Cyfrowa Etnografia

489a74444aa39b759f0051440d02300c.pdf

Media

Part of Kronika / LUD 1977 t.61

extracted text

VI.

K

R

o

N

K

I

A

Lud, t. 61. 1977

POSIEDZENIE
STAŁEJ RADY (PERMANENT COUNCIL)
MIĘDZYNARODOWEJ
UNII NAUK ANTROPOLOGICZNYCH
I ETNOLOGICZNYCH
(IUAES)
Rzym, 3-5
V 1976

Unia (IUAES) w swym obecnym kształcie powstała ze zlania się dwóch organizacji o odrębnej historii: Międzynarodowych
Kongresów Antropologicznych i Etnologicznych (ICAES), organizowanych
od 1934 r. t, oraz Unii (lUAES) powolanej
w 1948 r. przy UNESCO w ramach Międzynarodowej
Rady Studiów Filozoficznych
i Humanistycznych
(CIPSH). Z chwilą powołania w 1952 r. Międzynarodowej
Rad)
Nauk Społecznych (ICSS) Unia weszła również w jej skład.
Od 1948 r. do 1964 r. IUAES i ICAES działały całkowicie niezależnie, jed:1akżl:
na Kongresie w Moskwie w 1964 r. postanowiono obie te organizacje połączyć, co
prawnie ostatecznie zostało załatwione w 1968 1'.2 Powyższe pociągnięcia organizacyjne spowodowały konieczność opracowania
nowego statutu
organizacji. które,
ma za zadanie zarówno rozwijanie
międzynarodowej
współpracy
w dziedzinj(:
nauk o człowieku, jak i konkretne
poczynania
organizacyjne,
z organizowaniem
Kongresów na czele (zob. załączony statut I"UAES). Statut taki został opraco'.\'Clny
i zatwierdzony
na VIII Kongresie w Tokio we wrześniu 1968 r.
Zgodnie z tym l poprzednim statutem, Unia, oprócz Komitetu Wykonav,;czegc
(Executive Committee), posiada Stałą Radę (Permanent
Council), która zbiera się
z okazji Kongresów i raz w przerwie między Kongresami.
Zadaniem Rady jest
zapewnienie
prawidłowego
funkcjonowania
Unii poprzez nadzór nad realizacją
uchwał ostatniego Kongresu oraz ustalanie czasu, miejsca i programu następnego
Kongresu.
W zebraniach
Rady powinny brać udział delegacje tych krajów, z których
organizacje
są członkami Unii. W 1975 r. członkami Rady byli przedstawiciele
60 krajów Europy, Azji, Ameryki, Australii i Afryki. Każdy kraj powołuje, zgodnie
z obowiązującymi w nim zasadami Komitet Krajowy Unii, z którego najwyżej sześć
osób może wejść jako reprezentacja
narodowa do stałego składu członków Rady
(Permanent CounCIl) 3. Członek Rady Stałej, który osiągnął wiek emerytalny. moż"

1 Pierwszy
Kongres
odbył się w Londynie
w 1934 r., drugi Kopenhaga
Bruksela
1948, czwarty
- Wiedeń 1952, piąty - Filadelfia
1956, szósty - Paryż
Moskwa
1964, ósmy Tokio 1968. Od 1969 r. Kongresy
odbywają
się co pięć

Kongres

miał

miejsce

w Chicago

w 1972 r. Zob.

"Lud"

1938, trzeci 1960, siódmy lat. Ostatni
IX

1975, t. 59, s. 75-92.

, "Current
Anthropology"
1974, t. 15, nr 2, s. 146.
• W Polsce przewodniczący
i członkowie
Komitetu
Krajowego
Unii są powoływani
przez
Prezydium
PAN na trzy lata.
W chwili
obecnej
przewodniczącym
Komitetu
jest prof.
dr
W. Hensel,
sekretarzem
prof.
dr T. DzierżykraS-Rogalski
członkami:
prof.
dr J. Burszta,

KRONIKA

301

być

pO\"'ołany na członka Komitetu
Honorowego
(Honorary
Committee)
Unii .1.
W posiedzeniu Rady Stałej w Rzymie udział wzięło 35 osób z 18 krajów członkow~kich Unii. Z Polski: prof. dr Józef Burszta - przewodniczący
delegacji i prof.
dr T. Dzierżykray-Rogalski
- sekretarz Komitetu oraz członkowie: prof. dr K. Jażdżewski i doc. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska.
Porządek obrad Rady obejmował:
1. Sprawozdanie
delegacji Indii z przygotowar. do X Kongresu, 2. Sprawozdanie
Sekretarza
Generalnego
Unii dotyczące
współpracy z CIPSH i ICSS; 3. Sprawy finansów i członkostwa; 4. Sprawozdania
z Komitetów stałych Unii; 5. Sprawy Human Biology; 6. Sprawy związane z przyszłyrr. zebraniem Rady i Kongresem; 7. Sprawa publikacji z IX Kongresu.
Obradom przewodniczyli
kolejno przedstawiciele
włoskiego Komitetu Narodowego Unii organizujący posiedzenie Rady: prof. Giuseppe lVIontalenti, prof. Vinigi
Grottanelli i prof. Venerando Correnti. W prezydium zasiadali powołany na IX Kongre~ie w Chicago przewodniczący Unii, prof. L. P. Vidyarthi (Instytut Antropologii
Cniwersytetu
w Ranchi Indie) i Sekretarz
Generalny
Unii, prof. Lawrence
Krader (Instytut Etnologii, Freie Universitat - Berlin Zach.).
W świetle przedstawionych
i zatwierdzonych
przez Radę planów, X Międzynarodo·.v;: Kongres Nauk Antropologicznych
i Etnologicznych ma odbyć się w dniach
7-21 grudnia 1978 r. w indiach, przy czym właściwy KongFes będzie się odbywał
przc:z !Jierwsze 6 dni w Delhi w Vigyan Bhawan Complex, zaś pokongresowe sympozja po dwudniowej przerwie w różnych miastach Indii (prawdopodobnie
w Kalkuc:c:. Lucknow, Ranchi. Delhi, .Taipur, Hyderabad, Bhubaneshawar,
Shillong i Srinaga:".
Hasłem wiodącym Kongresu
będzie: "Anthropology
and the Challenges
of
Dc\·e!opment'· ("Antropologia
a walka o postęp").
w dziedzinie antropologii społecznej i kulturowej program Kongresu przewiduje' :1a;tępującą
tematykę 5: Teoretyczne
i metodologiczne
problemy
integracji
elnic.caej *: Los małych narodowości - studia przypadków
(case research); Systemy p)krewieństwa
w świecie *; Neoewolucjonizm
i marksizm *; Problemy i metody kartograficzne
w etnografii i antropologii; Problemy etnografii krajów polarnych: Społeczności tradycyjne
a nowoczesne zarządzanie;
Miejskie i regionalne
studi:l w Trzecim Swiecie; Kontrola publiczna i dezurbanizacja;
Antropologia spolecln3 chłopstwa;
Antropologia
produkcji
i konsumpcji
żywności; Antropologia
pra"':a: Nomadyzm pasterski; Antropologia Władzy i eksploatacji; Łowie'ckie i zbierack:l' ,połeczności świata; Społeczne wyznaczniki
niedorozwoju;
Mit i historia
w ar,':'opologii; Głód, praca i poziom życia "'; Sympozjum
nt. "Nadz6r Indian" "';
Antropologia terenów górskich "'; Antropologia
gospodarki
przemiennej "'; Rozwój
antroPQlogii kulturowej
w Azji; Historia i tradycja
w światowej
antropologii "';
Antropologia Narodów Zjednoczonych
jako makrosystemu;
Studia nad elitami:
per.-pekt.ywa antropologiczna;
Antropologiczne
studia polityki; Rola antropologii
w studiach nad etnogenezą ludów świata *. Ponadto wśród problemów ogólnych

prot. r" w. Dynowski,
prof. dr M. Frankowska,
prof. dr K. Jażdżewski,
doc. dr hab. B. Kopczynsrlo>Jaworska,
prof. dr H. Milicer
oraz prof. dr K. Zawistowicz-Adamska.
Spośród
tych
osób P')lskę - jako slali członkowie
Rady - reprezentują:
W. Hensel,
T. Dzierżykray-Rogalski, K. Jażdżewski,
B. Kopczyńska-Jaworska,
H. Milicer.
Zob. "Current
Anthropology"
1975,

t. 16.

roc

:1. s.

481.

• Z Polski członkami
honorowymi
są: W. Dynowski
i K. Zawistowicz-Adamska.
; Tematy
oznaczone
gwiazdkami
mają
już powołanych
odpOWiednich
przewodniczących.
Pełny "'''ykaz tematów
i osób jest dostępny
w Ośrodku
Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej PTL w Łodzi (adres: Katedra
Etnografii
UŁ, ul. Matejki
34, 90-237 Łódź).

302

KRONIKA

zaplanowano
omówienie tematyki:
folklor i historia etniczna ludów świata: po··
równanie form rasowej, etnicznej, politycznej, ekonomicznej
i społecznej dyskryminacji w różnych częściach świata itp.
W dyskusji nad proponowaną
przez organizatorów
problematyką
Kongre:;u
dr C. Belshaw zwrócił uwagę, iż zbyt rozlegle zakrojona tematyka spowoduje. że
nie wszystkie sympozja i obrady będą mogły być obsadzone przez przedstawicieli
różnorodnych krajów, co grozi partykularyzmem
obrad. Z tym problemem wiąże oię
sprawa uczestnictwa
reprezentacji
wszystkich
krajów w obradach Kongresu. co
jest - jak na to zwrócił uwagę prof. Sol Tax - problemem finansowym. Stąd
też przedmiotem ożywionej dyskusji stała się sprawa kosztów Kongresu oraz dz:ałalności międzykongresowej
Unii.
Podstawowe koszty Kongresu pokryje indyjskie Ministerstwo Nauki. Wpisomo
uczestnictwo zostało ustalone na 30 dolarów. Koszty uczestnictwa, a zwłaszcza podróży, będą jednak bardzo wysokie, rozważano więc sprawę zdobycia odpowiednich dodatkowych środków. Organizatorzy zaproponowali, ażeby uczestniczące w organizacji Kongresu instytucje zechciały opodatkować się na cele kongresowe pewnymi sumami. Pomysł ten nie wydał się jednak zebranym realny.
Odrębnym
zagadnieniem
stała się sprawa zdobycia środków na utrzymanie
stałego sekretariatu
Unii. W obecnej chwili Unia dysponuje zaledwie sumą 800 dolarów rocznie, uzyskiwaną ze składek członkowskich oraz znacznej dotacji Arne;'ykańskiego
Towarzystwa
Antropologicznego
i Kanadyjskiego
Towarzystwa
Socjologicznego i Antropologicznego.
Suma ta jest wykorzystywana
na konieczną działalność biura Sekretarza
Generalnego
(korespondencja,
podróże itp.).
W związku z powyższym przedstawiono
zebranym propozycję zmiany statutu
Unii zmierzającą
do podniesienia
dochodów Unii poprzez wprowadzenie
czterech
kategorii członków:
A - narodowych
towarzystw
antropologicznych
i etnologicznych
oraz Aka·
demii, zatwierdzanych
przez Komitet Wykonawczy, które zamiast dotychczasowych
opłat w wysokości 2 dolarów na każdych 100 członków organizacji (minimalna
opłata 2 dolary, art. 37 statutu), płaciłyby po 50 centów od każdego członka (minimalna opłata 25 dolarów);
B - instytutów badawczych, katedr uniwersyteckich
i pozostałych towarzy,: \V
naukowych
zatwierdzanych
przez Komitet Wykonawczy,
które płaciłyby roczną
składkę w wysokości 25 dolarów w roku Kongresu i 10 dolarów rocznie w latach
między kongresowych ;
C - indywidualnych
pracowników
nauki z dziedziny antropologii
i etnologii.
którzy płaciliby roczną składkę w wysokości 3 dolarów;
D - instytucji wspierających
i organizacji pozaantropologicznych,
które chciałyby uczestniczyć w pracach Unii. Te ostatnie wpłacałyby po 50 dolarów.
W projekcie tym powołano się na doświadczenia
Międzynarodowego
TO\va~zystwa Socjologicznego, które obok instytucji zrzesza też członków indywidualnych.
Przedstawiciele
krajów demokracji zgłaszali wątpliwość, czy w takim ujęciu przynależność do Unii nie będzie wyznaczana względami majątkowymi oraz możliwoscią
dysponowania
walutami wymienialnymi.
Ponieważ Rada zgodnie z obowiązującym
statutem
nie była władna podjąć ostatecznych
decyzji, postanowiono,
że wnioski
przedłożone uczestnikom Rady zostaną powielone i rozesłane przez dra C. Belshawa do wszystkich
Komitetów
Narodowych
Unii w celu poddania ich dysku.i]i
i ostatecznie zostaną rozpatrzone
na Kongresie w Indiach. Na tymże Kongresie
trzeba będzie przedstawić
także sprecyzowane
stanowisko
poszczególnych
Komitetów.

~03

KRONIKA

Uwzględniając wagę problemów finansowych
w dalszej działalności Unii. Rada powołała specjalny Komitet Finansowy,
któremu
powierzono
sprawę starań
o zorganizowanie bazy finansowej Unii, ze szczegółowym uwzględnieniem
kosztów
najbliższego Kongresu. Do Komitetu tego powołano: prof. J. Bromleja
(Instytut
Etnografii AN ZSRR - Moskwa), prof. T. Dzierżykray-Rogalskiego
(Komitet Nauk
Antropologicznych PAN - Warszawa), prof. G. M. Fostera (Uniwersytet Kalifornijski Berkeley,
USA), prof. Ch. Nakane
(Rada Nauk Tokio, Japonia),
dr 1. Schwidetzky
(Instytut Antropologii - Mainz, RFN).
Jednocześnie w celu przełamania
dotychczasowych
trudności organizacyjnych
prof. R. Gessain z Musee de I'Homme ofiarował pomoc pracowników
tego muzeum w pracach organizacyjnych
Unii. Funkcję sekretarza
będzie pełnić prof. Ive
Kopens, paleontolog. Chęć pomocy zgłosiła również przedstawicielka
komitetu austriackiego, dr A. v. Hohenwart-Gerlachstein
z Instytutu
Etnologii Uniwersytetu
w Wiedniu.
Przechodząc do omówienia pozostałej części obrad należy wspomnieć o dyskusji nad sprawami
wydawniczymi.
Prof. Sol Tax zreferował
przebieg prac nad
przygotowywaną pod jego redakcją serią wydawnictw zbiorowych (publikacja wyd.
Mouton) pod łącznym tytułem "Wor,ld Anthropology",
z której 25 tomów ma być
opublikowanych
w najbliższym
czasie. Całość publikacji
ma liczyć 100 tomów.
Zebrani wyrazili swe wątpliwości, czy tak duża publikacja jest celowa. Nadmienić
należy, że seria ta jest przeznaczona dla szerokiego odbiorcy i dobór prac dokonywany jest w pierwszym rzędzie z punktu widzenia problematyki budzącej aktualne zainteresowania.
Delegacja polska (prof. J. Burszta) przedstawiła projekt zorganizowania
..Swiatowej Biblioteki Dzieł Antropologii
Kulturowej".
Po dyskusji, w której zabrali
głos prof. Krader, prof. Tax i dr Belshaw, zaproponowano,
aby w tej sprawie
wybrać komisję złożoną z 4-5 osób; komisja przedyskutowałaby
sprawę od strony
możliwości realizacyjnej
oraz ustaliła listę książek mających wejść w skład tej
Biblioteki. Sprawę uznano jednak
za niełatwą
z racji istnienia
wydav,'nictwa
"World Anthropology".
Na zakończenie należy nadmienić, że poza ustaleniami organizacyjnymi
zebralli
członkowie Rady na wniosek przedstawiciela
komitetu greckiego podjęli uchwałę
zobowiązującą
organizacje
członkowskie
IUAES do propagowania
zasady, ażeby
przy badaniach prowadzonych
na terytoriach
obcych krajów wchodzić w kontakt
z miejscowymi organizacjami
naukowymi
(intencją tej uchwały ma być przeciwstawianie się "eksploatacji"
badawczej krajów słabszych ekonomicznie) oraz ażeby
tematykę zainteresowań
Unii rozszerzyć na zagadnienia
paleontologiczne.
Bronisława

Kopczyńska-Jaworsku

30l

KRONIKA

STATUT
MIĘDZYNARODOWEJ UNII NAUK ANTROPOLOGICZNYCH
I ETNOLOGICZNYCH
(IUAES)
(Poprawiony tekst statutu, przyjęty przez Walne Zgromadzenie IUAES (General
Assembly) na sesji plenarnej
VIII Międzynarodowego
Kongresu
w Tokio we
wrześniu 1968 r.)
Rozdz. L Nazwa i zadania IUAES
Art. 1. Pełna nazwa: The International
Union of Anthropological
and Ethnological Sciences (IUAES). Stała siedziba: Paryż.
Art. 2. IUAES jest członkiem
International
Council for Philosophy
and
Humanistic Studies i ma swoje przedstawicielstwo
w International
Social Science
Council. Współpracuje z International
Council of Scientific Unions i z International
Council of Museums.
Art. 3. Zadania IUAES są następujące:
a) Rozwijanie międzynarodowej
współpracy w dziedzinie nauk o człowieku.
Przez termin "nauki o człowieku" rozumie się: 1) antropologię
fizyczną, biologiczną, biologię człowieka, paleoantropologię,
anatomię
porównawczą
człowieka.
prymatologię i nauki pokrewne objęte nazwą antropologii; 2) etnologię, antropologię kulturową
i społeczną, etnografię,
nauki folklorystyczne
i pokrewne nauki
objęte terminem etnologii.
b) Tworzenie międzynarodowych
instytucji
do badań naukowych
nad człowiekiem, propagowanie
przedsięwzięć
naukowych
o charakterze
międzynarodowym oraz podejmowanie
innych odpowiednich działań.
c) Stymulowanie
współpracy naukowej między instytucjami
antropologicznymi
etnologicznymi.
d) Współpraca z innymi organizacjami
międzynarodowymi.
Art. 4 IUAES posiada uprawnienia
do powołania odpowiednich organów wykonawczych odnośnie do punktów zawartych wart.
3.
Art. 5. Rozdz. II. członkostwo IUAES Unia składa się z organizacji i instytucji
antropologicznych
i etnologicznych
o charakterze
lokalnym, narodowym, międzynarodowym oraz z innych instytucji lub organizacji państwowych
i prywatnych.
Każda z wyżej wymienionych instytucji i organizacji może mieć swojego przedstawiciela na Międzynarodowym
Kongresie. Również instytucje o charakterze narodowym. państwowym, mogą mieć swoje przedstawicielstwo.
Art. 6. Wnioski o przyjęcie w poczet członków kierować należy do Sekretarza
Generalnego (Secretary General) IUAES. Decyzje w tej sprawie podjęte będą przez
Komitet Wykonawczy (Executive Committee) IUAES (zob. rozdz. V), a następnie
zatwierdzone przez Walne Zgromadzenie
(General Assembly) IUAES (zob. rozdz.
III).
Art. 7. Do wniosków czło!lkowskich należy dołączyć kopię statutu danej organizacji. Liczyć się trzeba z możliwością ewentualnych
zmian statutowych
narzuconych przez IUAES. Należy załączyć następujące
informacje: a) zadania organizacji, b) czy działalność pozostaje pod kontrolą zgromadzenia ogólnego członków,
c) wysokość wpłat członkowskich, ilość członków płacących składki, d) zasady głosowania, e) inne powiązania organizacji.
Art. 8. Zasady odbierania
członkostwa:
a) rezygnacja. zgłoszona rok wcześniej,
b) wykluczenie przez Stałą Radę (Permanent Council) przy 2/3 głosów, za: l)

KRONIKA

305

działalność ni~zgodną ze statutem; 2) systematyczne
przeciwstawianie
się realizacji
zadań IUAES.
Art. 9. Członkostwo w IUAES zatwierdzone
będzie przez Walne Zgromadzenie
(General Assembly) IUAES, zwołane przez Przewodniczącego
przy okazji Międzynarodowego Kongresu (International
Congress), kiedy to przyjęty będzie obecny
statut. Członkowie IUAES mają swobodę w prowadzeniu
własnych prac naukowych i innych oraz w regulacji własnej działalności.
Rozdz. III. Walne Zgromadzenie
(General Assembly)
Art. 10. Walne Zgromadzenie
składa się z akredytowanych
przedstawicieli
wszy.,tkich członkowskich
organizacji
i instytucji.
Zwoływane
jest na każdym
Kongresie przez Przewodniczącego
IUAES. Każda organizacja członkowska ma prawo 1 głosu .
.:"'rl. 11. Reprezentacja per procura jest możliwa w wypadku, gdy zawiadomienie
o tym zostanie przesłane Przewodniczącemu
co najmniej na 1 miesiąc przed zwołaniem Walnego Zgromadzenia. Zawiadomienie
zawierać musi: a) nazwisko przed:itawiciela, b) zakres i czas trwania jego mandatu.
Art. 12. W specjalnych wypadkach, za zgodą Komitetu Wykonawczego IUAES,
Prze\\'odniczący
zwołać może nadzwyczajną
sesję Walnego Zgromadzenia.
Przewodniczący ma obowiązek postąpić tak na życzenie 2/3 członków.
Art. 13. Walne Zgromadzenie
rozważać będzie zagadnienia
zawarte wart.
3
statutu. Jego postanowienia
przekazywane
będą do Stałej Rady (zob. rozdz. VI).
Art. 14. Wszystkie postanowienia
Walnego Zgromadzenia
będą przyjmowane
absolutną większością
głosów przedstawicieli
organizacji
członkowskich
lub ich
pełnomocników.
Art. 15. Agenda dotycząca Walnego Zgromadzenia
wydawana
będzie przez
Sekretarza Generalnego i przekazywana
Komitetowi Wykonawczemu, Stałej Radzie
i organizacjom
członkowskim
IUAES co najmniej
na miesiąc przed zwołaniem
Walnego Zgromadzenia.
Rozdz. IV. Członkowie Zarządu, metody elekcji
Art. Ib. Przewodniczący
Kongresu będzie Przewodniczącym
(President) lU AES.
Bedzie on typowany na zebraniu Stałej Rady przez delegację z kraju będącego
miejscem następnego Kongresu. Kandydatura
ta nie może być ponawiana.
Art. 17. Unia posiadać będzie 7 zastępców Przewodniczącego,
z których 3 wybierz" się na jednym Kongresie, 4 na następnym. Zastępcy wybierani będą absolutną większością głosów przez członków Rady Stalej obecnych na Kongresie.
Wśród zastępców Przewodniczącego
powinno znależć się 3 etnologów, 3 antropologó'.'.' i l przedstawiciel
dowolnej specjalności. W miarę możności powinni oni pochodzić z różnych krajów Europy, Ameryk, Azji, Afryki i Oceanii. Można ich wybrać ponownie na jedną kadencję.
Art. 18. Sekretarza
Genpralnego
wybierać będzie się na każdym Kongresie
absolutną większością głosów obecnych na Kongresie członków Rady Stałej. Może
zo,;ta!' wybrany ponownie. Nowo wybrany Sekretarz
Generalny będzie współpracOWctl ze swoim poprzednikiem
aż do następnego
Kongresu. Będzie on równocześ'1ie Skarbnikiem
IUAES. Wraz z Sekretarzem
Generalnym poprzedniego i następn0go Kongresu tworzyć będzie on Sekretariat
Generalny IUAES, w skład którego wejdą też osoby mianowane przez niego i zaakceptowane
przez Komitet Wykonawczy (zob. rozdz. V).
Rozdz. V. Komitet Wykonawczy
(Executive Committee)
Art. 19. Komitet Wykonawczy
składać będziE' się z Przewodniczącego,
jego
bezp0średniego
poprzednika
na tym stanowisku,
7 Vice przewodniczących
oraz
20 -

Lud,

tom

LXI

:306

KRONIKA

członków Sekretariatu
Generalnego. Komitet Wy;konawczy spotykać będzie się na
każdym Międzynarodowym
Kongresie Rady Stałej. między kongresami
na sesji
Rady Stałej oraz w razie potrzeby w innym czasie.
Art. 20. Komitet
Wykonawczy będzie odpowiedzialny
za zapewnienie właściwego funkcjonowania
IUAES i Kongresu, podczas swoich spotkań rozważać będzie
i przedstawiać
Radzie Stałej i Walnemu Zgromadzeniu
wnioski członkowskie, zadania zgodnie z art. 3, wydawać
będzie agendy Walnego Zgromadzenia
i sesji
plenarnej Kongresu, rozważać strukturę
i organizację Kongresu oraz inne sprawy
do przedstawienia
Sekretarzowi
Generalnemu.
Art. 21. Komitet Typujący (Nominating Committee) typować będzie nazwiska
członków przyszłego zarządu IUAES, zgodnie z art. 17 i 18. Komitet Typujący
wybierany
będzie przez Komitet Wykonawczy
spośród jego członków. Sekretarz
Generalny przekaże wyniki prac Komitetu Typującego do Rady Stałej IUAES n;1
miesiąc przed Kongresem, na którym propozycje zostaną rozważone.
Rozdz. VI. Rada Stała (Permanent
Council)
Art. 22. W skład Rady Stałej IUAES wchodzić będą członkowie narodowyd1
delegacji oraz członkowie Komitetu Honorowego (Honorary Committee). Delegacje
narodowe Rady Stałej składać się będą z przedstawicieli
organizacji członkowskich
IUAES. Każda z tych delegacji oprócz członków Komitetu Honorowego może liczyć do 6 osób z danego kraju. Każda delegacja będzie miała swojego przewodniczącego i sekretarza. Komitety Honorowe składać się będą z członków zaproponowanych przez delegacje, za zgodą Rady Stałej. Nie ma tu ograniczenia
czasu
trwania ich działalności. Członkowie delegacji typowani są zgodnie z życzeniami
danego kraju i według panującej
tam procedury.
Art. 23. Jedna piąta delegacji narodowych
lub ich pełnomocników
tworzyć
będzie quorum Rady Stałej. Zgłoszenie ewentualnego
pełnomocnika
Przewodniczącemu nastąpić musi przynajmniej
na 1 miesiąc przed zwołaniem General Council
i zawierać winno: a) nazwisko pełnomocnika,
b) zakres i czas trwania mandatu.
Art. 24. Delegacje z poszczególnych państw głosować będą jako całość, łącznie
z członkami Komitetu Honorowego.
Art. 25. Rada Stała spotykać będzie się na Kongresie Międzynarodowym
i raz
w przerwie między Kongresami. Zadaniem jej będzie zapewnienie wraz z Komitetem Wykonawczym
prawidłowego
funkcjonowania
IUAES i Kongresu. Roz\\'ażac
będzie problemy, które zostały jej przedstawione
przez Komitet Wykonawczy, oraz
sprawy podjęte z własnej inicjatywy.
Rozdz. VII. Kongres Międzynarodowy
Art. 26. Na każdym Kongresie Rada Stała ustalać będzie czas i miejsce następnego Kongresu. Delegacja kraju, wyznaczonego jako miejsce następnego Kongresu, ma tworzyć Komitet Organizacyjny
tegoż Kongresu.
Art. 27. Komitet Organizacyjny
odp0wiedzialny
będzie przed Kongresem za
dotrzymanie
miejsca kolejnego Kongresu.
Przejmie
on też troskę o wszystkie
materialne
środki związane z Kongresem i jego sesjami. Będzie także rozsyłać
zaproszenia
instytucjom
i osobom prywatnym.
Art. 28. Komitet Organizacyjny
wybierze Sekretarza Generalnego, który współpracować będzie z Przewodniczącym
IUAES w sprawach
dotyczących Kongrbu.
Art. 29. Komitet Organizacyjny
przedstawi
na sesji Rady Stałej dwa lata
przed Kongresem
ogólny plan Kongresu i zasadnicze zagadnienia.
W wypadku
wątpliwości dotyczących poszczególnych tematów Rada Stała zwróci się o pomoc
do specjalistów
o międzynarodowym
autorytecie.
Na międzynarodowej
sesji Rady

KRONIKA

:307

Komitet Organizacyjr.y
poda dokbd!lą d3.tę i lokalizację przyszłego Kongresu oraz
\\·ysokoŚć wpłat uczestników.
Komitet Organizacyjny
ustali też kolejność i czas trwania poszczególnych
sesji
oraz roześle program do uczestników i wszystkich zainteresowanych
nie później niż
na 3 miesiące przed Kongresem.
Art. 30. Komitet Organizacyjny
ograniczy ilość komunikatów
naukowych
do
jednego komunikatu
na uczestnika, ale może zmienić swoją decyzję w przypadka':h
uzasadnionych
szczególnym
naukowym
znaczeniem
komunikatu.
Decyzja ta zatwierdzona
musi być przez Komitet Wykonawczy
Unii.
Komitet Organizacyjny
Kongresu ma prawo na własną odpowiedzialność
odrzucić komunikat. W wątpliwych
wypadkach
może poddać kwestionowany
komunikat decyzji Komitetu Wykonawczego.
Za zgodą Komitetu Wykonawczego,
Komitet Organizacyjny
Kongresu
organizować może sesje i konferencje
dodatkowe,
poświęcone poszczególnym
lub ogólnym tematom.
Komitet Organizacyjny
odpowiedzialny
będzie za opublikowanie
przebiegu Kongresu wraz z komunikatami
(bądż w całości, bądż tylko streszczeń lub tytułów)
oraz materiałów wskazanych
ewentualnie
przez Komitet Wykonawczy.
Art. 31. Członkowie
i uczestnicy
Kongresu
odbędą Sesję Plenarną
podcza~
Kongresu. Ustalenia tej Sesji przekazane
będą Radzie Stałej Unii.
Art. 32. W komunikatach
i publikacjach
Kongresu obowiązują
języki roboci;c
UNESCO: angielski, francuski,
niemiecki, włoski, rosyjski i hiszpański.
Art. 33. Książki i eksponaty
podarowane
Kongresowi
pozostaną
w kraju.
w którym Kongres odbył się; mogą być też przekazane
do dyspozycji Komitet u
Wykonawczego.
Art. 34. Archiwum,
materiały
kongresowe
i ich kopic, przekazane
będą Sekretarzowi Generalnemu
IUAES. Mają one zawierać wszelkie materiały
dotyczące
Kongresu, Walnego Zgromadzenia
(General Assembly),
Rady Stałej (Permanent
Council) i Komitetu Wykonawczego
(Executive
Committee).
Art. 35. Kongresy odbywać się będą co pięć lat.
Rozdz. VIII. Głosowanie
i sprawy finansowe
Art. 36. Wszy . ;tkie decyzje Rady Stałej i Komitetu
Wykonawczego
IUAES.
postanowienia
Walnego Zgromadzenia
i Plenarnej
Sesji Kongresu,
podejmowane
będą absolutną
większością
głosów obecnych członków. z wyjątkiem
spraw wyszczególnionych
wart.
8, 12, 39.
Art. 37. Członkowie IUAES płacić będą składki dwudolarowe
(US $ 2) na
każdych 100 tytularnych
członków, z minimalną opłatą $ 2 na instytucję. Składki
mają być płacone 1 stycznia każdego roku. Organizacja
członkowska,
która przez
3 kolejne lata nie zapłaci
składki, będzie automatycznie
wykluczona
z IUAES
do chwili uregulowania
wszystkich
należności.
Delegaci z organizacji, które nie zapłaciły składek rocznych, pozbawieni będą
prawa głosu. Organizacja,
która będzie miała przerwę
\V
działalności,
wyrzecze
się tym samym wszelkich praw i przywilejów
związanych
z czynnym członkostwem.
Rozdz. X. Poprawki
i język statutu.
kontakty
Unii
Art. 38. Niniejszy statut będzie obowiązywał
po przyjęciu
przez Radę Stałą
Walne Zgromadzenie
IUAES.
Art. 39. Poprawki do statutu mogą być wprowadzone
większością 2/3 obecnych
członków przez Radę Stałą lub na spotkaniu, na którym poprawkę zgłoszono. pod

308

KRONIKA

warunkiem,
że przekazane
zostały Sekretarzowi
Generalnemu
Rady na rok przed
tym spotkaniem.
Art. 40. Wszystkie sprawy i procedury nie objęte nInIejszym statutem rozpatrzone zostaną przez Biuro Wykonawcze i ratyfikowane
przez Radę Stałą Unii.
Art. 41. Statut zostanie wydany w języku francuskim i angielskim oraz ewentualnie w innych językach UNESCO. W interpretacjach
statutu dominująca będzie
wersja francuska.
Art. 42. IUAES pragnie utrzymać ścisły związek z International
Council for
Philosophy and Humanistic Studies, z International
Social Science Council, z International Council of Scientific Unions i z podobnymi organizacjami,
ale stosunki
te nie powinny w żaden sposób wpływać na strukturę,
ani też hamować swobody
działania IUAES.
Tłum.

MIĘDZYNARODOWE

KONFERENCJE

z jęz. ang.

DOTYCZĄCE

M. Lechówna

WSPÓLNYCH

BADAŃ

NARADA W MOSKWIE NA TEMAT ETNOGRAFICZNYCH
BADAŃ
NAD WSPOŁCZESNOSCIĄ
ORAZ POSIEDZENIE
W SPRAWIE
ETNOSOCJOLOGICZNYCH
BADAŃ PORÓWNAWCZYCH
W KRAJACH EUROPEJSKICH
Naradę na temat etnograficznych
badań nad współczesnością
oraz posicdzeni(,
w sprawie etnologicznych
badań porównawczych
zwołano z inicjatywy
Instytutu
Etnografii im. N. N. Mikłucho-Makłaja
AN ZSRR. Spotkanie etnografów - przedstawicieli ośrodków etnograficznych
z krajów socjalistycznych,
odbyło się w dniach
30 III i 2 IV 1976 roku. Celem spotkania było dokonanie przeglądu etnograficznych
badań nad współczesnością
w poszczególnych krajach socjalistycznych
i wstępne
określenie
problematyki
i organizacji
prac etnograficznych
w ramach projektu
poróv,;nawczych
badań etnosocjologicznych,
zamierzonych
w skali europejskiej.
Wspólna narada etnografów
i socjologów, zorganizowana
przy udziale Europejskiego Centrum Koordynacji
Badań i Dokumentacji
w Dziedzinie Nauk Społecznych z siedzibą w Wiedniu, odbyła się w dniach 31 III i 1 IV 1976 roku. Objęła
ona zarówno uczonych z krajów socjalistycznych,
jak i z krajów Europy zachodniej
i zwołana została dla przedyskutowania
wymienionego wyżej projektu badań.
Posiedzenie
etnografów
z krajów socjalistycznych
w dniu 30 III 1976 roku
zgromadziło przedstawicieli
Bułgarii (prof. dr W. Chadżinikołow),
Czechosłowacji
(doc. dr A. Robek, dr K. Fojtik, dr B. Fi1ova), Jugosławii (prof. dr P. Vlahovi<:).
NRD (dr H. Strobach, dr M. Kasper), Polski (prof. dr W. Hensel, doc. dr M. Biernacka, doc. dr Z. Jasiewicz), Węgier (dr T. Bodrogi, dr M. Istvanovicz) oraz ZSRR
(prof. dr J. W. Bromlei, dr S. J. Bruk, prof. dr K. W. Czistow, dr L. N. Terentiewa. dr J. W.Arutjunian,
dr L. M. Drobiźewa, dr L S. Kon, dr K. W. Jakimowal.
Naradę otworzył prof. dr J. W. Bromlej, który przedstawił
dorobek naukowy
Instytutu
Etnografii
AN ZSRR w okresie ostatnich
trzech lat. Projekt dnosocjologicznych
badań
porównawczych
w krajach
europejskich
zaprezentował
dr J. W. Arutjunian.
kierownik
Oddziału Konkretnych
Badań Społecznych Instytutu
Etnografii
AN ZSRR. Temat zaproponowanych
badań: Kierunki
i Le1ldencje

rozwoju

kuLtur

narodowych.

kultury

we współczesnym

W dyskusji

zwrócono

społeczeńsLwie.

Wzajemne

uwagę na konieczność

oddziaływanie

poszerzenia

w pro-

KRONIKA

jekcie problematyki etnograficznej
i zaproponowano skoncentrowanie
się na rodzinie jako obiekcie badarl. Zastanawiano
się również nad rolą utworzonego \Ii roku
1974 z inicjatywy etnografów bułgarskich
Międzynarodowego
Komitetu dla Etnograficznych Badań nad Współczesnością w planowanych
pracach badawczych. Do
zespołu roboczego, mającego opracować propozycję udziału etnografów w przygotowywanych
badaniach
etnosocjologicznych,
powołano:
doc. dr M. Biernacką,
dr T. Bodrogi, prof. dr W. Chadżinikołowa, prof. dr K. W. Czistowa, dr L. M. Drobiżewą, dr M. Kaspra. doc. dr A. Robka i prof. dr P. Vlah<Jvića.
Popołudniowe obrady przeznaczono na wzajemne poinformowanie
się o pracach w zakresie etnograficznych
studiów nad współczesnością
w krajach
socjalistycznych. O badaniach w Polsce mówili doc. dr M. Biernacka i doc. dr Z. Jasiewicz, badania w Bułgarii przedstawił prof. dr W. Chadżinikołow,
na Węgrzech
dr T. Bodrogi, w Czechosłowacji dr B. Filova i doc. dr A. Robek, w NRD dr H. Strobach i w Jugosławii prof. dr P. Vlahović.
Obrady w dniach 31 In i 1 IV 1976 roku odbywały się pod auspicjami Europejskiego Centrum Koordynacji
Badań i Dokumentacji
w Dziedzinie Nauk Społecznych z siedzibą w Wiedniu, w poszerzonym o socjologów i etnografów z krajów
socjalistycznych
i Europy zachodniej zespole. Obok wymienionych
już uczestników narady etnografów w posiedzeniach udział wzięli: K. Filipec z Czechosłowacji,
V. Goldschmidt i H. Friis z Danii, P. Bessaignet, J. Cuisenier, R. Rabier, J. Stoetzel,
J. Grafmeyer i O. Abatzieva z Francji, V. Filias z Grecji, M. Prosie z Jugosławii,
R. Grounhaug z Norwegii, L. Kasprzyk i M. Czerwiński z Pobki, N. Gogoneata
z Rumunii, I. Vitanyi i M. Hoppal z Węgier, M. Barrage z Wielkiej Brytanii.
G. Sertorio i A. Casiccia z Włoch, W. A. Winogradow, S. A. Aratjunow, L. E. Kubbel i J. S. Wedenjapin z ZSRR oraz A. Schaff i S. Mills reprezentujący
Europejskie
Centrum w Wiedniu. Obradom przewodniczył prof. dr .J. W. Bromlej. Z przemówieniami wstępnymi wystąpili prof. dr J. Stoetzel i prof. dr W. A. Winogradow,
którzy przedstawili cele i kierunki działalności Europejskiego Centrum w Wiedniu
i podkreślili
znaczenie planowanych
porównawczych
badań etnosocjologicznych
dla realizacji ustaleń Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w Helsinkach. Projekt programu
badań, znanego już, bo przedstawionego
w związku
z naradą etnografów, omówił dr J. W. Arutjunian.
W dyskusji nad programem
uczestniczyli
m. in. członkowie delegacji polskiej:
prof. dr L. Kasprzyk,
doc.
dr. M. Czerwiński i doc. dr Z. Jasiewicz. Powołano zespół roboczy w celu przepracowania i konkretyzacji
programu badań, złożony z przedstawicieli
poszczególnych delegacji. Z ramienia
delegacji polskiej w pracach
zespołu uczestniczył
prof. dr L. Kasprzyk.
W dniu 1 IV 1976 roku dr 1. S. Kon zreferował wyniki pracy zespołu roboczego. Zaproponowano badania nad kulturą w ramach rodziny jako temat pierwszej
fazy ogólnoeuropejskich
badań porównawczych. Przedmiotem
badań mają stać się
zarówno takie tradycyjne a jednocześnie stabilne elementy kultury rodzinnej, jak
pożywienie. język, wychowanie
dzieci oraz z drugiej strony elementy
bardziej
dynamiczne: systemy warlości i ich powiązania z oceną niektórych aspektów i sytuacji w życiu, w tym również życia rodzinnego oraz wzory konsumpcji
kultury
dostarczanej przez profesjonalnych
twórców i instytucje kulturalne.
Badania będą
prowadzone przy pomocy ramowego kwestionariusza,
wspólnego dla wszystkich
państw - uczestników badań, który zostanie przepracowany
w celu zaadoptowania do specyfiki poszczególnych Krajów. Badania nad rodziną potraktowano
jake
wstępną fazę prac nad szerszym problemem
badawczym
sformułowanym
jako
"Kierunki i tendencje zmiany kulturowej
i wzajemnych
oddziaływań
kultur na-

31fl

KRONIKA

rodowych (etnicznych) w epoce rewolucji naukowo-technicznej".
W dyskusji nad
projektem głos zabrał m. in. prof. dr A. Schaff - przewodniczący Centrum w Wiedniu. który zapewnił zebranych o zainteresowaniu
tej międzynarodowej
organizacji
projektem badań i zachęcił do dalszych prac nad udoskonaleniem
naukowego i organi'zacyjnego
programu
badań. Posiedzenie
zakończono
powołaniem
Komitetu
afiliowanego przy Centrum, któremu zlecono przygotowanie
ostatecznego programu
badań. W skład Komitetu weszli: J. W. Arutjunian,
J. Cuisenier, M. Czerwiński,
V. Filias, V. Goldschmidt i 1. Vitanyi.
Dzień 2 IV przeznaczono na końcowe spotkanie w zespole etnografów krajów
socjalistycznych.
Prof. dr K. W. Czistow zreferował wyniki pracy grupy roboczej
przygotowującej
udział etnografów w etnosocjologicznych badaniach porównawczych.
Zaakceptowano
zawężenie pierwszej fazy badań do ram rodziny i zaproponowano
skoncentrowanie
się na takich dziedzinach kultury w rodzinie, jak: język, obrzędy
rodzinne, pożywienie i wnętrze mieszkalne. folklor i folkloryzm oraz tradycyjna
wiedza i wierzenia. W trakcie dyskusji ustalono problem badań: "Rola tradycji
kulturowych
i ich dynamika we współczesnej rodzinie socjalistycznej".
Zadecydowano, iż koordynatorem
badań etnograficznych
nad tym zagadnieniem
będzie
powołany w roku 1974 na spotkaniu
w Bułgarii Międzynarodowy
Komitet dla
Etnograficznych
Badań nad Współczesnością. Na najbliższym posiedzeniu Komitetu,
które odbędzie się w Smolenicach na Słowacji we wrześniu 1976 roku, poszczególne krajowe reprezentacje
przedstawią
własne propozycje badań nad rodziną
i na ich podstawie przyjęty zostanie wspólny program badawczy. Etnografia polska
do badań nad rodziną jako grupą społeczną, a przede wszystkim jako środowiskiem
kulturowym, przystępuje z poważnym dotychczasowym dorobkiem. Kierunki i formy pracy zaproponowane
w czasie obrad w Moskwie pomogą w dalszym rozwoju
tej dziedziny badań. Stworzą bowiem konieczność krajowej
koordynacji
programów badawczych etnografów i socjologów, a ponadto, integrując wysiłki badawcze
etnografów w skali krajów socjalistycznych
i ogólnoeuropejskiej,
pozwolą na uzyskanie szerokiej perspektywy
badawczej.
Spotkanie
przedstawicieli
ośrodków etnograficznych
krajów
socjalistycznych
st worzyło również okazję do dyskusji nad przygotowywaną
syntezą Etnografia
narodów
słowiańskich
oraz nad projektowanym
w Instytucie Etnografii AN ZSRR
kolejnym tomem Etnografia
w krajach
socjalistycznych.
Dostarczono także możliwości zapoznania się z działalnością wyspecjalizowanego
Instytutu Informacji Naukowej w Dziedzinie Nauk Społecznych AN ZSRR.
Zbigniew

