-
extracted text
-
Aleksander J a c k o w s k i
WYBITNI RZEŹBIARZE OKRESU POWOJENNEGO
(OMÓWIENIE ANKIETY)
Każdy z interesujących
najciekawszych
twórców,
się r z e ź b ą
ale jest
to
ludową
ma
jego lista, z
swoją
listę
konioczności
subiektywna i n i e p e ł n a . P o m y ś l e l i ś m y w i ę c , p r z y g o t o w u j ą c
ten
p o r ó w n a n i e t y c h o d p o w i e d z i . W k a ż d y m razie m n i e , j a k o a u t o r a
zamieszczonego w t y m numerze
a r t y k u ł u , lektura ankiet
niła w potrzebie w y o d r ę b n i e n i a poszczególnych
numer, ż o b y ł o b y i n t e r e s u j ą c e p o r ó w n a n i e t a k i c h l i s t s p o r z ą d z o
szorokiego
nurtu
pamiętać,
żo poszczególni
sowań
surowe k r y t e r i a , i t a k n p . A l e k s a n d e r B l a e h o w s k i p o d a ł w ankieoio
być
dziewiętnastu
uważani
osób,
Spodziewaliśmy
za
ekspertów.
Zwróciliśmy
od siedemnastu
otrzymaliśmy
się,
grupa
że
pewna
się
do
odpowiedzi.
rzeźbiarzy
ogólnie
73 n a z w i s k a ,
którzy
zwanej
ludową.
eksperci
przyjęli bardziej
podczas g d y np. R o m a n
uwzględniali
również
Należy
upew
ramach
n y c h przez l u d z i , k t ó r z y z r a c j i s w e g o z a w o d u , w i e d z y i z a i n t e r e
mogą
rzeźby
grup w
Reinfuss
ciekawych
oczywiście
lub
tylko
mniej
10. N i o -
amatorów,
inni
nie.
znanych i c e n i o n y c h w y s t ą p i n a w i ę k s z o ś c i l i s t , i t a k s i ę s t a ł o .
Podobnie z rzeźbą ceramiczną — tylko w paru ankiotach
Dlatego s ą d z ę ,
trzydziestka
nazwiska wybitnych
w
każdym
w a n i u ankiety więcoj osób u w z g l ę d n i ł o b y twórczość
Władysławy
Spory
rozrzut
Prucnal
tym
rzeźbiarzy
że pierwsza
wytypowana
dwudziestka
jest
nader
a
nawet
obiektywnie,
razie z g o d z i ł a b y s i ę n a n i ą w i ę k s z o ś ć e k s p e r t ó w .
wystąpił natomiast
w grupie rzeźbiarzy
„wyróżniających
się".
uwagi, z w ł a s z c z a
na
choć przez j e d n e g o
Formułując
w trzy
rubryki
pracujących
twórców,
którzy
Dlatego
w
przy
omówieniu
rzeźbę
Stanisława
Zagajewskiego.
N a z w i s k o jego w y m i e n i a n o
bowiem
nawet
odpowiedziach
programowo
drobną
ocenieni
wysoko
w
ceramiczną,
uwzględniając
jedynie
twórczość
pomijających
rzeźbę c e r a m i c z n ą . ( T u , dla p o r z ą d k u , p o d a j m y tylko, że z rzeź-
ankietę,
prosiliśmy
ludowych,
ludowym.
Seweryńskiego.
p a d k u w y n i k a n k i e t y nie jest m i a r o d a j n y . P o m i j a m y więc w t y m
nas
eksperta.
twórców:
w stylu
zostali
Stanisława
sformuło
baczniejszej
Wymieniono w niej p o n a d sto p i ę ć d z i e s i ą t n a z w i s k ! N i k t z
na p e w n o n i e z n a i c h w s z y s t k i c h , s y g n a ł t o w i ę c d o
czy
ceramików. N a pewno przy innym
podano
o
wpisywanie
„innych"
oraz
nazwisk
biarzy-ceramików
świadomie
r y ń s k i e g o , W ł a d y s ł a w ę P r u c n a l i J a d w i g ę Gralę). Jest dla mnie
B y ł to zabieg t r o c h ę p r o w o k a c y j n y ,
oczywiste,
że
wybitnych
odpowiadający
na
ankietę,
Stanisława
mając
sobą
k t ó r y c h p o m i n ę l i . S ł u s z n i e pisze w k o m e n t a r z u do swej a n k i e t y
I I . 1. A n d r z e j
nie.
