM's Costume Committee - „Costume: Design and
Decoration", Kopenhaga, Lund, 9-13 października 2006 (Barbara Bazielich) . . .
Konferencja „Antropologiczne spojrzenie na globalizację - doświadczenia i wyzwania",
Poznań, 23-24 października 2007 (HannaKossak-Nowocień, KatarzynaMirgos) . .
III Poznańska Konferencja Azjanistyczna „Azja w początkach X X I wieku. Tożsamość
— społeczeństwo — kultura", Poznań 18-19 maja 2006 (Anna Urbańska-Szymoszyn)
„610 Anniversary of the Settlement of Tartars and Karaims in the Grand Duchy of
Lithuania", Wilno, 13-15 września 2007 (Janusz Kamocki)
Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Po słonecznej stronie Karpat", Opole, 21¬
-22 maja 2007 (Janina Hajduk-Nijakowska)
Konferencja naukowa „Polska - Słowacja. Pogranicze kulturowe i etniczne", Mszana
Dolna, 21 września 2007 (Halina Solecka)
VII Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Kształtowanie tożsamości etnicznej
i narodowej na pograniczu polsko-ukraińskim", Lublin, 19-20 kwietnia 2007
(Agnieszka Chwieduk)
„Dziedzictwo kaszubskiej kultury ludowej — problemy ochrony i upowszechniania",
Starbienino, 7-9 grudnia 2006 (Anna Weronika Brzezińska)
415
418
420
423
426
430
th
433
434
436
441
446
VI. IN MEMORIAM
Mary Douglas (1921-2007). Łuskowiec i Al-Kaida (Wojciech Dohnal)
449
Clifford Geertz (1926-2006). Antropologiczne życie w fascynujących czasach
(Waldemar Kuligowski)
456
Anna Krzysztofowicz (1925-2007) (Krystyna Reinfuss-Janusz)
464
Reimund Kvideland (1935-2006) (Anna Pietrzyk)
465
Richard Rorty (1931-2007). Relatywista od dobrej nadziei (Waldemar Kuligowski) . . 467
Noty o autorach artykułów
Informacje dla autorów
473
477
Lud, t. 91, 2007
CONTENTS
Editorial
13
I. STUDIES AND MATERIALS
Eliza Ostoj ska, Vincent Crapanzano on
fieldwork
17
Marcin B r o c k i , The cultural image of the body and its modern transformations
35
Włodzimierz P i ą t k o w s k i , Luiza Nowakowska, Sociology of the body. An attempt
at describing a young subdiscipline of sociology
55
Joanna Jessa, Consumer struggle for „semiotic laurels"
77
Adam P o m i e c i ń s k i , Between glocalisation and global awareness. Some remarks on
the basis of Józef Chełmowski's work
95
Marcin Andrzej K a f a r, Kazimiera Zawistowicz-Adamska's „Ethnography of experience"
project and its modern applications
111
Piotr Szarota, The Japanese smile: an Oriental invention or a cultural script?
137
Zbigniew S zmyt, Buryats in Mongolia. Dilemmas of ethnic and national identity. . . 155
Maciej Kurcz, Between river and desert. The category of border in the culture
of North Sudanese Muslims
169
Kacper Świerk, Slash-and-burn cultivation and cultivated plants of the Matsigenka
Paquirianos Indians (eastern Peru)
181
Urszula Lehr, „I am hungry". Space as a context for everyday events
207
Bożena D o m a g a ł a , Ukrainians in Warmia and Mazury. Between the preservation
of linguistic identity and linguistic assimilation
231
Sabina Jakubowska-Kocot, The influence of the cult of saints on names in Jadowniki
Podgórne (Małopolska)
253
Barbara Pabian, The tradition of „herb" (ziele) in Ślęzany (Częstochowa Region) . . 294
II. VIEWS AND OPINIONS
Tarzycjusz B u l i ń s k i , Tell me what you are translating and I will tell you who you are.
