0e884a05ad7b7ef9184ed40626ccd328.pdf
Media
Part of Historia powstania muzeów etnograficznych w Paryżu / LUD 1980 t.64
- extracted text
-
Lud.
KRYSTYNA
t. lM, 1980
REINF'USS
HISTORIA POWSTANIA MUZEÓW ETNOGRAFTCZ'NYCH
W PARYŻU
Kiedy zwiedzamy jakieś muzeum, nie zdajemy sobie sprawy ile trz,eba było trudu wielu pokoleń, alby zostały wypracowane formy zachowa:1ia i przekazania zabytków przeszłości.
Rozwijaj4ce się z "gabinetów osobliwości" muzealnictwo, począwszy
od drugiej połowy ,ubiegłego stulecia, zaczęło nabierać znaczenia, jako
jeden z ważniejszych czynników iku'lturalnego rozwoju społeczeństwa.
W parze z zadD.niami dydaktycznymi, jakie przypisuje się muz'eom, szedł
rozwój teorii muzealnictwa, która z biegiem czasu nabierała coraz bardziej charakteru naukowego.
Z'biory zaczęto systematyzować
i dzielić według dyscyplin naukowych. T4 drogą wyodrębniały się różnego rodzaju muzea specjalistyczne, a wśród nich na 'przełomie XIX i XX wie'ku równj'eż etnograficzne,
których losy toczyły się rozmaicie w za'leżności od lo'ka:lnej sytuacji
poszczególnych ,krajów.
Francja, jako kraj 'bogaty, .posiadająca w przeszł,oś<Ciroziegłe kolonie
zamorskie, .miała :bardzo dobre warunki zarówno dla rozwoju muzealnictwa etnograficznego, ja'k i nauki z tego zakresu. Ośrodkiem, gdzie
powstały największ'e z!biory ,etnograficzne i gdzie 'kształtowała się teoria
francuskiego muzealnictwa, stał się Paryż, mający obecnie dwa wielkie
muzea - Musee de l'Homme (ME) i wyłonione z niego w trakcie dalszeg,) rozwoju l\ohlsee des Arts et Traditions Populaires (AT,P).
Zajmujqc się zbiorami etnograficznymi obu muzeów 'paryskich i ich
działalncścią warto pokrótce zaznajomić się z historią ich powstania.
Ruch kolekcjonerski, rozwijający się we Włoszech w dobie Renesansu, wpływał na liczne kraje Europy, a między innymi na Francję.
W XVI - XVIII wieku powstają tak zwane gabinety sztuki i Dsobliwaści, w których zlnajdujemy zbiory różnych ciekawostek oraz dzieł
sztdki, okazów przyrodni'czych i numizmatów. T'e pierwsz'e 'kolekcje były
prywatną własnością króla, książąt lub magnatów. Jak podają franouskie źródła historyczne, najstarsza kolekcja oSOlb'li
wości została ofiarowana Karolowi Wi'elkiemu w latach 801. i 807 przez kalifa Haroun
38
KRYISTYNA
REINFUSS
ar - Raschid 1. W jednym z królewskich gabinetów <Jsobliwości Karola V zachował się najstarszy inwentarz, który częściowo został o.publilkowany; dotyczy on zbiorów sprzętu i biżuterii wschodniej lub indyjskiej 2. Frall1ciszek I był nie tyl'ko zbieraczem kuriozćw, ale lubił
także dyskutować z ,podróżnikami i organizować wJ'lprawy do dalekich
krajów, skąd zawsze przywożono mu "nowinki". W lalach trzydziestych
XVI wieku dobre stosunki Francis7!ka I ze ~;wjatem mu:cułmal1skim
umD'żliwiły mu urządzenie wypraw do krajów Afryki północnej, a mianowicie do Tunisu i do Fez, z :których to wy.pra w podróżnicy, wysłani
przez króla, przy\vieźłi bogate dary, Z3 wierające między innymi ciekawe okazy fauny (np. wielbłądy dwugarbne, strusie, charty itp.) 3.
Wyprawy drogą morską podejmowane były przez Jacques Cartier'a.
Odkrył 'Oill .południowączęść Labradoru (1.5'34r.), wyspy Canada, Rochelaga, Saguenay i inne. W prezencie przywiózł królowi 'kilku Indian do
Saint Ma,lo 4, natomiast podróżnilk Bizeret na statku "Le Saint Philippe"
opłynął Brazylię i sąsiadujące z nią wyspy, skąd przywiózł do Paryża
paru BrazyliJczyków 5.
Pieczę nad 'kuriozami powierzano przede wszystkim podróżnikom
królewskim. Do takich inależał Andre Thevet, oraz Jean MO'cquet, 'nadworny lekarz Henryka IV, 'który na życzenie króla w latach 11601, - 1(612
podróż'ował lpo świecie. Zwiedził Maroko, Mozambjlk, Syrię, Brazylię,
Ziemię Świętą. Z wy'praw tych przywiózł wiele darów j, osobliwości.
Będąc jednakże przede wszystkim lekarzem, aptekarzem i Ibotanikiem,
zbiory, które dostarczał królowi, miały charakter nowości przyrodniczych, jak: ,kukurydza, drzewo różane, miód, egzotyczne 'ptaki ,i zwierzęta itd. Z przedmiotów etnograficznych przywiózł maski z Mazagan,
łuki indiańskie i rzeźbione kamienie 6. Od rOiku 1'612 zajmował się on
zbiorami Marii Medycejskiej, umieszczonymi w Tuileries. Zbiory te
prawdopodobnie zaginęły. Gdy w 1'. 1650 robiono inwentaryzację w pałacu Tuileries, nie podano ani jednej wzmianki ,o eksp'onatach aptekarza.
E. T. Harny, Les origines du Musce d'Ethnographie,
Histoire et documents,
1890, s. 5.
2 J. La.ba,rte, Inventair
du MobUier
de Charles V, roi de France, Par.is 1879,
S. 16.
3 L. de LabOl'i(le, Revue
universeUe
des arts, t. 2, PI<lII1is 1870, s. 206.
4 Brief
recit
et succinte
narration
de la Navigation
faite
en MDXXXV
et
MDXXXVJ par Ca:pit{liine Jacques Camtier aux iLes de Canada, Hochrelaga, Saguenay et autres, publice par M. d' Avezac, Paris
1863.
5 L. de LabOlI1de, Revue ... , t. 2, s. 272.
8 J. Mocquet,
Voy,og'e,s en AfTi.que, Asie, Ind,es OfTlientales et occ<identales, Rouen, t. 2, Cai'l'love 1'{,45.
1
Paris
His,toria
pOlwstaniJa muzeów
etnOig:r!ajicznych
39
w Paryżu
Podróże wielokrotnie były subwencjonowane 'przez państwo. Zachowało się dużo dokumentów odnośnie organizowanych wypraw, jak listy,
plany czy opisy rzeczy, które fascynowały wędrowców w odl<egłych krajach.