OBRADY

ETNOGRAFOW

W BRATYSŁAWIE

Jasiewicz

I SMOLENICACH

W dniach od 31 sierpnia do 3 września 1976 r. pod protektoratem
Słowackiej
Akademii Nauk i Instytutu
Etnografii
(Narodopisnego
Ustavu SAV) toczyły się
w Bratysławie
(31 sierpnia) i w Smolenieach
(1-3 września) obrady przedstawicieli nauk etnograficznych
z socjalistycznych
krajów Europy. W tym czasie odbywały swe posiedzenia: Międzynarodowy
Komitet do Badania Współczesnego Bytu
i Kultury przy Bułgarskiej
Akademii Nauk (31 sierpnia i w dniach następnych),
Międzynarodowa
Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach
i na Bałkanach, Międzynarodowy
Komitet Redakcyjny
zbiorowego opracowania pL "Etno-

KRONiKA

311

grafia narodów słowiańskich".
Równolegle do tego odbywała się także Międzynarodowa Konferencja
poświęcona
interetnicznym
związkom
w folklorze
obszaru
karpackiego.
W centrum uwagi Międzynarodowego
Komitetu do Badań Współczesnego Bytu
l Kultury, który odbywał swoje pierwsze posiedzenie
w zespole przedstawicieli
ośrodków etnograficznych:
Bułgarii, Czechosłowacji,
Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Polski, Węgier i Związku Radzieckiego (nie było przedstawicieli
Jugosławii i Rumunii), znalazły się zagadnienia
organizacyjno-statutowe,
koordynacji
prac naukowo-bad:łwczych
oraz wydawnicze.
Odnośnie do spraw organizacyjnych
stwierdzono, że statut Międzynarodoweg')
Komitetu został dotychczas
przyjęty i zatwierdzony
przez ośrodki etnograficzne
Bułgarii, Czechosłowacji,
Jugosławii,
NRD, Polski i Węgier. Ośrodki te zgłosiły
rÓ\\'nież swych przedstawicieli
krajowych,
wchodzących
w skład Międzynarodowego Komitetu. PrzystąpieniE' do Komitetu zadeklarowali
również na posiedzeniu
prz.edstawiciele etnografii
ZSRR, nie otrzymano
natomiast
jeszcze odpowiedzi ze
strony etnografów
Rumunii.
W myśl uchwał podjętych
na popr?:ednich międzynarodowych
konferencjach
poświęconych problematyce
badań nad współczesnością, w ciągu najbliższych 5 laŁ
(1976-1980)
siedziba Sekretariatu
Międzynarodowego
Komitetu znajdować się będzie w Sofii, a funkcję sekretarza
generalnego pełnić ma starszy pracownik naukowy Instytutu Etnografii BAN - Delczo Todorow (Sofia, ul. Moskowska 6a).
Do głównych zadań Międzynarodowego
Komitetu
będzie należała inspiracj2
i koordynacja prac naukowo-badawczych
prowadzonych
przez ośrodki etnograficzne krajów socjalistycznych
Europy. Koordynacja
ta odbywać się winna jak
.•twierdził to w referacie sekretarz D. Todorow - poprzez posiedzenia Komitetu,
międzynarodowe sympozja naukowe, wydawanie "Biuletynu" oraz zbiorowych opracowań o charakterze
syntetycznym,
podsumowujących
porównawczo
wyniki prowadzonych badań. Działalność tę prowadzić będzie Komitet poprzez swych członków. a także przez inne krajowe placówki koordynujące,
a więc instytuty
etnograficzne względnie komitety
lub komisje powołane do koordynacji
badań nad
współczesnością w skali ogólnokrajowej.
Obecnie Międzynarodowy
Komitet podejmuje
się funkcji koordynatora
prac
badawczych nad tematem, który został wstępnie sformułowany
na konferencji kierowników instytutów
i zakładów etnografii w Moskwie w dniach od 29 III do
4 IV 1976 r. Temat ten "Rola kulturowych
tradycji i ich dynamika we współczesn~j, socjalistycznej
rodzinie", nawiązuje do ogólnoeuropejskich
badań projektowanych przez wiedeński ośrodek nauk społecznych przy UNESCO (kierowany przez
prof. dra Adama Schaffa z Instytutu
Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie)
i b;dzie realizowany w ścisłej z tym ośrodkiem współpracy. Tematem badań ośrodka
wiedeńskiego ma być "Uczestnictwo
kulturowe
w ramach rodziny w warunkach
w,;półezesnej rewolucji naukowo-technicznej".
Podczas wstępnych dyskusji, zarówno w Moskwie, jak w Bratysławie i w Smole:licach, ustalono. ażeby w badaniach
nad rodziną etnografowie
(w odróżnieniu
od socjologów koncentrujących
się głównie na analizie struktury
i funkcjach społecznych rodziny) zachowali własną, etnograficzną
specyfikę i analizowali
współczesną rodzinę w aspekcie przeobrażeń kulturowych
z uwzględnienicm
jej etniczno-narodowego
charakteru.
Przy takim ujmowaniu
tego problemu
pomocnicze
"pytania"
zmierzające
do wszechstronnej
analizy
współczesnej
rodziny
winny
uwzględniać przede wszystkim: a) ogólną strukturę
kulturową
środowiska
rodzinnego, a zViłaszcza podłoża tradycyjnego,
b) mechanizm
transmisji
kulturowej,

:312

KRONIKA

dokonywującej
się w rodzinie, c) język porozumiewania
- narodowy, dwujęzyczn.oSć
względnie
wielojęzyczność,
wynikająca
z małżeństw
mieszanych,
zróżnicowanego
narodowościowo
środowiska
itp., d) język literacki
a dialekty używany przez
różne generacje, e) urządzenie wnętrz mieszkalnych,
f) odzież, g) uroczystości s\\-iąteczne i obrzędy, h) folklor i folkloryzm,
i) podział ról w rodzinie.
Są to na razie najogólniejsze
wytyczne, które winny być w najbliższym czasie
(do końca marca 1977 r.) w poszczególnych
krajowych
ośrodkach etnograficznych
przeanalizowane
i opracowane
w "wersjach
krajowych",
uwzględniających
."pecyfikę własnego narodu i kraju. Ujednolicenie
wytycznych
(kwestionariuszy)
dla potrzeb wszystkich krajów socjalistycznych
Europy winno nastąpić w r. 1977; m. in. na
planowanej
międzynarodowej
konferencji
etnografów w Bułgarii, połączonej z drugim posiedzeniem
Międzynarodowego
Komitetu.
Tematem
konferencji
mają być
"Etnograficzne
aspekty socjalistycznego
obrazu życia Bułgarów".
Pełny tek,; wytycznych do badań zostanie opublikowany
w "Biuletynie"
Komitetu. Trzeba również dodać, że planowane na 1978 r. sympozjum
naukowe w Moskwie, poświęcone
badaniom
współczesności,
stanowić
będzie także pierwszą
próbę podsumowani<::
wyników badań nad rodziną prowadzonych
na obszarze krajów socjalistycznych.
W referacie przedłożonym
na posiedzeniu
Komitetu
w Bratysławie
przez sekretarza
D. Todorowa postulowana
była również sprawa aktywizacji
i koordynacji badań etnograficznych
nie tylko na temat rodziny, ale także w szerszym zakresie. W związku z tym zachodzi potrzeba współpracy
Międzynarodowego
Komitetu z placówkami
etnograficznymi
wszystkich
krajów socjalistycznych
dla sprt'cyzowania ogólnych kierunków
badań nad współczesnością,
a następnie wpływania
na prawidłowość
procesów rozwojowych
społeczeństw
socjalistycznych.
Przyjęcie
wspólnej problematyki
badawczej
przez wszystkie kraje socjalistyczne
zape\\'niałoby nie tylko wewnętrzną
wymianę
doświadczeń,
ale także współpracę
krajów
socjalistycznych
(jako całości) z wiedeńskim
ośrodkiem naukowym
przy UNESCO.
W zakresie wydawniczym
Komitet planuje, jak już wspomniano, własny _,Biuletyn" zawierający
działy: naukowo-badawczy
(krótkie streszczenia
prac itp.). życia organizacyjno-naukowego
(informacje
o krajowych
i międzynarodowych
posiedzeniach, konferencjach,
sympozjach)
oraz dokumentacji
bibliograficznej,
obejmującej pełny zestaw prac na temat współczesności
w krajach socjalistycznych.
Najbliższy numer "Biuletynu"
zawierać będzie krótkie informacje
o dotychczasowym
stanie badań nad współczesnością
oraz bibliografię
prac opublikowanych
z tego
zakresu
w latach
1970-1975.
Oprócz "Biuletynu"
organizowana
będzie również
wspomniana
już seria wydawnicza,
w kt6rej znajdą miejsce najważniejsze
wyniki
badań, materiały z konferencji
naukowych itp. W przygotowaniu
są już dwa torr;)!
tej serii zawierające
materiały
z dwu poprzednich
międzynarodowych
konferencji
poświęconych
tematyce
współczesności.
Ważne znaczenie dla etnografii krajów socjalistycznych
posiadały również obr<Jdy Międzynarodowej
Komisji do Badania
Kultury
Ludowej
w Karpatach
i :la
Bałkanach.
W posiedzeniu tej Komisji uczestniczyli przedstawiciele:
Bułgarii, Czechosłowacji, Polski, Węgier i Związku Radzieckiego.
Komisja ta (powstała jeszcze
w r. 1959) ma swoją siedzibę w Bratysławie,
a jej generalnym
sekretarzem
powstał nadal docent Vaclav Frolec (Brno). W zakresie organizacyjno-naukowym
Komisja podjęła doniosłą uchwałę poszerzenia swej działalności na obszar krajów bałkańskich,
co znalazło również
wyraz w zmianie nazwy uwzględniającej
także
Bałkany. Członkami Komisji będą etnografowie
Bułgarii, Czechosłowacji,
Jugosławii, Polski, Rumunii, Węgier i Związku Radzieckiego. Dotychczasowe
wyd&wnictv.i<J

313

KRONIK.'>'

Komisji z serii "Elhnographia
Carpatica"
przemianowane
zostaną na "Ethnographia
Carpatobalcanica",
podobnie jak i biuletyn Komisji .,Carpatica"
na .,Carpatobalcaniea".
Program naukowy Komisji na lata 1976-19110 zakłada przygotowanie
syntetycznych opracowań podsumowujących
dotychczasowy dorobek naukowo-badawczy
wszystkich ośrodków etnograficznych
na obszarze Karpat w zakresie: architektury
ludowej, pasterstwa oraz folkloru zbójnickiego. Dobór tematów uzasadniają
istnicjące w tym zakresie naj bogatsze źródła archiwalne i terenowe oraz literatura przedmiotu, w tym także najnowsze publikacje będące juź wynikiem działalności Międzynarodowej
Komisji. Odpowiedzialność
za wypracowanie
jednolitej
koncepcji
planowanych opracowań przyjmują na siebie komisje narodowe: Czechosłowacja _.
architekturę
ludową, Polska - pasterstwo, Związek Radziecki - folklor zbójnicki.
Koncepcje tych opracowaó
mają być złożone w sekretariacie
Komisji do końca 1977 r.
Oprócz tematycznych
badarl porównawczych
nową formą międzynarodowej
współpracy w ramach Komisji mają być studia monograficzne w wybranych wiejskich społecznościach
lokalnych.
Projekt
ten przedłożony
w głównym referacie
V. Froka zakłada, że poprzez studia nad tymi społecznościami można będzie ukazać obraz i mechanizm funkcjonowania
całego systemu kultury
i zachodzącychi
przemian. Realizacja tego projektu wymaga jeszcze dodatkowych przemyśleó i ustaleń, ale została wslępnie przez ogół uczestników konferencji
zaakceptowana.
Komisja karpacko-bałkańska
postuluje ponadto kontynuację
prac nad bibliografią oraz opracowanie projektu Atlasu Etnograficznego
Karpat i Bałkanów. Niezależnie od wymienionych
powyżej międzynarodowych
zadań, każdy kraj może
jeszcze prowadzić badania karpackie lub bałkańskie
według własnego programu.
Komisja postuluje, aby jednak i te badania składały się na ogólny dorobek MiGdzynarodowej Komisji.
W najbliższych latach przewiduje sie w ramach Komisji zorganizowanie
międzynarodowych konferencji na tematy: dorocznych zwyczajów na obszarze Karpat
i Bałkanów (Czechosłowacja,
1977 r.); prymitywnego
budownictwa
mieszkalnego
:Węgry, 1977 r.); osad rozproszonych i ich wpływu na kulturę ludową (Czechosłowacja. 1978 r.); 20-lecia działalności Międzynarodowej
Komisji podsumowanie
wyników badań w zakresie społecznych i kulturowych zróżnicowań (polska, 1979 r.);
teoretycznych i praktycznych problemów etnograficznych
i folklorystycznych
badail
społeczności lokalnych (Bułgaria, 1980 r.).
Obrady Rady Rcdakcyjnej zbiorowego i międzynarodowego
opracowania .,Etnografia narodów słowiańskich" poświęcone były dziełu, które ma ukazać syntetyczny obraz przemian społecznych i kulturowych dokonywujących
się wśród wszystkich
narodów słowiańskich - na szerokim tle wzajemnych powiązań i uzależnień, a także kontaktów z innymi narodami. Dzieło to składać się będzie z 3 tomów poświęconych narodom Słowiań~zczyzny Wschodniej (t. I), Zachodniej (t. 2) i Południowej
(t. 3). Znane są założenia i metody tego opracowania
zainicjowanego
w 1971 r.
przez prof. dra Mieczysława Gładysza z Krakowa (por. M. Gładyszowa, Tematyka
i problemy

międzynarodowej

sesji

poświęconej

"Etnografii

narodów

słowiańskich",

"Etnografia Polska" 1975, t. 20, z. 2, S, 215-220). Zadaniem uczestników konferencji w Smolenieach
było stwierdzenie
aktualnego
stanu prac nad tym dziełem.
w szczególności zaś ustalenie dokładnych wytycznych potrzebnych
do jego zakończenia. Prace nad przygotowaniem
tomów 1 i 2 są już właściwie prawie zakończone, tom 3 znajduje
się w opracowaniu
(nieobecność delegacji jugosłowiańskiej

:n4

KRONIKA.

utrudniała ocenę stanu zaawansowania
prac w Jugosławii nad tym tomem). Udział
w posiedzeniu Międzynarodowej
Rady Redakcyjnej
brali przedstawiciele
Bułgarii.
Czechosłowacji, Polski, Serbów Łużyckich oraz Związku Radzieckiego.
Naczelnym tematem 3-dniowej Międzynarodowej
Konferencji Karpackiej w Smo·
lenicach były "Interetniczne
związki w folklorze obszaru karpackiego". Do udziału
w Konferencji
zaproszono 35 folklorystów zajmujących
się problematyką
karpacką
(reprezentantów
Bułgarii,
Czechosłowacji,
Jugosławii,
Polski.
Rumunii,
Węgier
i Związku Radzieckiego). Wygłoszono kilkanaście referatów i komunikatów,
z których część poświęcona
była problemom
teoretycznym
folkloru.
w pozostałych
natomiast poddawano szczegółowej analizie różne, charakterystyczne
formy twórClości folklorystycznej,
jak podania, bajki, pieśni (w tym głównie ballady, pieśni
pasterskie
oraz zbójnickie). Analizując
różne wątki folklorystyczne
obszaru karpackiego wykazywano również ich zasięgi szersze, pozakarpackie.
Usiłowano także
wyjaśniać ich genezę ora'Z ustalać czynniki wpływające na oryginalność i złożonoś('
folkloru karpackiego.
Należy wyrazić nadzieję, że omówione powyżej kolejne, międzynarodowe
spotkanie etnografów i folklorystów, odbywające się jak zawsze w przyjaznej atmosferze. przyczyni się do zacieśnienia
stosunków
koleżeńskich
i pogłębienia
dalszej
współpracy naukowej pomiędzy środowiskami
etncgraficznymi
krajów socjalistycznych Europy.
Maria

KONFERENCJA
DALSZE

USTALENIA

Biernacka

W ZABOROWIE

MIĘDZYNARODOWYCH

BADAN

NAD

WSPOLCZESNO$CIJ\

Wydział I Nauk Społecznych PAN w ramach współpracy z Europejskim Ośrodkiem Badań i Dokumentacji
Nauk Społecznych w Wiedniu, a w ślad za postanowieniami konferencji w Moskwie w dniach 30 III-1
IV 1976 - zwołał w okresie
27 X-30 X 1976 w Zaborowie k. Warszawy posiedzenie ścisłego komitetu celem
ustalenia
dalszych procedur
badawczych.
Wzięło w nim udział 14 uczestnikóv/
z następujących
krajów;
Związku
Radzieckiego
(prof. dr J. W. Arutjunian,
dr J. Griszajew), Wiedeńskiego
Centrum Europejskiego
(dr S. C. Mills), Francji
(prof. dr J. Cuisenier), Węgier (prof. dr J. Vitanyi i dr G. Dienes), Grecji (prof.
dr V. Filias) oraz przedstawiciele gospodarzy (doc. dr A. Siciński, doc. dr M. CZCI"
wiński, prof. dr J. Burszta, doc. dr S. Pietraszko
i dr B. Gotowski).
Zaproponowanym
w Moskwie tematem
badań ośrodka wiedeńskiego
miało
być "uczestnictwo
kulturowe
w ramach rodziny w warunkach
współczesnej nau:
kowo-technicznej
rewolucji". Temat ten był też punktem wyjścia obrad w Zaborowie. Sytuacja skomplikowała
się z momentem, gdy przedstawiciel
Instytutu Filozofii i Socjologii PAN (doc. A. Siciński) zaproponował
jako temat porównawczych
badań międzynarodowych
"style życia" i problematykę
tych bada!'l przedstawił
w przedłożonym referacie. Rozwin<;ła się stąd obszerna dy.<;kusja, w wyniku której
zgłoszono zmodyfikowaną
w stosunku do moskiewskiej
propozycję badawczą. Ta
stała się znów przedmiotem
szerszej dyskusji.
Ostatecznie nawiązano do asf.aleń spotkania moskiewskiego i jako ogólny temat wspólnych badali przyjęt.o; "Konsumpcja kulturowa w ramach rodziny w w,,runkach
współczesnej
naukowo-technicznej
rewolucji".
Wskazano
przy tym. że

:n.i

KRONIK,\

rodziny nie należy pojmować jako "zamknięty"
zakres badań, lecz możliwe jest
podjęcie równoczesnych
badań w szerokiej skali. Stąd też propozycja
obejmuje
d',';ie paralelne grupy badań. Pierwszą może być szerokie studium przygotowawcze
o charakterze konceptualistycznym
i teoretycznym, które może bazować na danych
wtórnych i które niekoniecznie
musi być oparte o wspólne parametry
(dotyczy
to badań wspomnianych
stylów życia), Pozostawia się przy tym danemu krajowi
..;viobodę w podjęciu lub niepodjęciu tego typu badań. Drugą grupą mają być \\'5pólne dla wszystkich - badania kierunkowe
(pilot study) nad rodziną oparte
otego samego rodzaju zbiory danych, parametry
i podejścia badawcze, przy czyrn
badaniami powinny być objęte dwa środowiska: wiejskie i miejskie z zaleceniem,
by trzecie podejście objęło pierwszą generację
ludności miejskiej.
To ukierunkowanie
badawcze powinno objąć trzy parametry,
a przynajm11leJ
z każdego z nich jedno zjawi.o;ko (dział). Parametrami
mają być: 1) rewolucja techniczna (struktura
zawodowa, zastosowania techniczne w życiu domowym, udogodnienia komunalne
i środki masowego przekazu); 2) kultura
(sztuka i literatura,
\\-iedza i wierzenia, obyczaje i zachowania społeczne); 3) rodzina (podział ról, rówr.ość-nierówność, więź rodzinna i inne). W badaniach powyższych należy przy tym
uwzględnić uszeregowanie
zjawiska:
od aktywnego
uczestnictwa
do konsumpcji
pasywnej i od form tradycyjnych
do nietradycyjnych
oraz - o ile to możliwe -aspekt synchroniczny
i diachroniczny.
Powyższe propozycje mają podlegać zatwierdzeniu
przez kierownictwo Ośrodka
Wiedeńskiego.
Postanowiono odbyć wiosną 1977 r. dyskusję uczestników
wszystkich krajów
:lad podjętymi badaniami, w maju 1978 r. nad uzupełnieniem
obydwu typów badań. zaś w maju 1981 już nad zakończonymi badaniami.
Józef

OSIĄGNIĘCIA
XI

KONFERENCJA

BUTSZW

I PROBLEMY INFORMACJI ETNOGRAFICZNEJ
KRAJÓW SOCJALISTYCZNYCH

MIĘDZYNARODOWEJ

REDAKCJI

"DEMOS",

MOSKWA

25-27

V

1976)

Począwszy od rocznika LVI (1972) "Lud" zamieszcza systematycznie
sprawozdania z kolejnych narad pełnej redakcji międzynarodowej
czasopisma informacyjno-bibliograficzr:ego
krajów socjalistycznych
"Derr.os", jak :-ó\vnież z połączonych
z tymi naradami
dyskusji metodologicznych,
poświęconych
zasadom i praktyce
problemowej klasyfikacji
działów tematycznych
naszej dyscypliny i doboru haseł
dla jej przedstawienia
w każdym z języków naszych krajów. Konferencje
poprzednie, począwszy od pierwszej w Berlinie w roku 1957, inicjujące wydawani2
czasopisma, były relacjonowane
tylko sporadycznie
w t. XLIX "Ludu"
(1965)
i \\ •.. Etnografii Polskiej"
t. VIII, XI i XIII (1964, 1967, 1969). Obecnie, gdy wychodzi drukiem już szesnasty z kolei rocznik wydawnictwa
z coraz liczniejszymi
notkami informacyjnymi
o publikacjach samodzielnych i artykułach w czasopismach
etnograficznych dziewięciu uczestniczących
w wydawnictwie
krajów (Albania, Bułgaria, Czechosłowacja,
Niemiecka Republika
Demokratyczna,
Jugosławia,
Polska,
Rumunia, Związek Radziecki, Węgry) i gdy dyskusje nad klasyfikacją
zdają się
dobiegać do ostatecznych ustaleń - wydaje się, że nie wystarcza sucha informacja
o odbytych naradach, lecz że doczekamy się pełniejszej oceny znaczenia "Demosu"

31G

KRONIKA

dla naszej wiedzy o osiągnięciach
naukowych
bliskich nam krajów. że dowiemy
się o jego wykorzystywaniu
w naszej codziennej praktyce naukowej i popularyzacyjnej, o jego brakach i naszych obecnych dezyderatach
pod adresem redakcji
narodowych, a więc też i nas samych, redakcji polskiej. Równocześnie wydaje się
ważne, by duży w tej chwili wkład redakcji polskiej w osobach zwłaszcza doc.
dr hab. B. Kopczyńskiej-.Jaworskiej
i dra S. Błaszczyka wniesiony do pracy nad
klasyfikacją
i propozycje, jakie przedstawili
na piśmie oraz w naradach roboczych.
znalazły również odbicie w "Ludzie" i dotarły w ten sposób do naszych kolegów.
którzy przecież z tej pracy powinni korzystać, a także włączyć się w samą dyskusję.
Wydaje mi się, że do tej pory, mimo wspomnianej
na wstępie systematycznej
informacji, "Demos" jest ciągle jeszcze zbyt mało popularny w kręgu etnografów
polskich, a informacje przez nQS zdobywane o wychodzących pozycjach bibliograficznych polskich nie są jeszcze dągle - chociaż być powinny - obowiązkiem. który
by każdy chciał wziąć na siebie. Dlatego też mimo dużego wysiłku zarówno polskiej redakcji, jak i redakcji innych krajów, informacja ciągle nic jest pełna, duż:,'
procent prac, zwłaszcza artykułów
w czasopismach,
ukazujących
się w naszych
krajach, nie jest popularyzowany
w szerszym kręgu. Co więcej - musimy się
przyznać, co sama zresztą robię na tym miejscu, że nam samym w Polsce brak
często możliwości nie tylko dotarcia do pozycji wychodzących
w różnych in:lyc}l.
niż nasza, miejscowościach,
w tym zwłaszcza do wydawnictw
regionalnych,
muzealnych i in. o małych nakładach,
ale czasem zbyt późno - np. dopiero z ..Demosu" - dowiadujemy
się o ich istnieniu Nie dbamy należycie o to, by nas znano
i byśmy sami wiedzieli wszystko, co osiągnęła nasza dyscyplina nawet we \"lasnym
kraju. Konieczna jest więc bodaj większa konferencja
różnych ośrodkóv", naukowych w kraju poświęcona popularyzacji
,.Demosu" i naszego w nim udziału .. 'zukająca rozwiązań zmierzających
do połączenia informacji krajowej i zagraniczne.j.
być może poprzez polską wersję powieloną na szerszy użytek krajowy. mobilizującą nowych autorów dla publikacji
referatów.
A równocześnie
doświadczenia
w pracy nad "Thesaurusem"
etnograficznym,
zainicjowane
przez naczelną, nif'miecką redakcję "Demos" i prowadzone
w porozumieniu
z przedstawicielami
innych instytucji naukowych zgromadzonych w Akademii Nauk NRD, w tym ZWl;bZcza z historykami
w obrębie Instytutu
Historii AN NRD (w którym mieści się
również etnografia. Volkskunde,
w ramach działu poświęconego studium nad hi·
storią kultury), winny być również tutaj przedstawione
wraz z uwagami etnografów polskich.
Licząc na zamieszczenie tych wszystkich informacji,
propozycji i dyskusji na
łamach następnych
roczników "Ludu", na tym miejscu jedynie informuję czytelników, że w maju 1976 r. odbyła się w Moskwie kolejna, XI konferencja
międzynarodowej redakcji "Demos". Uczestniczyli w niej z NRD etnografowie
i historycy.
kierownicy
i pracownicy placówek Centralnego
Instytutu
Historii: dr B. Weisse!.
dr R. Weinhold, dr S. Kube, dr P. Wick, dr W. Fiedler, dr L Gardos, B. Emmrich.
H. Palm; z Czechosłowacji: prof. A. Robek - kierownik Instytutu Etnografii i Folklorystyki CSA V, dr L. Kunz - kierownik Instytutu Etnograficznego
Morawskiego
Muzeum w Brnie; z Węgier: dr L. Takacs i dr Z. Gabor z Instytutu
Etnografii
AN WRL; z Rumunii: dr P. Petrescu z Instytutu
Badania Południowo-wschodnil',j
Europy; z Bułgarii: prof. M. Veleva z Instytutu
Etnografii BAN i dr S. Stojkova dyrektor
Instytutu
Badań Folklorystycznych.
Nie przybyli przedstawiciele
Jugosławii i Albanii. Polskę reprezentowała
podpisana. Naj liczniejsza była reprezentacja Związku Radzieckiego,
złożona z pracowników
Instytutu
Etnografii
AN
ZSRR z Moskwy i Leningradu,
członków redakcji i dyrekcji Instytutu.
Ot\vorzył

317

KRONIKA

konferencję prof. J. Bromlej - dyrektor Instytutu,
witając uczestników i zazn-.jamiając ich z kierunkami
i osiągnięciami
badawczymi
oraz wydawniczymi.
Na
zakor1czenie konferencji
zastępca dyrektora
Instytutu,
prof. S. Bruk, przedstawił
wyniki prac nad atlasami etnograficznymi
ZSRR i atlasem europejskim.
Zastępca
dyrektora. prof. L. Terentieva,
prowadząca
redakcję radziecką "Demosu", przedstawiła sprawozdanie
z prac redakcyjnych
i wiele wniosków dotyczących metod
pracy. w tym podjęty na zakończenie dyskusji nad klasyfikacją
wniosek o zwrócenie się do akademii nauk krajów uczestniczących
w pracach "Demosu" o powołanie specjalnej komisji międzydyscyplinarnej
(ale oczywiście z przewagą merytoryczną etnografów) dla tych prac, nadania im właściwej rangi i uznania. Czynny
udział w dyskusjach
brali ponadto prof. K. Cistov, B. Putiłov, E. Pomeranceva,
L. Saburova, V. Sokołova i in. Informacje
o pracach etnografów w ZSRR, przedstawione na konferencji, powinny - moim zdaniem - znaleźć się w formie odręb:lych, nieco sze;:-zej jeszcze opracowanych
artykułów również w którymś z naszych czołowych czasopism etnograficznych,
a to tym bardziej, że - niestety nie jest łatwo dostępne wydane ostatnio w Związku Radzieckim
zbiorowe wydawnictwo o etnografii w krajach socjalistycznych
po drugiej wojnie światowej.
Program konferencji
obejmował w dniu pierwszym, poza wspomnianymi
wystąpieniami
etnografów
radzieckich,
sprawozdanie
redakcji
naczelnej
"Demos"
przedstawione przez R. Weinholda. sprawozdania
i dezyderaty redakcji krajowych
oraz program na lata 1976-1977. W dniu drugim uczestnicy konferencji
zostali
zaproszeni do zwiedzenia pięknie odrestaurowanych
wspaniałych zabytków dawnej
stolicy Rusi, Suzdalu. W dniu trzecim główny referat o stanie i zasadach prac
naci ..Thesaurusem'·
wygłosił P. Wick, a prace przygotowane
przez B. Kopczyń.'ką-·Taworską i S. Błaszczyka zreferowała podpisana. Prace te spotkały się z dużyn~ uznaniem. Po Bułgarii i Polsce także inne kraje podejmują
obecnie próby
tłuJ:'Clczenia na własny język zasad przyjętych dla klasyfikacji,
określania zakresu
i p.,działu treści przedmiotu
naszych prac etnograficznych.
Anna

ZWIĄZKI

INTERETNICZNE

MIĘDZYNARODOWA

W FOLKLORZE
SESJA

Kutrzeba-Pojnarowa

ZACHODNICH

FOLKLORYSTYCZNA

SŁOWIAN

W OPOLU

W dniach 21-23 listopada 1975 roku odbyła się w Opolu międzynarodowa
sesja folklorystyczna
na temat ,.Związków interetnicznych
w folklorze Zachodnich
Słowian". zorganizowana
przez Zakład Folklorystyki
Instytutu
Filologii Polskiej
Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu oraz Towarzystwo Przyjaciół Opola. Miała
ona charakter roboczego spotkania folklorystów z Akademii Nauk w Pradze, Bratysia-,vie i Brnie, z Instytutu Łużyckiego w Budziszynie i Lipsku oraz z ośrodków
Polskiej Akademii Nauk i ośrodków uniwersyteckich
w kraju. Ponieważ sesja
odbyła się w ramach międzynarodowej
współpracy nad wielotomową edycją, zgłoszo"a do Departamentu
Kultury UNESCO, pt. "Etnografia
narodów słowiańskich",
dlatego też celem jej było przede wszystkim
przedyskutowanie
i ujednolicenie
metod i form pracy nad folklorem
poszczególnych
etników
słowiańskich,
ze
szczególnym uwzględnieniem
zjawisk zapożyczonych z folkloru narodu sąsiedniego.
Tematyka sesji była niezwykle urozmaicona, a wynikało to głównie z istotnych
przeobrażer1 jakie dokonały się ostatnio w nauce światowej.
Zamiast dawnych

318

KRONIKA

badań, obejmujących
strefy przygraniczne,
w centrum zainteresowania
folklorystów znalazły się zagadnienia dotyczące całościowego, porównawczego badania f:J1kloru sąsiadujących
z sobą narodowości. Pojawiły się pytania - szczególnie C;lkawe - o to, co przejmujemy wzajemnie od siebie, co jest dla nas na tyle atrakcyjne, iż wchodzi na stałe do obiegowego repertuaru
ustnego? Na nie właśnie
próbowała odpowiedzieć doc. dr hab. Dorota Simonides (Opole), która podkreśliła
w swym referacie doniosłą rolę badań interetnicznych
we współczesnej folklorystyce oraz zaprezentowała
własne ustalenia metodologiczne dotyczące badań n"d
materiałem
empirycznym.
Badania tego typu prowadzone wśród Słowian Zachodnich posiadają już <\\'2
wymierne
efekty. Pod kierunkiem
międzynarodowego
komitetu
wydawniczego.
w którym Polskę reprezentowała
dr Helena Kapełuś (Warszawa), opracowano i wydano w pięknej szacie graficznej książkę Spiewająca
Lipka, czyli antologię bajpk
Zachodnich Słowian. Na opolskiej sesji dr Helena Kapełuś przedstawiła
daL'ze
wyniki swych penetracji naukowych tego zagadnienia, a mianowicie przeanalizowała formułę bajkową w folklorze słowiańskim, ujmując ją w szerokim aspekcie
kulturowym.
Prof. dr Viera Gasparikova (Bratysława) z kolei wygłosiła referat pt. ,.1nteretniczne związki słowacko-polskie
w prozie ludowej". Szczególnie wiele miejsca
poświęciła autorka zagadnieniu narodowej redakcji wątku międzynarodowego, śledząc to na przykładzie tradycji zbójnickiej po obu stronach Tatr - i udowodnili,.
że badanie folkloru sąsiednich krajów nie może obyć się bez szerokiego kontek.<lu
porównawczego
z innymi, ościennymi krajami.
Te zagadnienia metodologiczne podjął w swym referacie prof. dr Jaromir Je('h
(Praga), który spojrzał na folklor Zachodnich Słowian jako na problem interetniczny. Podział Słowian na trzy różne grupy oznacza jednocześnie, iż narody przynależne do każdej z nich znajdują się pod silnym oddziaływaniem
innej tradycji
folklorystycznej,
która w przypadku Zachodnich Słowian jest tradycją zachodniośrodkowo-europejską.
Trudno jednak w wielu wypadkach prowadzić tak szeroką
a.nalizę, skoro materiał którym dysponujemy, ma charakter sekundarny. A zatem
współczesna
folklorystyka
nie powinna
akcentować
odrębności
etnicznych, ale
przede wszystkim dążyć do określenia ich elementów wspólnych, bowiem zdaniem
prof. J. Jecha, można ustalić zachodniosłowiallski
typ opracowania międzynarodowego wątku (jako przykład
elementu
spajającego
Słowian Zachodnich
podał
prof. J. Jech wątek śpiącego wojska).
Odrębne miejsce na sesji zajęły referaty dotyczące specyfiki funkcjonowania
folkloru łużyckiego. Prof. dr Pawoł Nedo (Lipsk) przedstawił referat pt .. ,Aspekt~·
in ter etniczne w folklorze serbo-łużyckim".
w którym wykazał, iż wyspowy charakter tego etniku, jak i jego dwujęzyczność,
zadecydowały
o silnych obcycll
wpływach na folklor łużycki, podczas gdy oddziaływanie
odwrotne było bardzo
słabe. Jednocześnie folklor łużycki zachował w tradycji ustnej wiele archaicznych
form, będących wspólną w!asnością Zachodnich Słowian.
Formą uzupełnienia referatu prof. P. Nedo było wystąpienie dr Izoldy Garcosowej (Budziszyn), która zinterpretowała
postać demona wodnego w folklorze łużyckim, oraz mgr A. Skrukwy,
która zapoznała uczestników
sesji z łużyckimJ
materiałami
folklorystycznymi
znajdującymi
się w zbiorach Oskara Kolberga.
W programie sesji ponadto znalazł się jeszcze referat dr M. Śramkovej (BrI'o)
pt. "Wpływ literatury
na czeskie opowiadania ludowe" oraz wyjątkowo intere:,ujący referat
doc. dr hab. Adolfa Dygacza na temat związków interetnicznych
w folklorze muzycznym Zachodnich Słowian.

319

KRGNJKA

Prezentacja referatów - zgodnie z programem sesji
nie wyczerpuje jeszcze
wszystkich zagadnień, które stały się tematem dyskusji. W trakcie listopadowego
spotkania folklorystów wiele miejsca poświęcono na przedyskutowanie
ostatecznej
koncepcji pracy pt. "Humor Zachodnich Słowian", jako że kierownictwo
zespołu
sprawuje doc. dr hab. D. Simonides, a polską wersję językową tomu opublikuje
Instytut Śląski w Opolu.
Ponadto zgłoszono inicjatywę
przeprowadzenia
do 1979 roku badań terenowych w strefach przygranicznych,
wspólnie z folklorystami
radzieckimi, czechoi'łowackimi i niemieckimi (Łużyczanami)
oraz - w dalszej kolejności - zorganizowania międzynarodowej
sesji wszy~tkich narodów słowiańskich. Dr A. Satke (05trawal natomiast zaapelował do uczestników sesji o podjęcie starań w celu wydania
materiałów J. Ligęzy (głównie zebranych przez niego anegdot).
Warto na zakol1czenie wspomnieć o sprawnej
organizacji
sesji oraz o wyjątkowej atmosferze towarzyszącej
obradom, która zadecydowała
o tym, iż sesja
naukowa stała się jednocześnie przyjemnym
spotkaniem
towarzyskim.
Szczególnie
wzruszającym momentem było wręczenie prof. P. Nedo, jako Łużyczaninowi współpracującemu z Polakami studiującymi
w Berlinie w latach międzywojennych.
pamiątkowego
medalu
wybitego
z okazji 50-lecia powstania
Związku
Polaków
w Niemczech.
Wszystkie materiały z sesji zostaną wydane drukiem przez Wydawnictwo "iVyższej Szkoły Pedagogicznej w Opołu.
Janina

KONFERENCJA

NAUKOWA

Hajduk-Nijakou:ska

W MARTINIE

Wspaniałe Muzeum Etnograficzne
w Martinie, będące Oddziałem Słowackiego
Muzeum Narodowego, gościło w dniach 3--5 czerwca 1975 r. uczestników konferencji naukowej zorganizowanej
z okazji VI Walnego Zgromadzenia Słowackiego Towarzystwa Ludoznawczego
(Slovenska Narodopisna
Spolocnost' pri SAV). Konferencja ta, pod nazwą "Posłanie narodopisu v socialistickej spolocnosti" (Znaczenie
etnografii w społeczell.;twie socjalistycznym).
odbyła się dla uczczenia 30 rocznicy
wyzwołenia Czechosłowacji, a jej celem było zjednoczenie na gruncie badań naukowych różnych specjalizacji
naukowych
i wykorzystanie
ich dla potrzeb ~połeczeństwa i ideologii. :Spotkaniu temu patrc.nowały wiodące instytucje etnograficzne:
Słowackie Towarzystwo
Ludoznawcze przy Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie, Instytut Etnograficzny
Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie
(Narodopisny Llstav SAY), Oddział Etnograficzny
Słowackiego
Muzeum Narodowego
w Martinie (Etnograficky
ustav SNM), Gabinet Muzeologiczny Słowackiego
Muzeum Narodowego w Bratysławie
(Muzeologicky kabin et SNM) i Czechosło\vackie
Towarzystwo Ludoznawcze przy Czechosłowackiej
Akademii Nauk w Pradze (Narodopisna Spoloćnos t' Ceskoslovenska pri CSA V). W konferencji
wzięli udział słowaccy etnografowie
ze wszystkich
niemal ośrodków naukowych
oraz zaproszeni
goście z Brna, Pragi i z zagranicy: delegacja Węgierskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, w skład której wchodzili J. Manga (Budapeszt) i A. Krupa (Bekesc~aba)
oraz delegacja Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
w osobach D. Simonide~
(Opole) i G. Skalskiego (Poznań).
Program konferencji był niezwyklp obfity i obejmował w sumie pełne dwa dni
obrad (w godz. od 9 do 19) oraz jedno popołudnie przeznaczone
na zwiedzanie

320

KRONIKA

ekspozycji martińskiego
Muzeum. W ciągu tych dwóch dni wystąpiło 23 referentów, nie licząc głosów w dyskusji, Program konferencji obejmował 4 posiedzenia,
z których każde poświęcone było innej t~matyce związanej z postawionym
w tytule problemem. Pierwszy temat, spełniający
rolę prologu konferencji,
odnosił się
bezpośrednio do głównego zagadnienia: Znaczenie etnografii w społeczeństwie socjalistycznym. Zawierał on następujące
referaty:
Współczesne zadania nauk społecznych

i kultury

w świetle

polityki

kulturalnej

KPCz;

Znaczenie

etnografii

w budo-

(B. Fi(A. Robek, Praga) oraz
Miejsce
etnografii
w systemie
nauk
społecznych
(A. Pranda,
Bratysława).
We
wszystkich tych wystąpieniach
przewijała
się wyraźnie akcentowana
myśl o politycznym charakterze
i znaczeniu etnografii. Etnografia
bowiem badając kultury
najszerszych
warstw ludowych w społeczeństwach
etnicznych i narodowych staje
się nauką o politycznym wyrazie, zwłaszcza gdy cele danego systemu społecznego
pokrywają
się z obiektem badawczym
etnografii. W toku minionych 30 lat uwidoczniła się potrzeba wypracowania
wspólnej dla obu narodów słowackiego
i czeskiego - orientacji
badawczej. Jej głównymi celami realizowanymi
obecnie
i w przyszłości są: badania i interpretacja
wartości tradycyjnych
kultur ludowych obu narodów oraz poddawanie
naukowej interpretacji
nowych wartości powstających
w kulturze warstw ludowych podczas procesu budowania socjalizmu.
Etnografia również, ze względu na swój obiekt i przedmiot badania oraz swoistą
metodologię, aktywnie winna włączyć się w ramach nauk społecznych do rozwiązywania aktualnych
problemów formowania
socjalistycznej
kultury.
Tematem drugiego posiedzenia konferencji był problem stosowania doświadczel1
etnografii w nauczaniu i pracy ideologicznej. Omówiono go w następujących
referatach:
Stusowanie
doświadczeń
etnografii
w nauczaniu
i pracy
ideologicznej
(E. Horvathova, Bratysława), Kitka uwag z badań nad religijnością
ludową (J. Manga, Budapeszt),
a problemie stosowania doświadczeń etnugrafii w wychowaniu
waniu

społeczeństwa

lova,

Bratysława);

Aktualne

generacji

na Wydziale

młodej
łach

średnich

grafii

w

Karola

socjalistycznego;