On Polish translations of anthropological works between 2002-2007
295
III. INTERVIEWS AND RECOLLECTIONS
Anna Kowalska-Lewicka, „Our modern social and cultural anthropology should
not detach itself from the roots". An answer to Zbigniew Jasiewicz's questions . . 305
10
IV. REVIEWS AND REVIEW NOTES
Alan Barnard, Antropologia. Zarys teorii i historii [History and Theory in Anthro
pology], translated by S. Szymański, foreword by J. Tokarska-Bakir, Państwowy
Instytut Wydawniczy, Warszawa 2006 (Tarzycjusz Buliński)
347
Adam Kuper, Kultura. Model antropologiczny [Culture. The Anthropologists'
Account], translated by I. Kołbon, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego,
Kraków 2005 (Maja Kostecka)
351
Empire of the Senses. The Sensual Culture Reader, ed. David Howe s, Berg Publishers,
Oxford, New York 2005 (Aleksandra Krupa)
356
Gender. Perspektywa antropologiczna [Gender. An Anthropological Perspective],
vol. 1: Organizacja społeczna [Social Organisation], ed. Renata E. Hryciuk
and Agnieszka K o ś c i a ń s k a , translated by M . Bierca et al., Wydawnictwa
Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007 (Karolina Bielenin)
359
Nationale Wahrnehmungen und ihre Stereotypisierung. Beiträge zur Historischen Stereo
typenforschung, Hrsg. Hans H. Hahn, Elena Mannova, Peter Lang Europäischer
Verlag der Wissenschaften, Frankfurt am Main 2007 (Grzegorz Pełczyński)
363
Guglielmo Verdirame, Barbara Harrell-Bond, Rights in Exile. Janus-Faced
Humanitarianism, Berghahn Books, New York, Oxford 2005 (Daniel Pluta) . . . 365
Gretschen E. Schafft, Od rasizmu do ludobójstwa. Antropologia w Trzeciej Rzeszy
[From Racism to Genocide. Anthropology in the Third Reich], translated by
T. Bałuk-Ulewiczowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków
2006 (Piotr Nowaczyk)
369
Umberto Eco, Rakiem. Gorąca wojna i populizm mediów [Turning Back the Clock.
Hot War and Media Populism], translated by J. Ugniewska, A. Wasilewska,
K. Żaboklicki, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2007 (Agnieszka Prycik) . . . . 374
Barbara Glowczewski, Rêves en colère avec les Aborigènes australiens, Plon, Paris
2004 (Adam Pomieciński)
377
Chris Hann, „Not the Horse We Wanted! ". Postsocialism, Neoliberalism, andEuroasia,
Lit-Verlag, Münster 2006 (Izabella Main)
379
Agnieszka Chwieduk, Alzatczycy. Dylematy tożsamości [Alsatians. The Dilemmas
of Identity], Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2006 (MariuszFilip) . . . . 383
Tibor R é m i â s , In memoriam Derenk, Dominium Bt., Miskolc, Budapest, vol. 1,
2004; vol. 2, 2005; vol. 3, 2007 (Janusz Kamocki)
386
Halina M i e l i c k a , Antropologia świąt i świętowania [An Anthropology of Holidays
and Celebrations], Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej, Kielce 2006 (Michał
Buchowski)
389
B a r t ł o m i e j Krupa, Wspomnienia obozowe jako specyficzna odmiana pisarstwa
historycznego [Concentration Camp Diaries as a Specific Form of Historical
Writing], Universitas, Kraków 2006 (Aleksandra Rzepkowska)
397
Zdzisław K u p i s i ń s k i SVD, Śmierć jako wydarzenie eschatyczne. Zwyczaje, obrzędy
i wierzenia pogrzebowe oraz zaduszkowe mieszkańców regionu opoczyńskiego
i radomskiego [Death as an Eschatic Event. Funeral and All Souls Day's Customs,
Rituals and Beliefs of the Inhabitants of the Opoczno and Radom Regions],
Wydawnictwo KUL, Lublin 2007 (Halina Mielicka)
400
Anna Szyfer, Zapisane w pamięci. Z badań etnografa [Committed to Memory. On
an Ethnographer's Research], Prace Komisji Etnograficznej, vol. 3, Wydawnictwo
Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Wydział Historii i Nauk Społecznych,
Poznań 2006 (Irena Bukowska-Floreńska)
403
11
Oskar Kolberg, Wołyń. Suplement do tomu 36, Dzieła wszystkie [Volhynia.