Sądzę,
że
dla
czytelnika
ciekawe
Konopacki, Zakopane.
Ukrzyżowanie
w y s . 69 c m . R z e ź b a z P r z e g l ą d u
będzie
Barbara
o
przed
dającego mieści się jeszcze w p o j ę c i u t w ó r c y „ l u d o w e g o " , a
poza
p r z y p o m n i e l i b y sobie
Sewe
listę
wykracza
naNpewno
uznawano:
chcieliśmy w ton s p o s ó b d o w i e d z i e ć się, k t o w o d c z u c i u o d p o w i a
kto
nazwisk,
za
rzeźbiarzach,
Zagórna-Tężyoka, że „odpowiadać na t a k ą ankietę
( k a p l i c z k a ) , w y m . 103 X 5 5 c m . 1 9 7 2 r . I I . 2 . A . D ę b n i c k i , K r o s n o .
A m a t o r s k i e j T w ó r c z o ś c i P l a s t y c z n e j w R z e s z o w i e , 1973 r .
bez
Frasobliwy,
F I
1
243
oglądania,
»na
żywo«
eksponatów
jest
szalenie
trudno".
Tak
Rezultaty ankiety zamieszczamy w formie
tablicy —
zesta
w s k a z y w a ł na
kilku
więc pusto k r a t k i nie zawsze z n a o z ą ś w i a d o m e p o m i n i ę c i e
jakie
wienia. P o n i e w a ż k a ż d y z o d p o w i a d a j ą c y c h
goś t w ó r c y . A n k i e t a
Stoso
(1—10) t w ó r c ó w
jego zdaniem
w y b i t n y c h ,
wanie j e d n o l i t y c h k r y t e r i ó w na p e w n o d o p r o w a d z i ł o b y do r ó ż n y c h
w
„kratce"
2,
przetasowań.
jeden
twórców,
Nie
ma
więc wartość tylko orientacyjną.
wszyscy
działających
w
uwzględniali
obecnie
okresie p o w o j e n n y m
już
zmarłych
(niektórzy
kreślają, że p o d a j ą g ł ó w n i e t y c h t w ó r c ó w , z k t ó r y m i się
Nim
przejdę
do
omówienia
wyników
ankiety,
którzy
zechcieli
poświęcić
czas
o
ekspertaoh,
na
nasze p y t a n i a .
i
pod
stykali).
kilka
punkt,
cyfrę
stawialiśmy
w grupie t w ó r c ó w
czyli
wówczas,
dwa
punkty.
T
gdy
nazw isko
w y r ó ż n i a j ą c y c h
się.
1, czyli
figurowało
Przedstawiamy
n a s. 2 4 5 r z e ź b i a r z y , k t ó r z y u z y s k a l i w s u m i e p o w y ż e j 4 p u n k t ó w
słów
odpowiedzieć
odpowiedniej
wpisywaliśmy
Cztery osoby w y m i e n i ł y :
jewskiego,
Karola
Stanisława
Marcisza,
dyslawa
wa
Ziomkę,
Mariana Adamskiego, Jana
Stanisława
Jana
Madeja,
Szulca,
Wiktora
Władysława
Bąka,
Wójcika,
Krystynę
Adamczyk;
trzy
Czerwińskiego,
Andrzeja
Sieka
Stanisława
(f),
osoby —
Wła
Wacla
Karulaka
B r o n i s ł a w a C h o j ę t ę ( O l ę d z k a u z n a ł a go za „ w y b i t n e g o " ) ,
I N D E K S NAZWISK
Kra
Rysia,
Józefa
G r u c e l ę ( N a w r o c k i w y m i e n i ł go j a k o „ w y b i t n e g o " ) ; d w i e osoby —
Emil
Biela,
kolekcjoner.