(J. Michalek,

wychowaniu
w

Pradze

Aktua!ne

zadania

czeskiej

Filozoficznum

Bratysława),

młodej

generacji

(A. Robek,

Praga)

nauki w wychowaniu
wcrsytctu
Purkynego

młodej

rzystanie

etnografii

generacji

zadania

oraz

etnografii

etnografii

Uniwersytetu

a problemie
na

słowackiej

Wydziale

stosowania

na Wydziale

i w szko-

doświadczeń

Filozoficznym

a problemie

etnografów

Komeńskiego

stosowania

etno-

Uniwersytetu
doświadczeń

Filozoficznym

Uni-

w Brnie (R. Jei'abek, Brno). Referaty te uwidoczniły. jak
wielką wagę przykłada się w Czechosłowacji do problemu kształcenia młodej kadry
etnografów.
Dużo uwagi poświ~ca się doskonaleniu
programów
studiów - przeL
dosto:.owywanie
ich do współczesnych
osiągnięć nauk społecznych,
a także r;;li
szkół średnich w kształtowaniu
ogólnej wiedzy o kulturze ludowej.
Kolejne posiedzenie omawianej
konferencji
skupiło się wokół wykorzystania
wynikó,v badań etnografii w formowaniu
kultury socjalistycznej.
Zagadnienie
to
przedstawiono
w następujących
referatach:
Etnografia
a środki
masowego przekazu (B. Benes, Brno), Funkcja
folkloru
we współczesnej
kul.turze masowej (D. S'monides, Opole), Etnografia
a oświata (A. Krupa, Bekescsaba),
Wykorzystanie
materiałów
etnograficznych
w programach
radiowych
na Słowacji
(O. Demo. Bratysława), Wykorzystanie
materiałów
etnograficznych
w rozgłośni czechosłowackiej
na.
ziemi
czeskiej
(D. Holy, Brno),
Prob.:emy
literackiego
opracowania
folkloru
(M. Lescak, Bratysława),
Ruch folklorystyczny
jako przedmiot
tvspó/czesnej
s/owackiej
folklorystyki
(S. Śvehl:ik, Bratysława),
Badania
etnomuzyko!ogiczne
i ich
znaczenie w pracy zespołów folklorystycznych
(S. Duzek, Bratysława)
oraz Wykodoświadczeit

w rozwijaniu

opieki

nad

ludową

twórczością

art y-

321

KRONIKA

styczną (B. Mazakova,
Bratysława).
Jak z samych tytułów referatów
wynika,
główny nacisk położono na zagadnIenia folkloru i artystycznej
twórczości ludowej
we współczesnym życiu kulturalnym
kraju. Uderzył w nich duży rozmach prowadzonych prac, zwłaszcza dokumentacyjnych,
i wysuniętych
zamierzeń dotyczących
upowszechnienia
wszelkich pozytywnych wartości niesionych przez kulturę
ludową na przestrzeni jej wielowiekowego
rozwoju. Wyrazem tego mogą być liczne
przykłady opieki państwa nad współczesnymi przejawami
twórczości ludowej.
Ostatnie, czwarte, posiedzenie miało na celu ukazanie roli etnografii w muzeach. Postawienie tego problemu było ze wszech miar uzasadnione, spotkało się
też z tak dużym zainteresowaniem,
że czas przeznaczony na dyskusję okazał się
za krótki. Muzealnictwo odgrywa u naszych południowych
sąsiadów bardzo dużą
rolę w popularyzacji
wiedzy o kulturze ludowej w szerokich kręgach społeczeństwa, stanowiąc znakomity pomost między nauką a praktyką,
wykorzystuje
oba
elementy układu dla swojego nieustannego rozwoju. Mogliśmy się O tym przekonać bliżej, przechodząc salami nowo otwartej ekspozycji etnograficznej
w Muzeum
Etnograficznym
w Martinie. Urządzono ją wysokim nakładem
pracy i środków,
wykorzystując
bardzo szeroko nowoczesne środki wystawiennicze.
Wielka plastyczność wystawy nie zaciera jej poznawczej warstwy
ukazującej
podstawowe
dziedziny kultury ludowej ugrupowane
wokół zagadnień: człowiek a pożywienie,
człowiek a materiał, człowiek a odzież oraz artystyczna twórczość ludowa. Zagadnienie etnografii w muzeach ilustrowały następujące referaty: Znaczenie i pozycja
etnografii
w muzeum (L Kristek, Martin), Dokumentacja
ikonograficzna
w etnugrafii
(G. Skalski, Poznań). Etnografia
w specjaListycznym
muzeum
(M. Benza,
Marlin). Etnugrafia w muzeum na wolnym powietrzu (J. Stika, Roznov) oraz Etnografia w muzeum krajoznawczym
(J. Koma, Preszów).
W podsumowaniu
należy podkreślić serdeczne przyjęcie uczestników
zjazdu
przez gospodarzy oraz niezwykle bezpośrednią atmosferę, jaka towarzyszyła
obradom od ich początku. Organizatorzy
zapowiedzieli wydanie pełnych materiałów
z tej konferencji w osobnym wydawnictwie.
Grzegorz

TEORIA
SESJA

KULTURY

NAUKOWA,

I POLITYKA

KRAKOW

SkaLski

KULTURALNA

21"":'22LISTOPADA

1975 R.

W dniach 21 i 22 listopada 1975 r. Instytut Filozofii Uniwersytetu
Jagiellońskiego zorganizował sesję naukową pt. "Teoria kultury i polityka kulturalna".
Obrady
otworzył rektor UJ, prof. dr M. Karaś, który podkreślił znaczenie tego typu spotkania, będącego zarówno okazją do wymiany poglądów między przedstawicielami
różnych dyscyplin naukowych (filozofii, socjologii, historii sztuki, etnografii) na temat
kultury. jak i dającego szansę dialogu między teoretykami
kultury, a jej praktykami.
Jako pierwszy z prelegentów zabrał głos dr W. Lorane (wiceminister Kultury
i Sztuki), przedstawiając
referat, będący naszkicowaniem
głównych nurtów polityki kulturalnej państwa. Omówił on założenia tej polityki w tak istotnych punktach, jak: stosunek do tradycji, formy i znaczenie mecenatu oraz upowszechnianie
kultury. Prelegent podkreślił, że zarówno sukcesy, jak i niepowodzenia
pewnych
akcji w tym zakresie, stanowią bardzo interesujący materiał poznawczy dla praktyków, a także dla teoretyków kultury.
21 -

Lud, tom LXI

322
II

Prof. dr Z. Kuderowicz (Instytut Filozofii UJ) skoncentrował
się w swoim
wystąpieniu
na analizie odcieni znaczeniowych terminu kultura
na gruncie poszczególnych współczesnych teorii filozoficznych. Zwrócił w tym kontekście uwagę
na przewagę znaczeń wartościujących.
Centralnym
fragmentem
jego wystąpienia
było przedstawienie
sporów o kulturę, mających na gruncie poszczególnych koncepcji filozoficznych formę pytań o jej genezę, twórców, zakres wytworów podlegających wartościowaniu
oraz o funkcję w rozwoju historycznym.
Prof. dr M. Porębski (Instytut Historii Sztuki UJ) przedstawił poglądy historyków sztuki na zagadnienia kultury artystycznej.
Naszkicował założenia tej dyscypliny, polegające w uproszczeniu na diachronicznym widzeniu i badaniu współczesnej kultury artystycznej,
na dostrzeganiu w niej' walki dwóch tendencji znanych już w starożytności i zyskujących przewagę w różnych okresach historycznych: romantycznej
i klasycznej.
Wystąpienie doc. dra A. Wallisa (Instytut Filozofii i Socjologii PAN) dotyczyło możliwości i granic prognozowania
kultury. Prelegent
podkreślił, że pewne
bardzo istotne zjawiska kultury nie podlegają czynnościom prognostycznym.
Nie
można z odpowiednią dozą prawdopodobieństwa
prognozować ani rozwoju sztuki,
ani treści kulturalnych,
czy też społecznych
celów kultury.
Można natomiast
ustalić, w oparciu o odpowiedni aparat poznawczy, kulturowe następstwa przewidywanych
zmian społeczno-technicznych,
środowiskowych,
kontaktów
międzynarodowych itd.
Prof. dr J. Klimaszewska
(Katedra Etnografii Słowian UJ) przedstawiła
dwa
zagadnienia:
pierwszym było rozumienie terminu kultura w poszczególnych kierunkach etnografii, drugim - przedstawienie niektórych pożałowania godnych skutków wynikających
z błędnego programowania,
lub jego braku, w dziedzinie kultury ludowej. Skutki błędnej polityki kulturalnej,
będące niekiedy wynikiem niezrozumienia roli tradycji i istotnych mechanizmów kultury ludowej, dają o sobie
znać nie od dzisiaj szczególnie w takich jej działach, jak sztuka, folklor, rzemiosło.
Wydaje się zatem, że rola pomocnicza etnografa-eksperta
przy podejmowaniu
decyzji o szerokim zasięgu społecznym, niekiedy niesłychanie istotnych dla wsi współczesnej, jest bardzo ważna, choć niezbyt jeszcze doceniana.
Kolejny referent,
dr A. Paluch (Instytut Socjologii UJ) przedstawił
pojęcie
i rozumienie ewolucji kulturowej
w neoewolucjoniźmie
oraz przeprowadził
jego
krytykę.
Jako ostatni wystąpił dr T. Goban-Klas
(Instytut Socjologii UJ) na temat
głównych problemów polityki w zakresie środków masowego przekazu.
Jak można ocenić sesję? Sądzę, że jej cele zostały osiągnięte jedynie częściowo. Przedstawiciele
kilku dyscyplin humanistycznych
zaprezentowali
swój punkt
widzenia na kulturę, zapoznano się wzajemnie z zakresem badań i z pewnymi
założeniami metodologicznymi
na gruncie poszczególnych dyscyplin i zapewne już
to uznać można za sukces, gdyż stanowi podstawę do planowanych
ściślejszych
związków między dyscyplinami zajmującymi się kulturą. Ale temat konferencji był
dwuczłonowy,
o ile więc teoria kultury
znalazła na niej właściwe, planowane
odzwierciedlenie,
o tyle polityka
kulturalna
potraktowana
została marginalnie.
8tało się tak w wyniku braku spodziewanego dialogu między teoretykami a praktykami kultury. Ci ostatni w żadnym stopniu nie zaakcentowali
swojej obecności,
brakło z ich strony jakiejkolwiek
refleksji. W ten sposób nie znaleziono łącznika,
który sprowadziłby teoretyczne rozważania na płaszczyznę konkretnych, choć może
niekiedy uproszczonych zaleceń i recept.
Wydaje mi się, że brak takiego dialogu, takiej wymiany poglądów, która zbli-

323

KRONIKA

żyłaby teoretyków kultury do jej praktyków, stanowi wielką bolączkę naszego życia
kulturalnego. Mimo bowiem wysoko postawionej teorii, praktycy skazani są często
(zbyt często) na działanie intuicyjne,
co jest konsekwencją
"nieprzetłumaczania"
teorii na język praktyki. A przecież w świetle wielu niekorzystnych
zjawisk, jakie
obserwować można w kulturze współczesnej, działalność taka wydaje się pierwszoplanowa. Miejmy nadzieję, że organizatorzy
omawianej konferencji
podzielają to
zdanie i nie zrażając się jej częściowym niepowodzeniem, a nawet nim zdopingowani, postarają się wykorzystać wynikające z niego wnioski i zalecenia.
Ryszard

BADANIA

TERENOWE

KATEDRY

ETNOGRAFII

Kantor

UAM W AFGANISTANIE

W dniu 3 października 1976 roku powróciła do Poznania, po pięciomiesięcznym
pobycie za granicą, Etnologiczna Wyprawa Azjatycka. Wyjazd zorganizowany został
w ramach działalności Zespołu do Badań nad Kulturą Azji Srodkowej Katedry
Etnografii Uniwersytetu
im. A. Mickiewicza w Poznaniu. W wyprawie
uczestniczyli: doc. dr hab. Z Jasiewicz, etnograf, pracownik KE UAM - kierownik naukowy, mgr M. Gawęcki, etnograf, pracownik KE UAM - kierownik organizacyjny,
mgr D. Penkala, etnograf, pracownik KE UAM, mgr M. Bero, etnograf, absolwent
KE UAM, T. OkoniEwska, studentka
V roku etnografii UAM, mgr A. Ananicz,
turkolog i iranista, pracownik UW, Z. Ananicz, studentka V roku iranistyki UW,
T. Jaroszewski, lekarz, pracownik Instytutu
Psychoneurologicznego
w Warszawie,
S. Ubermanowicz,
fotograf i filmowiec, pracownik
UAM, Z. Bańcer, kierowca,
pracownik Fabryki Samochodów Ciężarowych w Starachowicach
i W. Majda, kierowca, pracownik Fabryki Samochodów Dostawczych w Nysie. Dwuletnie przygotowania do badań, prowadzone z pełnym poświęceniem przez mgr M. Gawęckiego i innych członków zespołu, objęły m. in. obóz badawczo-przygotowawczy
w Sokoldzie w woj. białostockim (4-16 VIII 1975) oraz obóz przygotowawczy
w Kołobrzegu (14-21
II 1976).
Celem wyprawy było: zgromadzenie materiałów do prac naukowych - Katedra
Etnografii UAM uczestniczy
w realizacji problemu
międzyresortowego
nr III/9
Problemu
społeczne i kulturowe
krajów
pozaeuropejskich
kierowanego przez prof.
dr J. ChałasiiJskiego;
stworzenie warunków
dla rozwoju i specjalizacji
młodej
kadry naukowej - zaplanowano w oparciu o badania prace doktorskie i magisterskie; zgromadzenie
eksponatów dla muzeów etnograficznych
oraz nawiązanie
kontaktów z zagranicznymi
instytucjami
etnograficznymi.
Główny ciężar wyposażenia ekspedycji spoczął na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Wydatnej pomocy i poparcia udzielił Urząd Wojewódzki w Poznaniu, Polski Komitet d/s UNESCO, Przedsiębiorstwo
"Cukrownie Wielkopolskie",
.Międzynarodowe Targi Poznańskie i wiele innych instytucji i przedsiębiorstw.
Wyjazd nie mógłby dojść do skutku bez samochodów: mikrobusu "Nysa" udostępnionego przez Fabrykę Samochodów Dostawczych w Nysie oraz samochodu ciężarowego
"Star 266" wypożyczonego
przez Fabrykę
Samochodów
Ciężarowych
w Starachowicach.
Wyprawa wyjechała z Poznania w dniu 8 V 1976 roku. Trasa dojazdowa do
Afganistanu
wiodła przez Czechosłowację,
Austrię, Węgry, Rumunię,
Bułgarię,
Turcję i Iran. W Wiedniu zwiedzono Muzeum fur Volkerkunde
i konsultowano
się u pracownika Muzeum dr A. Janata, prowadzącego badania terenowe w Afga-

KRONIKA

nistanie. W Ankarze złożono wizytę na Wydziale Geografii i Historii Uniwersytetu,
w obrębie którego pracuje Instytut Antropologii oraz zapoznano się ze zbiorami
Muzeum Etnograficznego. Po przekroczeniu granicy Afganistanu, w drodze do Kabulu. etnografowie
uzyskali możliwość odwiedzin w zróżnicowanej
etnicznie wsi
Szabas z (Tadżycy, Tatarzy, Czagataj, Pusztuni) oraz w obozowisku seminomadycznych Pusztunów w miejscowości Galamieh. Do Kabulu dotarto w dniu 7 VI 1976
roku. Okres poprzedzający
wyjazd w teren wykorzystano
dla zaznajomienia
się
z działalnością placówek etnograficznych:
Sekcji Antropologii
Instytutu
Filozofii
i Nauk Społecznych Uniwersytetu
w Kabulu i Muzeum w Kabulu oraz przeprowadzenia kwerendy w bibliotekach naukowych. Po uzyskaniu zezwolenia na prowadzenie etnograficznych
badań terenowych, otrzymanego dzięki poprzednim kontaktom z Komitetem dis UNESCO w Afganistanie
i staraniom
Ambasady PRL
w Kabulu, wyprawa wyjechała do punktów badawczych w środkowym i północnym
Afganistanie.
Miejscowości do badań dobierano w porozumieniu z lokalnymi władzami administracyjnymi.
Pierwszą
wsią, w której przeprowadzono
badania
stacjonarne
był Najak
(20 VI-27 VI 1976) w prowincji Bomjan, na wysokości około 3000 m. Uzyskano
tutaj możliwości studiów nad Hazarami. Stwierdzono wyodrębnioną pozycję wśród
ludności szyickiej endogamicznej grupy tzw. saidów i odnotowano napięcia w związku z ich uprzywilejowaną
sytuacją.
W Tola-o-Barfak
(l VII-18 VII) w prowincji Baghlan zetknięto się z interesującym zróżnicowaniem
Hazarów: plemiennym,
odzwierciedlającym
dawne pochodzenie etniczne (Karam Ali, Ali Dżam, Chaszt Chodża) i religijnym (sunnici,
szyici, ismailici). Z Tola wyjeżdżano do wysokogórskiego obozowiska (aj lok) ismailitów Chaszt Chodża. W czasie przejazdu do następnego punktu badań objęto penetracją znane centrum rzemieślniczo-handlowe
Khulm (Taszkurghan).
Dawlatabod (21 VII-6
VIII 1976), na równinie nad Amu Darią w prowincji
Balkh, stworzył możliwości do badań w małym mieście rolniczo-rzemieślniczym.
będącym lokalnym centrum handlowym. Mieszkańcami miasta są Tadżycy, Uzbecy,
Pusztuni, okoliczne wsie zamieszkują również Turkmeni i środkowoazjatyccy
Arabi.
Wystąpiły tutaj interesujące
zagadnienia tradycyjnego
rzemiosła oraz organizacji
bazaru. Wyjazdy na wieś umożliwiły zapoznanie się z wsiami turkmeńskimi.
W ostatnim punkcie badawczym Qaisor (8 VIII-20
VIII 1976) w prowincji
Foriob badano
ośrodek handlowo-administracyjny
zamieszkały
przez mieszaną
ludność: Uzbeków, Turkmenów, Pusztunów i Tadżyków oraz pobliskie wsie zasiedlone przez Kipczaków, stanowiących
na tym terenie plemię uzbeckie. Przeprowadzono studia nad endogamiczną grupą kowali Hajdar6w, liczącą kilkaset osób.
Pod Almorem odwiedzono letnią osadę Uzbeków z plemienia Arab.
Osiągnięte wyniki badań stacjonarnych
etnografowie
w poważnej mierze zawdzięczają pracy tłumaczy. Lekarz wyprawy udzielił w miejscach postoju pomocy
kilkuset
osobom, uzyskując
zainteresowanie
i wdzięczność miejscowej ludności.
Wyprawa polska spotykała się z życzliwością i pomocą władz terenowych.
Droga powrotna
prowadziła
przez Kabul, gdzie m. in. uzyskano zgodę na
wywóz zakupionych eksponatów etnograficznych
i przeprowadzono
lekarskie badania laboratoryjne
członków ekspedycji. Dalej jechano przez Iran, Turcję, Grecję,
Jugosławię, Austrię i Czechosłowację. Z Teheranu odesłano do Polski drogą lotniczą, przy pomocy Ambasady PRL w Iranie, chorego uczestnika wyprawy. Tutaj
też zapoznano się ze zbiorami Muzeum Etnograficznego.
W Salonikach zaznajomiono się z działalnością Muzeum i Archiwum Folkloru miejscowego uniwersytetu.

225

KRONIKA

Rezultatem wyprawy są notatki z kilkuset wywiadów, zapisy obserwacji, szkice
i rysunki, nagrania tekstów gwarowych i muzyki ludowej, kilka tysięcy zdjęć fotograficznych, filmy. Uzyskano materiały
do opracowania
zagadnień: tradycyjnego
rolnictwa i procesów jego przeobrażeń; społeczności lokalnych i zróżnicowań plemiennych oraz religijnych;
tradycyjnego
rzemiosła metalowego; lecznictwa ludoviego;
budownictwa
wiejskiego i małomiasteczkowego;
pozycji i roli społecznej
kobiety. Zgromadzono dane do znajomości zamkniętej,
etniczno-zawodowej
grupy
Hajdarów. Badania nad tematami szczegółowymi podporządkowane
były naczelnemu
problemowi podjętemu przez Zespół, a mianowicie współczesnym przeobrażeniom
społeczno-kulturowym
w Afganistanie. Odszukano i zakupiono ponadto około dwustu eksponatów etnograficznych przeznaczonych dla Muzeum Etnograficznego i Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie. W skład kolekcji zebranej w trakcie wyprawy wchodzą: tkaniny dekoracyjne,
odzież, naczynia metalowe, biżuteria ludowa,
narzędzia rzemieślnicze i in.
Opracowane materiały z badań terenowych znajdą się w archiwum Katedry
Etnografii UAM. Posłużą one do przygotowania prac naukowych: monografii i artykułów, rozpraw doktorskich i magisterskich
oraz wykładów i ćwiczeń uniwersyteckich. Podjęto prace nad publikacją zbiorową, która przyniesie wstępną prezentację wyników badań. Eksponaty
etnograficzne,
przed przekazaniem
ich do
muzeów, zostaną zbiorczo pokazane na wystawie "Kultura ludowa Afganistanu".
Dzięki pracom terenowym Zespół do Badań nad kulturą Azji Srodkowej Katedry Etnografii UAM zdobył cenne doświadczenia
i materiały do dalszej pracy
naukowej,
Zbigniew

TKACTWO
WYSTAWA

W MUS€E

UZBEKOW
DES ARTS

Jasiewicz

TURKEST AND

D€CORATIFS

DE LAUSANNE

Od czerwca do 10 października
1975 była czynna w Muzeum Sztuk Pięknych
w Lozannie wystawa poświęcona sztuce tekstylnej
Uzbeków (L'ART TEXTILE
DES TRIBUS UZBEK DU TURKESTAN), zorganizowana przez miejscowe Towarzystwo Przyjaciół Afganistanu (ASSOCIATION DES AMIS DE L'AFGHANISTAN).
Twórcami tej wystawy byli: Tomasz Knorr z Republiki Federalnej Niemiec i Dawid Lindahl ze Szwecji, a także liczni kolekcjonerzy
prywatni, jak również Towarzystwo Przyjaciół Afganistanu.
Otwarciu wystawy towarzyszył odczyt Karola
M. Kieffer'a a Uzbekach i ich kulturze. 14 czerwca z okazji walnego zebrania
Towarzystwa Paweł Bucherer omawiał swój projekt założenia skansenu w Afganistanie, a Annie Zorz-Dupaigne z Paryża pokazała dwa swoje filmy: wieś turkmeńska i L'ikat - jedwabne tkaniny turkmeńskie. Najcenniejszą a zarazem trwałą
pozycją jest wydawnictwo, katalog wystawy, wydany przez Musee des Arts Decoratifs de Lausanne, bogato ilustrowany
i podający rzeczowe i wyczerpujące
opisy
pokazanych na wystawie eksponatów. Równie cennym jest podanie przy każdym
eksponacie nazwiska właściciela - kolekcjonera,
umożliwia to bowiem na przyszłość stosunkowo łatwe zorganizowanie studiów nad tkaninami
uzbeckimi w tak
zawsze trudno dostępnych, a często wprost anonimowych, prywatnych
kolekcjach
w Europie czy w Ameryce.
Krzysztof

Wolski

326

KRONIKA

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOSCI ZARZĄDU GŁOWNEGO PTL
ZA OKRES KADENCJI OD 9 CZERWCA 1973 DO 13 WRZESNIA 1976 R.
I. Stan

organizacyjny

Towarzystwa

W okresie sprawozdawczym
Towarzystwo posiadało 18 Oddziałów, za pośrednictwem których prowadzono działalność statutową:
w Gdańsku, w Katowicach
(Oddział Sląski), Kielcach, Koszalinie, Krakowie, Lublinie, Łańcucie, Łodzi, Mszanie Dolnej, Opolu, Poznaniu, Przemyślu, Sanoku. w Toruniu. Warszawie, Wrocławiu, Zakopanem i Zielonej Górze. Na zebraniu Zarządu Gł. w dniu 12 IX 1976
zapadła uchwała o powołaniu Oddziału Towarzystwa
w Rzeszowie.
Według stanu na dzień 31 VIII 1976 Towarzystwo
posiadało 727 członków,
w tym 3 członków prawnych. Ponadto w szeregach PTL mamy 6 członków Słowackiego Towarzystwa
Ludoznawczego
w Bratysławie
oraz 9 członków honorowych 1. W latach ubiegłych ilość członków PTL kształtowała
się następująco:
31 XII 1973 - 732, 31 XII 1974 - 776, 31 XII 1975 - 735.
Skład władz Towarzystwa. wybranych w dniu 8 VI 1973 w Lublinie na sprawozdawczo-wyborczym
WZD, był następujący:
a) Zarząd Główny: prezes - prof. dr K. Zawistowicz-Adamska;
wiceprezesi prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa
i dr L. Itman; sekretarz generalny - doc. dr
hab. B. Jaworska,
z-ca sekretarza
generalnego
doc. dr hab. D. Simonides;
skarbnik - dr S. Blaszczyk, z-ca skarbnika - prof. dr S. Bąk; członkowie Prezydium: prof. dr M. Priifferowa
i dr L. Malicki; członkowie Zarządu Gł.: prof.
dr J. Burszta, mgr P. Kaleciak, dr K. Marczak, prof. dr M. Frankowska, dr E. FryśPietraszkowa,
dr J. Kamocki, dr K. Pietkiewicz, mgr E. Jaworski, mgr Z. Neymanowa, dr Wł. Jeż-Jarecki;
z-cy członków: mgr inż. R. Krzanowska, mgr J. Lech,
mgr M. Suboczowa.
W dniu 10 IV 1976 prof. dr K. Zawistowicz-Adamska
ze względu na stan
zdrowia zgłosiła rezygnację z pełnionej funkcji. Do czasu nowych wyborów Zarząd Gł. powierzył funkcję prezesa prof. dr A. Kutrzebie-Pojnarowej.
b) Główna Komisja Rewizyjna: przewodniczący - prof. dr Fr. Wokroj; członkowie: dr B. Linette, dr S. Chmielowski, dr A. Posem-Zieliński,
mgr S. Lew,
dr J. Pawłowska.
c) Sąd Koleżeński:
przewodniczący
dr T. Prus-Wiśniowski;
członkowie:
dr W. Armon, doc. dr hab. M. Biernacka, dr B. Łopuszański.
II. D z i a ł a l n ość

o g ó l n o o l' g a n i z a c y j n a

Jednostkami
organizacyjnymi
Zarządu Głównego PTL jest biuro administracyjne i biblioteka główna oraz archiwum we Wrocławiu, Ośrodek Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej
PTL w Łodzi, Redakcja Naczelna Dzieł wszystkich
O. Kolberga w Poznaniu oraz redakcja: "Ludu" w Poznaniu i "Literatury Ludowej"
we Wrocławiu. Placówki te zatrudniają
łącznie 17 pracowników.
W okresie sprawozdawczym
odbyło się 6 posiedzeń Zarządu Gł. (średnio po
2 posiedzenia rocznie) 2. Stosunkowo mała ilość zebrań spowodowana była ograniczeniem wydatków Towarzystwa
na delegacje oraz trudnościami
w zdobyciu noclegów. Zależnie od potrzeb organizowano
zebrania Prezydium
w poszerzonym

1 Wasilij
K. Bondarczuk,
Cyril Czistow, Jiti DśmborskY.
Olga Ganckaja.
M.llovan Gavazs1,
Wiktor Gusiew, Ja,n Mjartan,
Ljudmiła
Terentiewa,
Stanislaw
Bąk.
'W
dniach:
30 III 1974 Wrocław,
19 IX 1974 Warszawa,
8 III 1975 Wrocław, 18
IX 1»75 - Wroclaw, lil IV 1976 - Lódź, 12 IX 1976 - Kraków.

327

KRONIKA

składzie. W okresie sprawozdawczym
odbyło się 9 zebrań zwyczajnych Prezydium
oraz 3 posiedzenia nadzwyczajne s.
Przedmiotem posiedzeń Zarządu Gł. i Prezydium były sprawy organizacyjnonaukowe, administracyjno-finansowe
i wydawnicze.
Główna Komisja Rewizyjna przeprowadziła
ogółem 11 kontroli, z tego 4 kontrole Zarządu Gł. we Wrocławiu, 2 Redakcji Naczelnej Dziel wszystkich
O. Kolberga w Poznaniu,
2 Ośrodka Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej
PTL
w Łodzi i 3 kontrole Oddziałów (.
Sąd Koleżeński w okresie sprawozdawczym
nie odbył żadnego posiedzenia.
W listopadzie i grudniu 1974 r. kontrolę działalności Towarzystwa
przeprowadziła Polska Akademia Nauk, zaś w lutym i marcu tegoż roku Wydział Spraw Wewnętrznych Woj ew. i Miasta Wrocławia. Poza drobnymi zaleceniami natury formalnej obie kontrole zwróciły uwagę na duże zaległości w opłaCaniu składek członkowskich.
W wyniku zaleceń kontrolnych
przeprowadzono
ponowną weryfikację
stanu
członków Towarzystwa oraz zalecono Oddziałom maksymalne wysiłki w celu wyegzekwowania
zaległych składek. W niektórych
przypadkach
zaległości sięgały
kilku lat. W ostatnim roku, na skutek niezbyt sprawnej
działalności Oddziałów,
wysłano z biura Zarządu Gł. imienne przekazy PKO do wszystkich członków zalegających z opłatą składek z prośbą o uregulowanie
zaległości i wypowiedzenie się
co do dalszej przynależności
do PTL. Przedsięwzięcie
to okazało się ze wszech
miar słuszne, gdyż odwrotnie na konto Zarządu wpłynęły wpłaty na łączną sumę
4.995.- zł. Najwięcej zaległości zlikwidowano w Oddziałach: Warszawskim i Wrocławskim. W wyniku powyższych akcji zadłużenie z tytułu składek zmniejszyło się
z ok. 40.000,- zł w końcu 1974 r. do 15.380,- zł na koniec czerwca 1976.
A. Działalność

organizacyjna

Zarządu

Głównego

W okr'esie sprawozdawczym
działalność organizacyjna
Zarządu Gl. obok
spraw dotyczących wewnętrznej
organizacji Towarzystwa
- koncentrowała
się na
podtrzymywaniu
kontaktów z instytucjami
interesującymi
się problematyką
ludoznawstwa i na reprezentowaniu
interesów PTL oraz przekazywaniu
opinii środowiska etnograficznego odnośnym władzom i instytucjom.
Wobec powołania przez Polską Akademię Nauk w 1975 r. Komitetu Nauk
Etnologicznych PAN, część prac prowadzonych do tej pory wyłącznie przez Towarzystwo przejął Komitet. W realizacji
niektórych
poczynań Komitetowi
pomaga
nadal nasze Towarzystwo, jak np. w zakresie prac nad bibliografią etnografii polskiej. które finansuje Komitet a wykonują współpracownicy
Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej
w Łodzi.
W okresie sprawozdawczym
udało się zacieśnić współpracę
PTL z CPLiA,
która przejawiła się m. in. czynnym udziałem przedstawicieli
"Cepelii" w sesjach
naukowych w Warszawie i Krakowie w 1974 r. oraz w finansowaniu
przez "Cepelię" dwóch obecnie przygotowywanych
wydawnictw. Niemałą zasługę ma w tym
• Zebrania
zwyczajne:
22 VIII 1973 - Warszawa,
6 X 1973 - Wrocław,
8 XII 1973 - Łódź,
27 V 1974 - Poznań,
21 IX 1974 - Warszawa,
28 XI 1974 - Warszawa,
14 XII 1974 Wrocław,
25 I 1975 Wrocław,
28 VI 1975 Wroclaw;
zebrania
nad2Wyczajne:
12 X 1974 Błażejewko,
15 III 1976 - Łódź, 15 V 1976 - Wrocław.
• W dniach
14-15
XII 1973, 15-16
XI 1974, 10 VI 1975 i 14-15
V 1976 kontrola
biura
i działalności
Zarządu
Głównego
we Wrocławiu;
15 II 1975 i 23 IV 1976 kontrola
Redakcji
Naczelnej
DWOK w Poznaniu;
18 IV 197-5 i 12 XII 1975 - kontrola
Ośrodka
Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej
w Łodzi; 19 II 1975 - kontrola
Oddziału
PTL w Zielonej
Górze, 12 V
1975 Oddziału w Kielcach i 10 IV 1976 Oddziału w K<lszaJJinie.

328

KRONIKA.

zakresie obecny prezes CPLiA, mgr Tadeusz Więckowski, żywo interesujący
się
pracami naszej organizacji.
Poszerzono również kontakty
z Towarzystwem
Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia", czego wyrazem był m. in. udział reprezentacji
PTL w dwóch
kolejnych
zjazdach uczonych polskiego pochodzenia w Krakowie
w latach 1974
i 1975 oraz udział 8 uczonych polskiego pochodzenia w sesji naukowej WZ Delegatów w ubiegłym roku we Wrocławiu. Przygotowujemy
do druku specjalną obcojęzyczną edycję katalogu naszych wydawnictw na zlecenie Centrali Handlu Zagranicznego "Ars Polona". W tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że - jak zorientowaliśmy się w kontaktach z "Ar s Poloną" - Towarzystwo nasze nie może liczyć
na specjalnie duży zbyt swoich wydawnictw
wśród Polonii ze względu na słabą
znajomość języka polskiego wśród przedstawicieli
młodszej generacji.
Nawiązanie
powyższych kontaktów
instytucjonalnych
z CPLiA i "Polonią"
jest dużą zasługą Oddziału Warszawskiego
PTL. Tenże Oddział z upoważnienia
Zarządu Gl. PTL włączył się do akcji zainicjowanej
przez Polskie Towarzystwo
Archeologiczne opracowując postulaty odnośnie do wykorzystania
osiągnięć naukowych etnografii i etnologii w programie edukacji młodzieży. Postulaty te, zaaprobowane przez Komitet Nauk Etnologicznych PAN, przekazano Ministerstwu Oświaty i Wychowania.
W dziedzinie współpracy międzynarodowej
należy odnotować stały udział przedstawicieli PTL w pracach redakcji międzynarodowego
czasopisma etnogr. "Demos",
zwłaszcza duży tu był wkład pracy członków Zarządu: dra S. Błaszczyka, prof.
dr A. Kutrzeby-Pojnarowej
i doc. dr hab. B. Jaworskiej, oraz udział w pracach
Międzynarodowej
Komisji do Badania i Ochrony Zabytków Tradycyjnego
Rybołówstwa pod kierunkiem
prof. dr M. Znamierowskiej-Priifferowej,
m. in. udział
strony polskiej. w Międzynarodowej
Konferencji w Baja na Węgrzech w 1974 r.;
od 1976 r. prace te przejął specjalny zespół w ramach Komitetu Nauk Etnologicznych PAN.
Osobnego omówienia wymaga zawarta w 1973 r. umowa o współpracy między
PTL a Slovenską Narodopisną Spolocnost'ą. W realizacji postanowień tej umowy,
oprócz zintensyfikowania
wymiany wydawnictw,
10 etnografów
polskich zostało
powołanych na członków SNS i 6 etnografów słowackich na członków PTL. Reprezentanci SNS brali udział w Walnych Zgromadzeniach PTL w latach 1974 i 1975,
zaś przedstawiciele
PTL (doc. dr hab. D. Simonides i mgr G. Skalski) w zebraniu
SNS w Martinie w 1975 r. Nie został, niestety, do tej pory zrealizowany postulat
wzajemnego udziału w akcjach badawczych, co z naszej strony spowodowane jest
małą ilością badań podejmowanych
przez Towarzystwo.
Podjęte kroki w celu podpisania podobnej umowy z Węgierskim Towarzystwem
Ludoznawczym nie zostały dotąd uwieńczone pomyślnym skutkiem. Natomiast nastąpiło wyrażne zbliżenie z Czeskim Towarzystwem
Ludoznawczym.
Odnośnie do wewnętrznych prac organizacyjnych Zarząd Gl. opracował w 1975 r.
nowy plan pracy Towarzystwa
na pięciolecie 1976-1980
(w załączeniu). Plan
zakłada dalszy rozwój działalności Towarzystwa
zmierzającej
do większej integracji i aktywizacji
środowisk etnograficznych.
Postuluje się, aby w dalszej działalności Towarzystwo
nasze stało się forum
wymiany doświadczeń oraz osiągnięć różnych środowisk naukowych, skupiających
etnografów, jak również specjalistów
z dziedzin pokrewnych
i sympatyków ludoznawstwa. Ponadto pragnęlibyśmy
zaktywizować członków i sympatyków Oddziałów terenowych przez włączenie ich do prac badawczych związanych z realizacją
badań węzłowych i międzyresortowych.
Z planem tym łączy się przyjęcie przez

KRONIKA

nasze Towarzystwo
zobowiązania
zorganizowania
sieci korespondentów
terenowych
(zob. omówienie wyników przez mgr Z. Neymanową
na s. 362-364).
Wiele uwagi poświęcił
Zarząd
zagadnieniu
popularyzacji
wydawnictw
PTL
i upłynnieniu
zapasu wydawnictw,
których
wartość
wynosi blisko półtora miliona
złotych. W tym celu organizowano
sprzedaż
wydawnictw
PTL z okazji różnego
rodzaju sesji i konferencji
naukowych,
takich jak: Kongres
Slawistów
w Warszawie w 1973 r., zjazdy uczonych
polskiego
pochodzenia
w Krakowie
w latach 1974
i 1975, Festiwal Ziem Górskich w Zakopanem
w 1975 r., Sesja Słowian Zachodnich
w Opolu w 1976 r., czy sesje naukowe PTL. Zorganizowano
wystawy
kolbergowskie
w 1973 r. w Krakowie
i w 1974 r. w Moskwie. Obie wystawy
połączono
z wydaniem specjalnych
katalogów
obcojęzycznych,
finansowanych
przez Polskie
Wydawnictwo
Muzyczne,
Ludową Spółdzielnię
Wydawniczą
i Towarzystwo
Łączności
z Polonią Zagraniczną
"Polonia".
W 1976 r. wydano
i rozpowszechniono
w kraju
nowy katalog wydawnictw.
Podjęto
uchwałę
(dotąd niezrealizowaną),
aby rozesłać
w celach reklamowych
komplety
wydawnictw
PTL do wybranych
instytucji
kulturalnych
w kraju.
Ważne miejsce w działalności
Towarzystwa
zajmują
sesje naukowe.
W okresie
sprawozdawczym
odbyło się ich 8 przeważnie
staraniem
poszczególnych
Oddziałów. Materiały
z sesji, których
znaczną
część opublikowano
w "Ludzie",
bądź
Sesje i konferencje naukowe PTL w latach 1973 - 1976

Lp.

Oddział

Tematyka

Rok

Uwagi dotyczące
organizacji sesji

l.

Wrocław

1973
19-20 IX

Historia kontaktów polsko-roWspólnie z Zarządem
syjskich w dziedzinie etnografii
TPPR we Wrocławiu

2.

Kraków

1973
7 XII

Peru

3.

Kraków

1974

Pasterstwo w Polsce

Wspólnie z Muzeum
Etnograficznym
w Krakowie

Wspólnie z Muzeum
Archeologicznym
w Krakowie
---------

7-8 IV

4.

Warszawa

1974
20-22 IX

Społeczne zadania etnografii
w Polsce Ludowej

z okazji WZD PTL

5.

Kraków

1974
9-10 Xl

Strój ludowy

Wspólnie z Muzelolm
Etnograficznym
w Krakowie

6.

Poznań

1974
10-20 IV

V Seminarium amerykanistyczne

Wspólnie z Pracownią
IHKM PAN

7.

Wrocław

1975
19-21 IX

Wczoraj, dziś i jutro PTL

Z okazji WZD PTL

8.

Kraków

1975
15-16 XI

Magia

Wspólnie z Muzeum
Etnograficznym
w Krakowie

czarownictwo

330

KRONIKA

w innych pismach fachowych, odzwierciedlają
aktualne
kierunki
zainteresowań
i wyniki badań poszczególnych środowisk. Są to pod każdym względem pożyteczne
zebrania naukowe.
Oprócz sesji zorganizowanych
przez Oddziały należy wspomnieć o szczególnie
uroczystym charakterze
WZD i sesji naukowej zorganizowanej
w ubiegłym roku
przez Zarząd Gł. i Oddział Wrocławski PTL z okazji 80-lecia naszego Towarzystwa.
W wyniku starań Zarządu Gl. szczególnie zasłużeni działacze PTL otrzymali z tej
okazji odznaczenia państwowe i resortowe.
Na zakończenie przeglądu działalności Zarządu Głównego w okresie ostatniej
kadencji trzeba wspomnieć jeszcze o trudnej sytuacji lokalowej oraz wysiłkach,
jakie zostały poświęcone sprawie lepszej organizacji biura Zarządu PTL we Wrocławiu. Jeśli chodzi o lokal, to - j'ak wiadomo - Towarzystwo nasze nie dysponuje własnym pomieszczeniem. Od dawna korzystamy z nadzwyczajnej gościnności
Uniwersytetu
Wrocławskiego,
który bezpłatnie udziela część swojej powierzchni
zarówno na potrzeby naszej biblioteki i archiwum, jak również biura i magazynu
wydawnictw. Niestety, sytuacja lokalowa agend Zarządu uległa w ostatnim czasie
wyraźnemu pogorszeniu. Obiecany na prośbę Towarzystwa przez Uniwersytet Wrocławski w 1974 r. nowy lokal znajdował się w domu, który został rozebrany
w związku z budową nowej arterii komunikacyjnej,
a następnie projektowane
przez Uniwersytet
przeniesienie
biura PTL do lokalu przy ul. Szewskiej 19/20
także nie doszło do skutku, gdyż domu tego nie opuścili poprzedni użytkownicy.
W maju 1976 r. Uniwersytet
zażądał opróżnienia magazynów wydawnictw
PTL
przy ul. Przybyszewskiego
dając w zamian lokal za mały i ze względu na wysoki
stopień za wilgocenia nie nadający
się na magazynowanie
książek. Żądanie to
Uniwersytet
motywował koniecznością wykorzystania
pomieszczeń magazynowych
na laboratoria
dla nowo powstałego zakładu. W tej sytuacji Zarząd zlecił wykonanie odpowiedniej ekspertyzy specjalistom z Ossolineum we Wrocławiu i w trosce
o swe dobro odmówił zgody na przeniesienie księgozbioru, zwracając się do PAN
z prośbą o interwencję. W wyniku rozlicznych starań udało się eksmitowany z danych pomieszczeń księgozbiór umieścić w pozostawionych
nam magazynach oraz
w dwóch pomieszczeniach wygospodarowanych
przez kierownictwo domu uniwersyteckiego. We wrześniu
1976 r. Uniwersytet
zażądał opróżnienia dalszych pomieszczeń, w wyniku czego trzeba było przenieść archiwum PTL do czytelni, uniemożliwiając tym samym korzystanie z biblioteki. Reaktywowanie
czytelni byłoby
możliwe, gdyby Towarzystwu udało się zakupić metalowe szafy archiwalne, które
zajmują mniej miejsca i mogą pozostawać w niestrzeżonym pomieszczeniu. Z przykrością musimy stwierdzić, że kierownictwo
administracji
Uniwersytetu
nie wykazało tu należytego zrozumienia dla interesów Towarzystwa.
Drugim przedmiotem
troski Zarządu była płynność kadry pracowniczej spowodowana w pierwszym rzędzie niskimi wynagrodzeniami
oraz niekiedy sytuacją
rodzinną pracowników. Liczne zmiany personalne zakłócały niewątpliwie sprawną
pracę biura. wymagały stałej zmiany zakresów obowiązków i odbijały się w pewnym stopniu ujemnie na sprawnej działalności biura. Obecnie Akademia przystąpiła do regulacji płac pracowniczych, co być może przyczyni się do poprawy sytuacji w tym względzie.
B. D z i a ł a l n OŚć
1. Ośrodek

Dokumentacji

i

a gen d

Informacji

specj alnych

PTL

w

Łodzi.