Supplement to vol. 36. Collected Works], vol. 84, Instytut im. Oskara Kolberga,
Poznań 2002 (Katarzyna Linda)
407
Janusz Hochleitner, Obrzędy doroczne w kulturze chłopskiej Warmii południowej
w XVI-XVIII wieku [Annual Rituals in the Peasant Culture of Southern Warmia in
the 16 -18 c.], Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn
2006 {Anna Szyfer)
411
Jędrzej Wowro. Świątkarz beskidzki / Beskidian Holy Sculpture Maker, text A. K o walska-Lewicka, photos J. Kubiena, Wadowickie Centrum Kultury, Wadowice
2006 (Ewa Fryś-Pietraszkowa)
413
th
th
V. CHRONICLE
83rd General Meeting of Delegates to the Polish Ethnological Society, Mszana Dolna,
20 September 2007 (Elżbieta Jaworska)
415
Elections of members of the Ethnological Sciences Committee, Polish Academy
of Sciences, for the 2007-2010 term of office. Electoral plenary meeting of the
Ethnological Sciences Committee, Polish Academy of Sciences, Warszawa, 22 June
2007 (Ryszard Vorbrich)
418
„Europe and the World". Conference of the European Association of Social
Anthropologists (EASA), Bristol, 18-21 September 2006 (Helena Patzer,
Agnieszka Kościańska)
420
58th Annual Conference ICOM's Costume Committee — „Costume: Design and
Decoration", Copenhagen, Lund, 9-13 October 2006 (Barbara Bazielich)
423
Conference „An Anthropological look at Globalisation — Experiences and Challenges",
Poznań, 23-24 October 2007 (Hanna Kossak-Nowocień, KatarzynaMirgos) . . . . 426
3rd Poznań Conference „Asia at the Beginning of the 21st Century. Identity — Society
— Culture", Poznań, 18-19 May 2006 (Anna Urbańska-Szymoszyn)
430
„610 Anniversary of the Settlement of Tartars and Karaims in the Grand Duchy of
Lithuania", Vilnius, 13-15 September 2007 (Janusz Kamocki)
433
International Scientific Conference „On the Sunny Side of the Carpathians", Opole,
21-22 May 2007 (Janina Hajduk-Nijakowska)
434
Conference „Poland — Slovakia. A Borderland of Culture and Ethnicity", Mszana
Dolna, 21 September 2007 (Halina Solecka)
436
7th International Scientific Conference „Development of Ethnic and National Identity on
the Polish-Ukrainian Borderland", Lublin, 19-20 April 2007 (Agnieszka Chwieduk). . 441
„The Heritage of Kashubian Folk Culture — Problems of Protection and
Popularisation", Starbienino, 7-9 December 2006 (Anna Weronika Brzezińska). . 446
th
VI. IN MEMORIAM
Mary Douglas (1921-2007). Pangolin and Al-Qaida (Wojciech Dohnal)
Clifford Geertz (1926-2006). An anthropologist's life in fascinating times (Waldemar
Kuligowski)
Anna Krzysztofowicz (1925-2007) (Krystyna Reinfuss-Janusz)
Reimund Kvideland (1935-2006) (Anna Pietrzyk)
Richard Rorty (1931-2007). A relativist of good hope (Waldemar Kuligowski)
449
456
464
465
467
Notes about the Authors
Information for Authors
473
477
OD REDAKCJI
„Lud" jest znany i ceniony od lat, jako czasopismo o ponad stuletniej histo
rii i bogatej tradycji, odzwierciedlającej dzieje polskiej etnologii i antropologii
kulturowej. Wiele pokoleń polskich etnologów zostawiło w nim ślad swej dzia
łalności, zarówno w zakresie etnograficznej dokumentacji kultury, jak i na polu
teoretyczno-metodologicznym. Jest to jedyne etnologiczne czasopismo o takiej
„głębi genealogicznej" w Polsce i jedno z niewielu podobnych w Europie. Co in
teresujące, szacowny brytyjski „Journal of the Royal Anthropological Institute",
przedstawiany jako najstarszy — ukazujący się od 1848 roku — periodyk antro¬
pologiczny, kilkakrotnie zmieniał nazwę, podczas gdy „Lud" przez całe swoje
dzieje pozostał wierny nazwie oryginalnej.
Od momentu założenia pisma w 1895 roku, było ono ściśle związane z Pol
skim Towarzystwem Ludoznawczym, instytucją, której rola w rozwoju polskiej
etnologii jest nie do przecenienia. Od 1992 roku „Lud" jest jednocześnie orga
nem Komitetu Nauk Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk, co dodatkowo
wzmocniło pozycję czasopisma.