Konty-nualorem clawnych tradycji Jean Mocquet'a był Pierre Borel,
który w ksi<\żc:€pt. Antiquites de Castres wyda:nej w 1'. 1642 opisuje
swój .ga·binet osobliwości. Gabinet 'podzielony był na 18 części: 1) osobliwościczłowieka, 2) zwierzęta czworonożne, 3) pta'ki, 4) ryby, 5) inne
gatunki poschodzenia morskiego,6)
owady i węże, 7) rośliny, a przede
wszystkim drzewa i korzenie, 8) :liśde, 9) kwiaty, 10) 'gumy i .płyny,
11) nasiona lub ziarna, 12) rzadkie -owoce, 1.3) ilnne owoce, 14) minerały,
CI przede wszystkim kamienie,
15) przemiany w kamieniach, 16) inne
minerały, 17) starożytności, 18) różn-e przedmioty.
Na przelomi-e XVIIIXVIII w. e'ks'pedycje mają na celu ,głównie gromadzenie przedmiotów wartościowych, zaś wyprawy o chara'kterze odkrywczym podejmowane są stosunkowo rzadko. J. B. CoJbert urządził
kilka wypraw na północny zachód 7, odkrył ziemie Kanady, ujście i dorzecze Mississi'Pi, a jego towarzysz, Cavelier de la Salle, napisał historię o Indianach - zwierzętach. Relacje te zachowały się do naszy-ch czasów i uważane są za jeden z naj'star:szych opisów nowych odkryć.
Ludwik XIV nie zajmował się ~bieraniem rzeczy pochodzących
z Nowego Świata. Interesowały g.o zabytki świata antycznego, jak numizmaty, rzeźiby kamienne. 2Jbieranie zabytków m ini'nn,ej przeszłośd
spowodowało, że zbiory ws'półc~esne ulegały znisz-czeniu, natomiast
szczególne zamiłowanie do numizmatyki dało początek powstaniu sławnyeh królewskich zbiorów numizmatycznych.
W lata-ch 1704 -17,08 i l'H4 -1717 Paul Lucas przebywał na Wschodzie (Lewant), gdzie na życzenie !króla poszukiwał ró:żlneg.orodzaju ciekaw-ostek, medali, rzeŹlbkamiennych, manuskryptów itd. Z wypraw tych
zostało przywiezionych wie'le eennych przedmiotów, m. in. 24 skrzynie
zawierające nieznane kurioza 8. Najwięcej ,było meda'li, wieile rzeźb kamiennych i manuskryptów: hebrajs!kkh, syryjski'ch, greckich, tureckich
i arabskich. W sprawozdaniu z podróży 'Paul'a Luca,s'a znajdujemy też
kilka wzmialnek dotyczących eksponatów o charakterz-eetno:grafiocznym,
jak np. haftowana chustka, sabewka, koszula i szarawary jedwabne,
7
P. Clement,
Lettres,
instructions
et
les ordres de l'Empereur,
t. 3, Pianis 1864.
s 'Memo:i:re swr la valeur d,es med:ali:l:lets,
raret&s
apportees
Metla'iJ:les).
du Levant
pa;r Ze sieur
memoires
de
Colbert,
inscript.W'IIJS, pi€'rrres
Palu,! VIWQJS
(IBibl. Nat.
publiee
d'apres
g'Mve1es et autres
Ar-ch. OalbLnet des
KRY'S-TYNA REINFUSS
40
dwie kości do gry z jaspisu o krawędziach ze złota, trąba z :baraniego
rogu, pękate naczynie 'żelazne na miód 9.
W okresie panowania prekursora
nauk geograficznych,
Ludwika
XVI, ga,binet królewski zaczął ,otrzymywać zbi'ory ,prawdziwie 'etnograficzne. Do nich należą ,eksponaty pochodzące z Hosji z 1.7'i,6r.: kale::ldarz
z Kamczatki wycięty na .małych drewnianych desedkach, podobny kalendarz pochodzenia samojedzkiego, zbroja znaleziona na Syberii, a składająca się z wielu 'żelaznych fragmentów, figura żelazna przedstawiająca 'bóstwo domowe (Kamczatka), haczyk żelazny zwany "bogiem połowu" (Samojedzi), waga chińska, oraz dużo bóstw-rzeżb iPochodzenia
tatarskieg.o i mOlngolskiego 10.
Joseph Dombey w r. 1785 .prowadził prace wykopaliskowe na terenie Peru. Przywiezione stamtąd zbiory były pierwszymi, które z tego
kraJu przywędrowały do Francji. Zbiory zostały skatalogowane i zaopatrzone metryczkami przez samego podróżnika 11, a następnie zdeponowane 31 stycznia 1'7,86r. w Cabinet du Hoi. Obok przedmiotów wykopaliskowy'ch znalazło się tu dużo eksponatów etnograficznych, jak np.
białe, bawełniCline poncho haftowane w dU'że figury, wykonane ·czarną,
cz·erwoną i żółtą wełną, rze'żbione herło lub laska (oznaka władzy)
z twardego drewna, a także przyrządy tkackie i wiele innych. Niektóre
z tych przedmiotów zachowały się do dnia dzisiejszego i można je oglądać w Musee de l'Romme.
W ,ckresie Wielkiej Hewolucji Francuskiej 'konfiskowano zbiory i kolekcje książąt, magnatów it,p., co umożliwiło dalszy rozwój Gabinetów
Osobliwoś'ci. W trzecim roku Hewolucji rejesLracją istniejących zbiorów
zajął się Villar de la Mayenne. W raporcie z dnia 30 XI n,84 r. donosi, że w lokalu znajdujący:m się nad Cabinet'em des Medaille::. znalazł
zbiory składające się ze szczątków rzeź/b antycznych, naczyń z marmuru, brązu itd. Drugi podobny skład według Villar'a mieścił się na parterz·e VI małej, wilgotnej salce. W owym s;Jrawozdaniu Villar wysunął
propozycję ·utworzenia ze znalezionych przez niego zbiorów Musee des
Antiquites (Muzeum Przedmiotów Antycznych).
W nowym muzeum
9
dans
Voyage du sieur Raoul Lucas fait en MDCCXIV, etc, pa·r ordre de Louis XIV
la Turquie,
L' Asie, Sourie,
PaLestine, 11 aute et Basse-Egypte,
t. :3, Amsterdam
1744.
10 L. A. Cointreau,
Hist(}ire ab.regee d,u Cab.inet d.es 1Vled.aiUes et Antiques
de
la BibLiotheque
National
au Etat succinet des acquisitions et augmentations
qui
ant eu Lieu a dater de L'anne.e 1754 jusqu'a La fin du sic'de (all1 VIn de Ja RepubliqUJe fra'l1c;aise PaTi,s am IX) 1800, t. l.
11 W C.abi.nelt d€'s Meid'ai:He'Sm.ajiClJu'jesię HSotJ. Dcmbey
(Pau'is., 25 I 1786). List
ten je",t plI'!zyJdadem, jak w owy{m cz'a'Sla,ch pr,zygotowywa'no
pOSli'ad:a'l1'ezbiory
prz'eid i'ch oiJJi'ar'owaniam.
