115654da058349e1e84dd871968b1947.pdf
Media
Part of Tatiana Angełowa Kolewa 1932-1976 / ETNOGRAFIA POLSKA 1977 t.21 z.1
- extracted text
-
„Etnografia Polska", t. X X I z. 1
TATIANA ANGEŁOWA KOLEWA
16 I V 1931 — 17 I 1976
B y ł a serdecznym przyjacielem P o l s k i i P o l a k ó w . Z n a j o m o ś ć h i s t o r i i
i k u l t u r y n a r o d ó w s ł o w i a ń s k i c h , k t ó r ą z d o b y ł a d z i ę k i s t u d i o m slawistyczn y m , p o z w o l i ł a Jej z b l i ż y ć się r ó w n i e ż do k u l t u r y n a r o d u polskiego. Szyb
k i e opanowanie j ę z y k a polskiego oraz wczesne k o n t a k t y ze ś r o d o w i s k i e m
p o l s k i c h s l a w i s t ó w , a n a s t ę p n i e e t n o g r a f ó w — z w i ą z a ł y J ą mocno z n a
s z y m k r a j e m . P a s j ą Jej ż y c i a b y ł y jednak studia nad k u l t u r ą n a r o d u
b u ł g a r s k i e g o , u j m o w a n ą na szerokim t l e p o r ó w n a w c z y m S ł o w i a ń s z c z y z n y
i i n n y c h k r a j ó w E u r o p y , z w ł a s z c z a p o ł u d n i o w e j . W z w i ą z k u z t y m prze
b y w a ł a na d ł u ż s z y m s t a ż u n a u k o w y m w Z w i ą z k u Radzieckim, uczest
n i c z y ł a w r ó ż n e g o rodzaju m i ę d z y n a r o d o w y c h konferencjach i kongresach
12
MARTA B I E R N A C K A
k r a j ó w E u r o p y wschodniej i p o ł u d n i o w e j . W p o l s k i m ś r o d o w i s k u e t n o
g r a f i c z n y m b y ł a c z ę s t y m i p o ż ą d a n y m g o ś c i e m . C e n i l i ś m y J ą za c h ł o n
n o ś ć i d o c i e k l i w o ś ć u m y s ł u , za s e r d e c z n o ś ć oraz s t a ł ą g o t o w o ś ć do g ł ę b
szego zaznajamiania się z k u l t u r ą p o l s k ą oraz z d o r o b k i e m etnograficz
n y m P o l a k ó w . Jej osobistym k o n t a k t o m z p o l s k i m i etnografami n a l e ż y
m. in. zawdzięczać nawiązanie kilkuletniej w s p ó ł p r a c y naukowej p o m i ę
dzy I n s t y t u t e m H i s t o r i i K u l t u r y M a t e r i a l n e j Polskiej A k a d e m i i N a u k ,
a I n s t y t u t e m E t n o g r a f i i B u ł g a r s k i e j A k a d e m i i N a u k (1966-1971). N a
l e ż a ł a do p o l s k o - b u ł g a r s k i e g o z e s p o ł u e t n o g r a f ó w , k t ó r z y pod k i e r u n
k i e m prof. dr. W i t o l d a D y n o w s k i e g o p r o w a d z i l i badania etnograficzne
nad w s p ó ł c z e s n y m i p r z e m i a n a m i s p o ł e c z n o - k u l t u r o w y m i w s i b u ł g a r
skiej. B y ł a tej w s p ó ł p r a c y g o r ą c y m rzecznikiem, n i e z w y k l e k o l e ż e ń s k i m
i n i e z r ó w n a n y m p a r t n e r e m . Jej w i e l k a ż a r l i w o ś ć badawcza, g r u n t o w n a
wiedza w dziedzinie k u l t u r y l u d o w e j n a r o d u b u ł g a r s k i e g o oraz przyjazne
i trafne p o d e j ś c i e do badanej s p o ł e c z n o ś c i — doskonale w p r o w a d z a ł y
z e s p ó ł e t n o g r a f ó w p o l s k i c h w złożoność p r o b l e m ó w h i s t o r y c z n y c h i w s p ó ł
czesnych b u ł g a r s k i e j w s i . Do zbiorowego s t u d i u m p o d s u m o w u j ą c e g o w y
n i k i t y c h b a d a ń ( X V i X V I t o m „ E t n o g r a f i i Polskiej") w n i o s ł a s w ó j
i n d y w i d u a l n y w k ł a d w postaci opracowania Rola obrzędów
rodcwo-rodzinnych w życiu mieszkańców
Gramady"
(ok.
widyński).