Objęcie redakcji tak zasłużonego czasopisma jest zadaniem odpowiedzialnym
i niełatwym. Zdając sobie sprawę z odpowiedzialności, jednocześnie nie chcia
łabym, aby stała się ona dla mnie brzemieniem, pod którym łatwo się ugiąć. Są¬
dzę, że najlepszym rozwiązaniem jest po prostu solidne zabranie się do pracy, ze
świadomością, że należy robić wszystko, by nie zawieść zaufania, którym mnie
obdarzono. Oczywiście, nie jest możliwe spełnienie wszystkich, niejednokrotnie
sprzecznych oczekiwań odbiorców. Niemniej chciałabym, aby hasłem „Ludu"
była różnorodność — stanowisk teoretycznych, podejść metodologicznych, wi¬
zji uprawiania etnologii i antropologii w dzisiejszym świecie oraz sposobów ich
realizacji. W takim postrzeganiu zadań czasopisma przejawia się, moim zdaniem,
kontynuacja jego profilu z ostatnich kilkudziesięciu lat. Kartkując kolejne tomy
„Ludu" z lat 80. ubiegłego wieku, gdy pismo redagował Profesor Józef Burszta,
można łatwo dostrzec, że publikowano w nim teksty prezentujące znaczące nur¬
ty teoretyczne ówczesnej antropologii, nie pomijając jednocześnie opracowań
opartych na badaniach terenowych, prowadzonych tak w Polsce, jak i w innych
14
Od redakcji
częściach Europy oraz na obszarach pozaeuropejskich; dopuszczano również do
głosu etnologów z innych krajów. Ten profil czasopisma utrzymał i rozwinął,
podczas swojej blisko dwudziestoletniej pracy (od 1988 roku) jako redaktor na
czelny „Ludu", Profesor Zbigniew Jasiewicz. W tym czasie, na łamach „Ludu"
przewijały się ważne dla rozwoju naszej dyscypliny debaty na temat „kultury lu
dowej" czy tożsamości etnologii/antropologii kulturowej. Jednocześnie Profesor
Jasiewicz doceniał znaczenie materiałów dotyczących historii polskiej etnologii,
prezentując je między innymi w cyklu rozmów z zasłużonymi jej postaciami.
Idąc śladami moich poprzedników i nie obawiając się zarzutu eklektyzmu,
pragnę, by „Lud" pozwalał zabrzmieć różnym głosom, różnym „pieśniom" i róż¬
nym historiom, opowiadanym z rozmaitych perspektyw, przez uznanych na¬
ukowców i badaczy dopiero rozpoczynających swoją naukową przygodę. Będzie
w nim miejsce i na opracowania kontynuujące tradycyjne nurty zainteresowań
etnologicznych, jak i na prace proponujące nowe tematy i nowatorskie koncep¬
cje. Zapraszam szczególnie autorów artykułów łączących perspektywę teoretycz¬
ną z pogłębionymi badaniami empirycznymi. Dobrze byłoby, gdyby udało się
wypełnić pewną lukę, którą stanowi brak opracowań dotyczących antropologii
stosowanej, dyskusji na temat roli antropologów w diagnozowaniu i próbach roz¬
wiązywania ważnych problemów społeczno-politycznych współczesnego świata.
Jednocześnie chciałabym kontynuować publikację tekstów ukazujących historię
etnologii i antropologii kulturowej, pamiętając o już dość zbanalizowanym, acz¬
kolwiek wciąż nie w pełni docenianym twierdzeniu o roli historii w zrozumieniu
współczesności i perspektyw przyszłości. Uważam, że warto zaznaczać interdy¬
scyplinarne związki antropologii, nie tylko prezentując punkt widzenia naszej
dyscypliny na te zagadnienia, ale także zamieszczając artykuły reprezentantów
bliskich nam dyscyplin, którzy ujmują z innej perspektywy problemy interesują¬
ce antropologów. Zachęcam autorów do prezentowania komentarzy i poglądów
na różnorodne sprawy, które budzą ich niepokój, nie pozwalają milczeć, prowo¬
kują do dyskusji. Nie należy jednak zarzucać informacyjnej funkcji pisma, której
służą sprawozdania z takich wydarzeń życia naukowego, jak konferencje — i te
międzynarodowe, i te na poziomie lokalnym — a także z działalności wystawien¬
niczej muzeów. Ważny pozostanie również dział recenzyjny, którego znaczenia
nie trzeba chyba uzasadniać.