Etnograficznej

Pod kierunkiem doc. dr hab. B. Jaworskiej
wowe informacje
do kart dokumentacyjnych

Ośrodek bieżąco gromadzi podsta(kartoteka
ośrodków badawczych,

KRONIKA

331

twórców ludowych, zespołów folklorystycznych,
festiwali, wystaw etnograficznych,
konferencji itp.) oraz materiały do kroniki w "Ludzie", ponadto kontynuował
prace
nad tezaurusem
haseł etnograficznych
opracowywanych
w ramach
współpracy
z międzynarodowym
czasopismem "Demos". W okresie sprawozdawczym
przedstawiciele PTL wzięli udział w dwóch zebraniach
redakcyjnych
"Demos" przedstawiając stanowisko strony polskiej w problemach dyskusyjnych
tezaurusa i przygotowując polską wersję tablic hierarchiczno-systematycznych.
Na zlecenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN w Ośrodku gromadzono materiały do bieżące} bibliografii
etnografii polskiej (od 1970 rol i przystąpiono
do
prac redakcyjnych
nad bibliografią
za lata 1960-1965.
W ostatnim roku wdrożono także prace do przygotowania
indeksu personalnego
etnografów pracujących
w Polsce (dla potrzeb ODiIE i KNE PAN) oraz przystąpiono do sporządzenia
wykazu prac magisterskich,
doktorskich
i habilitacyjnych
wykonanych w XXX-leciu PRL i do rejestracji
aktualnie prowadzonych
prac badawczych.
Działalność informacyjna
ODiIE polega głównie na przekazywaniu
opracowań
Komitetowi Nauk Etnologicznych
PAN oraz instytucjom
zagranicznym.
2. Redakcja
Naczelna "Dziel
wszystkich"
O. Kolberga
w Poznaniu.
Pod kierunkiem red. naczelnego, prof. dra J. Burszty, oraz Komitetu Redakcyjnego złożonego z przedstawicieli
PTL i PAN, placówka ta w dalszym ciągu realizowała swoje zadanie, do wykonania którego została powołana, tj. wydanie drukiem spuścizny O. Kolberga w 80 tomach pomnikowym
wydawnictwie
dla
uczczenia 1000-lecia Państwa
Polskiego realizowanym
przez PTL na podstawie
specjalnej uchwały Rady Państwa z dnia 13 lipca 1960 r. Od początku swej działalności Redakcja wydała 58 tomów, w tym 36 fotooffsetowych
i 22 z rękopisów.
Objętość wydanych tomów wynosi 1.652,2 ark. wyd., tj. około 86010całości DWOK.
Wydanie Dziel wszystkich opiera się na corocznej dotacji finansowej PAN oraz na
zlimitowanych przydziałach papieru, które pozwalają na wydawanie
rocznie tylko
po jednym tomie.
Równolegle z edycją Redakcja prowadzi akcję druku wznowień tomów, których nakład został wyczerpany i które są poszukiwane na rynku księgarskim. Działalność ta opiera się na środkach Polskiego Wydawnictwa
Muzycznego i Ludowej
Spółdzielni Wydawniczej
(wyniki działalności
wydawniczej
w tym zakresie zob.
niżej).
W okrE'sie sprawozdawczym
zespół Redakcji DWOK, wyspecjalizowany
w zakresie wydawania żródeł, przystąpił do opracowywania
naukowego rękopiśmiennego materiału O. Kolberga jako uzupełnień
do komentarzy
tekstowych
i muzycznych, do opracowania
Jego biografii, indeksu melodycznego i in.
3. Sekcje

specjalistyczne.

Sekcja amerykanistyczna,
pracująca w Poznaniu pod kierunkiem prof. dr Marii Frankowskiej,
zajmowała się głównie przygotowaniem
V ogólnopolskiego
Seminarium Amerykanistycznego,
które odbyło się w kwietniu
1974 r. w Poznaniu.
oraz na pracach przygotowawczych
do następnego seminarium.
Sekcja folklorystyczna,
pracująca w Opolu pod kierunkiem doc. dr hab. D. Simonides. zorganizowała
wespół z Zakładem Folklorystyki
Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu w dniach
19-21
listopada
1975 r. międzynarodową
sesję
pl. "Związki interetniczne
w folklorze Zachodnich Słowian". W czasie sesji wręczono uczestnikom i gościom wydawnictwa PTL: Slqsk O. Kolberga (DWOK, t. 43),
zeszyt śląski "Literatury
Ludowej" i in. Udział w sesji wzięli członkowie PTL
z Łodzi, Torunia, Lublina, Katowic, Opola.

332

KRONIKA

W marcu 1976 r. zorganizowano
w Opolu pierwsze orientacyjne
zebranie na
temat włączenia się członków sekcji w badania węzłowe związane z folklorem.
W zebraniu uczestniczyli członkowie z Łodzi (dr Hajduk-Nijakowska).
Na zebraniu
opracowano projekt kwestionariusza
do badań terenowych nad stanem współczesnego folkloru słownego.
Sekcja muzealna, pracująca pod kierunkiem prof. dr M. Znamierowskiej-Priifferowej,
zrealizowała
wiele zamierzeń.
W powiązaniu
z planem pracy sekcji,
mgr A. Tyszkowa
opracowuje
zagadnienia
dokumentacji
muzealnej.
Praca jej
zmierza do unowocześnienia
rozwiązań dokumentacyjnych
i organizacyjnych
muzealnictwa etnograficznego,
co ma na celu bardziej planowe wyszukiwanie i opracowywanie zbio!'ów muzealnych w oparciu o elektroniczną
technikę obliczeniową
(ETO), wymagającą
opracowania
poszczególnych systemów klasyfikujących
zbiory
w zakresie dokumentów
pisanych,
ikonograficznych
i wytworów
rąk ludzkich.
Problem ten będzie mógł być zreferowany zapewne za kilka miesięcy. Dr J. Cza}kowski z Muzeum Budownictwa
Ludowego w Sanoku zebrał materiał uzyskany
jako odpowiedź na ankietę rozesłaną do muzeów, dotyczącą formy dokumentacji,
rodzajów oraz ilości obiektów architektury
ludowej w skansenach. Prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa
opracowała zarys układu grup narzędzi rybackich według
wzorów proponowanych
przez szereg specjalistów,
rozszerzony o podgrupy narzędzi występujących
w Polsce. Nawiązane przez nią kontakty
oraz odbyte wykłady i seminaria, m. Ln. na Wydziale Muzealnym w Leicester, przyczyniły się do
zapoczątkowania
lub intensyfikacji
wymiany naszych publikacji muzealnych z placówkami etnograficznymi
w Szkocji, Anglii, Walii i Irlandii Północnej, gdzie jest
duże zainteresowanie
polskim muzealnictwem
etnograficznym.
Sekcja muzealna, udzielając pomocy administracyjno-organizacyjnej,
przyczyniła się do powstania Zespołu do Badania i Ochrony Zabytków Rybołówstwa Tradycyjnego w Polsce przy Komitecie Nauk Etnologicznych PAN. Dalszy plan pracy
Sekcji przewiduje m. in. zwołanie konferencji poświęconej podstawowym zagadnieniom dokumentacji
muzealnej
oraz zapoczątkowanie
opracowania
systematyki
wybranych
zagadnień
kultury
ludowej w oparciu o materiały
zebrane w muzeach oraz o odnośną literaturę
polską i obcą.
4. Biblioteka
Główna i wymiana
wydawnictw.
N a b y t k i. W okresie sprawozdawczym
wpłynęło do Biblioteki 3 178 vol.
.. ~----_.

__ ..-._--_._-

Okres

--_._-

-~-

----

VI 1973-VII i974
VlI ]974-VIJI ]975
VIII 1975-VIII 1976
._-----_ ..

_

1973-]976

-_ .

..

._--_.

----

Wymiana

Zakup

Inne

Razem vol.

]047
938
958

55
40
82

22
]5
21

1124
993
10ól

2943

]77

58

3178

~--_. ,._-

Zarówno dzieła zwarte, jak i czasopisma, pochodzą głównie z wymiany krajowej i zagranicznej.
Wartość dzieł pochodzących z wymiany za okres sprawozdawczy wynosi 102.520,77 zł. Zakup książek zagranicznych dokonywany jest za pośrednictwem
Ośrodka Rozpowszechniania
Wydawnictw
Naukowych PAN w Warszawie. Rocznie przeznacza się na ten cel około 10000 zł. W związku z rocznym
przyrostem
księgozbioru
w ilości około 1000 vol. istnieje problem składowania
napłYwających
książek.
U d o s t ę P n i a n i e k s i ę g o z b i o r u. W okresie sprawozdawczym udostępniono czytelnikom w różnej formie łącznie 40 371 vol.

333

KRONIKA

_ ..... _----

Lata

Liczba czytelników w czytelni i wypożyczalni

----1973/1974
1974/1975

------

Liczba wypoLiczba wypożyczeń książek
życzeń książek
i czasop.
poza bibliotekę
w czytelni
----_._----- ---------

1975/1976

2427
2400
2411

ll902
9666
13623

1800
1500
1600

Razem 1973-1976

7238

35191

4900

--'---------

Liczba książek
wysl. do innych
bibliotek
70
100
110

--- --"---"-'--'280

... _----_._------

W latach 1974-1975 czytelnia biblioteki czynna była tylko 3 godz. dziennie.
od września 1975 r., tj. po zaangażowaniu
w bibliotece absolwentki
Studium Bibliotekarskiego,
czytelnia otwarta
jest 6 godz. dziennie i dodatkowo
2 razy po
południu do godz. 18-tej.
Z czytelni biblioteki korzystali
w większości studenci etnografii,
archeologii
i innych dyscyplin oraz pracownicy naukowi Uniwersytetu
Wrocławskiego, poza tym
osoby zainteresowane
wybraną problematyką
(pracownicy Izby Rzemieślniczej, radia
i telewizji, domów kultury i in.).
Z wypożyczeń poza bibliotekę korzystali w większości również studenci oraz
pracownicy naukowi różnych kierunków,
członkowie PTL i in. W bardzo dużym
stopniu ze zbiorów biblioteki korzystali pracownicy Polskiego
Atlasu
Etnograficznego_ W obiegu książek najwięcej
kłopotu sprawiali
niektórzy
członkowie PTL,
którzy mimo upomnień nie zwracali w terminie wypożyczonych tytułów. Pod względem wypożyczeń biblioteka jest kontrolowana
przez Główną Komisję Rewizyjną
PTL i Biuro Finansowe P AN.
Zarządzeniem nr 49/71 Sekretarza Naukowego PAN z dnia 16 XII 1971 r. w sprawie organizacji i działania sieci bibliotek naukowych
PAN, biblioteka
PTL została włączona do sieci bibliotek P AN i pozostaje pod opieką biblioteki Ossolineum
we Wrocławiu.
I n f o r m a c j a b i b l i o t e c z n a. W okresie sprawozdawczym
biblioteka udzieliła ok. 700 informacji ustnych i pisemnych na temat poszukiwanych
książek oraz
wielu porad korzystającym
z biblioteki w zakresie opracowywanych
zagadnień.
Biblioteka współpracuje
z Zakładem Katalogów Centralnych
Biblioteki Narodowej w Warszawie, wysyłając opisy dzieł zwartych otrzymywanych
z zagranicy,
oraz z Działem Katalogów Centralnych
Biblioteki PAN w Warszawie, przekazując opisy czasopism zagranicznych.
Dzięki temu zbiory nasze dostępne są zainteresowanym ~poza ośrodka wrocławskiego.
S k o n t r u m w B i b I i o t e c e. W 1973 r. zinwentaryzowano
część dzieł zwartych i czasopism, był to sprawdzian
wyrywkowy;
w 1974 czasopisma holenderskie i austriackie;
w 1975 - czasopisma duńskie, afrykańskie,
japońskie, tureckie, wietnamskie,
"judaica", Ameryki Lac., kubańskie, belgijskie, fińskie, estońskie i łotewskie; w 1976 - czasopisma angielskie i francuskie.
W y m i a n a w y d a w n i c t w. W okresie sprawoz-dawczym
prowadzono
wymianę z 55 instytucjami
w kraju i 170 za granicą. W 1976 r. nawiązaliśmy
współpracę z Muzeum Sląskim w Opawie, z Instytutem
Etnomedycyny
w Hamburgu
oraz z Biblioteką
Europejskiej
Etnologii Uniwersytetu
w Marburgu.
Poza tym
zwróciliśmy się z propozycją
nawiązania
wymiany
wydawnictw
do kilkunastu
instytucji
m. in. w Czechosłowacji, Rumunii, Belgii i W. Brytanii. Należy tu pod-

334

KRONIKA.

kreślić, że drogą wymiany Biblioteka otrzymuje rocznie przeszło 200 periodyków
i serii wydawniczych
oraz kilkadziesiąt
publikacji zwartych, z czego 80% to wydawnictwa
zagraniczne. Wzamian wysyłamy nasz rocznik "Lud", dwumiesięcznik
"Literatura
Ludowa" oraz zapasy pozostałych wydawnictw wydanych w ubiegłych
latach. Dzięki wymianie wydawnictwa
Towarzystwa
docierają do 36 krajów.
5. Archiwum

Ze względu na brak odpowiedniej powierzchni archiwum znajdowało się w pomieszczeniach
magazynowych
PTL. Materiały,
po uprzednim
zamówieniu, udostępniane były zainteresowanym
w czytelni biblioteki, jedynie w uzasadnionych
wypadkach za zgodą Zarządu niektóre mogły być wypożyczone poza siedzibę PTL.
Obecna sytuacja lokalowa PTL pobudza Zarząd do usilnych starań o właściwe
pomieszczenie dla archiwum.
III. D z i a ł a l n ość

O d d z i a łów

Poszczególne Oddziały działają w zróżnicowanych warunkach i posiadają różną
liczebność oraz wykazują
zróżnicowaną aktywność.
Liczebność Oddziałów: Oddział Warszawski liczy 99 członków, Łódzki 91, Krakowski 77, Poznański 76, Wrocławski 70, Mszana Dolna 67, Oddział Toruński 61,
Lubelski 29, Łańcucki 26, Sląski 19, Koszaliński 18, Gdański 16, Sanocki 13, Przemyski 24, Zakopiański
11, Kielecki 10, Opolski 10 i Zielonogórski 10.
W związku z różnymi warunkami
środowiska
Oddziały prowadzą odmienną
działalność. Np. Oddział Krakowski
koncentruje
się na urządzaniu
dorocznych
monotematycznych
sesji naukowych,
Oddziały Sląski i Łódzki na akcji wydawniczej, Oddział Łódzki ponadto na pracy w Kole Miłośników Folkloru Łodzi,
Oddział Toruński
prowadzi akcję kolportażową,
Lubelski i w Mszanie Dolnej
prowadzą szeroką akcję samokształceniową.
Praca najmniejszych
Oddziałów ogranicza się prawie całkowicie do pracy indywidualnej
zrzeszonych członków. Jak
z powyższego widać trudno jest wypracować
Towarzystwu
jakiś jeden model
działania, co niekiedy oddziaływuje ujemnie na możliwości przeprowadzenia
akcji,
których zasięg objąłby wszystkich
członków naszego Towarzystwa.

IV.
W okresie

D z i a ł a l n ość
sprawozdawczym

w y daw n icza
ukazały

się drukiem

T o war

zy st w a

następują~

tytuły:

Czasopisma
"Lud", pod red. prof. dra J. Burszty
t. 57 (poświęcony VlI Międzynarodowerr.u Kongresowi Slawistów)
t. 58
t. 59 (poświęcony XXX-leciu PRL)
t. 60 (dedykowany Prezesowi PTL - prof. dr K. ZawistowiczAdamskiej)

29,16

ark. wyd.

29,00

"

30,00

"

30.00

"

"Łódzkie Studia Etnograficzne", pod red. prof. dr K. ZawistowiczAdamskiej
t. 15
t. 16

10,75 ark. wyd.
12,00

"

t. 17

13,00

"

KRONIKA

"Literatura Ludowa" pod red. prof. dra Cz. Hernasa
rocznik XVII, z. 4-6/73
rocznik XVIII, z. 1-6/74
rocznik XIX, z. I - 6/75
rocznik XX, z. 1-3/76

15,00 ark. wyd.
30,00 "
30,00 "
15,00 "
243,91

Pozycje

zawarte

W serii "Biblioteki Popularnonaukowej": t. 8 E. Ozgowicz, Śląska rzeźba
ludowa w drewnie, pod red. doc. dra A. Nasza. Wyd. w 1973 r.
10,84 "
W serii "Prac i Materiałów Etnograficznych": t. 27
E. Kucharska, A. Nasz. S. Rospond, Wieś śląska w 1840 r. Relacje
z podróży naukowej /. /. Sriezniewskiego po Śląsku, pod red. doc.
dra A. Nasza. (Pracę wydano wspólnie z Opolskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk). Wyd. w 1973 r.
13,75 "
Folklor robotniczej Łodzi. Poklosie konkurusu, pod red. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej, J. Kucharskiej i J. P. Dekowskiego. (Publikacja wydana
jako tom "Literatury Ludowej", R. XII -XV, wypełniający lukę powstałą
w latach 1969-1971). Wyd. w 1976 r.
16,00 "
Katalog wydawnictw PTL
2,00 "
42,59
Dzida wszystkie Oskara Kolberga
t. 51 Sanockie-Krośnieliskie cz. Ul, 1973
t. 49 Sanockie-Krośnieńskie cz. I 1974
t. 61 Pisma muzyczne cz. I 1975
Łącznie w okresie sprawozdawczym wydano

"

41,90 "
43,50 "
25,20 "
"----_.~110,60 ,.
397,10 "

Według planu wydawniczego Towarzystwa na rok 1976 ukażą się jeszcze:
"Literatura Ludowa", rocznik XX, z. 4·6/76
15 ark. wyd.
"Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 18
10
DWOK, t. 56 Ruś Czerwona cz. I
40
65
W opracowaniu
redakcyjno-graficznym
i w druku znajdują
się dalsze 2 tomy DWOK: 57 Ruś Czerwona cz. II (ok. 50 ark.) i 62 Pisma muzyczne cz. II
(ok. 45 ark.). Tomy te ukażą się w latach 1977-1978. W opracowaniu
redakcyjnym
i autorskim
znajdują
się wszystkie pozostałe tomy (łącznie 19 pozycji). Ponadto
nakładem Polskiego Wydawnictwa
Muzycznego i Ludowej Spółdzielni
Wydawniczej ukazują się wznowienia
tomów wyczerpanych.
Po wznowieniu
w 1974 r. t. 1
Pieśni ludu polskiego z nowym wstępem
w wersji angielskiej,
w 1976 r. ukazało
się III wyd. t. 2 Sandomierskie
(obydwa wznowienia
nakładem
PWM). W druku
znajdują się wznowienia: t. 3-4 Kujawy
cz. I-II i t. 5-6 Krakowskie
cz. I-II
(PWM) oraz t. 7-8 Krakowskie
cz. III-IV i t. 60 Prz1Jslowia (LSW). W planie są
dalsze wznowienia. PTL uzyskuje każdorazowo
od wydawców zwrot wartości diapozytywów wykorzystanych
przy wznowieniach
(z wyjątkiem
t. 60, który nie był
wykonany fotooffsetowo i nie ma diapozytywów).
Za uzyskane środki Towarzystwo
zakupuje wznowione egzemplarze, które udostępnia
osobom i instytucjom
komple-

KRONIKit

tującym
DWOK; część tych egzemplarzy
stanowi żelazny zapas wznowionych
pozycji.
W przygotowaniu
redakcyjnym
znajdują się także następne numery czasopism
oraz inne tytuły. Należy tu podkreślić
regularność
ukazywania
się "Literatury
Ludowej", która począwszy od 1972 r., kiedy to redakcję
merytoryczną
przejął
prof. dr Czesław Hernas, ukazuje się punktualnie
co dwa miesiące, ku zadowoleniu odbiorców krajowych
i zagranicznych.
Zaawansowany
tok prac wydawniczych
wskazuje na to, że mimo trudności
plan wydawniczy na rok 1976 zostanie wykonany w 100"/0.
Z powyższego zestawienia
wynika, że w okresie sprawozdawczym
Towarzystwo wydawało głównie czasopisma, tj. "Lud", "Literaturę
Ludową" i "Łódzkie
Studia Etnograficzne"
(łącznie ok. 60%
wydawnictw).
Ograniczeniu
uległy wydawnictwa książkowe, w tym także Dzieła wszystkie O. Kolberga, które od 1972 r.
ukazują się w ilości tylko po jednym tomie rocznie. Wynikło to z tego, że na
skutek poważnych trudności, jakie wystąpiły na światowym rynku papierniczym,
a tym samym i w polskim ruchu wydawniczym,
Polska Akademia Nauk ograniczyła Towarzystwu
limit objętościowy wydawnictw
ze 170 arkuszy wyd. w latach
1970-1973
do 110 arkuszy rocznie w latach następnych,
przyznając
70 ark. na
czasopisma i 40 na DWOK. Z tego też względu w okresie 1974-1975
nie v/ydaliśmy żadnej pracy zwartej w ramach naszych serii: tj ... Prac Etnologicznych",
"Prac i Materiałów
Etnograficznych",
"Archiwum
Etnograficznego",
"Biblioteki
Popularnonaukowej"
i "Atlasu Polskich Strojów Ludowych".
Zarząd Główny i Rada Wydawnicza PTL ponawia nieustannie starania w Polskiej Akademii Nauk o zwiększenie limitu arkuszowego na druk publikacji zwartych-seryjnych:
Jednak na lata 1976-1977 Akademia przydzieliła Towarzystwu tylko arkusze na stałe czasopisma i 1 tom DWOK rocznie.
Należy tu jednak zaznaczyć, że kilkuletnie starania w Polskiej Akademii Nauk
o przyznanie dodatkowych
arkuszy na realizację zaległych roczników "Literatury
Ludowej" i równoczesne starania w Naczelnym Zarządzie Wydawnictwo
zezwolenie na ich druk, przyniosły wynik w postaci wspomnianej
wyżej publikacji Folklor robotniczej
Łodzi. Praca ta (o objętości 16 ark. wyd. w nakładzie 1000 egz.)
ukazała się dzięki pomocy finansowej
wydziału kultury
m. Łodzi, który pokrył
wszystkie koszty w kwocie 150 tys. zł. Publikacja
uzyskała nader życzliwe recenzje prasowe, a największą
miarą jej sukcesu jest fakt, że w kilka tygodni po
wydrukowaniu
nakład został całkowicie wyczerpany.
Poza planem wydawniczym
P AN, dzięki pomocy finansowej Zarządu Głównego "Cepelii", Towarzystwo wyda w 1976 r. w ramach serii "Atlas Polskich Strojów
Ludowych" zeszyt pt. Strój kielecki, opracowany przez A. Jacher-Tyszkową,
pod
red. prof. dr A. Kutrzeby-Pojnarowej.
Będzie to już 31 zeszyt APSL. Publikacja
ta znajduje się w druku.
Perspektywiczny
plan wydawniczy
Towarzystwa
na lata 1977-1980
przewiduje wydanie w grupie czasopism kolejnych 4 roczników "Ludu" (t. 61-64)
po
30 ark. wyd. i "Literatury
Ludowej" (R. XXI-XXIV)
również po 30 ark. oraz
"Łódzkie Studia Etnograficzne"
(t. 19-22) po 10 ark. rocznie, razem 280 ark. wyd.
W grupie wydawnictw
książkowych
plan przewiduje
jedynie 4 kolejne tomy
DWOK: 57 Ruś Czerwona cz. II, 62 Pisma muzyczne cz. II, 68-69 Utwory instrumentalne
i wokalne
cz. I-II,
razem ok. 160 ark. wyd.
Podsumowując,
należy stwierdzić, że działalność wydawnicza Towarzystwa
ze
względu na swój wąski profil naukowy, niskie nakłady i ceny tytułów oraz stosunkowo duże koszty, jest nierentowna.
Wiele publikacji może ukazywać się drukiem jedynie dzięki pomocy zainteresowanych
instytucji.

337

KRONIKA

V. D z i a ł a l n ość

f inansowa

Podstawą działalności finansowej Towarzystwa
są budżety roczne zatwierdzane przez Polską Akademię Nauk, która dotuje PTL i nadzoruje wykorzystanie
przyznanych środków.
Dla zorientowania
w wysokości posiadanych środków oraz sposobach ich wydatkowania zgodnie z przeznaczeniem,
służą poniższe dane, ujmujące w kwotach
łącznych zarówno wydatki, jak i dochody w latach 1973-1975:
Dochody
Dotacje budżetowe
Wpływy ze składek członkowskich
Wpływy ze sprzedaży
Dotacje na prace zlecone

Plan
4.995.410
76.550
1.457.403
489.930

Wykonanie
4.995.410
40.359
974.943
773.176

7.019.293

6.783.888

----------------------

Razem

W sprawie nie wykonania
planu wpływów ze składek członkowskich
należy
wyjaśnić, że chociaż przeprowadzona
weryfikacja
członków PTL spowodowała
skreślenia z listy szeregu osób, co w rezultacie o czym już była mowa zmniejszyło stan zadłużenia członków w zakresie składek, nadal wiele osób nie
spełnia obowiązku bieżącego regulowania
tej należności. Sprawa ta wymaga dalszej troski wszystkich Oddziałów. Jeśli zaś chodzi o wpływy ze sprzedaży - mniejsza niż planowana sprzedaż wydawnictw
własnych wynikła m. in. z ograniczonej
ilości pozycji wydawniczych, spowodowanej brakiem arkuszy wydawniczych i trudnościami w uzyskaniu przydziału papieru.
W okresie 1973-1975
wydatkowano
na działalność:
Koszty wg preliminarza
Administracja
Biblioteka
Popularyzacja
Wydawnictwa
Zarządu Gł.
Wydawnictwa
DWOK
Akcje zlecone
Razem

Plan
771.374
243.582
294.042
1.552.162
2.932.114
478.936

Wykonanie
770.993
256.737
245.548
1.800.981
2.382.168
518.912

6.272.210

5.976.339

-------

--

----

Łączne wydatki na administrację,
bibliotekę i popularyzację
wykonano poniżej
planu zgodnie z zaleceniem oszczędnościowym Polskiej Akademii Nauk.
Wydatki na działalność wydawniczą uwarunkowane
zostały ograniczonym limitem arkuszowym,
szczególnie w działalności DWOK, co w pełni uzasadnia
poziom wykonania.
Przekroczenie
planu akcji zleconych, uzależnione
od finansowania
jednostek
terenowych, zostało zaakceptowane
przez P AN.
W I półroczu 1976 wydatkowano:
Koszty wg preliminarza
Plan roczny
Administracja
296.232
126.421
Biblioteka
121.643
Popularyzacja
Wydawnictwa
Zarządu Gl.
618.638
Wydawnictwa
DWOK
897.573
129.900
Akcje zlecone
Razem
22 -

Lud.

tom

LX!

2.190.407

Wykonanie w I p6łr.
154.308
51.981
32.561
138.373
193.808
14.453
585.484

Wykorzystanie
Lp.

Treść

§
_

.. ..

_-_ _--_ _ __
....

.. ....

.

I. Osobowy

fundusz płac
Bezosobowy fundusz płac
Fundusz honorariów
Nagrody i inne wynagrodzen ia
Podatki od wynagrodzeń
Fundusz na podróże krajowe
Materiały i przedmioty
Podróże zagraniczne
Usługi materialne
Usługi niematerialne
II. Ubezpieczenia społeczne
12. Zakładowy fundusz mieszkaniowy
13. Różne wydatki
14. Zakładowy fundusz socjalny
2.
3.
4.
5.
5.
7.
8.
9.
10.

------- ..-.'--'.-_

11
12
13
15
16
18
31
35
36
37
41
46
49
69

1973
.. -._-

1974

_ .. --"-"-

459.1 78
82.329
417.272
13.281
2.460
18.307
72.748
30.049
822.112
34.458
7 J.551

525.835
109.456
456.146
15.418
2.370
44.589
28.870
621.514
32.280
81.870
2.189
2.296
6.087

1.414
..__ . '-'---"'---"'--" "-'""

Razem

2.025.159

Płany roczne
,-.-.- ..... _-

2.084.314

----

-_ .. _-

--- ..

1.928.920

"'---_._._---_ ..
2.165.800

Razem
1973-1975

I półr. 1976

500.072
90.357
415.841
6.739
52.081
44.589
55.444
3.950
721.411
34.562
87.244
2.180
3.430
4.360

1.485.085
282.142
1.289.259
35.438
56.911
107.485
157.062
33.999
2.165.037
101.300
240.665
4.369
7.140
10.447

251.070
30.083.50
103.016,50

2.022.260

5.976.339

1975

------------_._-

.....•

rodzajowe funduszy

-_.__ ._-_._ .._--_._------------

2.022,096

- ._------

-_ .....

6.272.210

----- ----_ .. -

24.434, -8.848,60
21.593,70.854,40
30.232,85
43.045,72
845,20
1.460,70

-------

-_ .._._---,
585.484,47
--

.. _------

2.190.407, -

.' --.-_._--

-- ._--_ ..

~

:>:l

O

Z

~
;..

Zestawienie nakładów
Rok

na akcje wydawnicze 1973-1975

Tytuł

Lp.

Ilość ark.

Całkowity koszt

W tym
honoraria

Koszt I ark.

204.672
325.822
71.314
132.640
61.044
875.606

64.099
120.887
17.439
20.415
10.054
175.313

6.822
5.618
8.890
12.058
6.104
20.871

1.671.048

408.207

181.886
ł 58.226
108.042
126.175
832.874

54.254
60.644
32.707
62.850
124.409

-----"._------------.-

--_._._----

1.

1973

3.
4.
5.
6.

1.
2.

1974

3.
4.
5.

1.
1975

2.
3.

4.

"Literatura Ludowa", z. 1-6
"Lud", t. 56 i 57
Dumy ukraińskie
Śląska rzeźba ludowa
"Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 15
Dzieła wszystkie O. Kolberga', t. 51

30
58
8
11
10
42

Razem 1973

159
--------'

---- ---- -. ----

"Literatura Ludowa", z. 1-5
"Lud", t. 58
Wid opołska
"Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 16
Dzieła wszystkie O. Kolberga6, t. 49

25
30
14
12 .

Razem 1974

"Literatura Ludowa", z. 6/1974, 1-5/1975
"Lud", t. 59
"Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 17
Dzieła wszystkie O. Kolberga", t. 61

125
-_ .._-30
30
13
30

Razem 1975

103

1.351.798

339.149

387

4.430.049

1.082.220

"--

Ogółem 1973-1975
------------

44

__ .-.' -.,.

._--- --_ ..

".'

---- ----_._----------

--- --,,-

1.407.203

-------.------_

----

5 , Podane
nakłady działalności DWOK dotyczą zarówno efektywnie ukazujących się drukiem poszczególnych pozycji wydawniczych, jak i dalszych pozycji pozostających w opracowaniu. zaliczkowanych od lat z tytułu honorariów i silą rzeczy wpływających
na wyższe
koszty w latach sprawozdawczych.

210.423
202.903
164.783
673.689

_

..

7.275
5.274
7.744
10.514
18.929

334.864

-- ..... ,-,-----_._.

76.276
86.314
89.271
87.288

7.014
6.763
12.675
22.456

340

KRONIKA

Należy wspomnieć o ukazaniu
się drukiem w lipcu 1976 "Ludu" t. 60, co
zwiększyło wykonanie działalności wydawniczej
Zarządu Gł. o dalsze 150 tys. zł.
Wykorzystanie rodzajowe funduszów przedstawia załączona tabela (s. 340).
Porównanie planów rocznych z wykonaniem wskazuje na znaczne oszczędności
finansowe przy jednoczesnym
wykonaniu zadań rzeczowych. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż pozycje limitowane, jak płace, fundusz bezosobowy oraz honoraria
i delegacje, pozostają w zasadzie na niezmienionym poziomie.
Wysokie nakłady wydawnicze mogły być dokonane dzięki zwiększonej w 1975 r.
dotacji Polskiej Akademii Nauk na pozycje: działalność Zarządu Gl. i Redakcji
DWOK. Należy zaznaczyć, że niektóre pozycje ukazały się dzięki pomocy finansowej udzielonej Towarzystwu
z zewnątrz.
Nakłady na pozycje wydawnicze zakończone w latach 1973-1975
ilustruje załączona tabela (s. 341).
W I półroczu 1976 ukazały się drukiem dalsze pozycje wydawnicze, mianowicie:
1. Katalog
2. FoLkLor robotno

Łodzi

Razem

2 ark., koszt. całko 17.149 w tym honor. 5.575
71.211
16 .,
154.290 "
"
171.439
76.786
18 ark.

Obok akcji wydawniczej Zarządu, Oddziały Towarzystwa
prowadziły w okresie sprawozdawczym
akcje badawcze. Jednakże tylko badania Oddziału Łódzkiego
były finansowane
i zlecane bezpośrednio temu Oddziałowi (badania w Bełchatowskiem. i Bytowskiem).
W 1974 r. szczegółową kontrolę działalności PTL za okres od l lipca 1971
do 30 czerwca 1974 r. przeprowadziła
inspektor PAN, mgr Zofia Jaszczołt. Kontrola wykazała znaczną poprawę organizacji
pracy, ewidencji, sprawozdawczości
i gospodarki finansowej Towarzystwa,
zwróciła też uwagę na potrzebę zlikwidowania zaległości w opłacie składek członkowskich
oraz zmniejszenie zapasu wydawnictw.
Kontrole statutowe
Głównej Komisji Rewizyjnej,
o których już była mowa,
stwierdzały pewne usterki formalne w dokumentacji
finansowej nadesłanej z Oddziałów oraz również mocno akcentowały
nadmierne
zapasy magazynowe i zaległe składki członkowskie.
Periodyczne kontrole terenowych władz finansowych, ZUS i PZU nie stwierdziły uchybień.
Zalecenia
pokontrolne
zostały w znacznej
części wykonane,
pozostałe, jak
np. uregulowanie
składek członkowskich lub upłynnienie
zapasów magazynowych,
są w trakcie realizacji.
Na zakończenie sprawozdania
finansowego
należy podkreślić, że dzięki uzyskanej w 1975 r., w wyniku specjalnych
starań, dodatkowej dotacji na pokrycie
zadłużenia wynikłego ze wzrostu kosztów poligraficznych,
Towarzystwo nasze po
raz pierwszy od 9 lat znajduje się w korzystnej sytuacji finansowej. Należałoby •
tę szansę w pełni wykorzystać poszerzając maksymalnie
nasz zakres działalności.
Bronisława

Jaworska

341

KRONIKA

RAMOWY PLAN

PRACY

POLSKIEGO
NA LATA

TOWARZYSTWA
1976-1980

LUDOZNAWCZEGO

Działalność PTL prowadzona jest w dwóch głównych pionach organizacyjnych:
- poczynania kierowane bezpośrednio przez Zarząd Główny oraz powoływane
przy nim sekcje specjalistyczne;
- działania podejmowane z inicjatywy poszczególnych Oddziałów według planów przystosowanych
do potrzeb i właściwości poszczególnych środowisk.

L Plan

pracy

Zarządu

Głównego

Towarzystwo stawia sobie za cel w pierwszym rzędzie wymianę poglądów,
osiągnięć oraz doświadczeń różnych środowisk naukowych, skupiających
etnografów i specjalistów
z dziedzin pokrewnych
(folklorystów,
muzeologów itp.), jak
również zaktywizowanie członków i sympatyków Oddziałów terenowych przez włączenie ich do prac badawczych, które w miarę możności będą ukierunkowywane
przez potrzeby ogólnopolskich planów naukowych z perspektywą
włączenia PTL
do badań węzłowych czy międzyresortowych.
A. Szczegółowy plan pracy w zakresie prac badawczych przewiduje:
1) Akcję szkolenia przyszłych korespondentów
terenowych
PTL zbierających
informacje
dla potrzeb konkretnych
opracowań
naukowych
związanych jak
było przewidziane wyżej z ogólnopolskim pięcioletnim planem badań naukowych. W ramach tej akcji przewidujemy:
a) w latach 1976-1977 zorganizowanie ogólnopolskiej sieci korespondentów;
b) organizowanie dla korespondentów
co 2 lata sesji szkoleniowej
z wykładami. O ile uzyskalibyśmy fundusze na ten cel ,od koordynatora
tematu węzłowego, pierwsza sesja zostałaby zorganizowana
już w końcu 1976 r.;
c) przygotowanie i rozprowadzanie
kwestionariuszy
badawczych, opracowywanie wyników badań.
2) Rozwijanie działalności Ośrodka Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej
w Łodzi (uruchomionego w 1968 r.):
a) doskonalenie naukowych metod pracy Ośrodka (problematyka
klasyfikacji
i systematyki zasobów);
b) organizowanie
na zlecenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN prac nad
bibliografią bieżącą etnografii polskiej i wyborami bibliograficznymi
dla bibliografii międzynarodowych;
c) rozwijanie
działalności
usługowej,
pomoc w przygotowywaniu
ekspertyz
w dziedzinie etnografii;
d) gromadzenie dalszej dokumentacji
życia naukowego i folklorystycznych
poczynań organizacyjnych,
3) Gromadzenie i opracowywanie księgozbioru Biblioteki Centralnej PTL.
B. Upowszechnianie
osiągnięć etnografii polskiej w kraju i za granicą oraz
dokształcanie kadry etnograficznej.
1) Przygotowywanie
dorocznych sesji naukowych z okazji Walnych Zgromadzeń Delegatów PTL:
1976 - sesja w Krakowie poświęcona kulturze ludowej ziemi krakowskiej;
1977-1980 - coroczne sesje połączone z Walnymi Zgromadzeniami
Delegatów;
tematyka uzależniona będzie od decyzji podjętych, zgodnie ze statutem, na kolejnych Walnych Zgromadzeniach
Delegatów.

3-!2

KRONIKA

2) Organizowanie
sesji naukowych
okolicznościowych
i tematycznych,
m. in.
w latach 1977 i 1979 VII i VIII sesje amery'kanistyczne
Sekcji amerykanistycznej
PTL w Poznaniu (kier. nauk. prof. dr M. Frankowska).
3) Współpraca
z bratnimi
towarzystwami
ludoznawczymi
w krajach
demokracji ludowej, ze Słowackim Towarzystwem
Ludoznawczym w ramach dwustronnej umowy o współpracy.
4) Propagowanie
czynnego udziału etnografów
polskich w poczynaniach
zagranicznych.
5) Prowadzenie
akcji wydawniczej
(wg planów omówionych wyżej).
II. P l a n

p r a cy

O d d z i a łów

W planach działalności Oddziałów istnieją różne kierunki, przy czym zaznaczyć należy, że dokonanie podziału dziedzin działalności, jaki zastosowano w planie
Zarządu, jest trudne do przeprowadzenia
z uwagi na zróżnicowany charakter środowisk, w których Oddziały pracują. Generalnie przewidują one:
1) Badania naukowe nad kulturą ludową regionu, powiązane z działaniem na
rzecz ochrony zabytków, organizowaniem
"izb pamiątek", małych skansenów in situ
w powiązaniu z szeregiem instytucji kulturalnych
działających w tym samym regionie. Ponadto Oddziały włączą się z czynną pomocą przy organizowaniu
sieci
koresponden tów.
2) Realizowanie
opracowań popularnonaukowych,
takich jak informatory,
katalogi, foldery, przewodniki
i inne wydawnictwa
okolicznościowe - materiały ze
zjazdów, konferencji
lokalnych
itp. Wydawnictwo
stałe posiada jedynie Oddział
Łódzki ("Łódzkie Studia Etnograficzne"), pozostałe Oddziały będą korzystać z wszelkich dostępnych dla nich wydawnictw
lokalnych i ogólnopolskich.
3) Organizowanie
odczytów:
a) dla członków PTL samokształceniowych,
b) popularnonaukowych,
samodzielnie lub we współpracy z takimi instytucjami, jak domy kultury, PTTK, PPK-"Ruch"
oraz towarzystwa
regionalne, zakłady
pracy, uczelnie itp.
4) Organizowanie
sesji bądź seminanow
naukowych
poświęconych
zagadnieniom kultury regionu, na terenie którego Oddział działa, zwykle w powiązaniu
z różnego rodzaju "dniami", festiwalami
itp.
5) Pomoc w organizowaniu
wystaw sztuki ludowej, konkursów, festiwali itp.
Opieka nad twórcami ludowymi.
6) Prace w kołach zainteresowań.

INFORMACJA

O DZIAŁALNOSCI

ODDZIAŁOW

ODDZIAL

PTL

W LATACH

1973-1976

GDAŃSKI

W okresie sprawozdawczym
Oddział liczył 16 członków. W skład Zarządu
wchodzili: dr L. Malicki - prezes, mgr T. Sadkowski - wiceprezes, mgr K. Szałaśna sekretarz,
mgr E. Szymroszczyk
skarbnik.
Komisja
Rewizyjna:
red. T. Bolduan - przewodniczący,
mgr M. Halicka i mgr E. Went - członkowie.
Zarząd odbył 17 posiedzeń, Oddział 6 zebrań, w tym 1 wyborcze; 3 zebrania
odbyła Komisja Rewizyjna. Na plenarnych
zebraniach członków Oddziału wygło-

KRONIKA

343

szono następujące
referaty na temat skansenów oraz muzealnictwa
na Pomorzu
Gdańskim:
dr L. Malicki,
Węgierski
skansen
etnograficzny
w
Szentendre;
mgr B. Malinowski, Skanseny fińskie i sztokholmski;
mgr B. Wieczorek, Koncepcja
nowej wystawy
etnograficznej
w Muzeum
Kaszubskim
w Kartuzach;
mgr T. Lasowa, Wystawy
etnograficzne
w Muzeum
Regionalnym
w Pucku.
Dwa spotkania
członków odbyły się w ośrodkach muzealnych w Kartuzach
i Pucku i były połączone ze zwiedzeniem wystaw, przeglądem prac inwentaryzacyjnych,
oceną krytyczną działalności i udzieleniem
rad dotyczących ukierunkowania
rozwoju placówek. Goszczono także w Muzeum Piśmiennictwa
i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie. Zaznajomiono
się i dyskutowano
nad aktualnymi
planami
wystawienniczymi,
w których dominuje urządzenie skansenu w zabytkowej chacie
rybackiej w Nadolu nad jeziorem Zarnowieckim
oraz planami naukowymi i wydawniczo-oświatowymi
tej rozwijającej
się placówki.
Ponadto w ramach akcji popularyzacyjnej
mgr H. Sampławska:
wygłosiła szereg referatów z zakresu kultury ludowej Pomorza Historia
i kultura
ludowa
Dolnego Powiśla
referat w Liceum Ogólnokształcącym
w Kwidzynie, Zwyczaje
i obrzędy weselne w Klubie Seniora przy PDK w Kwidzynie, Sztuka ludowa
Pomorza
Gdańskiego
w Muzeum w Grudziądzu,
Zwyczaje
wiosenne
na Pomo-rzu w Powiatowej Bibliotece w Kwidzynie, Sztuka ludowa Dolnego Powiśla w Klubie Pomerania, Obrzędy doroczne na Pomorzu - w Domu Spokojnej
Starości w Kwidzynie.
Zywc kontakty
podtrzymywano
także z Towarzystwem
"Pax", dla którego
dr L. Malicki przygotował bogato ilustrowany odczyt pt. Kaszubski rok obrzędowy,
\\ ygłoszony w Klubie Domu Kultury w Pucku. Impreza była połączona z udaną
sprzedażą wydawnictwa
"Sztuka ludowa na Pomorzu Gdańskim".
Oddział Gdański współpracował
z wieloma instytucjami.
Zorganizował
dwa
"Poranki folklorystyczne"
w Pałacu Opatów w Oliwie, prezentując
publiczności
10 lutego 1974 r. Regionalny Zespół Tancerzy przy Powiatowym
Domu Kultury
w Kościerzynie oraz Kapelę Ludową Cirockich i 12 maja 1974 r. Ludowy Zespół
Dramatyczny z Gnieżdżewa z przedstawieniem
pt. Deguse (dyngus).
Współpracowano
z miejscową Jednostką
Wojskową w Oliwie podczas Zlotu
Wojskowych Grup PTTK, oprowadzając
po wystawach
etnograficznych
500 osób
(K. Szałaśna). Przeprowadzono
szkolenie z zakresu kultury ludowej Pomorza dla
30 osób na kursie przewodników
PTTK. M. Buczkawska
i T. Sadkowski wzięli
udział w organizowaniu niektórych imprez "Jarmarku
Wdzydzkiego" (20-22 lipca
1974 r.). M. Halicka brała udział w organizacji stoisk twórców ludowych i wystawy "Współczesnej
sztuki ludowej"
na gdańskim
"Jarmarku
Dominikańskim"
(3-18 sierpnia 1974 r.). Prócz tego K. Szałaśna i E. Szymroszczyk współpracowały
stale z Regionalnym Biurem Sprzedaży "Cepelia" w Gdyni i Art-Regionem
w Sopocie, biorąc udział w komisjach kwalifikacyjnych.
K. Szałaśna przygotowała wystawę czasową pL "Współczesna sztuka ludowa woj. Gdańskiego" przeznaczoną do
Warny (Bułgaria) na tamtejsze "Dni Gdańska" i opracowała
folder ilustrowany
do tej wystawy, L. Malicki, współpracując
z badawczą organizacją dla europejskiego rybołówstwa tradycyjnego,
opracował na międzynarodową
konferencję
w Baja
(Węgry) referat bogato ilustrowany
pt. Fischereigerate
in den Museen zu Gdańsk
i brał czynny udział w tej konferencji. W 1973 roku ukazała się w druku ilustrowana praca L. Malickiego pt. Kociewska
sztuka ludowa (nakład Muzeum Narodowego w Gdańsku, 2 000 egzemplarzy), a w 1974 roku opracował do druku ilustrowany artykuł pL Węgierski
skansen etnograficzny
Szentendre.
Księgozbiór Oddziału powiększył się i liczy obecnie 208 tomów.