Tatiana K o l e w a u r o d z i ł a się w Sofii, w rodzinie nauczycielskiej. O j
ciec Jej n a l e ż a ł do pierwszego pokolenia i n t e l i g e n c j i b u ł g a r s k i e j w y
w o d z ą c e j s i ę ze w s i i p o d t r z y m u j ą c e j silne z n i ą z w i ą z k i poprzez dzia
ł a l n o ś ć w b u ł g a r s k i m r u c h u l u d o w y m . M a t k a b y ł a u t a l e n t o w a n ą na
u c z y c i e l k ą . Po u k o ń c z e n i u s z k o ł y ś r e d n i e j s t u d i o w a ł a na U n i w e r s y t e c i e
S o f i j s k i m filologię s ł o w i a ń s k ą . Studia z a k o ń c z y ł a z w y r ó ż n i e n i e m w r o
k u 1955, po c z y m o t r z y m a ł a a s p i r a n t u r ę w I n s t y t u c i e E t n o g r a f i i i M u z e u m
B u ł g a r s k i e j A k a d e m i i N a u k . W 1961 r. u z y s k a ł a s t o p i e ń doktora nauk
h i s t o r y c z n y c h na podstawie r o z p r a w y Weselne obrzędy i zwyczaje w pół
nocno-zachodniej
Bułgarii.
Od tej p o r y , aż do ostatnich d n i swego ż y c i a ,
Tatiana K o l e w a p r a c o w a ł a n a u k o w o w I n s t y t u c i e E t n o g r a f i i B A N . Praca
n a u k o w o - b a d a w c z ą p o c h ł o n ę ł a J ą c a ł k o w i c i e — jej o d d a w a ł a c a ł ą s w o j ą
e n e r g i ę . D o w o d e m tego z a a n g a ż o w a n i a i w i e l k i e j pasji badawczej są za
r ó w n o zbiory m a t e r i a ł ó w etnograficznych zgromadzone przez N i ą p o d
czas b a d a ń t e r e n o w y c h p r o w a d z o n y c h na w i e l u obszarach B u ł g a r i i , j a k
r ó w n i e ż liczne opracowania n a u k o w e b ę d ą c e i c h w y n i k i e m i podsumowa
n i e m . Obok prac n a u k o w y c h w I n s t y t u c i e p r o w a d z i ł a Ona ponadto w l a
tach 1963-1970 z a j ę c i a d y d a k t y c z n e z etnografii na
Wielkotyrnowskim
U n i w e r s y t e c i e , a od r o k u 1974 na U n i w e r s y t e c i e S o f i j s k i m .
Zainteresowania n a u k o w e T a t i a n y K o l e w y s k u p i a ł y się g ł ó w n i e w o k ó ł
p r o b l e m a t y k i z w i ą z a n e j z k u l t u r ą s p o ł e c z n ą i d u c h o w ą B u ł g a r ó w oraz
p o r ó w n a w c z o z k u l t u r ą i n n y c h k r a j ó w s ł o w i a ń s k i c h . W b i b l i o g r a f i i Jej
prac, liczącej ponad 30 pozycji w y d a w n i c z y c h , c z o ł o w e miejsce z a j m u j ą
a r t y k u ł y i opracowania d o t y c z ą c e r o d z i n y oraz w i e r z e ń , z w y c z a j ó w i ob-
13
T A T I A N A K O L E W A 1932-1976
r z ę d ó w . T e m a t o w i t e m u p o ś w i ę c i ł a w i e l e lat swego ż y c i a i pracy, p r z y
c z y m w o s t a t n i m czasie c a ł y s w ó j w y s i ł e k k o n c e n t r o w a ł a przede wszyst
k i m na opracowaniu m i t ó w , w i e r z e ń , z w y c z a j ó w i o b r z ę d ó w z w i ą z a n y c h
z p o s t a c i ą Św. Jerzego. Praca ta przygotowana j a k o obszerne s t u d i u m
monograficzne, b ę d ą c e niejako s y n t e z ą Jej d o ś w i a d c z e ń i o s i ą g n i ę ć n a u
k o w y c h w t y m zakresie — nie z o s t a ł a niestety doprowadzona do k o ń c a .
N a l e ż y m i e ć n a d z i e j ę , że n a j w a ż n i e j s z e i c a ł k o w i c i e u k o ń c z o n e f r a g
m e n t y u k a ż ą się z czasem w d r u k u .
W latach ostatnich T a t i a n a K o l e w a b r a ł a r ó w n i e ż u d z i a ł w pracach
z b i o r o w y c h swego I n s t y t u t u nad p r z y g o t o w a n i e m 3-tomowej syntezy p t .
Etnografia
Bułgarów
oraz s t u d i u m o B u ł g a r a c h , przeznaczonym do m i ę
dzynarodowego w y d a w n i c t w a — Etnografia
Narodów
Słowiańskich.