Bieżący tom „Ludu" w znacznej mierze realizuje powyżej przedstawione za¬
mierzenia. Są w nim artykuły młodszych i doświadczonych już badaczy; teksty
dotyczące teorii i metodologii badań, nieraz w interesujący sposób łączące per¬
spektywę ogólną z próbami realizacji teoretycznych koncepcji we własnych ba¬
daniach autorów. Znalazły się w tym woluminie zarówno opracowania dotyczące
Polski, jak i terenów pozaeuropejskich. Szereg tekstów porusza tak ważne współ¬
czesne problemy, jak globalizacja i glokalizacja, tożsamość etniczna i językowa,
kultura konsumpcyjna czy ubóstwo. Wypowiedzieli się także przedstawiciele po¬
krewnych dyscyplin — głosy socjologów i psychologa społecznego uzupełniły
Od redakcji
15
w znaczący sposób spojrzenie antropologa na problematykę ciała, w jego aspek
tach kulturowych i społecznych. Ważna i zapewne pobudzająca do dyskusji jest
wypowiedź na temat polityki tłumaczeń prac antropologicznych na język polski.
Kontynuacją wspomnianego wyżej cyklu jest rozmowa Profesora Zbigniewa Ja
siewicza z Doktor Anną Kowalską-Lewicką która może zaciekawić czytelników
różnych pokoleń, pragnących dowiedzieć się czegoś więcej o „drogach polskiej
etnologii" powojennej.
Zapraszam zatem serdecznie do współpracy wszystkich, którzy chcieliby mieć
wpływ na kształt naszego wspólnego czasopisma, zapewniając jednocześnie, że
najważniejszym kryterium przyjęcia dostarczanych tekstów do publikacji jest ich
wartość merytoryczna.
Danuta
Penkala-Gawęcka
Redaktor naczelny
Lud, t. 91, 2007
I. STUDIA I MATERIAŁY
ELIZA OSTOJSKA
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej
Uniwersytet Łódzki
VINCENT CRAPANZANO O B A D A N I A C H TERENOWYCH
Antropologia dialogiczna
Martyn Hammersley w swojej książce What's Wrong with Ethography?
(1992) wskazuje na przeobrażenia, jakie miały miejsce w naukach społecznych
w związku ze stosowaną przez nie metodą badań. Początkowo spór dotyczył
badań jakościowych — ich przeciwnicy widzieli w nich podejście nienaukowe,
mogące służyć co najwyżej jako pomocne im narzędzie. Zawieszenie broni mię¬
dzy zwolennikami badań jakościowych i ilościowych zostało przerwane przez
głosy zwątpienia antropologów, które pojawiły się wraz z różnicowaniem się po¬
dejść metodologicznych w ramach tej dyscypliny. Hammersley wskazuje na dwa
główne obszary tego krytycznego — i autorefleksyjnego — podejścia wewnątrz
antropologii (Hammersley, 1992, s. 2). W centrum pierwszego z nich znalazła
się dyskusja dotycząca celu działalności etnograficznej, a konkretnie — relacji
pomiędzy badaniami i praktyką. W tym nowym spojrzeniu na badania terenowe
podkreśla się, iż jest możliwe, a nawet wskazane, ściślejsze związanie ich ze
sferą społecznej użyteczności — zaleca się tu prowadzenie takich badań, których
wyniki mogłyby zostać wykorzystane w ramach działalności administracyjnej,
edukacyjnej czy społecznej. W ramach drugiego, który określić można mianem
antyrealistycznego, podjęto zmagania z problemem reprezentacji, umieszczając
w centrum rozważań kwestię prawdziwości etnograficznych przedstawień i ich
legitymizacji. Clifford Geertz — w kontekście pomysłu Stephena A. Tylera na
etnografię „ewokacyjną" — pisze, iż ten krytyczny stosunek do dotychczasowej
praktyki antropologicznej:
1
1
Wyłaniająca się z tekstów S.A. Tylera (1986, 1999) wizja etnografii opiera się w znacznej mierze
na próbie zdemaskowania autorytetu naukowych pojęć oraz krytycznym odniesieniu do modernistycz
nego dziedzictwa, a zwłaszcza takich kategorii jak mimesis, metanarracja, pismo.