His/oria
powstania
muzeów
etnograNc.znych
w Paryżu
41;
miało znaleźć sir~ miejsce
dla zbiorów archeo'logi'cznych
ietnograficznych. Ponieważ
wystą'jJiły trudno-ści z przetransportowaniem
eksponatów, więc umiesz·czono je tymczasem
w Ibardzo zagęszczonym
pomieszczeniu Cabinet des lVledailles.
W dekrecie z dnia 17 X l'iS:5- r. zatwierdzono
zorganizowanie
na nowych ,oasadach z-biorC'w medali, przedmiotów
pochodzenia
antycznego
i neźb -kamiennych.
Zadanie
to powierzono
mlodszemu
A. J. Barthelemy, który u waż~lł, że dla ponown-eg<) rozibvitu
wiedzy o starożytmoś<:i
n[deży gromadzić
nie tyl'ko pomniki pozwalające
ustalić nieznanych
antycznych autorów,
ale także ,przedmioty,
jakie mogą być pomocne przy
poznawani'u
zv;yc7a,jów i -obY2zajów różnych ludów. Chciał on połączyć
badania
r:ad te:aźniejszością
z prz-eszłością,
oraz zająć się oibyczajami
i zwyczajami
luciów odległy-ch w czr.sie i przestrzeni.
Naukę tę inazwał
etncgrafią,
która od tego czasu znajdowała
się w ścisłym 'połączeniu
z archeolo~ią 12.
Wśród skonfiskowanych
w -czasie Rewolucji
zbiorów
znalazły
się
również bogate
kolekcje
'Księcia d'Orange,
rozsiane
IpO licznych
jego
rezydencjach
i 'pnekazane
na rze-cz ,pań-stwa. iNa specjalną
wzmiankęzasługują
losy zbiorów bogatego
kolekcjonera
Stathouder'a,
który podczas Rewolucji
ewaku,ował
je do Holandii.
Gdy armia francuska
pod
wodzą Pichegru
wkroczyła
do Holalndii, członkowie
Konwentu
z r. 17'9!2
towarzyszący
oddziałom wojskowym,
zobowiązah
się, ż·e prywatna
własność obywateli
ipozostanie
nienaI'Uszona,
a wyjątek
stanowią
jedynie
zbiory Stathouder'a,
które muszą wrócić do Paryża.
Rewin~dykacja
zbiorów wywiez:oTlych
do HoL:mdii powierzona
została ,przez Konwent
Andre Thouin, dyrektorowi
Mu~(~e d'Histoire
NatureHe.
W r. 17'9,5 r. z Holandii zostCJly przesłar:e
.pierwsze
eksponaty
z za'kresu
sztuki,
które
w z,:1acznej części przekazano
do mU7eów departamentalnych,
utworzonych przez Konwent.
Tylko najhardziej
cenne
zbiory
zdeponowano
w Bibliothcque
Nettionale w Paryżu. Wśród nich znalazło się 16 skrzyń
zawierających
p r;-:edmi-o t y ,pochodzenia indiailskiego 13.
. Jai'geon, kcnsenv,lt-Dr z1bioró\v z 'ulicy de Beaunne, -przeniósł w r. 1795
do BiblictheCjl':C' Nali(";nale zbiory
archeologiczno-etnograficzne,
wśród
których
znajdowały
si(~ \vazy peruwiańskie,
przywiezione
z wyprawy
,przez J. Dombey'a (obecnie są one w MH).
W wieI u skonfiSKowanych
posiadłościach
magnackich
znaleziono
liczne przedmioty
j..:ochodzenia indyjski<:ogo, kanadyjskiego,
chińskiego
itd.
W piqtym roku Rewolucji
:(1797) zbiory Bibhote'ki powiększyły
się znowu przez od£bnmie
'emigrantom
pozostawiony,ch
kolekcji.
I tak np ..
12
13
E. T. Ramy, Les ori!Ji.nes ... , s. 24.
lHagasin encyclopedique,
Jer, annee 1'795, t. 2, s. 419.
42
KRYSTYNA REINFUSS
w -pałacu J.oly de Beury znaleziono kompletny strój indiański, a ze
wspaniałego ,pałacu księcia de Brissac, namiestnika Paryża i dowódcy pułikowni'ka des Cent~Suisses, straconego w Wersalu w r. 1792, została
zabrana wschodnia broń r(tarczechińskie,
złot.e krisze malajskie o damasceńs'kich rękojeściach, pałasze, kołczany, strzały itd.), którą zdeponowano w 1797 r. w Catbinet de Barthelemy, zaś piękną pirogę z drzewa :goździkowego, zrobioną przez tubylca wysp Moluckich, wraz z całą
dużą kolekcją różnych przedmiotów wyniesiono z domu :księcia de Conde z Chantilly i odd3lTIodo Biib'hote'ki. Zabezlpieczone przez konfiskatę
prywatne zbiory weszły później do zfbiorów Musee de l'Homme 14.
H. L. .Jean Baptiste Bertin - minister Ludwika XVI, był przede
wszystkim miłośnikie'm nauiki i ,kolekcjonerem. Prowadził ożywioną działalność społ'eczną. Zakładał szkoły, głównie rolnicze i weterynaryjne,
ale najwięcej poświę'cał ,czasu na ,prowadzenie stałej kClresp<)lndencji
z podróżnihem ~P. Amiot i jezuitami przebywającymi \'1 Chinach. Czuwał nad tym, aby naj'bardziej interesujące roz!pravv'Ynaukowe uczonych
misjonarzy były drukowane w "Memoire'S concernalnt Ie'S Chinais". Dzię-ki tym licznym łkonta'ktom powstała duża i cieka wa kolekcja, która została skonfiskow8.lna w r. 1'7'96, ponieważ Bertin został oskarżony o udział
w "Pade de famine". Musiał się ratować uciecz~ką za granicę, zaś Jego
Zlbiory powiększyły zaso'by Biblioteki Narodowej 15. Książki i rysunki
..chińskie zdeponowano w dziale dru'ków i manuskryptów, ,eksponaty etnograficzne dostały się do C<abinet des Antiques. Zbiory te przyczyniły się
do 'Powstania niezwykle interesującej r'ozprawy na temat Chin, napi. sam'ej .przez M.Breton'a w latach 181'1 - 1'8:1,316.
Dawne ~biory starożytności i nowe nabytki, pochodzące przeważnie
z konfiskaty majątków emigrantów, dały początek Muzeum Etnograficznemu, które 'Powstało w siedzibie Biblioteki Narodowej. Zbiory skata1ogowane zostały według zarządzenia Comite de l'Instruction Publique, w pierwszej kolejności te, które były wyszcz'ególnione w "zestawieniach kol,ekcji i depozytów do inwentaryzowatnia "pod łiterą "p" (prywatne) i te, 'któr'e były wymie:nione jako "zbioryemigrantów
i byłego
duchowi,eństwa".