Jej
p l a n y n a u k o w e o b e j m o w a ł y ponadto p r o b l e m a t y k ę d o t y c z ą c ą m ł o d z i e ż o
w y c h g r u p r ó w i e ś n i c z y c h na wsi b u ł g a r s k i e j oraz z w y c z a j ó w i n i c j a c y j
nych wśród dziewcząt. Interesowały J ą również tematy związane z funk
c j a m i o b r z ę d o w y m i i s y m b o l i c z n y m i s t r o j u ludowego.
Za o s i ą g n i ę c i a w p r a c y n a u k o w e j i d y d a k t y c z n e j u z y s k a ł a s t o p i e ń
samodzielnego p r a c o w n i k a naukowego oraz z o s t a ł a odznaczona z ł o t ą , j u
bileuszową odznaką Bułgarskiej Akademii Nauk.
T a t i a n ę K o l e w ę c e c h o w a ł o w i e l k i e poczucie g o d n o ś c i oraz odpowie
d z i a l n o ś c i w p r a c y zawodowej. Owa z a ś tak charakterystyczna dla Jej
o s o b o w o ś c i postawa n i e z a l e ż n o ś c i i swoistej d u m y narodowej w y n i k a ł y
z n a w i ą z y w a n i a do najlepszych t r a d y c j i , odrodzonego po latach n i e w o l i ,
bohaterskiego n a r o d u b u ł g a r s k i e g o .
Tatiana K o l e w a n a l e ż a ł a do l u d z i n i e p r z e c i ę t n y c h — szlachetnych
i pięknych.
Maria
Biernacka
B I B L I O G R A F I A WAŻNIEJSZYCH P R A C T A T I A N Y K O L E W Y
1. Sywremennata narodna swatba w Razłożkija
kraj, „Izwestija na Etnografskija
Institut i Muzej", t. 6 :1961, s. 277-283.
2. Po njakoi wyprosi ot problematikata na jużnosławianskite
obiczai pri sejtba,
„Izwestija na Etnografskija Institut i Muzej", t. 10: 1967, s. 173-200; streszcz.
franc, i ros.
3. Куш wyprosa za integracijata na semejnite obiczai w nowoobrazuwanite seliszta
w Błagojewgradsko,
„Izwestija na Byłgarskata Istorija", t. X X V : 1967, s. 129149.
4. Rodzina i stosunki rodzinne w społeczności
Bułgarów
rodopskich, „Etnografia
Polska", t. 12: 1968, s. 431-451.
5. Semejstwo i semejni otnoszenija u rodopskite Byłgari, [w:] Narodnostna i bito
wa obsztnost na rodopskite Byłgari, Sofija 1969, s, 151-169. Streszcz. ros. i franc.
6. O niekatorych woprosach razwitija obiczajew. (Na bołgarskom
rnatieriale), „Sowietskaja Etnografija", t. 1: 1969, s. 68-78.
14
MARIA B I E R N A C K A
7. Zimnyj cikl obiczajew jużnych Slawian. (К woprosu s
strukturotipołogiczeskom
analizie obriednosti), „Sowietskaja Etnografija", t. 3: 1971, s. 40-50.
8. Rola obrzędów
rodowo-rodzinnych
w życiu mieszkańców
Gramady, „Etnografia
Polska", t. 15: 1971, z. 1, s. 225-248.
9. Žensko i detsko gurbetczijstwo
(isztilk) w Razłożko
i Błagojewgradsko
prez
1865-1912 д., „Izwestija na Etnografskija Institut i Muzej", t. 7: 1964, s. 83-106.
10. Tipołogija
na gergiowdenskite obiczai, [w:] Pyrwi Kongres na bjyłgarskata
istorija, t. I I , 1972, s. 193-197.
11. Dynamika obyczajów
i obrzędów,
ich funkcja i struktura, „Etnografia Polska",
t. 16: 1972, z. 2, s. 245-259.
12. Kalendarnyje obyczai i obriady w stranách zarubieżnoj
Jewropy XIX
naczała
XX b., [w:] Zimnije prazdniki, Moskwa 1973, s. 266-283.
13. Institut des initiations en Bułgarie, „Ethnologia Slavica", t. 5: 1973, s. 163-185.
14. Za proizchoda na proletnite mominski obiczai, [w:] Problemy na
byłgarskija
folklor, Sofija 1974, s. 367-372.
15. Wiesiennije diewiczji obyczai u niekatorych jużnosłowianskich
narodów,
„So
wietskaja Etnografija", t. 5: 1974, s. 74-85; streszcz. ang.
16. Sur l'origine ďun groupe de coutumes et rites dans le region
Balkano-Carpatique, „Thracia", 1974, s. 219-227.
17. Vestiges de rites d'initiation dans les coutumes de printemps des jeunnes filies
bulgares, „Etudes Balkaniques", t. 1: 1974, s. 65-85.
18. Wtóra meżdunarodna
konferencija na slawianskite etnografi, „Polsza", okt. 1974;
„Istoriczen preglied", t. 1: 1975, s. 124-127.