J ó z e f a W r o n ę (Biela u w a ż a go za „ w y b i t n e g o " ) , J ó z e f a
Józefa
A l e k s a n d e r B ł a c h o w s k i , historyk sztuki, etnograf, dyr. Muzeum
Etnograficznego w Toruniu, autor licznych publikacji o sztuce ludowej, książ
ki Skarby w skrzyni malowanej,
komisarz ogólnopolskich konkursów „Mikołaj
Kopernik w rzeźbie ludowej", „Wielcy Polacy — ich życie i dzieła w rzeźbie
ludowej" i in.
Kaczmarka,
Bolesława
Stanisława
Grabskiego,
Mieczysława
Szkodzińskiego, Ludwika
Stanisława
Romana
Rekowskiego,
Słoninę,
Annę
Żeglińskiego,
Szczepaniaka, L u d w i k a
Ficoń,
Tadeusza
Kubaszczyka,
Denkiewicza, Stanisława Walczaka, W a c ł a w a
Śledzia
(Jackowski
uznał
go
za
Suskę,
„wybitnego"),
Fran
ciszka S a d o w n i k a , W ł a d y s ł a w a L i c ę , A n d r z e j a W y d r ę , Tadeusza
Bożena Gołcz,
etnograf, kierownik Działu
Etnograficznego w „Cepelii".
Aleksander
Jackowski,
redaktor
autor licznych prac o sztuce ludowej.
Nadzoru
Artystycznego i
Sobolewskiego,
(Nawrocki
„Polskiej
Sztuki
ludowej",
Józefa
uważa
Sochę
obu
za
(j')
i
Stanisława
„wybitnych"),
Majewskiego
Mieczysława
P o n a d t o w y m i e n i o n o p o r a z i e 76 o s ó b , w t y m j a k o
Al.
Błachowski
podał Jarosława
H.
Olędzka —
Jana Sęka, F. Solowski —
Furgałę
Piwkę.
„wybitnych"
i Zdzisława
Purchalę,
M i c h a ł a Grygiela (f),
J a d w i g a J a r n u s z k i e w i c z , krytyk artystyczny, autorka publikacji
o rzeźbie, współautor książki Sztuka Ludu Polskiego, z-ca redaktora naczelnego
„Polskiej Sztuki Ludowej".
B . G o ł c z — M a r i a n a U l c a , B . N a w r o c k i —W i n c e n t e g o J a s k r a (f),
Marek
Arpad
Kowalski,
książki o rzeźbie
Śladami
etnograf, publicysta kulturalny, autor
„ i n n y c h " , a więc „ n i e - l u d o w y c h " zaliczano w n i e k t ó r y c h
Stefania
historyk sztuki, autorka m. in. książki
Franciszka Lenarta i Andrzeja
Niejednolicie
0
sztuce
Krzysztofowicz,
ludowej
w Polsce,
kwalifikowano
kierownik B W A
w
Krakowie.
A.
Zegadłę.
o
pierwszej
Nie
budził
Anna
K u n c z y ń s k a-l r a c k a, historyk sztuki, członek jury wielu
konkursów, Komisji Etnograficznej „Cepelii", Komisji Weryfikacyjnej Rady
Naukowej Stowarzyszenia Twórców Ludowych, autorka wielu studiów z za
kresu rzeźby, malarstwa i grafiki ludowej.
jewski,
Mucha
Halina
Olędzka,
etnograf, kustosz działu sztuki w P a ń s t w o w y m
Muzeum Etnograficznym w Warszawie, komisarz wielu wystaw sztuki ludowej
(m. in. rzeźby), autorka licznych prac o sztuce ludowej, członek Komisji Etno
graficznej „Cepelii".