344

KRONIKA

ODDZIAŁ KIELECKI

Oddział Kielecki liczy obecnie 10 członków. Wskutek rozpadnięcia się Zarządu
w 1972 r. Oddział w okresie 'sprawozdawczym
nie prowadził praktycznie
żadnej
działalności.
Na posiedzeniu plenarnym
członków Oddziału w dniu 19 grudnia 1975 r. wybrano nowy Zarząd w następującym
składzie: prezes - mgr B. Erber, wiceprezes mgr A. Szura, sekretarz
- B. Dzierżek, skarbnik mgr J. Skotnicka.
Komisja Rewizyjna: mgr A. Dobrowolska, T. Gajda.
Nowowybrany
Zarząd przedstawił
propozycję planu działalności Oddziału na
rok 1976:
- zwerbowanie
członków Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
w środowiskach interesujących
się zagadnieniami
kultury ludowej (Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Związek Harcerstwa Polskiego, Socjalistyczny
Związek Młodzieży Wiejskiej,
nauczycielstwo,
kolekcjonerzy,
Koła Gospodyń Wiejskich, środowisko dziennikarskie itp.);
- organizowanie
raz w miesiącu zebrań Zarządu Oddziału;
- prelekcje
w jednym lub kilku wybranych
Gminnych
Ośrodkach Kultury
w ramach programu
"Studium Wiedzy o Regionie";
- współpraca i opieka merytoryczna
nad projektowanym
w Chałupkach koło
Kielc muzeum - izbą pamiątek, ilustrującą
historię garncarstwa
w Chałupkach,
oraz nawiązanie kontaktów
z wieloma instytucjami
w Kielcach w celu szerzenia
wiedzy o kulturze
ludowej.
Podczas dyskusji zwrócono Zarządowi uwagę, by poczynił próby mające na
celu zwiększenie
w "Cepelii" asortymentu
prezentującego
region, by gromadzić
materiały
folklorystyczne
do następnego
zeszytu "Literatury
Ludowej", nawiązać
kontakt z "Ruchem" i ZSMW w sprawie możliwości zorganizowania wystawy objazdowej w klubach "Ruchu".
ODDZIAL KOSZALIŃSKI

Oddział liczy 18 członków (w tym 12 etnografów
oraz artysta plastyk, działacz polityczny,
literat,
dziennikarz,
konserwator
zabytków
i historyk
sztuki).
W skład Zarządu
Oddziału
wchodzą:
prezes mgr Z. Szulc, sekretarz
mgr A. Mosiewicz, skarbnik - mgr U. Dalska.
W latach 1973-1975 odbywały się raz na dwa miesiące zebrania ogólne (brak
sprawozdania
z działalności
Oddziału za rok 1975/1976) z określoną
tematyką,
w których uczestniczyły także osoby zaproszone. Tematycznie zebrania ogólne stanowiły najczęściej
forum do dyskusji nad przygotowanymi
tematami
członków
Oddziału, a także nad zagadnieniami etnograficznymi
prezentowanymi
przez przedstawicieli ośrodków naukowych
spoza województwa.
Rozważano możliwości bardziej wszechstronnej
działalności
na rzecz ochrony za bytkowcgo
budownici wa
wiejskiego. Omawiano formy współpracy
z organizacjami
i instytucjami
społeczno-kulturalnymi
w dziedzinie
upowszechniania
problematyki
PTL. Odbyło ~ię
spotkanie członków PTL z dr W. Błaszkowskim na temat haftu kaszubskiego.
W ramach akcji popularyzacyjnej
w okresie sprawozdawczym
odbyły się 44
spotkania
o następującej
tematyce: Przemiany
w kulturze
wsi koszalir!skiej
pod
wpływem
turystyki
S. Górny; Dawna sztuka ludowa na Pomorzu Srodkowym H. Ostrowska-Wójcik;
Rola organizacji
młodzieżowej
w kształtowaniu
nowoczesnego kulturowego
oblicza wsi E. Małyga; Kultura
ludowa
ludności rodzimej na Pomorzu Zachodnim
H. Soja; Pomorze Zachodnie w etnografii
niemieckiej
H. Soja; Zabytki
budownictwa
ludowego,
ich ochrona
na Pomorzu

KRONIKA

345

J. Sienkiewicz, U. Dalska; Legendy i baśnie koszalińskie
G. Bojar-Fijałkowski.
Oddział w Koszalinie ma stały kontakt
z Państwowym
Ogniskiem
Kultury
Plastycznej, z Wojewódzkim Domem Kultury i z ZO ZSMW w Koszalinie, w wyniku czego została przeprowadzona
szeroka
penetracja
środowiska
wiejskiego
w zakresie stanu liczebnego twórców ludowych oraz twórców-amatorów
uprawiających rękodzieło ludowe i artystyczne.
Wykorzystując
kontakty z miejscową prasą ("Głos Koszaliński",
"Pobrzeże")
członkowie PTL publikują
w miarę możliwości artykuły dotyczące problematyki
PTL (S. Górny, Z. Szulc, G. Bojar-Fijałkowski).
Oddział prowadzi działalność badawczą. Jedenastu
członków PTL w oparciu
o Ośrodek Naukowo-Badawczy
w Koszalinie oraz Katedrę Etnografii DAM w Poznaniu prowadzi tematyczne
badania
związane
z terenem
woj. koszalińskiego.
Sześciu członków uczęszcza na seminaria doktorskie. Prowadząc badania nad określonymi tematami członkowie ci równocześnie publikują
swoje dotychczasowe
wyniki: K. Wołos, Zmiany
w obrzędowości
weselnej
na tle zmian modelu
małżeństwa i rodziny na wsi koszalińskiej
po 1945 r.; H. Ostrowska-Wójcik,
Dawna sztuka ludowa na Pomorzu
Srodkowym;
Z. Szulc, Twórczość ludowa i pamiątkarska
Zachodnim

w woj.

koszalińskim.

Oddział PTL VI Koszalinie był współautorem
II Jarmarku
Folklorystycznego
w Bytowie i XII Konkursu
twórczości
pamiątkarskiej
i wytworów
ludowych.
Współuczestnicząc w tych imprezach i innych inicjatywach,
Oddział mógł, w oparciu o pełniejsze rozeznanie, lepiej oddziaływać
na właściwe instytucje
zobowiązane do świadczenia pomocy w zakresie opieki nad twórczością ludową i ochrony
zabytków etnograficznych.
ODDZIAL KRAKOWSKI

W ciągu 3 lat przyjęto deklaracje
członkowskie
od 27 osób. Po weryfikacji
członków, stan obecny Oddziału wynosi 77 osób. Skład Zarządu Oddziału jest następujący: prezes - dr A. Kowalska-Lewicka,
wiceprezes mgr H. Szewczykowa,
sekretarz - dr E. Fryś-Pietraszkowa.
Członkowie Zarządu: prof. dr R. Reinfuss,
mgr T. Gustab-Skorusa.
Komisja Rewizyjna:
mgr Z. Reinfuss,
mgr M. Gołuchowska-Zachorowska,
dr Z. Szromba-Rysowa.
W okresic sprawozdawczym
odbyło się 9 zebrań Zarządu Oddziału oraz 8 otwartych zebrań naukowych,
na których
wystąpili prelegenci
krajowi
i zagraniczni
z odczytami na temat kultury krajów europejskich
i pozaeuropejskich:
lon Vladutiu z Rumunii wygłosił odczyt pt. Współczesne badania etnograficzne
nad przemysłem artystycznym
w Rumunii;
Nils Bringeus ze Szwecji - Etnologia szwedzka; prof. M. Gavazzi Losy zadrug Słowian
południowych;
B. Małkin - Indianie Urubu oraz Wrażenia z podróży na wyspę Dominikanę;
M. Żornecka
TU71ce
ludowe w ZSRR; inż. S. Makowiecki - Bogactwo folkloru
Hiszpanii;
inż. A. KrzanoV/ski - Wrażenia z podróży do Peru.
Dużym osiągnięciem
Krakowskiego
Oddziału
było zorganizowanie
wspólnie
z Muzeum Etnograficznym
trzech ogólnopolskich
sesji naukowych:
w 1973 r. sesję poświqconą kulturze starożytnego Peru, połączoną z wystawą, na którą złożyły
się eksponaty zarówno ze zbiorów Muzeum Archeologicznego,
jak i ze zbiorów
prywatnych Romy i Andrzeja Krzanowskich;
w 1974 r. - sesję naukową poświęconą zagadnieniu stroju ludowego, a w 1975 r. sesję naukową poświęconą zagadnieniom magii i czarownictwa. Na sesjach wielu członków Oddziału Krakowskiego
wygłosiło referaty: prof. dr J. Klimaszewska
- Teoria magH w etnologii;
prof.

KRONIKA

dr R. Reinfuss - Postać znachora w kulturze
ludowej
Łemków;
dr A. KowalskaLewicka - Bacowie i czarownicy
Bes~cidu Sądeckiego;
mgr H. Szewczykowa -Tezauryzacja
stroju ludowego;
dr J. Kamocki - Wpływ mundurów
wojskowych
na
strój ludowy;
mgr A. Tyszko - Grafika polska XIX wieku jako źródło do badań
nad strojem
ludowym;
mgr A. Mleczko - Kultury
starożytnego
Peru w świetle
najnowszych
badań; mgr K. Turlik - Ceramika staroperuwiańska
i jej rola w życiu
ówczesnych Indian;
mgr R. i A. Krzanowscy - Próba porównania
dawnej i współczesnej ceramiki
peruwiańskiej;
mgr Z. Tabasz - Kolekcja
zablltków
staroperuwiańskich

w zbiorach

Muzeum

Archeologicznego

w

Krakowie.

W sesjach uczestniczyło wielu specjalistów
danej problematyki
reprezentujących szereg ośrodków naukowych. Materiały z sesji ogłasza się drukiem. W 1974 r.
ukazał się tom zawierający
materiały
z sesji poświęconej pożywieniu ludowemu,
wydany przez Oddział Krakowski
wspólnie z Muzeum Etnograficznym
w Krakowie.
W 1974 r. Oddział nawiązał ścisłą współpracę z powstałą w Krakowie Radą
Towarzystw
Społeczno-Kulturalnych,
mającą
na celu koordynację
działalności
wszystkich tfilgo typu towarzystw na terenie Krakowa. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze wzięło udział w zorganizowanej
przez Radę wystawie mającej na celu
przedstawienie
dorobku wszystkich towarzystw działających w Krakowie na przestrzeni ostatniego 3D-lecia. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze miało na powyższej
wystawie oddzielną gablotę. Niezależnie od tego Oddział zorganizował
spotkanie
Zarządu z prezesem Rady, mające na celu zorientowanie Rady o charakterze i profilu Polskie~o Towarzystwa
Ludoznawczego. Oddział kontynuował
nadal kolportaż
wydawnictw PTL.
W 1976 r. Oddział Krakowski skoncentrował
się w poważnym stopniu na pracach przygotowawczych
do Walnego Zgromadzenia.
ODDZIAL LUBELSKI

Aktualny stan członków Oddziału wynosi 29 osób. W okresie sprawozdawczym
przyjęto 2 nowych członków. Skład Zarządu Oddziału jest następujący:
prezes dr K. Marczak, wiceprezes - H. Babinicz, sekretarz - mgr J. Babinicz, skarbnik - mgr R. Schreiter;
mgr L lskrzycka
i mgr A. Bełz - członkowie. Skład
Komisji Rewizyjnej:
przewodniczący
- E. Kępa, członkowie dr F. Olesiejuk
i mgr A. Gauda.
W okresie sprawozdawczym
·odbyły się 22 posiedzenia Zarządu, które poświęcone były omawianiu następujących
spraw organizacyjnych:
ustalenie programu
pracy i poszczególnych
zebrań członków Oddziału;
organizacja
ogólnopolskiego
zjazdu PTL;
organizacja
badań terenowych;
typowanie
kandydatów
do odznaczeń na jubileusz aD-lecia PTL oraz do
nagrody im. Oskara Kolberga.
Ponadto odbyło się ogółem 15 zebrań członków Oddziału. Pięć zebrań miało
charakter
organizacyjny.
Omawiane
na nich były sprawy związane z organizowaniem Ogólnopolskiego Zjazdu PTL, przygotowaniem
badań terenowych. Na dziewięciu zebraniach
wygłoszone były odczyty połączone z dyskusją na następujące
tematy: Ośrodek garncarski
w Baranowie
S. Dados; Od obrzędu do teatru J. Zięba; Okólniki
urzędowskie
E. Kępa; Wesele ukraińskie
na Podlasiu
J. 19natiuk; Pasterze Arumuni
koczujący
na półwyspie
Bałkańskim
J. Petera;
Kultura
ludowa
Albanii
J. Petera; Trzej regionaliści
podlascy
w końcu XIX
i XX wieku A. Oleszczuk; Stan badań nad mieszkalnym
wnętrzem
ludowym

KRONIKA

347

na Lubelszczyźnie -

K. Marczak; Ludowe wnętrze mieszkalne na LubelszczyźnieK. Marczak. Jedno zebranie członków poświęcone było 30-leciu Oddziału Lubelskiego PTL. Na zebraniu Prezes K. Marczak przedstawiła
historię Oddziału.
Jedną z podstawowych
form działalności
Oddziału w wymienionym
okresie
było popularyzowanie
wiedzy o kulturze ludowej regionu Lubelskiego. W ramach
tego, oprócz wygłaszania
odczytów na zebraniach
członków Oddziału,
odbyto
31 prelekcji dla: przewodników
PTTK w Lublinie i Zamościu, nauczycieli, regionalistów, dziennikarzy,
Regionalnej- Pracowni
Krajoznawczej
w Lublinie,
młodzieży szkół zawodowych, domów kultury.
Ważnym wydarzeniem w okresie sprawozdawczym
było zorganizowanie
w Lublinie po raz pierwszy w historii Oddziału w czerwcu 1973 r. Ogólnopolskiego
Zjazdu członków PTL.
W roku 1975 Oddział wystąpił z inicjatywą
zorganizowania
na tercnie przyszłego Zagłębia Węglowego na Lubelszczyżnie kompleksowych
etnograficznych
badań terenowych. Projekt ten został w pełni poparty przez Wydział Kultury i Sztuki
Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie, który na ten cel przeznacza corocznie specjalne fundusze. Odbyły się dotychczas dwa etapy badań: pierwsze w październiku 1975 r., a drugie w marcu bieżącego roku. Na te badania Wydział Kultury
i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego przeznaczył około 120000 tys. zł - przekazując
je Muzeum Okręgowemu do rozliczenia. Nawiązana została również ścisła współpraca z Muzeum Okręgowym w Lublinie, Muzeum Wsi Lubelskiej
i Stowarzyszeniem Twórców Ludowych. W badaniach brało udział 18 osób. Ogółem przebadano
42 wsie. Tematyka badań dotyczyła problematyki
kultury materialnej,
społecznej
i duchowej.
Do osiągnięć Oddziału w okresie sprawozdawczym,
godnych podkreślenia
należy zaliczyć również: nawiązanie kontaktu
z Biurem Organizacyjnym
Festiwalu
Folkloru Ziem Górskich, w którym uczestniczyły trzy osoby z Oddziału; uzyskanie
odznaczeń dla dwóch zasłużonych członków Oddziału, a mianowicie: Złotej Odznaki za ochronę nad zabytkami - dla Eugenii Dziewulskiej oraz nagrody im. Oskara Kolberga - dla Aleksandra
Oleszczuka.
Zarząd Oddziału kontynuował
sprzedaż wydawnictw PTL.
ODDZIAŁ

W LAŃCUCIE

Oddział liczy 26 członków. W omawianym
okresie skupił się na dwóch podstawowych zadaniach:
dalszym dokumentowaniu
dorobku kultury
ludowej łańcuckiego regionu i propagowaniu
wartości ogólnopolskiej
kultury ludowej, oczywiście z uwzględnieniem
kultury ludowej łańcuckiej wsi.
W ramach tej działalności Ob. Franciszek
Frączak, artysta malarz, członek
Oddziału, zebrał i opisał miejsca legendowe łańcuckiego regionu. Oprócz zapisu,
temat ten został dodatkowo utrwalony na .taśmie magnetofonowej
w formie autentycznej relacji informatorów.
Równocześnie wymienione legendy zostały zilustrowane obrazami wykonanymi przez Frączaka techniką temperową. Poza tym F. Frączak w swojej twórczości malarskiej
zrealizował
duży cykl obrazów, głównie
olejnych i akwarel, tematycznie
poświęconych kulturze
ludowej łańcuckiego regionu, między innymi wyglądowi
wnętrz mieszkalnych
dawnych
chat, różnym
odmianom miejscowego stroju ludowego, zwyczajom i obrzędom, przede wszystkim
weselnym. Z obrazów tych zorganizowane
zostały poglądowe wystawy, z którymi
Frączak wyjeżdżał do wielu miejscowości b. powiatu łańcuckiego i województwa
rzeszowskiego. Wystawy łączone były z odpowiednimi
prelekcjami
folklorystycznymi, wygłaszanymi
przez autora.

348

KRONIKA

Ponadto członkowie Oddziału wyglosili szereg odczytów w placówkach kulturalno-oświatowych,
klubach, świetlicach i szkołach średnich. Tematem odczytów
była kultura
ludowa ogólnopolska
i lokalna. Poza tym w Gminnym Ośrodku
Kultury
w Białobrzegach
zorganiwwane
zostało Studium
Wiedzy o Regionie.
Studium w całości poświęcone było kulturze ludowej Polski i regionu łańcuckiego. Studium w środowisku wzbudziło duże zainteresowanie.
Finansował je Gminny
Ośrodek Kultury, współorganizator
Studium.
Członkowie Oddziału brali także udział w obcych imprezach folklorystycznych,
między innymi: w seminarium
poświęconym
magii i czarownictwu
w kulturze
ludowej, Kraków 15-16 listopada
1975 r., w II Międzywojewódzkim
Konkursie
połączonym z konferencją
folklorystyczną
pod nazwą "Praca w obrzędach i zwyczajach ludowych" - Rzeszów 22-24 listopada 1975 r., w Ogólnopolskim Sympozjum na temat: "Kowalstwo
wiejskie jako przedmiot zainteresowań
etnograficznych" - Częstochowa 22-23 maja 1976 r.
W okresie sprawozdawczym
praca Oddziału skupiała się również na:
- podtrzymywaniu
żywotności
wesel wiejskich;
zostało wznowione
Wesele
budziańskie
i Wesele wolańskie.
Wesele
budziańskie
pokazane zostało 10 razy,
między innymi w Budach Łańcuckich,
Markowej, Żołyni. Wesele wolańskie
występowało między innymi w gminie Białobrzegi w ramach uroczystości dożynkowych. Występy tych wesel cieszyły się ogromnym zainteresowaniem
i frekwencją.
Działacz ludowy, twórca Wesela budziańsldego,
członek Oddziału, opracował wspomnienia ze swego życia. Wspomnienia te zawierają również ciekawy materiał etnograficzny.
- zbieraniu materiałów
biograficznych
do monografii o pisarzach ludowych
łańcuckiego regionu.
Łańcucki Oddział poczynił nadto starania mające na celu uruchomienie Muzeum Regionalnego w Łańcucie (zebrano już bogaty materiał etnograficzny)
oraz
odtworzenie kilku podstawowych
odmian stroju ludowego.
ODDZIAL LODZKI

W okresie sprawozdawczym
liczba członków Oddziału Łódzkiego wzrosła o 32
osoby (są to członkowie Koła Miłośników Folkloru Łódzkiego) i obecnie Oddział
liczy 91 członków. Zarząd Oddziału pracował w następującym
składzie: prezes
doc. dr hab. J. Kucharska,
wiceprezes
mgr Z. Neymanowa,
sekretarz
mgr B. Żłobicka, skarbnik - mgr 1. Lechowa.
Realizując cele i zadania statutowe
Oddział skoncentrował
się na zagadnieniach związanych z etnograficznymi
badaniami terenowymi, wydawniciwem
"Łódzkich Studiów Etnograficznych"
i akcją popularyzacyjną.
Rozpoczęto i przez cały okres kontynuowano
etnograficzne
badania terenowe
nad procesem kształtowania
się świadomości
społecznej Kaszubów Bytowskich,
pod merytorycznym
kierownictwem
doc. dr hab. Jadwigi Kucharskiej.
W badaniach na przełomie lutego i marca 1975 r. brało udział 18 osób. W czierech wsiach
w okolicy Bytowa (Studzienice, Kłączno, Płotowo, Osłowa Dąbrowa) badano siosunek mieszkańców tych wsi do przeszłości (historii) własnej wsi, parafii, regionu,
przywiązanie
do mowy kaszubskiej
oraz stosunek do zagadnień wiary i religii.
W drugim terminie od 27 czerwca do 10 lipca 1975 10-cio osobowa grupa prowadziła w tych samych wsiach badania na inny temat. Przedmiotem
badań była
rodzina kaszubska jako obiekt i podmiot procesów etnicznych (konsolidacji, asymilacji i iniegracji). W badaniach dążono do poznania różnych okoliczności (służba
wojskowa, wyjazdy do pracy, małżeństwa
mieszane, kontakty
rodzinno-towarzy-

KRONIKA

3·19

skie) sprzyjających
nawiązywaniu
kontaktów
z rodzinami kaszubskimi
z innych
powiatów, z przedstawicielami
obcej grupy etnicznej (niemieckiej) oraz z kulturą
polską. Po zakończeniu badań przewidywana
jest sesja naukowa podsumowująca
ich wyniki.
Rozpoczęte prace badawcze
w b. powiecie bełchatowskim
miały charakter
dokumentacyjno-inwentaryzacyjny;
był to początkowy
etap badań zmierzających
do zarejestrowania
zjawisk kulturowych
obrazujących
warunki
bytowe i podstawy gospodarcze społeczności lokalnej, znajdującej
się w zasięgu oddziaływania
wielkiej inwestycji przemysłowej.
W 1974 r. przeprowadzono
uproszczoną inwentaryzację budownictwa
mieszkalnego dla 117 obiektów, inwentaryzację
wyposażenia wnętrz mieszkalnych w 73 obiektach, uzyskano dokumentację
opisową w formie 70 wywiadów terenowych
(441 str.), dokumentację
fotograficzną
(186 zdjęć).
Srodki na wyżcj wymienione badania uzyskano z Wydziału Kultury Urzędu Wojewódzkiego przy poparciu Pełnomocnika
Wojewody ds. budowy Okręgu Górniczo-Energetycznego
w Bełchatowie.
Badania
na terenie
Bełchatowskiego
będą
kontynuowane
w latach następnych.
Sprawą wiążącą się ściśle z prowadzeniem w przyszłości badań etnograficznych
w zmodyfikowanej
formie jest rozpoczęta przez Zarząd Główny PTL akcja werbująca korespondentów
terenowych
do stałej współpracy
z Towarzystwem.
Włączając się do tej ogólnopolskiej
akcji Oddział poprzez swojego reprezentanta,
mgr Zofię Neymanową. przeprowadził
rekonesans we wsiach regionu sieradzkiego
w celu nawiązania
odpowiednich
kontaktów.
W zakresie działalności wydawniczej stałą pozycją wydawniczą Oddziału Łódzkiego jest rocznik "Łódzkie Studia Etnograficzne".
W omawianym okresie wydano
drukiem tom XVI i XVII "Łódzkich Studiów Etnograficznych".
Tom XVI zawiera materiały z terenu województwa
łódzkiego, a t. XVII stanowi compendium
informacji n/t działalności naukowo-badawczej,
popularyzatorskiej
i wydawniczej
etnograficznego środowiska naukowego w Łodzi i województwie.
Informacje
obejmują okres 30-tu lat. Do druku oddany został tom XVIII, w całości poświęcony
zagadnieniom polskiej sztuki ludowej ze zwróceniem uwagi na stan wiedzy, prace
badawcze i upowszechnienie.
Tom ten został sfinansowany
przez Związek Rękodzieła Ludowego i Artystycznego
"Cepelia". Kolejny przygotowywany
tom XIX
zawiera etnograficzne
opracowanie
związane z regionem sieradzkim.
W kwietniu
1976 r. wyszło w druku osobne wydawnictwo
Folklor
robotniczej
Łodzi. Pokłosie
Konkursu, będące podsumowaniem
konkursu, którego głównym inicjatorem i realizatorem był Oddział. Publikacja ta została rozreklamowana
wśród instytucji oświatowych.
Jedną z form działalności Oddziału jest prowadzona
od lat wymiana
wydawnictw z 47 instytucjami
w kraju i za granicą. Ostatnio nawiązano
wymianę
z Instytutem Etnografii Uniwersytetu
Wiedeńskiego. Innym rodzajem rozpowszechniania wydawnictw
etnograficznych
(PTL-owskich)
jest prowadzona
ich sprzedaż
w kiosku
zlokalizowanym
przy
Muzeum
Archeologicznym
i Etnograficznym
w Łodzi.
W ramach akcji naukowo-popularyzacyjnej
na zebraniach
członków Oddziału
w okresie 1973-1975 zorganizowano
pokaz filmów etnograficznych
dotyczących
Australii i Oceanii, a wypożyczonych z ambasady RFN w Warszawie, oraz cykl
odczytów z przeźroczami
poświęcony Kanadzie - jej najdawniejszym
mieszkańcom, a także jej sprawom współczesnym.
Odczyty te zostały wygłoszone przez
prof. Josta z Uniwersytetu
w Ottawie.
W 1974 r. powstało przy Łódzkim Oddziale PTL wspomniane Koło Miłośników

3flO

KRONIKA

Folkloru Łódzkiego, którego członkami są w większości uczestnicy zorganizowanego
w 1973 r. konkursu na folklor robotniczy Łodzi. Obecnie Koło liczy 34 członków.
Założeniem
programowym
Koła jest utrwalenie
folkloru
łódzkiego dla potrzeb
naukowych poprzez systematyczne
gromadzenie materiałów, a także pielęgnowanie
i krzewienie folkloru, w związku z czym organizowano różne imprezy o tematyce
związanej z Łodzią. W okresie sprawozdawczym
odbyły się 32 zebrania Koła, z tego 11 przypada na wieczory wspomnień rodzinnych, 4 na wieczory autorskie osób
piszących amatorsko,
a będących członkami Koła. Pozostałe zebrania poświęcone
były sprawom
bieżącym związanym
z działalnością
Koła.
W ramach akcji naukowo-popularyzacyjnej
w 1975-1976 r. również wygłoszono szereg odczytów i wykładów. Prof. Karoly Gall z Instytutu Etnografii Uniwersytetu Wiedeńskiego wygłosił na spotkaniach
z członkami Oddziału cykl wykładów, których treścią była etnografia
krajów alpejskich.
Cykl obejmował wykłady o następujących
tematach: l) Historia i metody badań regionów etnicznych
w Austrii. Wykład był ilustrowany filmem pt. Zwyczaje zapustne na wsi austriackiej; 2) Problematyka
i metody badań nad rybołówstwem
w Instytucie Etnograficznym w Wiedniu; 3) Pasterstwo
w Alpach (wykład ilustrowany
filmem o tym
samym tytule); 4) Folklor
słowny Austrii;
5) Zwyczaje
związane
z wypasem
na halach.
Mgr Z. Neymanowa wygłosiła odczyt na temat rzemiosła artystycznego w Towarzystwie Przyjaciół Złoczewa w Złoczewie.
Członkowie Oddziału, dr J. Dekowski i B. Wojewódzki, sprawowali
merytoryczny patronat
i brali czynny udział w pracach nad organizacją
Muzeum Regionalnego w Opocznie.
ODDZIAŁ

W MSZA NIE

DOLNEJ

Oddział zrzesza 67 członków. W wyniku weryfikacji
w okresie sprawozdawczym skreślono 12 członków, pozyskano 47, a 3 osoby zmarły.
Skład Zarządu Oddziału przedstawia
się następująco:
prezes - mgr P. Kaleciak, sekretarz - mgr J. Hanuka, członek - Z. Kmiecik.
Oddział urządzał co kwartał jedno plenarne posiedzenie naukowe, na którym
członkowie wygłaszali odczyty, referując
przeważnie wyniki swych własnych badań. Niektóre referaty były streszczeniem ogólniejszych opracowań etnograficznych
w oparciu o literaturę
specjalistyczną.
Oddział urządzał również wspólne "posiady" z Oddziałem Związku Podhalan
w Mszanie Dolnej, gdyż wielu członków PTL jest równocześnie członkami Związku
Podhalan.
W 1975 r. urządzono uroczystą sesję naukową w IDO-lecie urodzin Władysława
Orka na. Zarząd Oddziału brał aktywny udział w organizowaniu
Rady Stowarzyszeń i Związków Regionalnych województwa Nowosądeckiego, a prezes Oddziału jest
członkiem
tejże Rady.
Oddział
inspiruje
i ukierunkowuje
działalność
naukową
swych członków
w oparciu o ich osobiste zainteresowania
i predylekcje. Oddział wskazuje w miarę
możliwości materiały
i opracowania
źródłowe, wskazuje literaturę
i zachęca do
własnych badań terenowych.
Opracowania
zbliżające się do wyczerpania
tematu
są czytane na posiedzeniach
Oddziału i wspólnie dyskutowane.
Gotowe artykuły
są przygotowywane
do druku.
Część prac członków Oddziału ukazała
się w "Archiwum
Etnograficznym"
nr 30 w dwu zeszytach zatytułowanych
Materiały
etnograficzne
z powiatu Limanowskiego.
Zeszyty te ukazały się dzięki zasiłkom finansowym Wydziału Kultury

351

KRONIKA

Powiatowej Rady Narodowej w Limanowej. Ambicją Oddziału jest wydanie dalszych zeszytów "Archiwum Etnograficznego",
na które jest duże zamówienie społeczne i czekają przygotowane
prace.
Członkowie Oddziału popularyzują
wiedzę etnograficzną
w szkołach i na koloniach letnich, wygłaszają odczyty i pogadanki oraz sprzedają wydawnictwa PTL.
Wśród wielu popularyzatorów
wyróżniają się: 1) prof. Antoni Górszczyk - honorowy członek PTL, 2) Walenty Gawron - honorowy członek PTL, 3) dr Tadeusz
Prus-Wiśniowski
działacz TWP, 4) mgr Jan Kapłon działacz PTTK, 5)
mgr Julisz Hanuka działacz PTTK i ZHP, 6) artysta
Stanisław
Ciężalik,
7) mgr Piotr Kaleciak.
Działalność naukowo-popularyzatorską
członków Oddziału wspiera biblioteka
Oddziału obejmująca
275 pozycji bibliograficznych.
Bibliotekę
prowadzi
prezes
Oddziału.
ODDZIAŁ

OPOLSKI

Oddział w Opolu liczy 16 osób l. Skład Zarządu Oddziału: prezes - dr S. Michalik, wiceprezes - dr P. Swierc, sekretarz - mgr K. Różanowski, skarbnik mgr K. Skałuba, członek Zarządu - dyr. 1. Kuźniewski.
Zarząd odbył 6 zebrań, zorganizowano 1 zebranie członków i 1 zebranie Komisji Rewizyjnej.
Kontynuowano dalsze badania i prace naukowo-badawcze
oraz zajmowano się
zbieraniem folkloru muzycznego Opolszczyzny i materiałów
z dziedziny kultury
i sztuki ludowej regionu opolskiego, a także gromadzeniem
folkloru związanego
z powstańcami śląskimi i plebiscytem
na Górnym Sląsku.
Kontynuowano
prace w Zespole Wojewódzkim ds. realizacji programu "Kultura ludowa - dobrem narodu".
Popularyzację
wiedzy ludoznawczej
prowadzono
w różnych
środowiskach,
w szczególności wśród młodzieży. Referaty
przy większej frekwencji
wygłosili:
dr P. Swierc - Z badań nad folklorem
Sląska Opolskiego,
doc. dr A. Dygacz Rzeka Odra w pieśniach ludowych
(z ilustracją muzyczną), mgr K. Różanowski Folklor

polski

dr S. Michalik

w zasobach

-

Z badań

akt

Wojewódzkiego

Archiwum

Państwowego

w

Opolu,

dyr. I. Kuźniewski Pieśni ludowe
miasta
Opola. Wygłoszono nadto 7 pogadanek
o tematyce ludoznawczej. Członek Oddziału, doc. dr A. Dygacz, kontynuował
swoje wystąpienia
w TV propagując folklor muzyczny.
W okresie sprawozdawczym
nie prowadzono działalności wydawniczej
i wymiany wydawnictw. Księgozbiór Oddziału powiększył się tylko o pozycje otrzymane z Zarządu Głównego.
nad

folklorem

ODDZIAŁ

w

przyrodzie;

POZNAŃSKI

Aktualnie Oddział liczy 76 członków, w tym kilku honorowych. Zarząd Oddziału w składzie: dr S. Błaszczyk - przewodniczący, prof. dr F. Wokroj - wiceprzewodniczący, dr B. Linette - wiceprzewodniczący,
mgr D.' Penkala sekretarz, mgr G. Skalski - skarbnik, prof. dr M. Frankowska,
prof. dr J. Burszta - członkowie, został wybrany na walnym zebraniu Oddziału w dniu 15 maja
1973 r. Członkowie Zarządu pełnili swe funkcje bez zmian przez cały okres kadencji. W skład Komisji Rewizyjnej wchodzili: mgr M. Tarko, mgr A. Pawlak
i dr S. Chmielowski.
1 Dane gprawozdawcze
obejmują
wozdania za okres 1975----1976.

dzialalność

Oddzialu

tylko

za

lata

1973-1974. Brak

Sp,'ł-

352

KRONIKA

W okresie sprawozdawczym
odbyło się 11 zebrań Zarządu i 10 zebrań plenarnych
Oddziału
połączonych
z ·prelekcjami.
Tematyka
większości wykładów
dotyczyła zagadnień
kultur pozaeuropejskich:
prof. dr hab. M. Frankowska
Indianie
i ich kultura w dzisiejszym Meksyku, dr A. Posern-Zieliński
- Mormoni
jako grupa etniczna w amerykańskim
społeczeństwie
pluralistycznym,
mgr Lubaczewski - Wrażenia z podróży do Indii - cz. 1 i 2, doc. dr hab. Z. Jasiewicz Chorezm. Dzieje i tradycyjna
kultura
ludowa, J. Petrus Afganistan
przeszłość i teraźniejszość, mgr P. Klafkowski - Tybet i Tybetańczycy. Dzieje i współczesna

kultura.

Zarząd Oddziału współuczestniczył
z Komisją Etnograficzną
Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w zorganizowaniu
wykładu doc. dr Srebricy Kneżević
z Jugosławii
pt. Etnologia
w Serbii.
Organizacja,
kształcenie,
prace badawcze.
Z odczytami Etnografia w Jugosławii występował prof. dr P. Vlachović z Belgradu.
Oddział udzielił pomocy finansowej
Komitetowi
Organizacyjnemu
V Seminarium Amerykanistycznego
w kwietniu 1974 r. Udzielił również dotacji pieniężnej i wziął czynny udział w organizacji sesji redakcyjnych
"Demos" i "Ethnologia
Slavica" oraz II Międzynarodowej
Konferencji
Etnografów
Słowiańskich,
które
odbyły się w październiku
1974 r. w Błażejewku.
Oddział wziął czynny udział
i udzielił pomocy finansowej VIII Międzynarodowemu
Seminarium
Ethnologicum,
które odbyło się we wrześniu 1975 r. w Julinie w woj. rzeszowskim. Oddział popierał organizowaną
przez Katedrę Etnografii UAM wyprawę naukową do Afganistanu - EWA 76, kierowaną przez doc. dra hab. Zbigniewa Jasiewicza.
Członek Oddziału, ,dr S. Błaszczyk, uczestniczy stale w pracach redakcyjnych
międzynarodowego
zespołu opracowującego
tezaurus haseł etnograficznych;
wziął
udział m. in. w konferencji, która odbyła się w Dreźnie w 1975 r. Uczestniczy on
także w zespole opracowującym
polską wersję
tezaurusa
pod kier. doc. dr
hab. B. Jaworskiej. Mgr G. Skalski wziął udział jako przedstawiciel Oddziału PTL
w konferencji
"PosIanie narodopisu v socialistickej spolol:nosti", która odbyła się
w czerwcu 1975 r. w Martinie na Słowacji. Mgr Skalski wygłosił na konferencji
referat zatytułowany
- Dokumentacja
ikonograficzna
w etnografii.
Kilku członków Oddziału otrzymało w 1975 r. wysokie odznaczenia państwowe. Złoty Krzyż Zasługi
Rada
Państwa
przyznała
mgr Medardowi
Tarko;
Dr S. Chmielowski i F. Kosiński otrzymali odznaczenie "Za opiekę nad zabytkami", przyznane przez Ministerstwo
Kultury i Sztuki na wniosek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Oddział Poznański posiada bibliotekę znajdującą się w lokalu Redakcji DWOK
pod opieką mgr Agaty Skrukwy.
Sprzedażą
wydawnictw
PTL zajmuje się od
marca 1973 r. mgr Danuta Penkala.
Punkt sprzedaży i magazyn wydawnictw
mieści się w Katedrze Etnografii UAM.
ODDzrAL

W

PRZEMYSLU

Oddział Priemyski
liczy 24 członków. Zarząd Oddziału pracował w następującym składzie: prezes - mgr T. Burzyński, sekretarz - W. Widuch, skarbnik 'G. Jakubowski.
Komisja Rewizyjna: przewodniczący
- T. Dobrowolski, członkowie - J. Pietrzak i W. Nachyna.
W okresie sprawozdawczym
odbyło się 19 posiedzeń Zarządu, na których poruszano sprawy organizacyjne
Oddziału i określono charakter
pracy oraz współpracy z innymi instytucjami
społeczno-kulturalnymi
działającymi
w Przemyślu.
Dyskutowano
także na temat możliwości Oddziału zorganizowania
opieki merytorycznej nad działalnością
kulturalną
gminnych ośrodków kultury.

KRONIKA

W ciągu trzech lat działalność Oddziału koncentrowała
się głównie na prowadzeniu akcji informacyjno-oświatowej
w formie prelekcji i wycieczek terenowych. W tym okresie członkowie Oddziału wygłosili około 70 prelekcji tematycznie
związanych z h istorią regionu i kulturą ludową terenów nadsańskich,
ze szczególnym uwzględnieniem
budownictwa
i architektury
ludowej o charakterze
świeckim
i sakralnym, kultury społecznej wsi oraz sztuki ludowej. Większość prelekcji została wygłoszona w. wiejskich klubach "RUCH", w szkołach, w PTTK i Młodzieżowym Domu Kultury w Przemyślu.
W roku 1974 nawiązano
kontakt
z PTTK
w Przemyślu,
co umożliwiło członkom Oddziału częstsze odbywanie
wycieczek
krajozna wczych w okolice Przemyśla. Wielu przewodników
i pracowników
PTTK
wstąpiło do Oddziału.
Z innych form działalności· Oddziału na uwagę zasługuje kilka akcji, które
cieszyły się dużym zainteresowaniem.
W roku 1973 w ramach Dni Przemyśla
oraz
z okazji lO-lecia Oddziału PTL w Przemyślu zorganizowano
sesję popularno-naukową poświęconą ochronie dorobku kultury ludowej, połączoną z otwarciem Vvystawy czasowej na temat "Kultura
ludowa - dobrem narodu". Składały się nCl
nią plansze traktujące
o sztuce ludowej Pogórza Przemyskiego
oraz kilkadziesiąt
rzcźb hvórców ludowych. Odbyło się również spotkanie z rzeźbiarzami
ludc>wymi,
\'; wyniku czego założono kartotekę
twórców ludowych. Referaty
na sesji wygłosili: mgr A. Kunysz - Kultura
ludowa
dobrem narodu,
mgr T. Burzyński Polskie

Towarzystwo

i popierania
stów

Ludoznowcze

twórczości

i jego

działalność

mgr J. Z. Mikołajtis

ludowej,

w zakresie

-

ochrony

Twórczość

kultury

wiejskich

arty-

ludowych.

Oddzirlł współpracował
również przy organizacji
wystawy
czasowej haftów
ludowych w Dubiecku w ramach dni tego miasteczka.
W ramach badań terenowych Oddział wykonał wstępną inwentaryzację
chałup
wiejskich z I połowy XIX wieku w Medyce i Babicach. Dokumentacja
została
przesiana
do MuzC'um Budownictwa
Ludowego w Sanoku i do Konserwatora
Zabytków.
W roku 1975 ze środków PTL zrealizowano 9 wyjazdów terenowych pod kątem zbierania materiałów do publikacji w informtorze
"Z Naszej Ziemi". Oddział
bowiem pragnie w 1976 r. reaktywować
wydawar:ie biuletynu informacyjnego
o tej
nazwie. Zgromadzono
materiały
do kolejnego 9 numeru. Są to artykuły:
T. BurZY11ski. RybolrJwstwo
Ludowe nad Sanem, G. Jakubowski,
Zwyczaje
wieLkanocne
wsi przemyskiej,
A. Koperski, Obrządek pogrzebowy
w dawnych
wiekach,
S. Lew,
Skansen Muzeum w Kolbuszowej.
Biuletyn będzie wydawany
dwa razy do roku.
Z traku własnego tytułu wydawniczego członkowie Oddziału publikowali swe prace
w innych wydawnictwach.
W okresie sprawozdawczym
ukazały się lub zostały
złożone do druku prace stanowiące
podsumowanie
wyników badań terenowych
prowadzonych przez Oddział w poprzedniej kadencji: S. Lew, Sztuka ludowa Lasou:iaków,
Kolbuszowa
1972; Budownictwo
wiejskie
międz'll
Sanem
a Wisłoką
,.Mat. Muz. Bud. Ludowego w Sanoku"; J. Pawłowska,
Stare i nowe w kuLturze
społecznej
wsi z okolic
Birczy.
"Rocznik Przemyski"
1975; Obrzędy doroczne we
wsiach z okoLic Duhiecka.
"Rocznik Przemyski"
1976; T. Burzyński, Z badań nad
obrzędowością

rodzinną.