Tymczasem do Musee de Barthelemy, zwanym też "Cabinet du Roi",
trafiały zbiory ofiarowywane przez poszczególnych amatorów-zbieraczy
'-czy urzęidy pulbliczne, jak równie'ż przedmioty przywożone przez cywilnych luJb wojskowych urzędników, będących na służbie państwowej albo
E. T. Hamy, Les origines ... , s. 28.
H. Condj€!I", Biblio.theca Sinica, t. 1.
11 M. Breton,
La Chine en miniature ou Choix de costume, arts et metiers de
. ~et empire, Plads 1812.
l4
15
Historda
powstania
muzeów
etnograficznych
w p.aryżu
43
przedstawicielstw handlowych w Ameryce, Indiach, Seln'egalu i wielu innych ,placówkach 17, Kolekcja utw8rzona przez A. Barthelemy de Courl;ay (takie było jego pełne nazwisko) składała się z 'kr(>tkich serii przedmiotów, ale ;niezwykle interesujących.
Zapoczątkował on pierwszy w
r, 1799 geograficzną iklasyfikację eksponatów, która to klasyfikacja była
potem w XIX wieku stosowana we wszystkich muzeach na terenie Francji, Prz-ez wiele lat ,po śmierci Andre Barthelemy de Courcay jak gdyby
zapomniano o zbiorach w Cabinet du Roi. Nowych kolekcji ,przybywało
niedużo, a stare niszczyły się. Na interwencję
ówczesnego ministra
J. Banks'a (ok. 1805 r.) aby zabezpieczyć zbiory przed zniszczeniem, Z'Ostał Cabinet de Barthelemy (czy tzw. Qwl'ekcja Cabinet du Roi) zdeponowany w Musee des Antiques, znajdującym się w Biblitheque du Roi.
Po wydarzeniach w roku 1,815 (Restaura'cja Burbonów) część, stosunkowo nawet duża, zbiorów skonfiskowanych wczasie Rewolucji wróciła do swych prawowitych wlaścicieli, 'prawdopodobnie również owych
1'6 skrzyń i kolekcja Stathouder'a, gdyż ślad .po nich zaginął; z-ostały
jedy;nie przedmioty 'bardzo zniszczone i nie posiadające większej warteś'ci 18.
Zaczęła siG nowa -era zbierania, konserwowania i zabezpieczania zbiorów etnograficznych z tendencją d,o wywakzenia odrębnego muzeum etll{)graficznego w Paryżu. Znaczne zasługi w tym położył E. F. Jomard,
inżynier i geograf (brał udział w wyprawie N3!poleona do E'giptu), członek rządu, a także członek l' Acaldemie des inscriptions ,et belles-lettr'es
de l'Institut de France, który od 181i8 roiku zajmował się sprawami związanymi ze zbiorami etnograficznymi w Paryżu. W roku 1182'8 E. F. JornaI'd zos'taje mianowany opiekunem zbiorów w Bib'liotheąue du Roi,
przy czym zaraz rozpoczął konserwację
1) d~pozytów pochodzących
z różnych stron świata (des depots de geographie) oraz '2) przedmiotów
antycznych i 3) przyrodni(;zych. Konserwatorem w Bibliothequ'e du Roi
został na prośbę E. Jomard'a - Daeier. Jego zadaniem byłl() zajęcie się
organizacją Muzeum Etnograficznego, na którego zaloż€nie 'Zgodził się
jesz'cze w r. UH8 l'Institut de France. Niestety, ni€ mógł on utworzyć
takiej placówki w Bi'bliotece, gdzie zbiory się mieściły, Iponieważ zadania Bibliotelki były różne od tych jakie miało mieć Muzeum Etnografcme. E. J omard czynił wsze:lkie starania o zainteresowanie społeczeństwa i sfer rządzących ,programem muzeum geo-etnograficznego (Muse€
geoethnogra'phique - określenie E. Jomard-a). Sprawa oparła się o Ministerstwo !Marynarki. W MOinitorz<ez dnia 1'5 stycznia 11828 r. :podano
17 J. Expilly, DicmonwiJre deiS GauLes et de la Fra7l1C'€, t. 5, Paris
- 465.
18 L. A. CoiJntrealU, HiS<toire ... , s. 193, 2G3.
1-820, s. 464-
44
KRYSTYNA REINFUSS
do wiadomości :popartą prz'ez króla decyzję utworzenia w pałaeu du Louvre Muzeum Morskiego (le Musee Naval), noszącego imię syna królewskiego, M. Ie Dauphin - admirała Francji, w obrębie którego mieścić
się miały Musee de la Marine i Musee d'Ethnogra'phie, a oba miały działać pod patronatem Muz.eum Sztuki w Luwrze. Muzeum marynistyc:z.ne
dzieliło !Się na dwie sekcje: marynisty'czną i etnograficzną, przy czym tą
ostatnią kierował E. Jomard.
Wiele warto'ściowych przedmiotów znalazło się w InDwym Muzeum.
Podróżników udających się na wy'prawy przed wyjazdem z Francji instruowano o koniecznoś·ci przywożenia nowych ·e'ksponatów z różnych
stron świata. Do Muzeum napływały również zJbiory prywatne, dary
obywateli lub instytucji. Na apel E. Jomard'a, który skierowany był do
lekarzy, oficerów, marynarzy, podrÓ'ż,ników itd., o Dfiarowywaniekolekcji czy pOjedynczy'ch rz·eczy dla Muzeum, odpowiedziało wiele osób,
oddając pojedyncze okazy lub cał,e zbiory. Wśród tych darów znalazło
się cały sz·ereg niezwykle cenny'ch ,przedmiot6w, jak np. pełny strój
Siuksa ofiarowany .przez nawigatora Zede, ·czy 'kolekcja licząca ponad
200 :przedmiotów podarowanych
'przez Dumont d'Urville i d'Orbigny
po ich :powrocie z wyprawy do Oceanii. W nowych zbiorach znalazło
się wiele prz·edmiotów przywiezionych z Nowej Zelaindii, z Archipelagu
Tonga itd.
E. Jomard, oprócz tego że współpracował z administracją Marynar!ki,
kolonii, z żeglar7ami czy też dyplomatami, prz'ebywającymi z dala od
kraju, ,podejmował też działania na własną rękę. I tak, m. in. zakupił
dla Muz·eum z.biory Lamare~PicquDt z Hindostanu, starał się o z.organiz.owanie ekspedycji, !którą prowadził Lamare-Picqnot
w ,latach 1826- 1,829 do Kalkuty, Indii itd., skąd ten podróżni';'; 'Przywiózł dużo niezmi'ernie ·cie'kawych zabytków kultu bramiilsikiego i 'buddyjskiego. Po jego powrocie E. Jomard zabiegał, aby l'Aeademie des inscriptio-as et belles-lettres, Societe asiatique, Societe de gĆ2~:raphie, zajęły się z'biorami
Lamare-,picquot'a.