M a r i a n P o k r o p e k , etnograf, pracownik dydaktyczny Katedry Etno
grafii U W , autor monumentalnego słownika twórców ludowych (w druku).
Roman
Reinfuss,
etnograf, autor wielu podstawowych publikacji
o sztuce ludowej, od 1947 r. kierownik Pracowni Dokumentacji Sztuki Ludo
wej I S P A N (Kraków), przewodniczący jury licznych konkursów na sztukę
ludową.
Piłat,
Janas,
Lurka,
Skrętowiez,
natomiast
Zagajewski,
Mucha,
to
wszystko
do
Oleksy,
„innych"
Kołacz,
twórcy
rzeźby"
Wyraźnie
(np.
a
o
Są
to:
w y d z i e l a się w
1.
Henryk
Kudła,
Zogadlo,
Kożuchowski,
zaliczani
byli:
Suska,
Heródek,
Hołda.
prymitywnie
samorodnych
od przyjętego
wyobrażenia
ankietach grupa
świadomie rzeźbiąca w
Zegadło
2. F r a n c i s z e k
Adam
Szczypawka-Ptaszyńska,
cechach
Zaga
większości
Kołacz).
kiedy podkształconyeh)
amatorów
stylu
(nie
ludowym.
—11
6. H e n r y k W i o r z c h o w s k i —
5
Palka
—
7
7. J a r o s ł a w
5
Furgała
—
3. A n d r z e j
Biernacik
—
7
8. M a r i a n
Ule
— 4
4. A n t o n i
Toborowicz
—
6
9. A n d r z e j
Konopacki
—
5. A d a m
Słowiński
.--
6
10.
również
bliski jest ludowej
autor
Stefan Fus
kilkakrotnie
4
— 4
nazwisko
Antoniego
Barbara
Zagórna-Tężycka,
etnograf, st.
sztuki ludowej w Ministerstwie Kultury i Sztuki,
większości konkursów na rzeźbę ludową.
specjalista do spraw
członek jury m. in.
tradycji.
Spośród amatorów
jako „wybitny"
kolekcjoner.
odczuciu
Lamęcki,
tu
Zganiacz,
R z ą s y , j a k o t e g o r z e ź b i a r z a , c z ł o n k a Z P A P , k t ó r y w s w e j sztuce
Jan
Świderski,
pracownik Instytutu Sztuki P A N , fotograf,
kilkudziesięciu tysięcy zdjęć z zakresu sztuki ludowej, kolekcjoner.
Zimmerer,
Do
ankie-
(mówię
(jako ludowi),
„inni". W
Krajewski,
Centkowski,
Ruszkowski,
Wymieniano
kolekcjoner.
tylko
K o ż u e h o wski,
Dużyński
jako
lub stylem swych rzeźb odbiegający
kolekcjoner.
K i j a k-S o 1 o w s k i,
wątpliwości
Janas,
i Stanisław
i Sutor —
Chajec,
„ludowoj
Ludwig
twórców-.
e k s p e r t ó w , spośród pierwszej dwudziestki „ l u d o w i " b y l i :
Są
Ferdynand
żadnych
trzydziestce!):
B'eliks B ł a s z c z y k
Nawrocki,
poszczególnych
taoh np. Centkowskiego, K u d ł ę , Chajca, P i ł a t a , W . Krajewskiego,
A n t o n i K r o h, etnograf, komisarz dwóch konkursów na rzeźbę karpacką,
zorganizowanych przez Muzeum w Nowym Sączu, autor książki o rzeźbie kar
packiej (w druku).
Bolesław
Radzika.
F.
Solowskiego.
43
„innych"
swe
prace „ n a
W
sumie
Teodozjusz Butyniec został
przez A l . B ł a c h o w s k i o g o ,
wymieniono
i amatorów,
ludowo".