Zwyczaje,

"Rocznik Przemyski"
Przemyśla ze sfery działalności

dyrygent

i Edward

go, w: Z życia
23 -

Lud, tom LXI

Jurczyński

kultury

obrzędy

i wierzenia

1976; T. Dobrowolski
muzycznej: Stanisław

n/Sanem.

-

i literatury

dyrygent
Ziemi

narodzinowe

-

dwie

Wisłocki

z okolic

biografie
-

światowej

Przemyskiego

Towarzystwa

Przemyskiej,

Przemyśl

1974.

Babic

sylwetek
slawy

Muzyczne-

354

KRONIKA

ODDZ'rAL W SANOKU

Oddział Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
przy Muzeum Budownictwa
Ludowego w Sanoku grupuje 13 członków, w tym 12 osób spośród pracowników
muzeum. Aktualny
skład Zarządu
Oddziału:
S. Stefański
przewodniczący,
mgr H. Piasecka - sekretarz, M. Wołoszczak - skarbnik, B. Andruszko i M. Barczłonkowie. Komisja Rewizyjna: mgr J. Malinowska - przewodnicząca, S. Nowakowska - sekretarz, mgr H. Olszański - członek.
W okresie sprawozdawczym
Zarząd Oddziału zbierał się 6-krotnie. Na swych
posiedzeniach
omawiał
sprawy
poszerzenia
form działalności
oraz możliwości
ściągnięcia zaległości w składkach członkowskich.
Członkowie Oddziału wygłosili szereg odczytów, przede wszystkim dla młodzieży. Tematyka odczytów dotyczyła wyłącznie spraw związanych z ochroną zabytków kultury
ludowej na terenie woj. krośnieńskiego.
Odczyty odbywały się
pod hasłem "Kultura ludowa - dobrem narodu". Ponadto Oddział był współorganizatorem wystawy w Klubie Górnika w Sanoku, zorganizowanej
pod hasłem
"Człowiek - praca - kultura" w ramach realizacji przeglądu aktywności kulturalnej ludzi pracy. Z okazji Międzynarodowego
Roku Ochrony Zabytków urządzono w sali klubowej Domu Kultury w Sanoku wieczór pt. "Melodie z dawnych
instrumentów
muzycznych".
Oddział w Sanoku współpracował
z PTTK, zwłaszcza z Oddziałami w Sanoku,
Lesku, Krośnie i Rzeszowie, w zakresie szkolenia kandydatów
na przewodników,
m. in. przez wygłaszanie na kursach prelekcji o ochronie zabytków budownictwa
ludowego i małomiasteczkowego.
ODDZIAL

SLĄSKI

Oddział Sląski liczy 19 członków, w tym 15 etnografów oraz 4 folklorystów.
Siedzibą Oddziału są obecnie Katowice. W skład Zarządu wchodzą: prezes mgr M. Suboczowa, wiceprezes - mgr A. Widera, sekretarz - mgr M. Lipa-Kupieńska, skarbnik - prof. J. Tacina. Komisja Rewizyjna - mgr H. Łoś i mgr S. Łysik. Zasięgiem działalności Oddział obejmuje Górny Sląsk, Sląsk Cieszyński oraz
Częstochowskie.
Oddział prowadzi badania naukowe w zakresie kultury ludowej i jej przemian współczesnych oraz folkloru, prowadzi też sporadycznie
akcję popularyzatorską, współdziała z innymi Towarzystwami
Naukowymi na Sląsku oraz z "Cepelią" w zakresie porad fachowych. Na szerszą działalność brak Oddziałowi środków materialnych.
Efektem ostatnich dwu lat pracy Oddziału jest będący w druku Informator
a kulturze
ludowej
Sląska i regionu
Częstochowskiego.
Jest to praca zbiorowa
członków Oddziału, obejmująca 14 rozdziałów oraz dwie mapy ujmujące zjawiska
etnograficzne
przestrzennie.
Informator
został opracowany
jak gdyby na zapotrzebowanie
społeczne regionu.
Akcja odczytowa Oddziału jest prowadzona
sporadycznie:
m. in. odbyły się
odczyty w Bielsku Białej pt. Historia i zabytki Bielska Białej i rcjonu oraz Założenia, przebieg i wyniki
konkursu
rzeźby ludowej
w drewnie w woj. Katowickim,
wygłoszone przez mgr B. Turno; w Bytomiu pt. Ceramika
Sląska wyroby.
warsztaty.
twórcy
oraz Współczesne pojęcie sztuki ludowej wygłoszone przez
mgr M. Lipę. Dr L. Dubiel i mgr E. Jaworski przedstawili
sylwetkę zmarłego
Józefa Ligęzy jako etnografa
i folklorysty
podczas wieczoru zorganizowanego
w 1974 r.

KRONIK

•.••.

355

Członkowie Sląskiego Oddziału PTL opublikowali następujące
prace: dr B. Bazielich - Złote hafty w tradycyjnej
odzieży na Sląsku;
mgr E. Jaworski - Józef
Ligęza 28.02.1910-24.12.1972, "Lud", tom 58. W przygotowaniu
znajduje się praca
mgr J. Taciny - Tańce ziemi Zywieckiej.
Członkowie Oddziału wnieśli swój duży wkład w myśl utworzenia oraz w realizację Sląskiego Skansenu (Parku Etnograficznego),
w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie, którego otwarcie połączone z sesją naukową,
tematycznie związaną ze skansenami,
nastąpiło w 1975 r. Etnografowie
- członkowie Oddziału opracowali
pierwsze i zasadnicze
założenia Skansenu,
przeprowadzili szczegółową inwentaryzację
w terenie oraz wytypowali najbardziej
cenne
obiekty do przeniesienia
do Skansenu.
W planie prac Oddziału na lata następne ustalono badania nad twórczością
ludową ujętą w formie monografii poszczególnych twórców ludowych. W efekcie
powstanie zbiór monografii twórców do wydania drukiem, o ile Oddział uzyska
na ten cel odpowiednią
subwencję z Zarządu Głównego.
ODDZIAL

TORUŃSKI

Oddział w Toruniu liczy obecnie 61 członków, w tym 42 z Torunia, pozostali
z Kcyni i innych miejscowości. W skład Zarządu Oddziału wchodzili: prezes prof. dr M. Priifferowa, sekretarz - mgr E. Arszyńska, skarbnik - mgr M. Polakiewicz.
W okresie sprawozdawczym
działalność Oddziału skupiała się przede wszystkim na pracy popularyzatorskiej
poprzez wygłaszanie
odczytów popularno
naukowych oraz na pracy kolportażowej.
Działalność popularyzatorska
Oddziału w okresie sprawozdawczym
wyraziła
się w zorganizowaniu
szeregu odczytów publicznych na zebraniach członków Oddziału. W 1973 r. został wygłoszony odczyt pt. Kultura
ludowa Turkmenii
kand.
nauk M. Muradowa, w 1974 r. Folklor i jego sceniczna adaptacja - prof. dr R. Reinfuss oraz Sztuka Indian
Meksyku
dawniej
i dziś prof. dr M. Frankowska.
W 1975 r. wygłosili odczyty: doc. dr S. Salmonowicz - Z dziejów obyczajowości
mieszczańskiej
w Toruniu
w XVII
i XVIII
w. oraz prof. dr R. Reinfuss Geneza
niektórych
motywów
w sztuce ludowej.
Oddział zorganizował
także wieczór poświęcony pamięci Profesora Kazimierza Moszyńskiego, na którym zostały wygłoszone 4 referaty:
dr T. Karwicka
Zarys
biografii
Kazimierza
Moszyńskiego,
mgr 1. Bagińska - Problematyka
etnomuzykologiczna
w studiach
Kazimierza
Moszyńskiego, mgr M. Pieciukiewicz
- Znaczenie Kazimierza
Moszyńskiego
dla etnografii
bialoruskiej,
prof. dr M. Priifferowa
- Wkład K. Moszyńskiego
w rozWÓJ
muzealnictwa

etnograficznego.

Liczne prelekcje na temat legend, podań i sztuki ludowej Ziemi Michałowskiej w domach kultury
i ośrodkach
wczasowych
wygłaszał
członek Oddziału
J. Małnicki z Brodnicy. Członek Oddziału M. Kalinowska-Bąkowska
z Radziejowa
Kuj., nauczycielka w tamtejs2.ym Liceum Ogólnokształcącym,
od dwóch lat prowadzi kółko folklorystyczne
liczące 15 osób. Kółko to oprócz pracy w terenie i na
zebraniach przygotowuje materiały do apeli szkolnych. W roku szkolnym 1974/1975
na apelach został przedstawiony
rok obrzędowy na Kujawach
poprzez pogadanki
ilustrowane piosenkami ludowymi, melodiami i recytacjami.
W omawianym okresie członkowie Oddziału dr T. Karwicka, J. Chere i E. Arszyńska kontynuowali
prace badawcze na temat: "Folklor Torunia". Opracowano
również niektóre zagadnienia do druku: prof. dr M. Priifferowa
- R'lIbolówstwo

KRONiKA

Polski, dr T. Karwicka
- Monografia
etnograficzna
Ziemi Domgr M. Pieciukiewicz
- Znaczenie Moszyńskiego dla etnografii
białoruskiej,
dyr. A. Błachowski - Wielcy Polacy, ich życie i dzicla w rzeźbie ludowej.
W okresie sprawozdawczym
Oddział prowadził kolporataż
następujących
wydawnictw: .,Lud" t. 58, DWOK - t. 39, 40, 49, 50, 51, 60, 61, 63 (dla subskrybentów), ,.Literatura
Ludowa" za rok 1974, "Atlas Polskich Strojów Ludowych".
Z biblioteki Oddziału, liczącej obecnie ponad ROO pozycji, korzystają
przede
wszystkim członkowie PTL z Torunia, pracownicy Muzeum. a w ostatnich lalach
pełni ona często także rolę księgozbioru
uzupełniającego
dla słuchaczy Podyplomowego Studium Etnografii
przy UMK w Toruniu.
ludowe

północnej

brzyńskiej,

ODDZIAŁ

WAHSZ:\WSKI

Zarząd Oddziału pracował w następującym
składzie: prezes - mgr Z. Jeż-Jarecka, wiceprezesi - mgr M. Parnowska,
dr A. Zadrożyńska.
skarbnik - nacz.
E. Mach. Komisja
Rewizyjna:
przewodniczący
H. Nowosad. członkowie dr K. Pietkiewicz,
mgr B. Tężycka. W wyniku przeprowadzonej
weryfikacji
sIan
członków wynosi 99 osób. Zarząd Oddziału odbył 16 zebrań oraz szereg spotkań
roboczych nie protokołowanych.
W latach
1973·-1975 działalność
merytoryczna
Oddzialu
kOl1C'cntrowab ;;ję
głównie na organizowaniu
zebrań naukowych
i dyskusyjnych.
na których omawiane były problemy
etnograficzne.
Do ważniejszych
osiągnięto w tym zakresie
należy zaliczyć spotkanie
członków Oddziału, na którym przedyskutowano
cele.
formy i kierunki działania PTL. Dyskusja była zainspirowana
przez Zarząd Główny PTL w ramach ogólnej dyskusji w związku z II Kongresem Nauki Polskiej
(1973), wytyczającym
główne linie działania rozwoju nauki na naslępne
10-lecic,
do którego poważny wkład winny wnieść towarzystwa
naukowe. Na zebraniu tym
sformułowano
szereg ciekawych
postulatów,
które w formie protokołów
zostały
przekazane do Zarządu Głównego PTL i spotkały się z zainteresowaniem
i uznaniem. Ponadto wygłoszono następujące
odczyty: dr J. Jasit'lski - Wybrane probl,emy Afryki
Wschodniej;
mgr P. Burchard - Indianie
Kolumbii;
dr M. Małkin Indianie
Jiwaro z Ekwadoru;
dr B. Małkin - Indianie Yuko-Motilon
z Kolumbii;
dr A. Kodak-Sertel
- Małżeństwo
przez porwanie
u ludności
tureckiej.
Oprócz
działalności
odczytowej prowadzono
akcję popularyzatorską.
Członkowie Oddziału
występowali
w telewizji, prowadzili
szkolenie dla przewodników
PTTK, wygła~zając wykłady z zakresu kultury
ludowej. Ponadto Oddział Warszawski
włącza
się do różnych imprez popularyzatorskich
organizowanych
przez Państwowe
Muzeum Etnograficzne
dla szerokiego kręgu społeczet'lstwa Warszawy. W ramach tych
akcji Oddział był współorganizatorem
pokazu tańców ludowych i fragmentu wesela
łowickiego w wykonaniu
Zespołu Regionałnego
ze wsi Mąkolice. Członkowie Oddziału są zapraszani
na środowe odczyty organizowane
przez PME, na których
wygłosili następujące
referaty:
P. Burchard - W środku Europy i Zielony płomień; W. Korabiewicz
- Nepal; J. Petrus - Afganistan
wczoraj
i dziś; K. Kolczyński - Majowie; J. Olędzki - Afryka współczesna; L. Mróz - Mongolia.
W okresie sprawozdawczym
1975/1976 Oddział Warszawski PTL realizując cele
i zadania statutowe
Towarzystwa
podjął następujące
akcje: 1. Prace badawcze.
Mgr M. Wieczorkowski
prowadzi
badania
na zlecenie Urzędu Wojewódzkiego
w Jeleniej Górze (Wojewódzkiego Konserwatora
Zabytków) nad zespołem cmentarzy woj, jeleniogórskiego.
Dotychczasowe
badania były prowadzone
we Wschowie woj. Zielona Góra na cmentarzu
ewangelickim
z XVII wieku. Wyniki badań
stały się pionierskim
początkiem
inaugurującym
szeroko zakrojone
na przyszłość

KRONIKA

akcje ratowania zabytkowych cmentarzy w kraju. Ponadto zebrany materiał stanie
się podstawą pracy doktorskiej (był referowany na seminarium doktorskim w Katedrze Etnografii UW). Na podkreślenie
zasługuje, że obok aspektu naukowego,
zarysowała się możliwość przysporzenia
dochodu pieniężnego
dla Towarzystwa.
2. Rozpowszechnianie wiedzy etnograficznej,
popularyzacja,
ochrona zabytków. Zarząd Warszawski czynnie włączył się do zainicjowanej
przez Polskie Towarzystwo
Archeologiczne akcji przeprowadzenia
analizy dotychczasowych podn;czników szkolnych i programów nauczania szkół podstawowych
i średnich pod kątem naszych
specjalności, dla potrzeb i programów przyszłej szkoły lO-letniej. Zarząd uczestniczył we wspólnych posiedzeniach,
zorganizował
spotkanie
w siedzibie Muzeum,
w którym uczestniczyli przedstawiciele
Polskiego Towarzystwa
Archeologicznego,
Stowarzyszenia
Historyków
Sztuki, Naczelnej Organizacji
Technicznej
oraz Dyrekcji Państwowego
Muzeum Etnograficznego
(przewodniczącym
posiedzenia
był
dyr. dr K. Makuiski). W ostateczmym wyniku 4-osobowy zespół: mgr M. Parnowska, mgr M. Orlewicz, mgr L Kabzińska-Stawarz
i mgr M. Ignatowicz opracowały "Projekt
wprowadzenia
elementów
etnografii
do programu
kształcenia
w lO-letniej szkole średniej". Projekt został przedstawiony
Komitetowi Nauk Etnologicznych PAN i spotkał się z pełną aprobatą. Przedstawiono
go również w środowisku etnografów,
dzięki czemu wpłynęły
do Oddziału pisemne wypowiedzi,
które wzięto pod uwagę w ostatecznym
opracowaniu
pt. "Postulaty
środowiska
etnograficznego
reprezentowanego
przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego w sprawie wykorzystania
osiągnięć naukowych etnografii i etnologii w programie edukacji młodzieży" (opracowane
przez mgr M. Parnowską).
W dniu 26.07.76 r. "Postulaty" zostały złożone w gabinecie Ministra Oświaty i Wychowania, dra J. Kuberskiego,
a w ślad za nimi Komitet Nauk Etnologicznych
p AN wysłał pismo popierające całą akcję, za co w tym miejscu dziękujemy przewodniczącemu Komitetu, prof. J. Burszcie.
Jednocześnie Oddział pragnie poinformować, że członek Oddziału, Nacz. E. Mach,
opracował w 1972 r. projekt koncepcji szerokiego stosowania pierwiastków
sztuki
ludowej w programie nauczania ośmioklasowej szkoły podstawowej w ramach planowych i pozalekcyjnych
zajęć praktyczno-technicznych
i wychowania plastycznego. Projekt spotkał się z pełną akceptacją
Ministerstwa
Oświaty i Wychowania,
Instytutu Programów Szkolnych, co zostało udokumentowane
na piśmie, a przed_,tawione wnioski wcielone w życie w szkołach podstawowych
w wielu województ wach. Czynne są również w szkołach
wiejskich dziecięce zespoły pieśni i tańca,
np. w Kcyni, Kadzidle, Białym Dunajcu, Jabłonce i Radkowicach
K/Wierzbnika.
Pragnąc rozwijać popularyzację
sztuki ludowej przez zachęcanie do nabywania
umiejętności tradycyjnego
rękodzieła, przekazywania
wiadomości
o kulturze
ludowej i kultywowania
rodzimego folkloru, Zarząd Oddziału proponuje
zorganizowanie przeglądu-konkursu
pod hasłem: "Dzieci kultywują
dzieło ojców" lub
..Sztuka ludowa w szkole" i przeznacza na ufundowanie
nagrody 5 000 tys. zł na
pomoce naukowe niezbędne do realizowania programu i nagrody przechodniej w postaci rzeźby ludowej, którą by ofiarowano
na własność 3-krotnemu
zwycięzcy
w konkursie. Konkurs należałoby ogłosić w.szkołach
z:-iorczych woj. warszawskiego lub w skali ogólnopolskiej.
W związku z powyższym Zarząd Oddziału pozwolił sobie złożyć formalny wniosek zgodnie z § 24 Statutu następującej
treści: "Walne Zgromadzenie
Delegatów
PTL zachęca Zarządy i Członków Oddziałów do popularyzowania,
szczególnie
w szkołach wiejskich, nauczania wiadomości o kulturze ludowej i kultywowania
folkloru i plastyki ludowej oraz współdziałania
w organizowaniu
"przeglądów
konkursów". Opracowane założenia konkursów i uzasadnienie
załączono.

358

KRONIKA

Zarząd Oddziału współpracuje
z Działem Oświatowo-Naukowym
PME i członkowie PTL uczestniczą w odczytach, otwarciach wystaw oraz różnych imprezach
organizowanych
przez PME. W kiosku muzealnym w PME udało się rozprowadzić
dzieła na sumę 14 588.-zł. Księgozbiór Oddziału jest konsekwentnie
powiększany
o dary nadsyłane przez Zarząd Główny.
W ramach działalności organizacyjnej
Oddział Warszawski PTL był współorganizatorem
w 1972 r. Zjazdu w Ostrołęce i Sesji poświęconej Adamowi Chętnikowi. W 1974 roku zorganizowano w Warszawie XLIX Walny Zjazd PTL.
ODDZIAL

WROCLAWSKJ

Oddział liczy 70 członków. W skład Zarządu wchodzą: prezes - dr J. Bohdanowicz, sekretarz - dr K. Zielnica, skarbnik - mgr B. Jankowska.
W okresie sprawozdawczym
na plenarnych
posiedzeniach
członków Oddziału
omawiano sprawy związane z organizacją sesji naukowych i wygłaszano referaty.
Dr Z. Kłodnicki wygłosił referat
ilustrowany
przeźroczami
na temat etnografii
Bałkanów oraz mgr J. Kurek wygłosił referat pt. Kult drzew.
W zakresie pracy organizacyjnej
Oddział Wrocławski
wspólnie z Zakładem
Historii Nauki i Techniki Polskiej Akademii Nauk zorganizował
w 1973 roku
I Ogólnopolską konferencję na temat "Historia kontaktów polsko-rosyjskich
w dziedzinie etnografii". Głównym inicjatorem Sesji był członek Oddziału Wrocławskiego.
mgr A. Kuczyński.
Na Sesji z Oddziału
Wrocławskiego
wygłosili
referaty:
mgr B. Jankowska,
mgr A. Kuczyński
PoLacy jako
badacze kultury
Ludów
Kamczatki;

Perspektywy

poLsko-radzieckiej

współpracy

naukowej

na poLu historii

Konferencja
cieszyła się dużym zainteresowaniem
uczestników z wielu
ośrodków naukowych w Polsce. Materiały z Konferencji zostały ogłoszone drukiem
w serii "Studia z Dziejów Nauki" (wyd. Ossolineum). Ponadto Oddział Wrocławski
był gospodarzem
jubileuszowego
Zjazdu Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
w 1975 r. z okazji 80-lecia Towarzystwa.
W omawianym
okresie Oddział Wrocławski
podjął liczne inicjatywy
w zakresie popularyzacji
wiedzy etnograficznej
i wydawnictw.
Nawiązano ścisłe kontakty z Wojewódzkim Domem Kultury i Powiatową Poradnią Kulturalno-Oświatową. W ramach współpracy z wymienionymi
instytucjami
odbyto szereg spotkań
autorskich,
wygłoszono kilkadziesiąt
odczytów z zakresu etnografii krajów europejskich i azjatyckich
(prof. dr A. Godlewski, dr H. Romaliska, mgr J. Kurek),
prowadząc
również sprzedaż wydawnictw
PTL. Nadal kontynuowano
współpracę
z Wrocławskim
Towarzystwem
Naukowym
oraz podjęto starania
o nawiązanie
ścisłej współpracy z Okręgowym Zarządem PTTK.
Szczególnie duże nadzieje Zarząd Oddziału wiąże z faktem powołania w swym
łonie Koła Upowszechniania
Kultury Ludowej. Nowopowstała
agenda zrzesza znanych działaczy kulturalno-oświatowych
województwa,
którzy deklarują
jak najdalej idącą pomoc w propagowaniu
zagadnień ludoznawczych
w placówkach terenowych oraz pomoc w kolportażu wydawnictw Towarzystwa.
Aktywiści Koła planują wprowadzenie
do programów
działalności kierowanych
przez nich placówek
problematyki
etnograficznej,
a to poprzez organizację
odczytów, konkursy i wystawy oraz inne formy popularyzacji,
umożliwiające
jednoczesną
sprzedaż wydawnictw, rozumianych
tu jako niezbędne materiały instruktażowe.
Oddział nie prowadził własnych badań, jednakże znaczna część jego członków
pracuje w instytucjach
etnograficznych:
w Katedrze Etnografii,
Polskim Atlasie
Etnograficznym,
Muzeum Etnograficznym.
Z tej racji prowadzą oni badania i dziaetnografii.

359

KRONIKA

łalność naukową w swych macierzystych
placówkach. Badania etnograficzne
prowadzą również członkowie PTL pracujący
w Pracowni
Technicznych
SrodkÓw.
Naukowo-Badawczych,
którzy interesują
się żywo problemami
sztuki i obrzędowości, na badanie których posiadają znaczne środki finansowe i techniczne. Inni
członkowie Oddziału, jak dr J. Pawłowska, mgr A. Kuczyński i mgr H. Romańska,
prowadzą ożywioną pracę badawczą i edytorską we własnym zakresie. Tam, gdzie
jest to możliwe, Oddział patronuje
poczynaniom swych członków.
ODDZIAŁ

W ZAKOPANEM

Oddział zakopiański PTL liczy 11 członków. W skład Zarządu Oddziału wchodzą:
prezes - dr W. Jostowa, sekretarz - mgr H. Sredniawa,
skarbnik - W. Bratkowska.
W okresie sprawozdawczym
Oddział w Zakopanem zajmował się sztuką ludową regionu przy współpracy ze Stowarzyszeniem
Twórców Ludowych, Tatrzańskim
Towarzystwem Kulturalnym
oraz "Cepelią" i Zrzeszeniem "Milenium".
Członkowie Oddziału brali udział w badaniach penetracyjnych
na terenie Orawy, Podhala i Spisza. Na podstawie tych badań zorganizowano konkurs i wystawę
pokonkursową
orawskiej sztuki ludowej, prezentującą
prace 90 twórców. Otwarta
w Muzeum w Zubrzycy Górnej ekspozycj.a czynna była od końca maja do końca
września 1976 r. W wyniku penetracji Podhala i Spisza zebrano ponad 200 eksponatów na wystawę urządzoną w Zakopanem
przy okazji "Jesieni Tatrzańskiej".
Obydwie wystawy przedstawiały
typowe dla regionu dziedziny twórczości - rzeźbę, malarstwo na szkle, kowalstwo, tkaniny i hafty.
W zależności od lokalnych potrzeb Oddział udzielał licznych konsultacji
osobom zainteresowanym
kulturą i sztuką regionu. Prace naukowe członków Oddziału: dr W. Jostowa - Badania nad kulturą Orawy, zagadnienia parków etnograficznych.: W. Paryski
Bibliografia
tatrzańska;
H. Sredniawa
Dawna i współczesna sztuka

ludowa

Podhala.

Biblioteka

posiada

204 woluminy.
ODDZIAŁ

W ZIELONEJ

GORZE

Oddział liczy 10 członków. W skład Zarządu wchodzą: prezes dr B. Kołodziejska, sekretarz - mgr 1. Sochacka, skarbnik - L. Oleksy.
Z uwagi na małą liczbę członków Oddział nie podejmował samodzielnych prac
naukowo-badawczych.
Członkowie Oddziału brali udział w pracach mających
na celu opiekę nad
twórczością ludową i popularyzacją
wiedzy o kulturze ludowej, organizowanych
przez Muzeum Ziemi Lubuskiej
i WDK w Zielonej Górze. Ponadto współpraca
prowadzona jest z ZW ZSMW, ZSL, WZKR, Urzędem Wojewódzkim i szkolnictwem.
Zakres współpracy obejmuje między innymi taką problematykę:
wystawy twórczości ludowej, konkursy na wieńce dożynkowe, prelekcje na tematy kultury ludowej. organizowanie kiermaszów sztuki ludowej, udzielanie konsultacji
przy opracowywaniu scenariuszy i programów
wielu imprez.
Brano udział w przygotowaniu
merytorycznym
obozów szkoleniowo wypoczynkowych dla aktywu i zespołów folklorystycznych.
Zorganizowano również spotkanie
z twórcami
ludowymi
Ziemi Lubuskiej
poświęcone
problematyce
współczesnej
twórczości ludowej tego regionu. Ponadto prowadzona była działalność popularyzatorska w postaci wygłaszanych
pogadanek i odczytów dla pracowników
kulturalno-oświatowych,
twórców ludowych, studentów
Wyższej Szkoły Pedagogicznej
w Zielonej Górze.

360

KRONII<:'~

Z uwagi na odczuwaną potrzebę szerszej wymiany naukowej nawiązano pierwsze kontakty z Sekcją Językoznawczą
WSP w Zielonej Górze.
Księgozbiór Oddziału, zdeponowany obecnie w Dziale Etnograficznym
Muzeum
Ziemi Lubuskiej,
jest udostępiany
zarówno członkom PTL, jak i innym osobom
zainteresowanym;
korzystają
z niego etnografowie,
twórcy ludowi i mlodzież
szkolna,
Na

podstawie

sprawozdań

opracowała

DZIAŁALNOSC

SEKCJI

KORESPONDENTOW

Anna

Oddziałów

Kozyra

TERENOWYCH

Zgodnie z uchwałą Walnego Zgromadzenia
Delegatów PTL we Wrocławiu
w 1975 1'. Zarząd Główny przystąpił do zorganizowania
sieci korespondentów
terenowych - informatorów,
którzy mogliby być pomocni w zbieraniu materiałów
etnograficznych
potrzebnych do prac badawczych nad problemem węzłowym nr 11.1
"Polska
kultura
narodowa,
jej tendencje
rozwojowe
i percepcja
Utworzono
w związku z tym Sekcję korespondentów
terenowych PTL, w ramach której rozwija się akcję organizowania
sieci korespondentów,
Do prowadzenia
tej akcji
powołano na posiedzeniu
Zarządu w dniu 10 IV 1976 mgr Zofię Neymanową,
członka Zarządu Głównego. Komórka organizacyjna
sieci korespondentów
mieści
się w Ośrodku Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej
w Łodzi.
Do dnia 31 VIn 1976 opracowano i wydrukowano
odezwy oraz krótkie ankiety, które w pierwszym rzucie wysłano do 250 osób traktowanych
jako potencjalnych korespondentów.
Opracowano także i rozesłano do wiciu innych osób krótką
instrukcję
o sposobie zbierania materiałów
etnograficznych.
Rozesłana ankieta po wypełnieniu będzie zawierać dane personalne o zbieraczu
oraz najogólniejsze
wiadomości o jego wsi, o budownictwie
drewnianym,
dawnych
strojach ludowych obrzędach i zwyczajach, zainteresowaniach
szczególnych zbieracza w zakresie kultury ludowej i możliwościach pozyskania nowych korespondentów w danej miejscowości i okolicy,
Ponadto opracowano i wysłano pisma do 106 muzeów etnograficznych
lub posiadających
działy etnograficzne
oraz do Oddziałów PTL i osobno do członków
Zarządu Głównego z prośbą o zgłoszenie akcesu do współpracy. W celu zmobilizowania sił wykorzystuje
się informacje ODiIE dotyczące członków PTL, zespołów
folklorystycznych,
miłośników kultury ludowej, amatorów ludoznawstwa itp., a także
wykazy członków Stowarzyszenia
Twórców Ludowych drukowane
systematycznie
w Biuletynach Zarządu Głównego STL w Lublinie. Dużą pomoc w wynajdywaniu
kandydatów
do współpracy
okazują zgłaszający
już swój akces do pracy zbierackiej sami korespondenci.
podający nazwiska znanych sobie miłośników ludoznawstwa, twórców i in.
Wśród zgłoszonych do l IX 1976 40 korespondentów
(w końcu 1976 1'. ich
liczba wzrosła już do 62 osób), było 14 kobiet i 26 mężczyzn. Wykształcenie, strukturę zawodową, wiek korespondentów,
podaną przez nich tematykę badawczą (często
podają po kilka tematów) ilustruje
następująca
tabela:
n.

Zawód
nauczyciel

rolnik

twórca ludowy

rzemieślnik

muzyk

urzędnik

12

11

9

3

2

3

Wiek
do

30 lat
30-40
40-50
4
4
5
Zgłoszono udział w badaniach

50-60
13
nad:

60-70
8

powyżej
6

70 lat

folkI. muz.

budown.

rzemiosłem

obrzędami

sztuką lud.

lit. lud.

16

15

21

19

22

gwarą

5

Korespondenci pOWyzsl pochodzą z 20 województw (białostockie, bielskie, bydgoskie, ciechanowskie,
katowickie,
kieleckie,
krakowskie
miejskie,
krośnieńskie,
leszczyńskie, lubelskie, nowosądeckie,
opolskie, ostrołęckie,
piotrkowskie,
płockie,
rzeszowskie, siedleckie, sieradzkie,
skierniewickie,
wałbrzyskie).
Najliczniej
zgłosili się z woj. piotrkowskiego
(6), nowosądeckiego (5), sieradzkiego (5), rzeszowskiego (4) i bielskiego (3).
Do wypełnionych
ankiet korespondenci
dołączają swoje uwagi, bliższe informacje o sobie, wyrażają poparcie dla akcji PTL. Niektórzy zgłaszają materiały
uprzednio przez siebie zgromadzone, monografie swych wsi itp.
W opracowaniu obecnie znajdują się kwestionariusze
i ankiety do badań nad
obrzędami dorocznymi i rodzinnymi oraz nad innymi zagadnieniami.
Zaplanowano
zorganizowanie w grudniu 1976 zjazdu szkoleniowego korespondentów,
na którym
zetkną się oni z wybitnymi etnografami - teoretykami
i praktykami
- i wspólnie, metodą seminaryjną przedyskutują
przygotowane kwestionariusze,
sprawy organizacyjne itp.
Sekcja korespondentów
terenowych
zaprowadziła
kartotekę
zgłaszających
się
współpracowników
(nazwiska w układzie alfabetycznym,
skorowidz alfabetyczny
z danymi o rodzaju zainteresowań
ludoznawczych
i in.).
Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze
otrzymuje
od korespondentów
i innych
osób wiele wypowiedzi pełnych zaangażowania
emocjonalnego,
popierających
podejmowane badania. Z wypowiedzi tych wynika, że podejmując gromadzenie i dokumentowanie przejawów kultury ludowej na terenie całego kraju z pomocą mieszkańców wsi pobudzamy ich do czynnego uczestnictwa
w badaniach. Jak wiemy,
wieś polska młodnieje i modernizuje
się pod względem kulturalnym,
ale jednocześnie w szybko zmieniających
się warunkach
społeczno-gospodarczych
zanika
wśród jej mieszkańców wiedza o tradycyjnej
kulturze. Chodzi o to, aby najwartościowsze elementy tradycji ludowej były znane ogółowi i świadomie użytkowane
twórczo w kształtowaniu
kultury ogólnonarodowej.
Materiały zebrane przez naszych korespondentów
terenowych
traktujemy
jako materiały żródłowe. Posłużą one do rozwiązania przez naukę szeregu ważnych
problemów badawczych, zostaną wykorzystane
do prac doktorskich
i habilitacyjnych; jednocześnie będą one pomocne w działalności praktycznej
PTL oraz wielu
instytucji kulturalnych,
w opracowywaniu
planów rozwoju kultury w kraju i prognoz regionalnych. Materiał będzie więc użyteczny naukowo i społecznie. Włączając
do tej zaszczytnej pracy mieszkańców wsi i miasteczek polskich podniesiemy
na
wyższy poziom kulturę społeczeństwa ruralistycznego
i małomiejskiego, rozbudzając
w nim uczucia patriotyczne oraz głębsze zrozumienie zagadnień tworzenia kultury
narodowej.
Sekcja korespondentów
terenowych
przy Zarządzie
Głównym
PTL opiera

362

KRONIKA

swój rozwój na współpracy
z naj aktywniejszymi
ośrodkami
miłośników ludoznawstwa, z nauczycielami,
rolnikami i młodzieżą wiejską na czele.
Apeluj.emy z tego miejsca do wszystkich członków PTL o pomoc w wyszukiwaniu uzdolnionych kandydatów
na korespondentów
etnograficznych,
których będziemy mogli włączyć do naszej Sekcji, by wspólnie pracować dla dobra kultury
narodowej.

LI WALNE

Zofia

Neymanowa

DELEGATÓW PTL I SESJA
W KRAKOWIE
W DNIACH 13-15 WRZESNIA 1976

NAUKOWA

ZGROMADZENIE

Obrady 51 Walnego Zgromadzenia
Sprawozdawczo-Wyborczego
Delegatów toczyły się w auli Krakowskiego
Oddziału Polskiej Akademii Nauk przy ul. Sławkowskiej
17. Obrady
otworzyła
przewodnicząca
Krakowskiego
Oddziału
PTL,
dr Anna Kowalska-Lewicka,
witając przedstawicieli
władz w osobach: dyrektora
Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Miasta Krakowa - mgra Mariana Fity, sekretarza KW ZSL Franciszka
Kurza, Prezesa Towarzystwa
Miłośników Miasta
Krakowa - doc. dr hab. Wiesława Bieńkowskiego,
przedstawicieli
świata naukowego - katedr uniwersyteckich
P AN i muzeów, z nestorem etnografii polskiej,
prof. dr Kazimierzem
Dobrowolskim
na czele, oraz wszystkich przybyłych.
W otwarciu wzięło udział Bractwo Kurkowe w tradycyjnych
strojach, którego
Prezes, dr Wincenty
Bogdanowski,
wygłosił uroczystą
mowę powitalną,
życząc
zgromadzonym
owocnych obrad.
Następnie dr A. Kowalska-Lewicka
przekazała głos aktualnemu Prezesowi PTL,
prof. dr Annie Kutrzeba-Pojnarowej,
która podkreśliła,
że zjazd tegoroczny ma
na celu podsumowanie
ważnego etapu w dziejach Towarzystwa,
które pod przewodnictwem
prof. dr Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej
wydobyło się z licznych
trudności natury organizacyjnej. i naukowej. W tym okresie powstał Komitet Nauk
Etnologicznych
przy PAN, a PTL czynnie włączyło się w prace nad problemem
węzłowym "Polska kultura narodowa, jej tendencje rozwojowe i percepcja".
Po krótkim przemówieniu prof. Pojnarowej
odczytano listy i depesze z życzeniami pomyślnych obrad, które nadeszły od prof. Milovana Gavazziego z Zagrzebia,
dra Jana Mjartana z Bratysławy, prof. Wiktora Gusicwa z Leningradu, prof. Ludmiły Terentiewej
z Moskwy, dr Klary Csillery z Budapesztu, prof. dr Kazimiery
Zawi,towicz-Adamskiej
z Nałęczowa, doc. dr hab. Waleriana Sobisiaka, dra Krzysztofa MakuIskiego oraz od Piotra Swierca.
Komisja Krajoznawcza
Zarządu Wojewódzkiego
PTTK w Krakowie zgłosiła,
że dla uczczenia Walnego Zgromadzenia
PTL opracowała trasę etnograficzno-krajoznawczą dla młodzieży, przebiegającą
przez najciekawsze pod względem etnograficznym wsie położone na północ od Krakowa.
Następnie prof. Pojnarowa
poprosiła dr A. Kowalską-Lewicką
o przewodniczenie zebraniu z następującym
porządkiem dziennym: 1. Uczczenie pamięci zmarłych członków PTL. 2. Odczytanie i przyjęcie protokołu z poprzedniego Walnego
Zgromadzenia.
3. Wybór Komisji Matki, Komisji Mandatowej
i Komisji Wnioskowej. 4. Sprawozdanie
Zarządu Głównego z działalności w latach 1974-1976 Oi-az
sprawozdania
z działalności
Oddziałów.
5. Projekt
ramowego
5-ldniego
planu

KRONIKA

;-;63

pracy PTL 1976-1980, opracowanego
przez ustępujący
Zarząd. 6. Sprawozdanie
i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej.
7. Dyskusja nad sprawozdaniami
i planem. 8. Uchwalenie absolutorium
dla ustępującego
Zarządu. 9. Wybór władz Towarzystwa nowej kadencji. 10. Wolne wnioski.
Przedstawiony
porządek dzienny został przyjęty jednogłośnie.
Ad 1. Przedstawiciele
Zarządu Gł. i poszczególnych Oddziałów scharakteryzowali sylwetki zmarłych w ostatnim roku członków Towarzystwa
oraz ludzi zasłużonych dla etnografii polskiej, a mianowicie: prof. dra Juliana Krzyżanowskiego,
prof. dra Aleksandra
Godlewskiego,
prof. dra Lucjana Turkowskiego,
Stanisława
Szyllera i mgr a Henryka Ormana z Mszany Dolnej, mgra Kazimierza Różanowskiego
z Opola, prof. dra Wojciecha Hejnosza, prof. dra Witolda Doroszewskiego,
prof.
dra Witolda Klingera. Pamięć zmarłych uczczono minutą milczenia.
Ad 2. Mgr Piotr Kaleciak
postawił
wniosek, aby protokół
z poprzedniego
Walnego Zgromadzenia
Delegatów przedyskutować
bez odczytania ze względu na
to, że został opublikowany w "Ludzie" i stąd jest znany większości zebranych.
Delegaci nie podjęli dyskusji nad protokółem
i przyjęli go jednogłośnie.
Ad 3. Do Komisji Matki zaproponowano
następujące
osoby: mgr Medard
Tarko, dr Krystyna Marczakowa i dr Jan P. Dekowski. Do Komisji Mandatowej:
mgr Mirosława Jastrzębska,
mgr Małgorzata Orlewicz i mgr Józef Lech. Do Komisji Wnioskowej: dr Stanisław Błaszczyk, doc. dr hab. Maria Biernacka i mgr Piotr
Kaleciak.
Wszystkie kandydatury
zostały jednomyślnie
przyjęte (przy wstrzymaniu
się
od głosu kandydatów).
Ad 4. Sprawozdanie
Zarządu
Głównego z działalności
w latach
1974--1976
przedstawiła
doc. dr hab. Bronisława
Kopczyńska-Jaworska,
Sekretarz
Generalny
PTL. W uzupełnieniu
do tego sprawozdania
mgr Zofia Neymanowa
zreferowała
stan prac nad zorganizowaniem
sieci korespondentów
terenowych
(zob. teksty
wyżej).
Na wniosek przewodniczącej
Zgromadzenia
przyjęty
przez Delegatów
(przy
2 osobach wstrzymujących
się od głosowania), nie odczytano sprawozdań
z działalności Oddziałów ze względu na konieczność oszczędności czasu obrad, postanowiono najważniejsze
osiągnięcia
i problemy
Oddziałów
poruszyć
w późniejszej
dyskusji i opublikować w "Ludzie" (zob. tekst wyżej).
Ad 5. Ramowy projekt planu pracy Towarzystwa
na najbliższe 5-lecie przedstawiła w imieniu ustępującego
Zarządu doc. B. Kopczyńska-Jaworska
(zob. tekst
wyżej, opublikowany
po przedyskutowaniu
i przyjęciu
przez Zgromadzenie).
Ad 6. Sprawozdanie
Głównej Komisji Rewizyjnej
przedstawił
jej przewodniczący, prof. dr Franciszek
Wokroj.
Ad 7. W dyskusji pierw3zy wystąpił prof. dr Kazimierz
Dobrowolski,
który
:~wJ"('H:jł
uwagę na postępujący proces wynaradawiania
ludności polskiej na Spiszu
i Orawie. jako wynik długofalowej
działalności strony słowackiej. Wynaradawianie to polega zarówno na stwarzaniu
odpowiednich
bodźców ekonomicznych,
jak
i wielostronnej
akcji propagandowej.
Powstała sytuacja doprowadziła
do licznych
konfliktów
narodowościowych
na tym terenie.
Niepokój
prof. Dobrowolskiego,
który należal do współorganizatorów
pamiętnego
plebiscytu
w 1920 r., budzą
również ostatnie publikacje Słowackiej Akademii Nauk, pomijające,
bądź tendencyjnie przed.,tawiające
udział Polaków w zasiedleniu i historii tych ziem.
Mgr P. Kaleciak omówił działalność prężnego Oddziału w Mszanie Dolnej, który
skupia grono amatorów i prowadzi liczne prace popularyzatorskie
dla młodzieży
i przedstawicieli
Polonii. Oddział ten wpłynął na ożywienie działalności zespołów