Otrzymał on na wet od tFh trzech wymieninnych
instyt'ucji przyrzecz·eni·e, że powstanie w Paryżu specjalne muzeum,
w którym ta cała kolekcja 'przedmiotów, jakich dotąd Francja nie posiadała, będzie wystawiona. Niestety, projekt te:n nigdy nie z-ostał zrealizowany.
Za zgodą ówczesnego ministra, a na -pole·ce::lieG. Cuvier'a, sławnego
uczonego-.przyrodnika, czlonka Francuskiej Akademii Nauk, piastującego w okresie cesarstwa i Restauracji wiele wysokich godu8ści państwowych, a od 1:8211, członka Rady Państwa i Para Francji, 'Prz.y Sekcji
Etn-ograd'i'cznej Musee Naval powstała Komisja, w skład której wchodziło dwóch reprez'entantów Akademii i Towarzystwa Azjatyckiego oraz
Historia
powstania
muzeów
etnograficznych
w Paryżu
45
sam Cuvier i Jomard.
Rezultatem
działania
Komisji było ogłoszenie
wydane dnia l XI 18:)1 r. zarządzające,
ż·e: l) w Paryżu
będzie tylko jedno
miejsce,
w którym
zosta;ną zgromadzone
przedmioty
etnograficzne,
wyjaśniające
historię
człowieka
od strony
tak fizycznej,
jak i duchowej;
2) miejscem
tym będz:e sala w Biibliotheque
du Roi; 3) eksponaty
a cha1'3kLerze etnograficznym
roz'proszone
po różnych
instytucjach
publicznych Paryża będą za zgcdą zarządzających
tymi zbiorami
przewiezione
do Bibliotheque
du Roi.
Komisja
'kasowała
i wcielała
do Se'kcji wszystkie
publiczne
kolekcje
etnograficzne
na terenie ·Paryża.
Zbiory
dostały
się do malej sali nad
Cabinet'em
des Medailles
w Bibliotece
Królewskiej.
Zbiory przyrodnicze,
o których iniezbyt precyzyjnie
mówiło zarządzeni·e
z dnia 21 XI 18311 r.
dostały się do Musee c.e la Marine 19.
Dalsza działalność
zmierzająca
do utworzenia
w Paryżu
oddzielnego
Muzeum
Etnograficznego
uległa poważnym
zahamowaniom
w r. 1832,
kiedy to na skutek epidemii
cholery
wymarło
wielu rzeczników
powstania muzeum,
a wśród nich również
i minister
Cr,vier.
Zamieszki
polityczne
spowod·owały,
że E. Jomard
i wielu innych
zwo:!enlIlików
Muzeum m1..:siało .się chrOlnićopus::czeniem
Paryża.
Gdy sytuacja
polityczna w Paryżu
uspokoiła
się E. Jomard
,ofiarował
swoje prywatne
zbiory
do Bi'bliotheque
du Roi, a równocześnj'e
kusto.sz MU'see de la Marine na
polecenie
ministra
Marynarki
i Kolonii
przekazał
Bibliotece
Królewskiej 84 obiektyetnograficzne.
J
Zbiory
Sekcji
Etnograficznej
powiększały
się stale ,o nowe dary.
Wśród ofiarodawców
znalazł się i Ludwik
Filip, 'który 'podarował
wartościowe przedmioty
otrzymane
od króla A'bisynii.
Pod koniec pierwszej
połowy
XIX w. zbiory obu Sekcji
Musee de
la Mar1ne zestały
ostatecznie
;podzielone
na eksponaty
a charakterze
marynistycznym
i etnograficznym.
Sekcja ·etnograficzna
otrzymała
nowy lekal w postaci dużej sali w sąsiedztwie
Mu'see de la Marine
oraz
pawilon de Beauvais.
W roku
1-8~;0 nowa Seikcja
otworzyła
pcdwoje
dla
publicznoś·ci.
W związku
z tą uroczystością
wzbogaciła
się a nowe eksponaty.
Przeprowadz·ono
inwentaryzację
wabu
Sekcjach,
'którą zakończono
31: XII
185'6. Musee de la Marine posiadało
37'86 przedmiotów,
z czego 1026 była
w Sekcji marynistyczlnej,
a 2760 w Sekcji 'etnograficznej
20, a to:
E. T. Hamy, Les origines ... , s. 45.
L. Morale-Fatio,
Notice des collections
du
dans les galeries du Musee Imperial
du Louvre,
s. XII - XIV.
19
20
Musee
t.
de la
1, Paris
Marine
expo~ees
1862, Introduction,
46
.KRYSTYNA REINtFUSS
Nazwa
Illość obiektów
1. Prowincj'e azja tyckie
2. Chiny, Indochiny, J alponia
3. Afryka wschodnia
4. Afryka centralna
5. Afryka zachodnia
6. Afryika północna
7. Ameryka północna
8. Ameryka południowa
9. Oceania zaohodnia (Mauazja)
10. Oceania południowa (Me~ClIn'ezja)
H. Oceania północna (Mikronezja)
1'2. Oceania wschodnia (Bolinezja)
---
1011
1014
24
332
11&223'
1i2:B
67
86
253
38
raz'em
---
447,
--::----
27\60
!Przygotowanie d) :Pierwszej Wystawy Światowej w 1860 r., układy
Euro1JY z Japonią, wdelenie do państwa Nowej Kaledonii itd. wszystko
to spowodowało, że znowu wypłynęła sprawa utworzenia nowego, oddzi'elnegomuzeum
'etnogroaficZlnego.O zbiorach przypomniano sobie w momencie wzno:wienia działa!~ności Musee des Antiquites Nationales w Saint-Germain-en-Laye 21. O stanowisko kustosza w tym nowym muzeum
starał się, pomimo Ipodeszł-egowieku, E. Jomard, jedna'kże jego kandydatura została odrzucona. W parę miesięcy 'po odmowie wielki miłośnik
etnografii i rzecznik utworz'e:nia odrębnego muzeum etnograficznego
zmarł. Wi'ele Z1biorównadsyłanych w związku z mającą się odbyć Wystawą było składanych w magazynach Musee de Saint-Germain-elll-Laye
i w Musee d'Histoire NatureUe lub prz'esyłano do muz,eów prowi'ncjonalnych.
Z ramienia Ministerstwa Oświecenia iPublicznego wysłany został
dr E. T. Hamy, naukowiec, do Da{tlii,Szwecji i !Norwegii, aby zapoznał
się ze wspaniałymi zbiorami tamtejszych muzeów i ich organizacją.
W raporcie z tej !podróży dr Hamy sugerował rutworz'eni'e muzeum ettIlo,graficznego, wzorującego się na Muz'eum Królewskim w iKopenhadze
(1e Musee royal -ethnographique de Copenhague). Uważał on, że znajdujące się w LuwrZJe zbiory 'etnograficzne są zupełnie nie na właściwym
miejscu, gdyż Luwr jest muzeum sztuki plastycznej. Dr Hamy zdawał
sobie sprawę, ż-e Z1biorypaństwowe i te, które są w posiadaniu ko'lekcj<merów chętnych do przekazania swych zbiorów na rzecz państwa,
21
CataLogue
E. Jomard,
des obj.ets
Paris 1863.
d'antliqwite
et
de la oo~l(?Ct,j,onefurnogTwpM.ątLe de feu.