Fot.: St. Stępniewski — il. 2 ; J . Świderski — il. 1
132
17
rzeźbiarzy
twórców
a Jan
wymieniony
S z o s t a k przez
ludowych
świadomie
żyjących,
stylizujących
«j
m
W
2
2
2
2
1
1
2
2
o
1
1
2
2
2
2
2
Chajoo
3
(t) Józef
Piłat
o
2
2
2
4
(t) J a n L a m ę c k i
2
2
2
1
Wincenty
Krajewski
2
1
6
Józef
Janas
2
7
Adam
Zegadlo
2
Józef
8
(t) Karol
Wójciak
11
Jan
Centkowski
Teofil
2
1
2
Wojciech
Oleksy
15
Szczepan
Mucha
Edward
2
2
2
18
Bolesław
Suska
1
1!)
Edward
Hołda
Stanisław
21
Józef
22
2
1
1
20
2
1
Kołacz
2
Korpa
1
1
1
Sobota
(t) Mieczysław
2
2
2
2
1
2
2
2
2
(t) Stanisław
SI
Marian
32
,
Słomiński
2
1
1
1
1
Stanisław
M i k a (st)
Robakowska
34
Edward
Sutor
36
Feliks
Czajkowski
36
Apolinary
37
Józef
38
Wacław
39
Piotr
Skirzyński
Izajasz
Rzepa
41
Stanisław
Cierniak
2
1
23
1
1
2
1
22
1
1
2
1
2
2
1
2
1
22
1
2
2
2
1
2
1
2
2
1
1
2
2
2
2
2
2
1
i
2
2
2
2
1
o
19
1
2
o
2
19
2
18
1
15
1
1
1
1
2
2
1
o
14
2
i
13
1
i
12
1
1
1
12
2
1
11
1
1
1
1
1
2
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
9
1
2
1
9
1
1
1
1
2
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
8
1
2
1
7
7
2
1
7
G
1
0
6
6
1
1
8
2
1
1
8
1
8
1
1
1
1
1
1
i
1
1
2
1
9
8
2
1
10
1
2
1
1
2
2
1
10
1
1
1
1
1
1
1
i
12
1
1
1
1
2
2
1
1
1
2
1
1
1
1
2
1
i
1
1
1
1
14
2
1
!
14
2
1
1
15
1
1
2
1
2
2
1
2
15
2
2
1
1
1
2
1
1
1
1
2
2
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
21
1
1
1
2
2
2
1
2
2
1
1
1
2
2
1
2
Zelek
40
2
2
1
1
Pastwa
Citak
2
2
1
Brudek
Filomena
2
2
1
1
Dużyński
33
1
2
1
Cąkała
30
2
2
1
Blaszczyk
27
1
1
(f) I z y d o r
2
2
1
29
2
1
Serwik
(f) Tadeusz
2
2
Józef
28
2
1
24
Błaszczyk
1
1
1
(t) Feliks
2
i
1
27
28
i
1
Kamiński
2
2
2
Zganiacz
(f) I g n a c y
29
2
2
2
P4
2
1
i
i-Í
2
1
i
«
2
1
1
Józef
26
2
P5
i
2
2
o
N
2
i
1
¿tí
-o
te
2
1
i
O
2
i
1
23
(f) Aleksander
2
w
Ch
2
1
Ruszkowski
2í
1
1
2
Helena Szczypawka - P t a s z y ń s k a
17
1
2
Zagajewski
14
16
1
2
1
2
2
Kożuchowski
Stanisław
13
„Heródek"
2
1
Skrętowicz
10
12
2
2
Lurka
(t) Z y g m u n t
!)
1
2
>i
b>
H
mkty
t/i
Ü
Zimmerer
>-i
>.
N
Roinfuss
Olędzka
<
tí
c3
o
cc
Kijak-Solowski
Nawrocki
m
3
£
Kroh
<rj
m
A. Kowalski
H
Kudła
Władysław
5
Jackowski
2
73
c
A
3
s
Golczowa
(f) Leon
1
Biela
'3.
Po kropek
Kunczyńska-Iracka
<
N
O
'S
.2
1
1
ñ
1
1
5
1
1
6
245