KRONIKA

regionalnych,
a obecnie pracuje nad zorganizowaniem
Oddziału PTL w Nowym
Sączu. Kol. Kaleciak zapewnił zebranych, że wśród członków jego Oddziału na
pewno znajdzie się kilku chętnych korespondentów
terenowych
PTL.
Mgr Zofia Jeż-Jarecka
przedstawiła
problem Sekcji filmu etnograficznego
przy Oddziale Warszawskim
PTL. Sekcja ta nie posiada żadnego sprzętu specjalistycznego i ostatnio nie przejawia działalności, a jej przewodnicząca
złożyła rezygnację. W dyskusji nad tą sprawą zabrali głos: prof. dr A. Pojnarowa,
prof.
dr Maria Prufferowa, doc. dr hab. B. Jaworska, dr Longin Malicki, a w następnym
etapie mgr Z. Neymanowa
i dr K. Pietkewicz. Prof. Pojnarowa
stwierdziła,
że
wobec dużego zapotrzebowania
na filmową dokumentację
etnograficzną
nie należy
likwidować tej sekcji zbyt pochopnie, a raczej próbować ożywić jej działalność,
np. w oparciu o Pracownię
filmową Państw. Muzeum Etnograficznego.
Podobne
stanowisko reprezentowali
pozostali dyskutanci.
Prof. Pojnarowa
uważa ponadto,
że warto byłoby przygotować
listę osób, które mogłyby się zająć dokumentacją
filmową i zachęcić je do współpracy,
tym bardziej, że istniejące
Towarzystwo
Filmu Etnograficzł)ego
nie spełniło pokładanych
w nim nadziei. Prof. Pojnarowa
poruszyła również sprawę wprowadzania
problematyki
etnograficznej
do programów szkolnych. Akcję tę rozpoczęto już w niektórych
szkołach Dolnego Śląska.
Konieczne byłoby konsultowanie
tej działalności ze strony etnografów.
Doc. dr hab. B. Jaworska
zaproponowała
włączenie sprawy Sekcji filmowej
PTL do programu
planowanej
sesji pClświęconcj dokumentacji
naukow2j.
Dr L. Malicki podkreślił,
że sprawy fotografii
dokumentarnej
jak i filmu
etnograficznego
na wysokim poziomie, niezbędnego w nowoczesnej dokumentacji,
winny być szeroko rozpowszechnione,
m. in. przez placówki muzealne.
Dr A. Lewicka uważa, że sekcje działające
w oparciu o konkretne
zespoły
osób zainteresowanych
nie zawsze są zjawiskiem trwałym. Tak np. przy Oddziale
Krakowskim
działalność Sekcji amerykanistycznej,
bardzo ożywiona i wielostronna
przed kilku laty, uległa zupełnemu zahamowaniu
i konieczne było jej rozwiązanie.
Prof. dr M. Prilfferowa
mówiła o doświadczeniach
Oddziału Toruńskiego zebranych podczas współpracy w organizowaniu
kursów szkoleniowych dla przedstawicieli Polonii. Dla kursów tych trzeba zapewnić kadrę dobrych wykładowcówetnografów
oraz możliwość szkolenia w muzeach i skansenach.
Główne jednak
braki zaznaczają się w dziedzinie literatury
etnograficznej.
W najbliższym czasie
niezbędne wydaje się przygotowanie
w językach obcych zarówno wyboru z dzieł
Kolberga, jak również serii krótkich monografii z różnych dziedzin polskiej kultury ludowej oraz wkładek do atlasów strojów ludowych.
Kol. E. Mach przedstawił
wniosek Oddziału Warszawskiego,
dotyczący organizowania konkursów
z zakresu wiedzy o kulturze ludowej dla dzieci szkolnych
pl. "Dzieci kontynuują
dzieło ojców".
Dr Maria Suboczowa powiedziała o specyficznej strukturze
Oddziału Śląskiego,
którego członkowie rozproszeni są w wielu miastach, co powoduje liczne trudności
w pracy organizacyjnej.
Największym
osiągnięciem tego Oddziału jest przygotowanie i opublikowanie
pracy zbiorowej na temat kultury ludowej Górnego Śląska
i Częstochowskiego.
Korzystano przy tym z pomocy finansowej Muzeum Sląskiego
i Wydziału Kultury UW w Katowicach. Obecnie Oddział przystąpił do prac nad
monografią twórców ludowych trzech województw śląskich i zwraca się do Zarządu Gł. o pomoc przy wydaniu tej publikacji.
Doc. dr hab. B. Jaworska
w odpowiedzi stwierdziła,
że rozproszenie terytorialne jest zarówno siłą, jak i słabością naszego Towarzystwa. Nie zawsze właściwie
i terminowo przygotowywana
jest sprawozdawczość
Oddziałów (np. 6 Oddziałów

KRONIKA

nie nadesłało sprawozdań
przed obecnym zjazdem) i dopiero na zjeździe można
było dowiedzieć się o tak ważnych osiągnięciach, jak publikacja Oddziału Sląskiego.
Prawdopodobnie
przyszły Zarząd będzie mógł pomóc w wydaniu następnej
publikacji.
Kol. M. Grabiec z Oddziału Wrocławskiego,
pedagog szkolny, mówiła o działalności sekcji upowszechnienia
sztuki ludowej w jednej ze szkół wrocławskich.
Sekcja ta skupia nauczycieli zainteresowanych
sztuką ludową poszczególnych
regionów Polski i wprowadzających
tę problematykę
do zajęć z młodzieżą szkolną.
Dr Jan P. Dekowski scharakteryzował
w obszernym
wywodzie
działalność
Koła Miłośników Robotniczej
Łodzi przy Łódzkim Oddziale PTL. Koło to prowadzi liczne akcje, gromadząc
i uzupełniając
materiały
folklorystyczne
zebrane
w trakcie konkursu. Kola o podobnych zainteresowaniach
powstały ostatnio w K3li;:zu i Opocznie.
Ad R. Po dyskusji przewodnicząca
Walnego Zgromadzenia
Delegatów poddała
pod głosowanie "",niosek o udzielenie absolutorium ustępującemu
Zarządowi Głównemu i GKR. Wniosek został jednomyślnie
przyjęty, po czym przystąpiono
do wyborów.
Ad 9. Komisja Matka przedstawiła
listę proponowanych
kandydatów
do Zarządu Głównego, Komisji Rewizyjnej
i Sądu Koleżeńskiego.
Dodatkowo
z sali
zaproponowano kandydaturę
dr Anny Kowalskiej-Lewickiej,
która jednak nie zgo.dziła się na kandydowanie.
Po sprawdzeniu
mandatów
Delegatów przez KomisjG
Mandatową przeprowadzono
tajne głosowanie. W głosowaniu wzięło udział 60 osób
na 62 uprawnione
do głosowania (2 osoby uprawnione
były nieobecne).
Ad 10. Przewodnicząca
Komisji Wnioskowej, doc. dr hab. M. Biernacka, przedstawiła wnioski, które napłynęły na WZD w statutowo
określonym
terminie lub
zostały zgłoszone w trakcie dyskusji, a mianowicie:
1. Wniosek Oddziału
Warszawskiego
o włączenie
zajęć z zakresu
kultury
ludowej do programów pracy z młodzieżą szkolną.
2. Wniosek Oddziału Toruńskiego
o zapewnienie
udziału PTL w planowaniu
zajęć szkoleniowych dla przedstawicieli
Polonii oraz o zapewnienie literatury
z zakresu kultury ludowej w językach obcych dla Polonii.
3. Wniosek Oddziału Sląskiego o wspieranie
przez Zarząd Gl. inicjatyw wydawniczych poszczególnych
Oddziałów.
4. Wniosek Sekretarza
Generalnego,
doc. B. Jaworskiej,
aby Oddziały, które
nie są w stanie we własnym zakresie zbierać terminowo
składek członkowskich,
przekazały to zadanie Zarządowi Głównemu.
5. Wniosek mgr Z. Neymanowej
w imieniu Oddziału Łódzkiego o zorganizowanie następnego Walnego Zgromadzenia
Delegatów PTL w Łodzi.
6. Wniosek dra Witolda Armona o przygotowanie
publikacji
na temat dorobku twórców polskiej etnografii.
7. W nawiązaniu do wniosku prof. K. Dobrowolskiego Komisja postuluje, aby
przyszły Zarząd Główny rozważył poruszoną problematykę
i możliwości zainteresowania nią odpowiednich
czynników.
Wszystkie wnioski zostały jednogłośnie
przyjęte.
Po zebraniu
ukonstytuował
się Zarząd Główny nowej kadencji
1976-1979
w następującym składzie:
Prezydium: Prezes - doc. dr hab. Brenisława Kopczyńska-Jaworska,
zastępcy
Prezesa - prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa
i doc. dr hab. Dorota Simonides,
Sekretarz Genera-Iny - doc. dr hab. Edward Pietrasz~k,
Zastępca Sekretarza
-

:366

KRONIKA

mgr Zofia Neymanowa, Skarbnik dr Stanisław Błaszczyk, Zastępca Skarbnika - dr Antoni Kuczyński.
Członkowie Zarządu:
Dr Barbara
Bazielich, dr Janusz Bohdanowicz, prof.
dr Józef Burszta (przewodniczący Rady Wydawniczej), dr Władysław Jeż-Jarecki,
mgr Piotr Kaleciak, dr Janusz Kamocki, dr Bolesław Łopuszański, dr Krzysztof
Makuiski, dr Krystyna
Marczakowa,
dr Kazimierz Pietkiewicz,
dr Aleksander
Posern-Zieliński,
prof. dr Maria Priifferowa.
Zastępcy członków Zarządu: Dr Ewa Fryś-Pietraszkowa,
mgr Irena Lechowa,
dr Bogusław Linette.
Główna Komisja Rewizyjna: Dr Longin Malicki - przewodniczący, dr Stanisław Chmielowski - sekretarz, prof. dr Franciszek Wokroj - członek, dr Witold
Armon z-ca członka, mgr Eugeniusz Jaworski z-ca członka.
Sąd Koleżeński: Mgr Maria Suboczowa - przewodnicząca, prof. dr Stanisław
Bąk, doc. dr Maria Biernacka, dr Jan Piotr Dekowski, dr Tadeusz Prus-Wiśniowski.
Protokołowały:
dr

Aleksandra

SESJA

Tyszkowa

i dr

Ewa

Fryś-Pietraszkowa

NAUKOWA

Drugi dzień WZ Delegatów, 14 września 1976 r., upłynął na obradach Sesji
naukowej pt. "Kultura ludowa Krakowa i regionu krakowskiego". Otwarcia obrad
dokonała dr Anna Kowalska-Lewicka,
prezes Oddziału Krakowskiego PTL i główny
organizator obrad. Wygłoszono 12 następujących
referatów i komunikatów:
prof.
dr Antoni Podraza, Ziemia Krakowska
jako region
historlIczny;
prof. dr Roman
Reinfuss, Ziemia Krakowska
jako region etnograficzny;
doc. dr hab. Wiesław Bieńkowski, Kraków
jako ośrodek
badań etnograficznych;
doc. dr hab. Alicja Falniowska-Gradowska,
Ze studiów
nad wsią Ziemi
Krakowskiej.
Wiejskie
ośrodki
przemysłowe
we wsiach
otaczających
Kraków
w XVIII
wieku;
dr Jerzy Czajkowski, Ze studiów
nad budownictwem
ludowym
w Krakowskiem;
mgr inż.
arch. Jan Rączka, Budownictwo
drewniane
obrzeża Wielkiego
Krakowa.
Problemy
badawcze i konserwatorskie;
mgr Zofia Cieśla-Reinfussowa,
Zywotność
obrzędów
ludowych
w Krakowie
i na wsi podkrakowskiej;
dr Krystyna Kwaśniewicz, Przemiany zwyczajów
ludowych.
Problemy
i refleksje;
mgr Janusz Mroczek, Zywotność
i rozpowszechnienie
melodii krakowiaka;
mgr Izabella Rejduch-Samkowa,
Elementy
ludowej
sztuki
nieprofesjonalnej
w małopolskich
judaikach;
doc. dr hab. Jan
Samek, Klasztorna
sztuka nieprofesjonalna
w Krakowie;
prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa,
Wieś podmiejska
Krakowa.
Model i rzeczywistość.
Nie został wygłoszony (z powodu nie przybycia na Sesję autorki) referat doc. dr hab. Emilii
Horvathovej
z Bratysławy pt. Z problematyki
regionalistyki
etnograficznej.
Większość wystąpień została opublikowana w niniejszym tomie (s. 75-173).
Referaty oraz dyskusja uczestników Sesji były cennym wkładem do badań
nad kulturą Krakowa i regionu. Wskazały m. in. na: al historyczne i ekonomiczne uwarunkowania
kultury ludowej miasta i regionu; b) procesy współczesnych
przeobrażeń w dziedzinie kultury z uwzględnieniem
elementów zanikających lub
modernizujących
się w mieście i na wsi; c) społeczną potrzebę dalszego rozwijania badań etnograficznych i dyscyplin pokrewnych w tym zakresie w całym kraju
oraz d) celowość organizowania monotematycznego programu obrad w czasie WZD
i e) wysoki poziom naukowy i popularnonaukowy
wystąpień, opartych na wynikach aktualnych badań oraz praktyce zawodowej referentów.

367

KRONIKA

WYCIECZ'KI

ETNOGRAFICZNE

W dniu 13 wrzesma 1976 wieczorem uczestnicy WZD spotkali się w MQgilanach
w odrestaurowanym
dworku Konopków, należącym
obecnie do Polskiej
Akademii Nauk (w 1871 r. przebywał tu Oskar Kolberg). Wieczór uświetniły występy
artystyczne dziecięcego zespołu folklorystycznego
z Białej oraz kapeli reprezentującej folklor miejski Krakowa.
W dniu 15 września 1976 uczestnicy WZD zwiedzili: wiejskie ośrodki koszykarskie w Budzowie i Sokołowie, gdzie zapoznali się z techniką i organizacją pracy nakładczej chałupników;
miejsco'!"e zabytki oraz izbę pamiątek etnograficznych
w Lanckoronie;
klasztor z dziełami sztuki ludowej w Kalwarii Zebrzydowskiej,
gdzie także wysłuchano
prawykonania
dźwiękowego reportażu
TV w Krakowie
nt. słynnej "Drogi krzyżowej" istniejącej w Kalwarii Zebrzydowskiej
od XVIIIw.
i odbywanej rokrocznie do dziś przez pielgrzymów w połączeniu z widowiskiem
religijnym z udziałem artystów
ludowych.
Protokołował:
Medard

KONFERENCJE, ZJAZDY I INNE SPOTKANIA
PROBLEMATYKĘ ETNOGRAFICZNĄ

Tarko

UWZGLĘDNIAJĄCE
W 1975 R.

U r o c z y s t a s e s jaR
a d y M u z e a l n e j M u z e u m M a z u r sk i e g o
w O l s z t y n i e "S t a n i p o t r z e b y m u z e a l n i c t w a w woj e w ó d zt w i e o l s z t y ń s k i m" (Olsztyn 3 V). Organizator: Muzeum Mazurskie w Olsztynie. Referaty: Romuald Odoj, Dorobek muzealnictwa
w woj. Olsztyńskim
19451974; Władysław Ogrodziński, Perspektywy
rozwojowe
muzealnictwa
olsztyńskiego;
Lucjan Czubiel, Problem zagospodarowania
obiektów
zabytkowych
przez muzea.
Romunikaty:
Włodzimiera
Ziemlińska-Odojowa,
Muzealnictwo
archeologiczne
na
Warmii
i Mazurach;
Zofia Januszkiewicz,
Gromadzenie
i zabezpieczanie
dokumentów polskości Warmii i Mazur; Halina Keferstein, Druki i rękopisy jako eksponat. (Doświadczenia
Muzeum Mazurskiego
w Olsztynie);
Kamila Wróblewska. Zbiory sztuki dawnej w OlsztjJńskiem;
Anna Samulowska, Triennale
szkła artystycznego w Lidzbarku
Warmińskim;
Wacław Radziwinowicz, Muzeum a problem ochrony
środowiska
naturalnego
Warmii
i Mazur; Aleksander
Maliszewski (Frombork), Nowy model organizacji
muzeum
na przykładzie
Muzeum
M. Kopernika
We Fromborku;
Eugeniusz Oleszczuk (Olsztynek),
Zaplecze
techniczne
muzeum
skansenowskiego

na przykładzie

Muzeum

Budownictwa

Ludowego

w Olsztynku.

O g 6 l n o p o l s k i e s e m i n a r i u m "F o l k lor
Z i e m i C i e s z y ń s k i e j"
(Cieszyn f6-18 V). Organizatorzy:
Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach,
Wojewódzki
Ośrodek Kulturalno-Oświatowy
w Katowicach,
Urząd Miejski w Cieszynie, Filia Uniwersytetu
Sląskiego w Cieszynie. Referaty:
Barbara Bazielich, Przemiany
w sztuce ludowej
na Slqsku
Cieszyńskim;
Janina
Marcinkowa, Tańce Ziemi Cieszyńskiej;
Ryszard Gabryś, Folklor muzyczny regionu
cieszyńskiego;
Ryszard Gabryś, Beskidzki
folklor
muzyczny
w twórczości
kompozytorów XX wieku;
Barbara Bazielich, Stroje regionu cieszyńskiego;
Jerzy Drozd,
Pieśni ludowe Slqska Cieszyńskiego.
W seminarium uczestniczyli naukowcy, znawcy
folkloru, kierownicy zespołów regionalnych
i studenci. Omawiano dzieje folkloru

KRONIKA

oraz źródła jego powstania, dokonano oceny działalności i metodyki pracy zespałó,,,
regionalnych.
Prelekcje naukowe przeplecione
były częścią widowiskową.
w której
zaprezentowały
się zespoły regionalne, takie jak dziecięce z Koniakowa i z Brennej
oraz Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Cieszyńskiej.
Ponadto odbyły się zajęcia metodyczne dla instruktorów
nauki tańców cieszyriskich, zwiedzanie wystawy regionalnej oraz wycieczka po Ziemi Cieszyńskiej.
K o n f e l' e n c j a
3---4 VI). Organizator:

pt. "F o l k lor
lat w jny
o k u p a c j i" (Warszawa,
Instytut
Badań Literackich
PAN. Referaty:
Jerzy Swięch.
Okupacja-literatura-folklor;
Adolf Dygacz, Stare i nowe pierwiastki
w samorodnych
pieśniach okresu II wojny światowej;
Wanda MaIko. Melodie pidni okresu II wojny światowej.
Próba charakterystyki;
Stani~ław Swirko, Historyczna pieśń
wojskowa
w pieśniarstwie
okupacyjnym
i partyzanckim
II wojny świntowej;
Stanisław Kania, Z badań nad polską gwarą konspiracyjno-partyzancką
lat 1939-1945;
Jan Adamowski,
Uwagi a programie
Festiwali
Pieśni Partyzanckich
w Krasnii-w
(1969-1974);
Roch Sulima, Ludowe pamiętniki
okresu wojny i okupacji
jako "wypowiedzi"
a folklorze;
Dionizjusz
Czubala, Opowieści
wspomnieniowe
z okresu
wojny
i okupacji
mieszkańców
Lubowca;
Jan Tacina, Przyczynki
do chara'<terystyki polskich pieśni obozowych z lat 1939-1945; Helena Wolny. Pieśni, oracje i opowiadania
z lat wojny i okupacji
na Kielecczyźnie;
Ry~zard Gór~ki, Uwagi o polskim

folklorze

lat

wojny

i okupacji.

K o n f e l' e n c j a pt. "P l' o b l e m y o c h l' o n y i k o n s e l' wac j i z a b y tk ó w k u l t u l' y m a t e r i a l n e j" (Szczecin 8-11 VI). Organizatorzy:
Muzeum
Pomorza Zachodniego, Konserwator
Wojewódzki w Szczecinie. Referaty (m. in.): Ryszard Kukier, Tradycyjne
budownictwo
ludowe
regionu
kamieńsko-wolińskiego;
Jerzy Łomnicki;
01'ganizacja
archeologiczno-etnograficznego
muzeum
w plenerze
na przykładzie
skansenu w Lednogórze;
Jacek Łapott, Działalno.~ć Muzeum Narodowego

w Szczecinie

w zakresie

ochrony

zabytków

kult ury

ludowej.

J u b i l e u s z o w e 50 Wal n e Z g l' o m a d z e n i e D e l e g a t ó w i S e s j a
N a u k o w a w 80 - l e c i e P o l s k i e g o T o war z y s t waL
u d o z n a w c z eg o (Wrocław 19-21 IX). Organizator:
Oddział Wrocławski Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego.
Referaty:
Kazimiera Zawistowicz-Adamska,
Bronisława
.Jaworska.
Polskie

Towarzystwo

Ludoznawcze,

przeszłość,

teraźniejszość

Józef Burszta,
Etnografia
Polska.
Organizacja,
Biernacka,
Wyniki
prac nad syntezą etnografii
Polski;
woju;

i perspektywy

roz-

badawcze;

Maria

plany

Zofia Sokolewicz. ProblePodczas Konferencji
odbyło
się posiedzenie
dyskusyjne
nt.: Etnograficzne
badania nad życiem współczesnym
Ziem Zachodnich
potrzeby
i możliwości. Wprowadzenie
przygotował
Edward
Pietraszek.
Imprezy towarzyszące:
zwiedzanie
Wrocławia.
matyka

zróżnicowań

etnicznych

w

ujęciu

etnografii.

U l' o C z y s t ość
o t war c i a S ą d e c k i e g o P ark u E t n o g r a f i c z n eg o w N o w y m S ą c z u, p o ł ą c z o n a z k o n f e r e n c ją n a u k o w ą (Nowy
Sącz 25-28 IX). Organizatorzy:
Wojewoda nowosądecki.
Prezydent Miasta Nowego
Sącza, Dyrektor Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Referaty: Zadania i osiągnięcia
muzealnictwa
skansenowskiego
XXX-lecia
PRL
(wygłosił przedstawiciel
Ministerstwa
Kultury i Sztuki); Tadeusz Szczepanek, Historia i założenia merytoryczne Sądeckiego Parku Etnograficznego;
Maria Brylak-Załuska,
Ekspozycja
etnograficzna

Wojciech
Zygmunt

w Skansenowskim
Parku Etnograficznym
wnętrza i otoczenia zagród;
Szczygieł,
Założenia
przestrzenne
Sądeckiego
Parku
Etnograficznego;

Lewczuk,

Architektura

murowana

i jej

elementy

w

Sądeckim

Parku

KRONIKA

36!l

Teresa Maszczak, Architektura
monumentaLna
w Sądeckim
Magdalena Krah, Obrzędowo-magiczne
eLementy wystroju
Sądeckiego Parku Etnograficznego;
Hanna Pieńkowska, ProbLemy ochrony zabytków
a idea tworzenia
skansenów;
Janusz Bogdanowski, ProbLem skansenu w krajobrazie; Roman Reinfuss, Skansen
jako muzeum
kuLtury
Ludowej.
Imprezy towarzyszące: wystawa
pokonkursowa
"Współczesna
rzeźba ludowa
Karpat
Polskich",
koncert "Capella Cracoviensis",
pokaz filmu "Złoto Polskich
Karpat",
występy
zespołów regionalnych,
wycieczka po Sądecczyźnie.
Etnograficznym;
Parku

Maria

Etnograficznym;

S e s j a N a u k o waz
o k a z j i 100 - r o e z n i c y p o b y t u O s kar a K o 1b e r g a n a P o m o r z u G d a ń s k i m (Gdańsk 20 X). Organizatorzy:
Urząd Wojewódzki Wydział Kultury i Sztuki, Wojewódzki
Ośrodek Kultury, Wojewódzka
Rada Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnyeh
w Gdańsku. Referaty: Medard Tarko,
Badania
Oskara KoLberga na Pomorzu;
Bogusław Linette, Oskar KoLberg, dokumentator
pieśni Ludowej; Elżbieta Millerowa, Literatura
Ludowa w zbiorach
Oskara
KoLberga; Andrzej Bukowski, FoLkLorystyka
Pomorza Gdańskiego
(Prus Zachodnich)
za czasów Oskara KoLberga; Edward Breza, O pomorskich
diaLektyzmach
u Oskara
KoLberga; Antoni Poszowski, FoLkLor kaszubski
w twórczości
kompozytorów
gdańskich. Imprezy towarzyszące:
występy zespołów folklorystycznych.
S e m i n a r i u m p o ś w i ę c o n e m a g II i c z a r o w n i c t w u w k u l t ur z e l u d o w e j P o l s k i (Kraków, 15-16 XI). Organizatorzy:
Oddział Krakowski
Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Muzeum Etnograficzne
w Krakowie. Referaty: Jadwiga Klimaszewska,
Teoria
magii w etnoLogii;
Ryszard Tomicki, Magia
i mitoLogia w kuLturze Ludowej; Ludwik Stomma, Magia ALkmeny; Marek Godlewski, System Logiczny formuł
magicznych;
Jacek Olędzki, RefLeksje o wybranych
zdarzeniach
cudownych;
Dorota Simonides, Przesądy wspólczesnllch
"nastoLatków";
Alicja Bednarczuk,
Praktyki
magiczne
w poLskim
społeczeństwie
współczesnym;
Teresa Karwicka, RoLa drzew w Ludowych praktykach
magicznych;
Barbara Boebel-Szychowska,
Magia w Lecznictwie
Ludowym
Kaszubów;
Anna Szyfer, Praktyki
magiczne Ludności OLsztyńskiego
(stan zachowania);
Bela Gunda (Debreczyn, Węgry), Magiczne praktyki
w kuLturze pasterskiej
Węgrów;
Roman Reinfuss, Postać
znachora
w kulturze
Ludowej Łemków;
Anna Kowalska-Lewicka,
Bacowie
i czarownicy
Beskidu
Sądeckiego;
Wanda Jostowa, DziałaLność magiczna
na poLskiej
Orawie;
Anna Kisielewska, Płanetnik
z PrzysietniclI.
Sesja
popularno-naukowa
poświęcona
folklorowi
Ziemi
B e s k i d z k i e j z o k a z j i 20 - l e c i a Z e s p o ł u P i e ś n i
T a ń c a "B es k i d" (Bielsko-Biała
13 XI). Organizatorzy:
Międzyzakładowy
Dom Kultury
Włókniarzy w Bielsku-Białej,
Muzeum Regionalne
w Bielsku, Wojewódzki
Dom
Kultury w Bielsku-Białej.
Referaty: Bernadetta
Turno, Raport o stanie foLkLoru
województwa
bieLskiego;
Bernadetta
Turno, Stroje regionu
beskidzkiego;
Maria
Romowicz, Tańce regionu Ziemi Cieszyńskiej
i Bielskiej;
Krzysztof Straszkiewicz,
Barwy Beskidów przeźrocza;
Józef Mikś Muzyka Ludowa jako źródło repertuaru
dLa zespołów wokaLnych
i instrumentaLnych.
Imprezy towarzyszące:
wystawa strojów ludowych, wystawa wianków ludowych, finał wojewódzkiego przeglądu gawędziarzy ludowych, wystawa osiągnięć i dorobku Zespołu Pieśni i Tańca "Beskid",
koncert galowy Zespołu Pieśni i Tańca "Beskid".
S e m i n a r i li m:
c z e s n e j (Warszawa
w Warszawie, Zarząd
24 -

Lud,

tom

LXI

M i e j s c e k u l t li r y l li d o w e j w k u l t li r z e w s p ó ł28-29 XI). Organizatorzy:
Państwowe Muzeum Etnograficzne
Główny Towarzystwa
Wiedzy Powszechnej.
Referaty: Zof}a

370

KRONIKA

Sokolewicz, Etnografia i jej rola w badaniach kuLtury współczesnej; Jan Krzysztof
MakuIski, Teoria kultury
ludowej;
Janusz Bohdanowicz, Prace Pols!dego Atlasu
Etnograficznego;
Halina Olędzka, Tradycyjna
sztuka ludowa; Aleksander Jackowski,
Inspiracja
sztuki
p'rofesjonalnej
sztukq ludową;
Teresa Ambrożewicz, Przemiany
obrzędowości
w kulturze
współczesnej;
Franciszek Midura, Problemy popularyzacji
etnografii;
Tadeusz Więckowski, Rola "Cepelii"
w kształtowaniu
kultury
artystycznej;
Kazimierz
Pietkiewicz,
Problemy
ochrony
zabytków
etnograficznych.
Imprezy towarzyszące:
zwiedzanie Państwowego
Muzeum Etnograficznego,
pokaz
zastosowania
środków audiowizualnych
w dziale folkloru Państwowego
Muzeum
Etnograficznego;
pokaz audiowizualny
w Muzeum Lenina.
Posiedzenia
naukowe
Komisji
Etnograficznej
Oddziału
P o l s k i e jAk
a d e m i i N a u k w K I' a k o w i e: Kraków 2 VI. Referat: Marek
Tracz, Społeczności chłopskie Ameryki
Łacińskiej;
Kraków 15-16 IX. Referaty:
lon Vladutiu (Rumunia-Bukareszt),
Problematyka
badań etnograficznych
w Rumunii; Nils Arvid Bringeus (Szwecja-Lund),
Quellenkritische
Probleme der Ethnologischen

Forschung.

Z e b r a n i a n a u k o w e Z a kła d u E t n o g I' a f i i IHKM P AN w W a 1's z a w i e: Warszawa 29 L Referat: Ryszard Tomicki, Religijność ludowa w Polscestan i problematyka
badań. Warszawa
29 IV. Referat: Krystyna Kwaśnicwiczowa.
Zwyczaje
wsi

doroczne

Niegoszowice

i rodzinne

oraz

ich

współczesne

przeobrażenia

na

przykładzie

klKrakowa.

SPOTKANIA.

KURSY,

OBOZY

Spotkanie
twórczyń
ludowych,
zrzeszonych
w Stowarzys z e n i u T w Ó l' C Ó w L u d o w y c h, z o k a z j i M i ę d z y n a I' o d o w e g o R ok u K o b i e t (Kielce, czerwiec). Organizatorzy:
Zarząd Oddziału STL w Kielcach,
Zarząd Wojewódzki ZSMW. W czasie spotkania wyrażono podziękowanie władzom
wojewódzkim
za pomoc udzielaną
twórcom ludowym oraz omawiano potrzebę
kontynuowania
tradycji ludowej. Mgr Barbara Erbcr z Muzeum Swiętokrzyskiego
wygłosiła referat
nt. działalności plastycznej
kobiet. W spotkaniu
uczestniczyło
40 twórczyń ludowych;
uczestniczki
spotkania
prezentowały
swoje wyroby plastyczne. Odbyły się również występy poetów ludowych.
S p o t k a n i e - b i e s i a d a o p o l s k i c h t w Ó I' C Ó w l u d o w y c h (skansen w Bierkowicach,
czerwiec). Organizatorzy:
Opolski Oddział STL, Muzeum
Wsi Opolskiej, Opolska "Cepelia", Opolskie Towarzystwo
Kulturalno-Oświatowe,
ZW Związku Socjalistycznej
Młodzieży Wiejskiej. Spotkanie miało charakter improwizowanej biesiady weselnej ze śpiewami i jadłem. Podczas spotkania omawiano
sprawy Oddziału oraz poinformowano
uczestników oświadczeniach
Państwa dla
twórców ludowych.
Kra j o wan
a r a d a k o b i e t r e p r e z e n t u j ą c y c h w s z y s t k i e j e dn o s t k i o r g a n i z a c y j n e "C e p e l i i" (Zakopane 20 XI). Organizator:
"Cepelia". Głównym punktem narady był referat prof. dr Romana Reinfussa pL Rola
kobiet

w

utrzymaniu

tradycji

sztuki

i zwyczajów

ludowych.

V Spotkanie
twórców
literatury
Kaszubsko-pomorskiej
(Wdzydze Kiszewskie 3-4 X). Organizatorzy: Zarząd Główny Zrzeszenia KaszubskoPomorskiego w Gdańsku, Zarząd Oddziału Zrzeszenia w Kościerzynie, Urząd Miej-

371

KRONIKA

ski w Kościerzynie, Urzędy Gminne Kościerzyny
i Karsina. W spotkaniu
wzięło
udział ok. 50 osób, wśród nich literaci, krytycy
i literaturoznawcy
z ośrodków
naukowych
zainteresowanych
problematyką
współczesnej
literatury
powstającej
na Pomorzu, pisanej zarówno w języku literackim,
jak i w gwarze kaszubskiej.
Referat wprowadzający
pL Piśmiennictwo
kaszubsko-pomorskie
a ktLltura literacka
regionu wygłosił Stanisław
Pestka.
Z j a z d t wór c ó w l u d o w y c h Z i e m i G d a ń s k i e j (Puck 19 XI). Organizator: Wojew. Ośrodek Kultury w Gdańsku. Referaty: Jerzy Samp (UG), Folklor kaszubski i jego rola w rozwoju
kulturalnym
regionu;
Stefania LiszkowskaSkurowa (Wojew. Ośrodek Kultury
w Gdańsku), Osiągnięcia
w dziedzinie
sztuki
ludowej w minionym
roku. W dyskusji wzięli udział zarówno znani artyści ludowi,
jak i młodzi twórcy. Wypowiedzi koncentrowały
się wokół problemów przyszłości
sztuki ludowej, tj. dorobku i postaw najmłodszych
twórców.
N a r a d a p o l s k i c h c h o r e o g r a f ó w, i n s t r u k t o rów
c o r o c z n eg o kur s u f o l k lor y s t Yc z n e g o d l a P o lon i i (Lublin 13 XII). Organizator: Centrum Polonijne przy UMCS. W czasie narady omawiano sprawy związane z programem kursu folklorystycznego,
z organizacją letniej szkoły tańca oraz
przygotowaniem
skryptu dla uczestników
kursu.
III E t n o g r a f i c z n y kur s d l a P o lon i i (Kielce, sierpień). Organizatorzy: Wojew. Dom Kultury, Towarzystwo
Łączności z Polonią Zagraniczną
"Polonia ". Uczestnikami kursu była młodzież polonijna (ok. 50 osób) ze Stanów Zjednoczonych Am. I'n., Kanady. Francji, RFN. Program kursu obejmował m. in. naukę
tallca i pieśni ludowych oraz spotkania
z twórcami
ludowymi.

Z.JAZDY

Międzynarodowa
Etnografia

narodów

MIF;DZYNARODOWE

konferencja
poświęcona
wydawnictwu
(Warszawa 17-19 III). Organizator:
Polska AkaSłowianoznawstwa.
Referaty:
Julian
W. Bromlej,
Kirill

słowiańskich

demia Nauk Komitet
W. Czistow, Naświetlenie
ogólnych
problemów
metodologicznych
w I wmic "EtnogTClfii narodów słowiańskich";
M. G. Rabinowicz,
fikacji

osiedli

Mieczysław

wschodniosłowiańskich

Gładysz,

Teoretllczne

w I tomie
założenia

"Etnografii

i podstawowe

i historycznych
Problemy

narodów
problemy

klasy-

słowiańskich",
II

tomu

"Etno-

Karel Fojtik, Wyniki
opracowania
częśCi tomu II
a czeskiej kulturze
ludowej;
Emilia Horvathovil,
Problemy
metodologiczne
syntetycznego opracowania
kulLury
ludowej
Słowaków;
Pawoł Nowotny, Niektóre etnokulturalne
zagadnienia
etnogTClfii Łużyczan;
Maria Gładyszowa,
Podstawowe
zagadnienia w opracowaniu
kultury
ludowej
w Polsce; Antoni Podraza, Helena Madurowicz-Urbańska,
Jerzy Wyrozumski,
Procesy historyczne
warunkujące
rozwój
kultury
ludowej w Polsce; Maria Biernacka,
Zycie społeczne wsi polskiej;
Danuta
Markowska. Tradycyjna
i współczesna rodzina wiejska
w Polsce; Jadwiga
Klimaszewska, Tradycyjna
wiedza i wierzenia
ludowe w Polsce; Dorota Simonides, Polski
folklor
literacki;
Jan Stęszewski, Folklor muzyczny w Polsce; Grażyna Dąbrowska,
Taniec i jego rodzaje na wsi polskiej;
Weselin Chadżinikołow,
Stan prac przygotowawczych
do tomu III cz. 1 - Bułgarzy; Duśan Nedeljković, Stan prac przygotowawczych
do tomu III cz. 2 - Narody Jugosławii;
Vilko Novak, Najważniejsza
problematyka
w badaniach
kultury
ludowej
w Jugosławii;
Marianna
GuŚić. Porl.grafii

narodów

słowiańskich";

KRONIKA

stawowe
kultury

zagadnienia
~udowej

tury ludowej
w Macedonii.

w

~udowej
w Chorwacji;
Niko Kuret, Zagadnienia
Radmila Fabijanović-Filipović,
Z prob~ematyki
kuli Bośni; Galaba Palikruseva,
Badania nad kulturą
ludową

kultury
Słowenii;

w Serbii

Konferencja
międzynarodowa
nt.: Źródła
do historii
muz y k i l u d o we j d o l' o k u 1800 (Kazimierz Dolny, 7-12 IV). Organizator: Pracownia Dokumentacji
Folkloru Polskiego Instytutu Sztuki P AN przy współudziale
International
Folk Music Council (Międzynarodowej
Rady Muzyki Ludowej). Referaty: Wolfgang Suppan, Informacje
o muzyce ludowej
w dokumentach
średniowiecznych;
Jan Stęszewski,
O społecznym
rozwarstwieniu
w polskiej
muzyce
17 wieku; Max Peter Baumann, Etnohistoryczne
zródła jako problem hisl.orycznego
przekazu;
Ulrich MiHler, Historyczne
pieśni ludowe;
Christoph Petzsch, Wiadomości o muzyce ludowej
w kronikach
miast
14 i 15 wieku;
Doris Stockmann.
O publiczno-prawnej
praktyce używania
sygnałów w niemieckiej
wojnie chłopskiej;
Ewgenij Gippius, Instrumentalne
rytualne
melodie taneczne związane Ze świętem
niedźwiedzia
Ob-Ugren
(Mansy-WoQulen)
jako źródło
historllc.znc;
Anna Czekanowska, Znaczenie starych kalendarzy
reliQi.i lcschoc/nich
diu cyklu
s~owiańskich
pieśni ~udowych; Wiatscheslaw
Schtschurow,
Ki~ka s/.ylislycznllCh
1l'!akiwości
rosyjskich
pieśni ludowych
z 15-17 wieku; Jerzy Pikulik. Ludowość polskich ko~ęd
i pieśni kościelnych
15 wieku;
Benjamin Rajeczky, Me~odie 16 wieku w dzisiejszej
węgierskiej
tradycji;
Barbara Krzyżaniak, Związek po~skich ko~ęd z 17 i 18 wieku
z muzyką ludową; Oskar Elschek, Historyczne
źród~a słowackiej
muzyki
~udowej
16-18 wieku;
Zofia Stęszewska, Tańce 16-18
wieku i prob~em muzy.'<i ludowej;
Karol Hławiczka, Polskie śpiewniki
16 i 17 wieku
jako źródła poznania polskiej
muzyki
ludowej;
Hartmut Braun, Wskazówki
dotyczące poszukiwań
pieśni ludowych
16 i 17 wieku;
Adolf Dygacz, Zakazy i ograniczenia
w pols!<iej muzyce
ludowej
od 13 do 18 wieku jako źródło poznania polskiej muzyki ludowej;
Aron
Petneki, Zycie muzyczne w B1'asov od 16 do 18 wieku.
Międzynarodowa
konferencja
naukowa:
Stan
potrzeby
b a d a ń n a d z b i o r o w o Ś c i a m i p o lon i j n y m i (Kraków 30 VIII-5
IX).
Organizatorzy:
Towarzystwo Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia", Polonijny
Ośrodek Naukowo-Dydaktyczny
UJ. W Konferencji
wzięli udział przedstawiciele
różnych dziedzin nauki polskiej, w tym również etnografii. oraz około 150 naukowców polskiego pochodzenia
z 13 krajów świata. Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze reprezentowała
w dyskusji prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
Poza sesjami plenarnymi
obrady odbywały
się w zespołach problemowych
(emigracji.
imigracji, dokumentacji.
metodologii) i zespołach regionalnych
(Europy, Ameryki
Południowej,
Ameryki Północnej, Australii, Azji, Afryki). Celem konferencji była
wymiana
poglądów na temat stanu i potrzeb badania przemian
zachodzących
w zbiorowościach polonijnych. Referaty: Władysław Markiewicz (Wydział I PAN),
Główne
kierunki
i uwarunkowanie
przemian
zbiorowości
polonijnych;
Hieronim
Kubiak (Instytut
Socjologii UJ), Proces przllstosowania
społecznegO emigrantów
do warunków
kulturowych
krajów
osied~enia. Podstawowe
założenia
i konk~uzje
teoretyczne;
Andrzej Polch (Instytut Historii UJ), Główne prawidłowości
emigracji
z ziem po~skich. Próba typo~ogii i syntezy; Grzegorz Babiński (Instytut Socjologii
UJ), Prob~emy metodo~ogiczne interdyscypLinarnych
badań nad ruchami
emigracyjnymi
i zbiorowościami
wytworzonymi
przez te ruchy;
Andrzej Paluch (Instytut
Socjologii UJ), Ink~uzllwne i ekskluzywne
rozumienie
terminu Polonia; Alina Baran
(Katedra Statystyki
i Demografii SGPiS), Kontrowersje
wokÓł pomiaru
natężenia

3_··

KRONIKA

j .)

statystYk
emigracyjnych;
Cel ma
do dyskusji
nt.: "Problemy
teoretyczne badań nad emigracją.
Propozycja
systematyzacji";
Jerzy Zubrzycki (Australia. Narodovv'y Australijski
Uniwersytet).
Polityka
imigracyjna
i asymilacyjna
różnych
krajów
osiedlenia
Polonii; Walerian
Sobisiak (Uniwersytet
im. Adama
Mickiewicza). Rola kultury
rodzimej
w życiu codziennym
polskiej emigracji;
Grzegorz Babiński (Instytut Socjologii UJ), Wprowadzenie
do dyskusji
nt.: "Metodolo-

ruchów

emigracyjnych

Bobińska

(Instytut

gia badań

nad

a

teoretyczne

Historii

ruchami

zalożenia

UJ), Wprowadzenie

emigracyjnymi

a współczesne

tendencje

rozwojowe

meto-

Józef Byczkowski (Instytut
Sląski), Metodologia
badań
nad ruchami
emigracyjnymi;
Stanisław
Otok (Uniwersytet
Warszawski),
Teoretyczne probierny
badań nad imigracją;
Witold Stankiewicz
(Biblioteka Narodowa),
Wprowadzenie
do dyskusji
nt.: "Zabezpieczenie
i gromadzenie
źródel do historii
ruchótc
emigracyjnych
i zbiorowości
wy,worzonych
przez te ruchy. Stan i potrzeb1J"; Teodor Domaradzki
(Kanada, Centrum Dokumentacji
i Badań Polskich),

dologii

nauk

Potrzeby

spolecznych;

u.~rodków

świadczeit

dokumentacji

prowadzonego

przeze

i badań
mnie

polskich

Centrum

za granicą

Dokumentacji

na

podstawie

i Badań

do-

Polskich;

Danuta Licińska (PAN), Gcugrajiczne
rozmieszczenie
Polonii;
Włodzimierz
Drzewieniecki (USA, Stanowy Uniwersytet
w Buffalo), Polonia w Ameryce
Pólnocnej;
Marcin Kula (Polska). Polonia w Ameryce
Poludniowej;
Krystyna
Murzynowska
(PAN), Polonia w Europie; Eugene Kusielewicz (USA, Fundacja
Kościuszkowska),
Podsiawowe

tendencje

wspólczesnych

przemian

Polonii

Ameryka7tskiej

i ich

Bogodar Wini d (Polska), Polonia w Australii,
Azji, Afryce;
Andrzej
(Uniwersytet
im. Adama Mickiewicza),
Wprowadzenie
do dyskusji
nt.:
w Europie";
Adam VeŁulani (UJ), Polonia w Europie;
Jan Gruszyński

czyny;

Integracja

emigrucji

polskiej

we Francji

ze spoleczeństwem

francuskim;

przy-

Kwilecki
,'polonia

(polska),
Jan Palka

(W. 13rytani",

UniwPl'sytet
w Leeds). Kilka
uwag
nad 3D-leciem
osiedlenia
się
Marcin Kula (polska), Wprowadzenie
do dyskusji
nt.: "Polonia u; Ameryce [Jolurlnżowej";
Walter Drzcwieniecki
(USA, Stanowy Uniwersytet
w Buffalo). Wprowadzenie
do dyskusji
nt.: "Polonio
10 Ameryce
Północnej";
Maria
Starczewska
(USA, Hofstra University
Hempstead),
Przeobrażenia
gospodarcze
na
terl!nie
Long Island
i ich wplyw
na strukturę
ośrodków
polonijnych;
Monika
Gruc'lmanow:l (Polska), Interferencje
językowe
w środowisku
polonijnym
Nowego
Jor/w i okoiic!!;
Imrc Boba (USA, Uniwersytet
w Washingtonie),
Problemy
związane .z 'nstclcniem
narodowości
w statystykach
imigracyjnych
Stanów
Zjednoczonych i Konady; Benedykt Heydenkorn
(Kanada, Polish Alliance Press !JTD), Poluniu I~' Kanael.?ie. Zalożenia
polityki
wielokulturowości;
Edward Puacz (USA, Klub
Przyjaciól Polskiej Książki w Chicago), Polonia li) U S /1 wobec polityki
melting
poi; Bogndar Winid (Studium
Afrykanistyczne),
Wprowadzenie
do dyskusji
nt.:
"Polrntia w Australii,
Azji i Afryce";
Alina Mrozowska (Studium Afrykanistyczne).
Polecy no Bliskim
Wschodzie
i w Afryce l'ółnocnej;
Hieronim Kubiak (Instytut
Socjulagii UJ), Perspektywiczne
zadania poznawcze 11) badaniach
polonijnych
i lUCIPolaków

runki

ich

w Yorkshire;

j·eaiizacji.