HistorJia
powstania
muzeów
etnograficznych
w Paryżu
41
są ogr'omne, więc dlatego w raporcie do Ministerstwa Oświecenia Pu-blicznego a'pelował o scentralizowanie wszystkich prz'edmiotów ściśle
etnograficznych z misji, darów, wymiany lub nabytych, w jednym muzeum, które nosiłoby nazwę "Museum 'ethnogra;phique des Missions
scien tiphiques". Zostało to D.publikDwane w "Journal officiel" w dniu
19 XI 1877 r. W tym samym czasie M. de Watteville, kierujący przygotowalniami do !Wystawy Światowej, zorganizował tymczasową sekcję
amerylkanozna wczą i zaapelował do obywateli posiadają'cych zbiory z ,Nowego Świata, aby je oddawali do Muzeum. Wtedy to E. Andre, który
przeibywał w KD'lumbii i Ekwadorze (187,6), ofiarowa'ł swoje zbiory wiele posążków !bóstw z doliny św. Augustyna, stwj'e z doliny Rio4Napo.
różne ;przedmioty ,pocho.d.zą'cez <grobów dawnych Indian de [a Guacamaya itd. W r. 1'87:8, 2'3 stycznia odbyła się inauguracja tymczasowego
Muz'eum Etnograficznego w salach wynajętych 'przez 'komisarza Wystawy Światowej, M. de Watte'ViHe. !Przez ,sześć tygodni publiczność tłoczyła ,się w trzech salach, w których znajdowały się <eksponaty pochodzące z Ameryki, Azji, Ocealllii i Afryki, zachwycając się ,bogadwem.
zbiorów, słuchając informacji misjonarzy i podróżników objaśniających
swoje zbiory oraz relacjonujących swojoe odkrycia naukowe 22. Sukces.,
ja1ki ;przyniosła wystawa spowodował, że M. de W:atteviHe nie wahał
się już wydzielić znaGnej przestrzeni na wystawę etnograficzną w ramach Wystawy Światowej 23. Zaproponował on równie'ż utworzenie,
dwóch komisji {l'8 X li8718), z których jedna zająć się miała kwestią .lo.- .
kalową, a druga bud:Żetem Inowego muzeum. Uchwalono, ż,e budżet muzeum wynosić ibędzie około dwóch milionów fTainków, 'ustalono także,
skład osobowy pf80cowników muzeum.
Architekt ViOlilet-le-Duc zaproponował, aby wykorzystać na oole
przyszłego muz'eum część iPalais Champs des Mars. ProJekt ten nie w- .
stał zrea!lizowany. :Po wielu pertr~ktacj8Jch pomiędzy zarządem miasta.
ministrem finansów i 'kierownikiem sekre'tariatu !Ministerstwa Oświece __
nia PuJblicznego, został wydany dekret (13 X 1187(9), na mocy któregOJ .
do dYS!pOzycjiM~nisterstwa Oświecenia Puhliczmego i Sztuk !Pięknych
(Bt!aux-Arts) oddano Pałac du Trocadero z przynal€!Żnościami. Viollet-Ie-Due uznał j-ednak ;pałac Trocadero za nieodpowiedni dla muz,euIllt.
etnograficznego, a to z tego powodu, że w pałacu sale byqy zbyt wąskie.
długie, nie nadające się do podziału, 'który konieczny jest każdemu etno.grafowi tworzącemu wystawę ze swoich eksponatów. Również wadliwe,
u Cataiog,ue du MJi1lJVstere de t'1n.st:TtLC'tion Publique,
des CuUes et des Beaux-.
t. 2, MliJssrilolnset voyages scien&1ique.s, Paris 1878.
u Baron M ide Waltlte'VIill1e,Rapport adnninistratif $lUr l'exposition specłale dUr
M.ini.stre
de rIn.sltrrrwctłon Publique
a l'Exrpo~,ion
u'T1liv.€lTseUe de 1878, PariS 188,_
-A1'ts,
s.23.
48
KRY,STYNA REINIFUSS
· oświetlenie
i brak dostatecznego
ogrzewania
mogły ,powodować :niszczenie cennych przedmiotów.
Pomimo jego uwag i sprzeciwu
zbiory, które
wystawi'one
były w czasie Wystawy
Swiatowej
w 1878 r., zostały przeniesione
do skrzydła
we wschodniej
części pałacu. Wybrano
komisję,
która miała za zadanie ustalenie
pewnego modelu urLądzenia
muzeum
etnograficznego.
Przyjęto
układ geograficzny,
jaki prO'ponował w r. 17199
A. Barthelemy,
a jaki rówlnież był przewidziany
w projekcie N1usee des
Missions Scienti.phiques.
Zatwierdzono
też ponownie budżet nowej .placówki. Starania
trwały długo, tak że dopiero po dziesięciu latach od zakoilczenia Wystawy
Swiatowejotrzymano
pożądany
rezultat.
W 1'. 1889
definitywnie
utworzono
Muzeum, którego dyrektorem
został dr Hamy.
\V Pałacu du Trocadero
w salach wystawowych
nie mogły pomieścić się
bogate
zbiory, więc zaczęto je instalować
w obszernych
!korytarzach,
gdzie światło !było bardzo słabe. Najlepiej
oświetloną
salte; przeznaczono
na koleikcje ,pochodzące
z Azji, jednakże
w pomieszczeniu
tym okna
były nieoszklone,
eksponaty
niszczyły się bardzo szybko. Aby temu zapobiec część zbiorów przeniesiono
do Muzeum Guimet (Musee Guimet),
a część rozparcelowano
między różne placówki muzealne
na pr{)wincji.
Wczasie
przygotowań
do Drugiej
Wystawy
w 1'. 1900 część sali została oszklona, umieszczono
w niej rzeźby kamienne.
Dopiero po zakończeniu Wystawy
pomieszczenie
zostało oddane Muzeum Etnograficznemu. Pozostała część sali wstała oszklona na koszt podróżników
CreąuiMonfort i Senegal de la Grange, w zamian za co otrzymali
oni pozwolenie wystawiania
wciągu
czterech
lat swoich zbiorów pochodzących
z ich wyprawy
do Boliwii.
Sytuacja
lokalowa w Muzeum nadal była trudna. Wybudowano
więc
nad sailą Afryki pomieszczenie,
w którym umieszcwno
zbiory z Ocea,nii.
Sutereny,
mogące służyć za magazyny
muzealne,
zostały przydzielone
Muzeum
Rzeźby P{)równawczej
i(Musee de sculpture
comparee).
Brak
magazynów
i miejsca spowodowały,
że gabloty w sa'lach otwartych
dla
pu!bliczności były zapchane
do tego sto,pnia, iż częst{) trudno było rozróżnić przedmioty,
a () posegregowaniu
według jakiejkolwiek
metody
nie było m{)wy. Czasami
zdarzały
się wypadki,
że zwiedzający
ofiarowywali nie tylko swoje zbiory, ale także pewne fundusze na ich wysta· wienie. Tak nip. Francuz Geniu, urodzony i mieszkający
stale w Meksyku, ofiar{)wał kolekcję liczącą ponad 1000eksponatów,
niezwykle
cennych, ,pochodzących
z okresu 'przedkolumbijskiego.
Znając trudną
sy·tuację finans.ową Muzeum wyasygnował
również pewną kwotę pieniężną
na zakup gablot, um{)żliwiających
wystawienie
tych zbiorów.
Dr Hamy i jego zastępca, dr R. Verneau, z braku odpowiednich
fun,duszy
wykorzystywali
deski skrzyń
jako materiał
na prowizoryczne
:meble i gabloty. Pr{)blem ogrzewania
sal był w dalszym ciągu nie roz_
Historia
powstania
muzeów
etnograficznych
w Paryżu
49
wiązany. Viollet-le-Duc po dokładnym ,przestudiowaniu zagadnienia doszedł do wniosku, że koszty roczne utrzymania Muzeum wynosić będą
około 25.000 FF. Muzeum nie dysponowało jednak taką sumą, więc
w trzech salach {) długości 75 m 'każda, w który'ch mieściły się zbiory
z Francji, Afryki i Ameryki, wytbudowano po jednym piecu. Piece te
jednak nie były w stanie ogrzać tak wielkich pomiesz'czeń. W lecie temperatura była niska, a w zimie było lodowato.
Od r. 1907 Muz'eum kierował dr R. Verneau, który tak jak jego 'poprzedni;k borykał się z trudnymi warunkami lokalowymi i finansowymi.
Zbiory Muzeum wakresie
1880 - 1:918 powiększyły się z okolo 6000 do
ponad 100000 egzemplarzy, z czego więksZO'ść była darami, ponieważ
Muzeum nie dysponowało prawi'e ża:dnymi fun!du'Szami na zakupy. Persone.l muzealny składał się z dyrektora, inspektora, stolarza i trzech
dozorców. Zespół zatrudnionych był niedostateczny. W czasi'e I-szej wojnyświatowej
wszyscy 'pracownicy byli zmobilizowani, jedynie dozorca
zatrudniony czasowo 'pozostał w Muz'eum, a.le mimo najlepszy.ch chęci
nie był w stanie sprostać tym wielkim i sz'erokim obowiązkom, jakie
spadły na niego. Nic więc dziwnego,że
w okresie wojny wiele przedmiotów uległo zniszczeniu 24.
Założenie Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Etnograficznego Trocadero (La Societe des Amis du Musee d'Ethnographie du Trocadero) miało na celu przyjście z pomocą materialną, jednakże skończyło się jedy- _
nie na moralnym poparciu, a :nie na dotacji finansowej.
Pierwszym aktem na drodze reorganizacji było połączenie Musee
d'Ethnographie du Trocadero z Muzeum Narodowym Historii Naturalnej (Museum National d'Histoire Naturelle), które miało miejsce w
r. 1'9128, a specjalnie z Katedrą Antropologii (La Chaire d'Anthropologie)
tego Muzeum, której profesor zwyczajny stawał się automatycznie dyrektorem Muzeum. W tym czasie profesorem Katedry był Paul Rivet,
który został dyrektof'em Muz'eum., Na jego zastępcę 'powołano George
Henri Riviere. Nazwiska tych dwóch uczonych są nierozłączne, a ich
zasługi jednakowe w reorganiza'cji Muz'eum 25.
Nowa dyrekcja postawila sobie ,pytanie, czy należy przeprowadzać
reorganizację w Muzeum, czy też szukać nowego miejsca, bardziej odpowiedniego na tego typu ,placówkę i przenieść Muz'eum do nowego lokalu. 'Problem ten był szeroko omawiany przez Komisję Doradczą (Com-
24 R. Verneau,
Le Musee d'Ethnographie
du Trocadero,
"Anthropologie"
(Paris) 1930, t. 29, s. 14.
25 P. Rivet
e<t G. H. Riviier,e, La reorganis,ation
dUo Musee d'Ethnographie
du
TTocade'To, "BUlll1ebn du MUlsee d'E)thnog)r.a'phie du Trocaderro" (Paris) 1931, nr l,
s. 3 - 11.
4 "Lud"
-
tom 84
50
KRYSTYNA
RE:tNJ<'USS
mission Consultative), w skład której 'Wchodzili: dyrektor Szkół Wyższych, dyrektor Muzeum, rektor Uniwersytetu 'Parysikiego, dwóch profesorów Muz'eum, .prz'ewodnkzący Towarzystwa Przyjaciół Muzeum du
Trocadero oraz dyrektor Sztuk Pięknych. Komisja j-ednogłośnie uslaliła,
ż'e należy posiadany -lokaol zaada!ptować. Takie rozwiązanie 'pozwalało
szybciej uzyskać cel, czyli otworzyć wystawę dla zwiedzających. Musiano więc przede wszystkim założyć prawidloweoświetlenie
i ogrzewanie, uszczelnić metalowe witryny i gabloty, powiększyć powierzchnię
ekspozycyjną, aby była mO'żliwość stworzenia sali poświęc,onej zbiorom
Azji oraz pomieszczeń magazynowych, laboratoryjnych
i biurowych.
Kwestia powiększenia powierzcl1ini była stosunkowo łatwa. Wystarczyło
'bowiem tylko przyznać Muzeum półkolistą galerię na pierwszym piętrze Pałacu du Trocadero. Galeria była oszklona i mogła stać się wE>pa~
niałą i obszerną salą ekspozycyjną. W czasie zastępowania starych witryn i gablot nowymi o konstrukcji metalowej, robiono dokumentację,
czyli inwentaryzowano zbiory. W nowych gablotach układanoekspoillaty
według wówczas obowiązujących reguł nowoczesnych zasad muzeologii,
a więc bez zbytni'ego nagromadzenia przedmiotów, z etykietami wykonanymi starannie, o przystępnie zr·edagowanej treś·ci przeznaczonej dla
sz'erokiej publiczności, umiesz'czano również mapy geograficzne przedstawiające rozmieszczenie plemion oraz mapy, na których zaznaczone
było pochodzenie najbardzi,ej charakterystycznych
przedmiotów 26.
Pałac du Tr'ocadero, wybudowany na Wystawę Światową w 1865 r.,
ni'e był w .guście Paryżan, chociaż wielokrotnie /przeprowadzano remonty zewnętrzne. W r. 1932 został ogłosz'ony kOinkurs na projekt nowego Pałacu du Chaillot, który miał stanąć na miejscu starego. Jury
wybrało .projekt Charles Sid-lis'a. Przebudowa trwała od 1935 do
193:'7. r. 27
!Muzeum Czł·owieka {Musee de l'Homme - nowa nazwa Muzeum
Etnograficznego) otworzyło swoje podwojoe dla zwiedzają'cych w dniu
21 IV 1903'7 roku. Zbiory dawnego Muzeum podzielono na dwie części:
pierwszą .stanowiły ·eksponaty odnosząee się do wszystkich części świata,
również i Europy, z wyjątki,em przedmiotów dotyczących Fralncji. Te
ostatnie tworzyły drugą część, a które od 19;28 r. wystawione były w oddzielne'j sali. Zbiory te z'ostały oddane nowoutworzouemu Muz·eum Sztuk
i TraJdycji Ludowych (Ie Musee des Arts et Traditions Populaires). Najliczniejsze okazy pochodziły z Bretanii, Auvergne, Lanid.y, La'ngwedocji,
Prowansji, Normandii, Alzacji i Lotaryngii. Wystawa miała na celu
!8
Ibdderrn, s. 3 - 11.
Za!har, Les melto-morphoses
27 1M.
nr 4, s. 3 - 1.2.
du
Chaillot,
"Le Renaissance"
(Paris)
1938,
Historia
powstania
muzeów
etnograficznych
w Paryżu
51
przybliżenie ró~nych regionów Francji mieszkańcom stohcy oraz zaprezentowanie ich turystom zagranicznym 28.
Dyrektorem Musee de l'Homme został Paul Rivet, a dyrektorem
Musee des Arts et Traditions Populair'es - Geol'ges Henri Riviere. Oba
Muzea nadal mieściły się w Pała,cu d€ Chaillot. ATP rozwijala się szybko, a kiedy ,po II-giej wojnie światowej zaczęło brakować miejsca dla
zbiorów, rozpoczęto starania a nowy lokal. W 1'. 1'9154 wyznaczono na
budowę gmachu dla ATP parcelę znajdującą się w Lasku Bulońskim.
Budowa trwała długo, dopiero w r. 1£7,1 jako pierwszą otworzono galerię naukową z ekspozycją systematyczną, mieszczącą się w podziemiach inowego gmachu, a w r. Hl7'5 galerię a układzie głównie funkcjonalnym, zajmującą parter. Ga,leria prz'eznaczona jest dla szerokich rzesz
z\viedzających.
Obecnie w Paryżu istnieją dwa ,odrębne muzea, które różnią się od
siebie nie tylko charakterem gromadzonych przez nie zbiorów. Stanowią one doskonały przykład, jak ibardzo w ciągu ostatniego półwiecza
zmieniły się 'poglądy na funkcję placówki muzeal:nej, jej organizację,
prohlemyekspozycji
zbiorów czy formy popularyzacji wi'edzy o kulturze
ludowej. Kontrast, jaki zachodzi między dwoma muzeami paryskimi stanowi interesujący temat do studiów nad rozwojem muzealnictwa francuskiego. Temat tym ciekawszy, 'Że daje możność śledz'enia drogi rozwoj u muzealnictwa ,etnograficznego od opartego na ewolucjonistycznych
teoriach dziewiętnastowiecZinych - do bazująeego na współczesnych założenia,ch funkcjonalizmu.
Badając mało w Polsce znane dzieje dwóch francuskich muzeów poznaj emy w zasadzie historię muz'ealnictwa w skali znacznie ogólniejszej. Zbliżone bowiem kaleje rozwoju przechodziły muzea etnografic7Jne
w wieJlu innych krajach europejskich, nie wyłączając Polski, która - co
iI1atym miejscu należałoby .podkreślić - w pewny'ch przypadkach wyprzedzała to, co znacznie później weszło do planów organizacyjnych najbardziej nowoczesnego francuskiego muz'eum etnografi'cznego w Lasku
Bulońskim.
KRYSTYNA REINFUSS
THE HISTORY
OF THE ORIGIN
OF ETHNOGRAPHI'C
o(S'umma
MUSEUMS
IN PARIS
TY)
QU'iLc a fow f'ac'tons co:nltriobute.d to fav,our.able aondtilti'ollls of the esltab1ishmen\t
of French ethnoglr,a;phioc mursedlogy; Vliz. the wealth of the country, its vast ove28
A. La.n:dliim, Les musees
t. 3, nr 5 (MDCOCLXXXVlIn).
d'Ethnogr'aphie,
"ReVlUle des T1'1HliiJtiol1JS
Popurl<all'ws"
:52
iKRYISTYNA REINFUSS
mea clOllOIlliesa.nd others. The sO-ClalHed"oo11lectiom; of cu:niI00it.ies" were the filrSlt
·collections to .be found iiIl France frOll11the 1,6th up to the 18th Clentury. They consisrted of soune .natural and IllUJmliJs:maJti:c
s:pecim'ens, wor-ks of <lIlitaIS wel11aiS vaI1i!oU's
{:urios coming mostly from overseat expeditio.ns. The very first collections belon'ged to the king, fu'rther ones used to be organized by dukes and magnates and
supervised by famous traveHers.
During the Fre·.ch Revolution
<:onfiscated
collections
were
PUlt together
to form bi'~ger wnits. For exa-mp1e, the exhiibits of etlhnograp'hi'c chalracter were
gathered in the bu~1dill'g of the Natio!nal Library in PaJ1i s. That fact is recoglll'ized
aiS the vlery beginning 00' aln ethl1lographi·c museum there.
AlIter l1H5 some cO'Jileclions returned
to their previous
owners. However,
a ne.w elm of intea1Jsive c()l~lecltillnig,
pres-erv1wti'on alllid pr<JIiecvi'on of eltrunogr.aphic
specim'eJllS, as weB as efforts to estalblish an inde'p€lllident museum had be.gun.
Origlina1oly., the Musee d'iEthnographie
was a department
of the Museum of Naviga:ti-on but as late ais i'n 11838i1 becaJme an i11Jd('pendent unit. For many years
the Museum laiboured under great di:f!ficulti'es. Aliter the reorga,ruzall.ian and reibu'iln-~ngdi,ng whi'ch boo'k place in the years alf 1935 - 19·37 it was opened to the pub'lic
under tihle new name: the Mus,eUim of M'an (Musee de l'Homme). Th'e exhibits
caming from an over the woI'l'd (e~cept France) were gather'ed there. However,
the speci'mens of French fo\]k culture Wlere taken over by a newly orgaJl'ized
Museum O'f Ad alllld Fork Tr,aid'i,tion (!MUJs,ęedes Arts et 'I1ra!ditions Populaires). Originally, it occupied the same building a,nd only as late as in 1971 the first exhibition, the .so-camed "scientific .ga'l1ery" was opened iln a nerw bui'liding 'in Bois
de Bo'U~ogne. The bwo mentioned ahove mUS€lliffiS differ grea tly alIld constitute
examples of ,two d~f!ferent p()liJn:bsolf vierw on a fu l1IC
tion s of the ,museUim Dentre,
·i'ts orga.rrizatioo and re:rearch progralm as weB as on the problems of exhibiting
ethnographic
collectioolS and popularizing the knowledge of fol:k cu'l,ture.
1