S e m i n a r i u m E t h n o log i c u m VIII (Julin k/Łańcuta
1-13 IX). Organizatorzy: Kaledra ~lnografii Uniwt::rsytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Katedra Etnografii Uniwersytetu
Łódzkiego, Zarząd Główny CPLiA, Koła Naukowe.
Studentów
Etnografii
Uniwersytetów
Poznańskiego
i Łódzkiego, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie. W seminarium
uczestniczyło 73 pracowników
naukowych i s!uden [ów etnografii. z tego 48 osób z Polski i 25 przedstawicieli
następujących
ośrodków etnograficznych:
Tbilisi, Taszkent, Belgrad, Ljubljana,
Sofia, Bukareszt, Bratysława, Brno, Martin, Debreczyn, Misżkolc, Wiedeń i Lund. Seminarium
o cha-

;Y'.J

KRONIKA

rak terze badań terenowych miało na celu zapoznanie studentów różnych ośrodków
etnograficznych
z kulturą
ludową regionu i metodami prac badawczych. Przedmiotem badań była ludowa twórczość rzemieślnicza
i artystyczna
okolic Leżajska.
Uzyskane wyniki dyskutowano
w grupach roboczych. Ponadto organizowano
zebrania informacyjne
o stanie badań etnograficznych
w poszczególnych
krajach.
W czasie seminarium
odbyło się kilka wycieczek po okolicznym terenie.
M i ę d z y n a r o d o waS
e s j a pt. "Z w i ą z k i i n t e r e t n i c z n e w f o 1k lor z e Z a c h o d n i c h S ł o w i a n" (Opole 21-23 XI). Organizatorzy:
Zakład
Folklorystyki
Instytutu
Filologii Polskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej
im. Powstańców Śląskich w Opolu, Towarzystwo Przyjaciół Opola. Referaty: D. Simonides, Rola badań interetnicznych
we współczesnej folklorystyce;
H. Kapełuś, Formuła bajkowa w folklorze słowiańskim;
P. Nedo (Lipsk), Badania folkloru
Łużyczan;
V. Gasparikova
(Bratysława),
Interetniczne
związki
słowacko-polskie
w ludowej
prozie; J. Jech (Praga), Folklor
Zachodnich
Słowian
jako problem
interetniczny;
I. Gardosova (Budziszyn), Demon wodny w folklorze
łużyckim;
A. Skrukwa, Łużyckie materiał'll
folklorystyczne
w zbiorach Oskara Kolberga;
M. Sramkova (Brno),
Wpływ

literatury

na

czeskie

opowiadania

ludowe.

Z materiałów
Teresa

ETNOGRAFICZNE

WYSTAWY

WOJ.

CZASOWE

ODiIE

opracowała

Zakrzewska

EKSPONOWANE

W

1975 R.

BIALSKOPODLASKIE

"Strój ludowy na Mazowszu"
Ł o s i c e, Dom Kultury 5-10 III. Organizatorzy:
Państwowe Muzeum Etnograficzne
w Warszawie, Muzeum Ziemi Podlaskiej w Siedlcach, Wydział Kultury Urzędu
Woj ew. w Warszawie. Scenariusz: G. Tkaczyk, oprawa plastyczna: A. Klimiuk.
Folder.
"Prace twórców ludowych z pow. parczewskiego"
P a r c z e w, Liceum Ogólnokształcące,
luty. Organizator:
Dom Kultury w Parczewie. Scenariusz i oprawa plastyczna:
A. Choińska.

WOJ. BIAŁOSTOCKIE

"Wycinanki
kurpiowskie
z Kolneńskiego"
B i a ł y s t o k, Galeria Sztuki Ludowej "Folklor", marzec. Organizatorzy:
Towarzystwo Przyjaciół
Sztuk Pięknych w Białymstoku,
Dom Kultury w Kolnie.
"Brań ski e dywany dwuosnowowe"
B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe, 3 VI-9
VII. Współorganizator:
Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu. Scenariusz: G. Czerwińska, oprawa plastyczna: W. Bogucki.
"Garncarstwo
i plecionkarstwo
na Białostocczyźnie"
B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe, 6 VII-14
IX. Współorganizator:
Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu. Scenariusz: G. Czerwińska, oprawa plastyczna: W. Bogucki.

375

KRONIKA

"Rzeźba ludowa Ziemi Białostockiej"
B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe, 5 VIII-lO
XI, z okazji Międzynarodowego
Roku Ochrony Zabytków. Scenariusz: B. Kiestenis-Studzińska,
oprawa plastyczna:
A. Szymaniuk. Plakat.
"Twórczość ludowa i amatorska"
(ceramika, rzeźba, tkaniny, malarstwo)
C h o r o s z c z, Miejsko-Gminny
Ośrodek Kultury, maj. Organizator:
Poradnia Kulturalno-Oświatowa
w Białymstoku.
WOJ.

BIELSKIE

"Dorobek

Działu Etnograficznego
Muzeum w Bielsku-Białej
na wystawie XXX-lecia PRL"
B i e l s k o - B i a ł a, Państwowe
Muzeum, 10 II-18
V. Z okazji rocznicy wyzwolenia miasta Bielsko-Biała.
Scenariusz:
B. Turno.
"Jan Wałach - artysta malarz i kultura ludowa jego środowiska"
B i e l s k o - B i a ł a, Państwowe Muzeum, 24 V-24 IX. Z okazji "Dni Bielska-Białej". Scenariusz: S1. Oczko, B. Turno.
"Ludowe zdobnictwo metalu Beskidu Zachodniego"
B i e l s k o - B i a ł a, Państwowe
Muzeum, 25 IX 1975 r.-15 I 1976 r. Współorganizator: Muzeum Górnośląskic
w Bytomiu. Scenariusz:
M. Lipa-Kuczyńska,
B. Turno. Folder, katalog.
"Sztuka ludowa Ziemi Suskiej"
S u c h a B e s k i d z k a, Ośrodek Kultury, lipiec, wystawa pokonkursowa .
.,Twórczość ludowa wojew. bielskiego, katowickiego
i nowosądeckiego"
S z c z y r k, Regionalny Ośrodek Kultury 3-10 VIII, z okazji XII Tygodnia Kultury Beskidzkiej.
Organizator:
Społeczny
Komitet
XII TKB. Scenariusz:
Z. Kaczmarczyk,
oprawa plastyczna:
K. Leśniak. Folder, plakat .
..Wystawa twórczości nieprofesjonalnej
powiatu wadowiekiego"
W a d o w i c e, Sala "kameralna",
18-16 V, wystawa pokonkursowa.
Organizatorzy: Dom Kultury, Wydział Oświaty Urzędu Pow. Scenariusz: Z. Biały, oprawa
plastyczna: M. Kopacz, konsultacja
naukowa: J. Klimaszewska.
Plakat.
"Zdobnictwo bibułkowe twórców ludowych"
Z y w i e c, Muzeum Regionalne, czerwiec, wystawa pokonkursowa.
"Haft żywiecki"
Z y w i e c, Muzeum Regionalne, grudzień wystawa pokonkursowa.
Współorganizatorzy: "Cepelia", ZM Ligi Kobiet w Zywcu.
WOJ. BYDGOSKIE

"Sztuka ludowa Kaszub"
C h o j n i c e, Muzeum Regionalne, czerwiec. Współorganizator:
Muzeum Etnograficzne w Toruniu.
"Sztuka ludowa Pałuk"
M o g i l n o, marzec, "Zima na Pałukach".
Organizator:
Muzeum Etnograficzne
w Toruniu.
WOJ. CHELMSKIE

Kra

"Twórczość ludowa"
s n y s t a w, Sala posiedzeń

(wycinanki, rzeźby,
PMRN, marzec.

wyroby

ze słomy)

376

KRONIKA

WOJ. CIECHANOWSKIE

"Rzeźba ludowa Ziemi Sierpeckiej"
R a c i ą ź, Miejsko-Gminny
Ośrodek Kultury, maj, z okazji turnieju gmin Grudusk-Raciąź.
Organizator:
Muzeum i Park Etnograficzny
w Sierpcu. Scenariusz i oprawa plastyczna: B. Kohutnicki.
WOJ. CZĘSTOCHOWSKIE

"Rzeźby twórców ludowych"
C z ę s t a c h a w a, Dom Kultury "Stradom", 18 V-3 VI.
"Drewno i tkanina na Śląsku"
C z ę s t a c h a w a, Muzeum, 12 VII-24
VIII. Współorganizator:
Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Scenariusz: B. Bazielich. Plakat.
"Wystawa pamiątek "Cepelii" (lalki regionalne i in.)
C z ę s t a c h a wa, Pawilony wystawiennicze
"Cepelii", 1-3 IV. Organizator: Spółdzielnia Pracy Przemysłu Ludowego i Artystycznego
im, St. Wyspiańskiego
w Krakowie. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Chojnacka.
"Konfrontacje
włókna" (koronki, tkaniny, kilimy, dziewiarstwo ludowe
i stroje regionalne)
C z ę s t a c h a w a, Pawilony wystawiennicze
"Cepelii", 6-10 X, wystawa-giełda.
"Ceramika ludowa"
C z ę s to c h a w a, Pawilony wystawiennicze
"Cepelii", październik.
"Sztuka ludowa Ziemi Wieluńskiej" (wystawa fotograficzna)
G a n a, (woj. częstochowskie) Szkoła Podstawowa,
27 XI 1975 r.-31
I 1976 r.,
z okazji Międzynarodowego
Roku Ochrony Zabytków. Organizator:
Muzeum
Ziemi Wieluńskiej
w Wieluniu. Scenariusz:
B. Wiluś, oprawa plastyczna:
B. Mrugała.
WOJ. ELBLĄSKIE

"Malowany fajans włocławski"
F r a m b ark, Muzeum M. Kopernika, 4 VI 1975 r.-1 IV 1976 r. Współorganizator: Muzeum Kujawskie
we Włocławku. Scenariusz
i oprawa
plastyczna:
R. Hankowska. Plakat.
WOJ. GDAŃSKIE

"Sztuka ludowa regionów kaszubskiego,
kociewskiego i Powiśla Warmińskiego"
G d a ń s k, Muzeum m. Gdańska, 2-18 VIII, w ramach "Dni Gdańska". Współorganizator: Wojew. Ośrodek Kultury w Gdańsku. Scenariusz: Liszkowska- Wierzejewska, oprawa plastyczna:
H. Gregor, konsultacja
naukowa: W. Błaszkowski.
"Haft kaszubsko-kociewski
i warmi11ski"
G d a ń s k, Woj ew. Ośrodek Kultury, 3-18 I, wystawa pokonkursowa. Scenariusz:
St. Liszkowska-Skurowa,
oprawa plastyczna: H. Gregor.
"Wystawa sztuki ludowej"
G d y n i a, Targi Rybne, lipiec-sierpień.
Organizatorzy:
"Cepelia", Redakcja "Głusu Wybrzeźa".
"Rzeźba ludowa twórców pow. kościerskiego"
Koś c i e r z y n a, Dom Kultury, 28 II-20
IV. Scenariusz: J. Kostrzewa, oprawa
plastyczna: M. Kulas, konsultacja
naukowa: M. Buczkawska. Folder.
"Haft wdzydzki twórczyni ludowej Władysławy Wiśniewskiej
z Wdzydz Kiszewskich"

KRONIKA

:377

Koś c i e r z y n a, Dom Kultury, 18 IX-13
X, z okazji inauguracji
Roku Kulturalno-Oświatowego
1975/1976. Scenariusz:
J. Kostrzewa,
oprawa plastyczna:
M. Kulas, konsultacja
naukowa: M. Buczkowska. Plakat.
"Swiątki kaszubskie Adama Zwolakiewicza"
Koś c i e r z y n a, Klub Stowarzyszenia
"PAX", 20-27 V, Gdańsk, Klub Stowarzyszenia "PAX" 10 X-16
XII. Konsultacja
naukowa: E. Went.
"Haft kaszubski"
Koś c i e r z y n a, Klub Stowarzyszenia
"PAX", 26-30 VI. Konsultacja
naukowa:
E. Went.
"Malowane na drewnie"
Koś c i e r z y n a, Klub Stowarzyszenia
"PAX", 16-25 X. Konsultacja
naukowa:
E. Went.
"Dzieje rybołówstwa
Ziemi Puckiej"
P u c k, Stacja Wiedzy o Regionie, 10 X 1975 L-31
I 1976 r. Współorganizator:
Muzeum Archeologiczne w Gdańsku. Scenariusz: T. Lasowa, oprawa plastyczna:
A. Taborski, konsultacja naukowa: J. Szwed.
"Hafty i rzeźby twórców ludowych"
S o p o t, Klub Międzynarodowej
Książki i Prasy, listopad, "Panorama
XXX-lecia
PRL". Współorganizator:
Miejski Dom Kultury w Wejherowie.
"Prace twórców ludowych Kociewia"
S t a r g a r d G d a ń s k i, Dom Kultury, styczeń.
"Kaszubskie rękodzieło ludowe"
W d z y d z e, Dworek z Barkoczyna, 17--27 VII. Organizator: Woj ew. Ośrodek Kultury w Gdańsku. Scenariusz:
Liszkowska- Wierzejewska,
oprawa plastyczna:
H. Gregor.
"Sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego"
We j h e r o w o. Miejski Dom Kultury, 26 VI-16
VII. Współorganizator:
Woj ew.
Dom Kultury w GdaÓsku. Scenariusz: Liszkowska-Skurowa,
H. BłaszkowskaGregor, oprawa plastyczna: H. Błaszkowska, konsultacja
naukowa: W. Błaszkowski.
WOJ. JELENIOGORSKlE

"Budownictwo
drewniane na Dolnym Sląsku"
B o g a t y n i a, Miejski Międzyzakładowy
Dom Kultury,
l-3D IX.
K CI m i e n n a Gór <1, Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego,
15 XI-3l
XII, z okazii
Międzynarodowego
Roku Ochrony Zabytków. Organizator:
Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Scenariusz:
K. Jagieła,
E. JęczaJik. oprawa plastyczna:
M. Sobolewska .
..Prace ludowego rzeźbiarza, Jana Nowińskiego"
W o j c i e s z ci w. Miejski Dom Kultury, listopad.
"Wystawa twórczości ludowej"
Z g o r z c l e c, Dom Kultury, luty, z okazji turnieju
gmin.
WOJ. KATOWJCKIE

..Tradycje kultury ludowej w Polsce" (różne dziedziny kultury ludowej)
B y t o m, Kościółek zabytkowy, 27 VI-5
X. Organizator:
Muzeum Górnośląskie
w Bytomiu. Scenariusz:
M. Lipa-Kuczyńska,
oprawa plastyczna:
H. Pakuła.
Plakat. fotogramy St. Deptuszewskiego.

3.8

KRONIKA

"Ludowe zdobnictwo w metalu Beskidu Zachodniego"
B y t o m, Muzeum Górnośląskie, 19 VII-31 VIII. Scenariusz: M. Lipa-Kuczyńska,
oprawa plastyczna: L. Kot. Folder.
"Amatorska
twórczość plastyczna
województwa
katowickiego"
C h r z a n ó w, Ośrodek Kultury i sportu, 26 IX-5 X, z okazji Inauguracji Roku
Kulturalno-Oświatowego
1975/76. Współorganizator: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Scenariusz:
1. Bukowska-Floreńska,
E. Jaworski, oprawa plastyczna:
K. Adamczyk.
"Szopki krakowskie"
R a c i bór z, Muzeum, 19 III-7
IV. Folder wyd. przez Muzeum Historyczne Krakowa.
"Tradycje piernikarskie
Opolszczyzny"
R a c i bór z, Muzeum, 19 1II-7 IV. Scenariusz: H. Jakubowska. oprawa plastyczna:
J. Beski. Folder.
"Współczesna rzeźba ludowa Beskidu Zachodniego"
R a c i bór z, Muzeum, 24 IV-18
VI. Współorganizator:
Państwowe
Muzeum
w Bielsku-Białej.
Scenariusz: B. Turno, Z. Lipiarz.
"Szopki krakowskie"
R a c i bór z, Muzeum, 19 1II-7 IV. Folder wyd. przez Muzeum Historyczne Krakowa.
"Tradycje piernikarskie
Opolszczyzny"
R a c i bór z, Muzeum, 19 III-7 IV. Scenariusz: H. Jakubowska, oprawa plastyczna:
J. Beski. Folder.
"Współczesna rzeźba ludowa Beskidu Zachodniego"
R a c i bór z, Muzeum, 24 IV-18
VI. Współorganizator:
Państwowe
Muzeum
w Bielsku-Białej. Scenariusz:
B. Turno, Z. Lipiarz.
"Rzeźba w węglu oraz malarstwo ludowe i amatorskie
Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego"
R a c i bór z, Muzeum, 23 VI-26 VIII, Zabrze, Muzeum, 15 IX-26 X. Scenariusz:
K. Kaczko.
"Zdobnictwo
bibułkowe regionu beskidzkiego"
R a c i bór z, Muzeum, 5 IX-15
X.
"Ceramika Wilhelma Słowika i Kazimierza Tabacharniuka"
R a c i bór z, Muzeum 22 X-31 XII. Scenariusz: Z. Lipiarz. Folder.
"Rzeźby górników w węglu, graficie i łupku"
R y b n i k, Muzeum, listopad.
"Węgiel w kręgu światła"
Z a b r z e, Muzeum, 4 XII 1973 r.-31 IV 1974 r., z okazji Dnia Górnika. Scenariusz: K. Kaczko, B. Król, A. Kisielewska, oprawa plastyczna: A. i Z. Barankowie. Plakat.
"Rzeźby w węglu i lampy górnicze"
Z a b r z e ZDK Kop. Pstrowski, 3-7 XII 1974 r. Scenariusz: K. Kaczko, W. Kazimierowicz.
,,Sztuka ludowa i rzemiosło"
Z a w i e r c i e, Lazy, Siewierz, Poręba, lipiec, wystawa-kiermasz,
"Dni Ziemi Zawierciańskiej" .
WOJ. KIELECKIE

"Rzeźby ludowe inspirowane twórczością St. Żeromskiego"
K i e l c e, Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego, listopad, wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy:
Gminny Ośrodek Kultury w Masłowie, Kieleckie
Stowarzyszenie
Twórców Ludowych.

KRONIKA

379

"Wystawa etnograficzna"
K i e l c e, Teatr im. St. Żeromskiego, 6-13 VIII, z okazji II Harcerskiego Festiwalu Kultury Młodzieży Szkolnej. Organizator: Harcerski Klub Etnograficzny
przy II Liceum Ogólnokształcącym
w Opolu. Scenariusz i oprawa plastyczna
L. Cipior. Plakat, folder.
"III wystawa współczesnej ludowej sztuki sakralnej"
K i e l c e, Wojew. Oddział Stowarzyszenia
"PAX", 16 IX-lO XI, wystawa pokonkursowa. Współorganizator:
ZZG Zespół Handlu Veritas w Warszawie. Scenariusz: St. Rosiński, oprawa plastyczna: W. Wesołowski, konsultacja
naukowa: St. Rosiński, B. Erber, A. Michałowski, L Lorentowicz, J. Lis. Plakat.
"Prace twórców ludowych powiatu miechowskiego"
M i e c h ó w, Dom Kultury, 3-31 V, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: St. Konieczna. oprawa plastyczna: I. Czarnecka, konsultacja
naukowa: R. Reinfuss.
Plakat.
"Ludowe kowalstwo artystyczne"
O s t r o w i e c S w i ę t o k r z y s k i, Muzeum Regionalne, 27 XI 1975 r.-31 I 1976 L,
wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy:
Muzeum Okręgowe w Radomiu,
Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Woj ew. w Kielcach, Ministerstwo Kultury
i Sztuki. Oprawa plastyczna: W. Kotasiak, T. Maj. Katalog, plakat.
WOJ. KOSZALIŃSKIE

"Przegląd

wyrobów Sp-ni im. St. Wyspiańskiego w Krakowie"
(stroje i hafty ludowe oraz lalki regionalne)
Koł o b r z e g, Ośrodek Centralnej Rady Związków Zawodowych "Bałtyk", 7-25 III,
z okazji XXX rocznicy Zaślubin Polski z Bałtykiem. Organizator: Spółdzielnia
im. St. Wyspiańskiego
w Krakowie.
"Kopernik W rzeżbie ludowej"
K o s z a l i n, Muzeum Archeologiczno-Historyczne,
6 IV-6
VI. Współorganizator:
Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Oprawa plastyczna: A. Mosiewicz. Katalog
(wyd. przez Muzeum Etnograficzne w Toruniu).
"Ikony"
K o s z a l i n, Muzeum Archeologiczno-Historyczne,
20 XI 1975-15 I 1976 r. Współorganizator: Muzeum Zamkowe w Łańcucie. Scenariusz i oprawa plastyczna:
J. Szczęk i pracownicy
naukowi Muzeum w Łańcucie. Plakat, folder.
"Jarmark folklorystyczny"
K o s z a l i n, "Domki pod strzechą", 6-7 IX, z okazji Centralnych Dożynek. Organizatorzy: Wojew. Dom Kultury w Koszalinie, Urząd Wojew. w Koszalinie.
Scenariusz: T. Skurowa, K. Wołos, oprawa plastyczna: R. Kozłowska. Plakat.
"Rzemiosło ludowe i twórczość pamiątkarska
wojew. koszalińskiego"
K o s z a l i n, Woj ew. Dom Kultury, 22 VII-26 IX, wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy: Urząd Woj ew. w Koszalinie, Państwowe Ognisko Kultury Plastycznej, "Art Region" Sopot. Oprawa plastyczna: K. Kozłowska, konsultacja
naukowa: H. Ostrowska-Wójcik.
Katalog, plakat.
WOJ. KRAKOWSKIE

Kra

"Strój ludowy i jego adaptacje we współczesnej odzieży"
k ó w, Biuro Wystaw Artystycznych, 30 VIII-2!
IX, "III Targi Sztuki Ludowej w Krakowie". Organizatorzy:
"Cepelia", Biuro Targów Sztuki Ludowej.
Scenariusz: K. Wodzowa, oprawa plastyczna: R. Tołżycka, konsultacja naukowa: R. Reinfuss. Plakat.

KRONIKA

"Przegląd

wyrobów

artystycznych

i ludowych Sp-ni im. St. Wyspiańskiego
w Krakowie"
Kra k ó w, Dom Turysty, 2-3 X, Szkoła nr 22, 13--14 XI, z okazji XXX-lecia
działalności Sp-ni im. S1. Wyspiańskiego
w Krakowie.
Organizator:
Sp-nia
im. St. Wyspiańskiego
w Krakowie.
Scenariusz
i opracowanie
plastyczne:
M. Jenner.
"Rzeźby twórców ludowych'"
Kra k ó w, Galeria "Desy", wrzesień, "III Targi Sztuki Ludowej w Krakowie".
"Malowanki i hafty z Zalipia"
Kra k ó w, Galeria Sztuki Nowoczesnej, lipiec, wystawa poprzedzająca
TlI Targi
Sztuki Ludowej w Krakowie.
"Pokaz ludowego koronkarstwa
i haftu"
Współczesnej Sztuki Ludowej, 7-9 VII. Organizator: "Cepelia".
"Twórczość ludowa Grobli i okolicy"
Kra k ów - G r o b l a, Dom Kultury, 19-28 I. Organizator:
Muzeum w Bochni.
Scenariusz:
J. Barbaszewska,
oprawa
plastyczna:
uczniowie Liceum Sztuk
Plastycznych w Nowym Wiśniczu.
Kra

k ó w, Galeria

Kra

k ó w, Klasztor

"Szopka krakowska"
Franciszkanów,
grudzień 1975 r.-styczeń

1976 r.

"Sztuka Podhala"
Kra k ó w, Krakowskie
Zakłady Sodowe, maj. Organizator:
Podhalański
Kultury w Nowym Targu. Scenariusz: T. Jabłońska, oprawa plastyczna:
T. Jabłońska.
Plakat.
Kra

Kra

Ośrodek
St. Gat,

"Ikony anonimowych twórców z XV w."
k ó w, Muzeum Archeologiczne,
otwarcie: 19 XI. Współorganizator:
Muzeum
Budownictwa Ludowego w Sanoku. Scenariusz: K. Bielenin, oprawa pla~;tyczna:
M. Michajłow, J. Miller, konsultacja
naukowa: R. Grządziela. Plakat, folder.
"Szopki krakowskie 1975 r."
k ó w, Muzeum Historyczne, 6 XI 1975 r.-15 I 1976 r., wystawa pokonkursowa (XXXIII konkurs szopek krakowskich). Scenariusz: T. Szczepanck, T. Wroński, oprawa plastyczna: A. Zalińska. Plakat.

"Nikifor"
k Ó w, Muzeum Narodowe, 25 IX-l6
XI, z okazji odbywającego się w Krakowie festiwalu sztuki "Cracow Art Festival", organizowanego przez miesięcznik
The Connoisseur z Londynu i Du Magazine z Zurichu. Scenariusz: B. Małkiewicz, A. Zeń czak, oprawa plastyczna: M. KokoszY!'lska. Informator
powielany w języku angielskim i niemieckim opracowany
przez T. Chruścickieeo.
,.Rzeźba. malarstwo i tkactwo ludowe Dolnego Sląska"
Kra k ó w, Pałac w Krzysztoforach,
wrzesień. III Targi Sztuki Ludowej \V Kr8kowie. Organizator: Związek Zawodowy Górników (III Zespół Przemy,-:łu).
.,Ludowe inspiracje
we współczesnym
rzemiośle
cechowym"
Kra k ó w, Pałac Sztuki, wrzesień, III Targi Sztuki Ludowej w Krakowie. Organizatorzy: Centralny Zw. Rzemiosła i Izba Rzemieślnicza w Krakowie.
"V konfrontacje
ludowych natchnień" (ekspozycja plenerowa kwiat.ów bihułkowych
i rzeźby Wiktora Cwicrzyka)
M y ś I e n i c e - Z a r a b i e, 6 VII. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Koczwara.
"Kowalstwo artystyczne
Władysława
Pieprzyka
z Gdowa"
M y ś l e n i c e - Z a r a b i e, 10 VIII, wystawa plenerowa. Organizator:
Klub Plastyków Amatorów i Twórców Ludowych Miejskie&o Domu Kultury, ScenaKra

381

KRONIKA

riusz i oprawa plastyczna: J. Koczwara, konsultacja
naukowa: E. Fryś-Pietraszkowa.
"Piękno w metal zakute" (wystawa prac 27 kowali)
M y ś l e n i c e, Miejski Dom Kultury, 2 1X-1 X, wystawa pokońkursowa.
Scenariusz i oprawa plastyczna:
J. Koczwara,
Z. Skałka, konsultacja
naukowa:
E. Fryś-Pietraszkowa.
Katalog, plakat.
"Kwiaty Tokarni" (ozdoby bibułkowe)
T o kar n i a, Gminny Ośrodek Kultury. 5-20 V, Myślenice, Miejski Dom Kultury, 24 V-4 VII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: J. Skałka, oprawa plastyczna: St. Winter. Konsultacja naukowa: E. Fryś-Pietraszkowa.
WOJ. LEGNICKIE

L e g n i c a, Muzeum
Plakat.
L e g n i c a,

giczne
folder.

"Kolorowe Powiśle"
Miedzi, 2 1-6 II. Współorganizator:

Muzeum

"Z kraju kwitnącej
wiśni"
Muzeum Miedzi, 12 IV-1
VI. Współorganizator:
Etnograficzne
w Łodzi. Konsultacja
naukowa:

w Tarnowie.

Muzeum ArcheoloT. Byczko. Plakat,

"Ludowe hafty i koronki na Dolnym Śląsku"
L e g n i c a, Muzeum Miedzi, 5 V1-3 VII, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Scenariusz: M. Rostworowska,
oprawa plastyczna:
E. Radomska-Zurad.
Folder,
plakat.
"Akwarele, rzeżby i hafty wiejskich plastyków-amatorów"
R a d wan i c e, Biblioteka Gminna, maj.
WOJ. LUBELSKIE

"Plecionkarstwo
ludowe Lubelszczyzny"
L u b a r t 6 w, Muzeum. 21 1-15 XII, w ramach akcji "Kultura ludowa dobrem
narodu". Scenariusz i oprawa plastyczna: C. Wrębiak.
"Ikony, świątki i Nikifor"
P u ł a w y, Muzeum Regionalne PTTK, 25 V-15 X. Współorganizator:
Muzeum
Narodowe w Krakowie. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Kłosińska.
WOJ. LOMZYŃSKIE

"Brańskie dywany dwuosnowowe"
C i e c h a n o w i e c, Muzeum Rolnictwa, 16 II-30
III. Scenariusz: G. Czerwińska,
oprawa plastyczna: W. Bogucki. Plakat.
"Współczesne dywany dwuosnowowe wzorowane na dywanach brańskich"
C i e c h a n o w i e c, Muzeum Rolnictwa, 22 VI-27
VII, wystawa pokonkursowa.
Scenariusz: G. Czerwińska, oprawa plastyczna: W. Bogucki.
"Wycinanka kurpiowska
byłego pow. kolneńskiego"
K o l n o, Dom Kultury, 15 II1-15 IV. Współorganizator:
Muzeum w Nowogrodzie,
Muzeum Okręgowe w Łomży. Scenariusz: J. Chętnikowa, oprawa plastyczna:
B. Naleśniak.
"Wycinanka kurpiowska
Puszczy Zielonej"
K o l n o, Dom Kultury, 28 IX-lO
XII, z okazji 550 rocznicy powstania Kolna.
Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Łomży, Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz: J. Chętnikowa, oprawa plastyczna: B. Naleśniak.

382

KRONIKA

"Wycinanka
kurpiowska
rodziny Konopków"
Ł o m ż a, Muzeum Okręgowe, 1 1-4 III. Współorganizator:
Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz:
J. Chętnikowa,
oprawa plastyczna:
B. Naleśniak.
"Pokaz tkanin i rzeźb kurpiowskich"
N o w o gr ó d, skansen, czerwiec-październik,
współorganizatorzy:
Muzeum Okręgowe w Łomży i Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz: J. Chętnikowa, oprawa
plastyczna: B. Naleśniak.
"Twórcy kurpiowscy w Polsce Ludowej"
N o w o g ród,
skansen, 14 IX, z okazji dożynek wojewódzkich. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe
w Łomży, Muzeum w Nowogrodzie.
Scenariusz:
J. Chętnikowa.
"Sztuka kurpiowska
dzisiaj"
N o w o g ród, skansen 14 IX-l XII, z okazji dożynek wojewódzkich. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Łomży, Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz
i oprawa plastyczna:
B. Naleśniak.
WOJ. LODZKJE

"Sztuka ludowa Podhala"
Ł ód ź, Muzeum Archeologiczne
i Etnograficzne,
18 II-31 III. Współorganizator:
Muzeum Tatrzańskie
w Zakopanem.
Scenariusz:
mgr. Sredniawa,
E. Rodzik,
oprawa plastyczna: E. Rodzik, konsultacja
naukowa: E. Zrost. Folder.
.,Stroje ludowe republik
radzieckich"
Ł ó d Ź, Zakładowy Dom Kultury im. Marchlewskiego.
listopad. Konsultant:
Dom
Kultury
Radzieckiej
w Warszawie.
WOJ. NOWOSĄDECKIE

"Prace Nikifora Krynickiego"
n i c a, Sala Obrad Urzędu Miejskiego, styczeń, "Zimowe Dni Krynicy".
"Wystawa sztuki ludowej" (Kunegunda
Jeżowska - wyroby z gliny,
Józef Sikorski - rzeż ba)
M u s z y n a, Muzeum Regionalne PTTK, 30 1-2 III. Scenariusz: W. Czerniec.
,.Rzeźba ludowa Józefa Citaka z Krynicy"
M u s z y n a, Muzeum Regionalne PTTK, 6 VIII-7 IX. Scenariusz:
W. Czerniec.
"Rzeźba z obszaru Karpat Polskich"
N o w Y T a r g, Miejska
Galeria
Sztuki,
maj-lipiec.
Organizator:
Podhalański
Ośrodek Kultury w Nowym Targu. Scenariusz
i oprawa plastyczna:
T. Jabłońska. Plakat.
"Twórczość ludowa kobiet podhalańskich"
N o w Y T a I' g, Miejska Galeria Sztuki, czerwiec. Organizator:
Podhalański
Ośrodek Kultury. Scenariusz: T. Jabłońska, oprawa plastyczna: St. Gat, T. Jabłońska. Plakat.
"Współczesna
rzeźba ludowa Karpat
Polskich"
N o w y S ą c z, Muzeum Okręgowe, 26 IX 1975 1'.-29 II 1976 r., \I,;ystawa pokonkursowa. Scenariusz: A. Kroch, oprawa plastyczna: J. Pogwizd. Katalog, plakat.
"Współczesna rzcźba Karpat Polskich"
R a b k a, Muzeum, sierpień. Scenariusz:
T. Jabłońska,
oprawa plastyczna:
T. Jabłońska, P. Piotrowski. Plakat.
"Malarstwo na szkle - Janina Sierosławska"
R a b k a, Muzeum, grudzień. Scenariusz:
J. Sieroslawska,
P. Piotrowska,
H. ZeKry

KRONIKA

gadło, oprawa plastyczna:
P. Piotrowska,
H. Zegadło. Konsultacja
naukowa:
M. Lechowska-Bujak,
T. Jabłońska.
"Przegląd wyrobów Sp-ni im. St. Wyspiańskiego
(strój i hafty ludowe
oraz lalki regionalne)
Z a k o p a n e, hotel Ośrodka Sportu, 15-22 VII, wystawa urządzona na prośbę
Polskiego Komitetu Olimpijskiego
dla Polonii, połączona z kiermaszem.
Organizator: Sp-nia im. Sto Wyspiańskiego
w Krakowie.
"Prace twórców ludowych z terenu Zakopanego"
Z a k o p a n e, Turnia, grudzień.
,.Rzeźba na terenie Orawy"
Z u b r z y c a Gór n a, orawski Park Etnograficzny
21 VI.
WO.J.OLSZTyJ\1SKIE

.,Kultura ludowa Olsztyńskiego
wczoraj i dziś"
g o w o, Muzeum, 16 X 1975 r.-3D III 1976 r. Scenariusz i oprawa plastyczna:
M. Wesołowska. Plakat.
"Współczesna sztuka ludowa Ziemi Olsztyńskiej"
O l s z t y n, Biuro Wystaw Artystycznych, 1-20 VII, wystawa pokonkursowa.
Organizatorzy: Woj ew. Dom Kultury
w Olsztynie, Urząd Wojew. w Olsztynie,
Stow. Twórców Ludowych Oddział w Olsztynie, "Cepelia" w Warszawie, "Art
Region" w Sopocie. Scenariusz i oprawa plastyczna:
J. Jankowska.
Konsultacja naukowa: E. Kaczmarek. Katalog.
"Kolekcja
Jana
Lubomirskiego,
badacza
folkloru
olsztyńskiego"
O l s z t y n, Muzeum Mazurskie, 20 XI-31 XII, z okazji 70-lecia urodzin Jana Lubomirskiego. Scenariusz
i oprawa plastyczna:
M. Wesołowska. Folder.
Mrą

WOJ.

OPOLSKIE

"Wayang teatr jawajski"
(ze zbiorów Andrzeja
Wawrzyniaka)
K l u c z b o r k, Muzeum im. J. Dzierżona. 15 XI-31
XII. Współorganizator:
Muzeum Archipelagu Nusantary
w Warszawie. Katalog, plakat.
"Kiermasz wyrobów twórców ludowych"
N ie m o d l i n. Dom Kultury, czerwiec.
"Meble ludowe z XVIII i XIX w."
O p o l e, Muzeum Sląska Opolskiego, styczeń.
"Sprzęt i narzędzia w tradycyjnym
gospodarstwie
wiejskim"
O p o l e, Muzeum Wsi Opolskiej, 3 V-3D IX. Scenariusz:
E. Gil, oprawa plastyczna: E. Gil, W. JeŻewska.
"Współczesna twórczość ludowa Opolszczyzny"
O p o l e, Muzeum Wsi Opolskiej, 3 V-3D IX. Scenariusz:
E. Kurek, oprawa plastyczna: R. Kowal.
"Wayang - teatr jawajski (ze zbiorów Andrzeja Wawrzyniaka)
O p o l e, Muzeum Sląska Opolskiego, 12 IX-ID XI, z okazji Ogólnopolskiego Festiwalu Teatrów Lalkowych w Opolu. Współorganizator:
Muzeum Archipelagu
Nusantary w Warszawie. Katalog, plakat.
WO.J. OSTROŁĘCKIE

.,Wystawa palm wielkanocnych,
wyrobów kowalskich
i plecionek"
Szkoła Zbiorcza, 23-24 III, wystawa pokonkursowa.
Współorganizator: Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz: J. Chętnikowa, oprawa plastyczna:
B. Naleśniak.

Ł y s e, Gminna

384

KRONIKA

"Tkanina ludowa na Mazowszu"
O s t r o łęk a,
Zakładowy
Dom Kultury
Zakładów
Celulozowo-Papierniczych,
30 V-14 VI, z okazji Woj ew. Festiwalu Folklorystycznego
w Ostrołęce. Organizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. Scenariusz: T. Baraniuk, oprawa plastyczna: M. Kosałka-Pukownik.
"Hafty i wycinanki z terenu Puszczy Białej"
S o m i a n k a, Gminny Ośrodek Kultury, kwiecień-maj,
z okazji "Dni Oświaty,
Książki i Prasy". Scenariusz: St. Bombola, oprawa plastyczna: M. PachuIska.
"Historia ludu kurpiowskiego"
(prace z gliny i drewna)
S o m i a n k a, Gminny Ośrodek Kultury, 1-31 VII. Scenariusz: St. Bombola, oprawa plastyczna:
M. PachuIska.
WOJ. PILSKIE

"Wielkopolska sztuka ludowa"
T r z c i a n k a, Muzeum im. W. Stachowiaka, 15 VII-15 X. Współorganizator:
Muzeum Etnograficzne
Oddział Muzeum Narodowego
w Poznaniu. Scenariusz:
S. Błaszczyk, oprawa plastyczna:
S. Błaszczyk, Z. Toroński. Katalog, folder.
"Współczesna rzeźba ludowa regionu nadnoteckiego"
T r z c i a n k a, Muzeum im. St. Stachowiaka,
28 X 1975 r.-15 I 1976 r. Współorganizator:
Muzeum Okręgowe w Pile. Scenariusz: S. Macudziński, oprawa
plastyczna: S. Macudziński, M. Kosowicz, konsultacja naukowa: R. GumQwski.
"Prace twórców ludowych regionu pałuckiego"
W ą g r o w i e c, Dom Kultury, lipiec, z okazji "Lata na Pałukach".
Scenariusz:
J. Matysiak, oprawa plastyczna: J. Matysiak, T. Kubisz. Plakat.
"Wystawa twórczości ludowej i amatorskiej"
Z ł o t ó w, Dom Kultury, marzec, wystawa pokonkursowa.
WOJ.

PIOTRKOWSKIE

"Żywe dziedziny twórczości ludowej w Piotrkowskiem"
P i o t r k ó w T r y b u n a I s k i, Centrum
Doskonalenia
Nauczycieli,
29-30
XI,
z okazji Woj ew. Zjazdu ZSL. Organizator:
Muzeum Okręgowe w Piotrkowie.
Scenariusz i oprawa plastyczna: Z. Tatkowska.
"Rzeźba ludowa Kazimierza Ajsa"
P i o t r k ó w T r y b u n a I s k i, Muzeum Okręgowe, 1-16 III, wystawa pośmiertna.
Scenariusz:
M. Kępińska, opracowanie plastyczne: R. Warzocha. Plakat.
"Tkanina ludowa w "Cepelii"
P i o t r k ó w T r y b u n a l s k i, Muzeum Okręgowe, 18 VII-25
IX. Organizatorzy:
Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, "Cepelia" w Łodzi. Scenariusz i oprawa plastyczna: Cz. Rutkowski.
"Wyroby "Cepelii" województwa piotrkowskiego"
P i o t r k ó w T r y b u n a l s k i, Muzeum Okręgowe, 27 IX-23 X, z okazji I Cepeliady Woj ew. Piotrkowskiego.
Współorganizatorzy:
"Cepelia"
w Łodzi oraz
Spółdzielnie
"Cepelii" wojew. piotrkowskiego
w Wolborzu, Opocznie, Tomaszowie i Przedborzu. Scenariusz: Cz. Rutkowski, oprawa plastyczna: plastycy
Spółdzielni Opoczynianka, Wrzeciono, Sztuka Mazowiecka.
"Wystawa wycinanki ludowej wojew. piotrkowskiego"
P i o t r k ó w T r y b u n a l s k i, Muzeum Okręgowe. 27 XI-Z1
XII. Scenariusz:
M. Jastrzębska,
Z. Tatkowska, oprawa plastyczna: T. Książczyk. Plakat.
"Tkaniny ludowe Ziemi Radomszczańskiej"
R a d o m s k o, Muzeum Regionalne, 26 V-30 X, wystawa pokonkursowa.
Scena·
riusz: J. Kucharska-Pawłowska,
oprawa plastyczna:
p. Pawłowski.

KRONIKA

385

"Kwiaty z Koziegłów"
R a d o m s k o, Muzeum Regionalne, 16 X-20 XI, współorganizator: "Cepelia" w Zawadzie. Scenariusz: J. Kucharska-Pawłowska,
oprawa plastyczna: P. Pawłowski,
Z. Helfener.
"Rzeźba ludowa w łódzkiej "Cepelii"
R a d o m s k o, Muzeum Regionalne, 24 XI-15
XII. Współorganizator:
"Cepelia"
w Łodzi. Scenariusz:
Cz. Rutkowski,
oprawa plastyczna:
Cz. Rutkowski,
P. Pawłowski.
"Współczesna twórczość ludowa wojew. katowickiego"
T o m a s z ó w M a z o w i e c k i, listopad 1974 r.-styczeń
1975 r. Współorganizator: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Scenariusz: E. Jaworski, I. BukowskaFloreńska. 3 katalogi.
"Wycinanka ludowa woj ew. piotrkowskiego"
T o m a s z ó w M a z o w i e c k i, Muzeum, 24 XII 1975 r.-20
I 1976 r. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Piotrkowie Tryb., Muzeum Regionalne w Radomsku. Scenariusz: M. Jastrzębska,
oprawa plastyczna: T. Ksiąźek. Plakat.
WOJ.

PŁOCKIE

"Łęczycka sztuka ludowa"
L ę c z y c a, Muzeum, 5 VI-31 XII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: H. Rzeźny, oprawa plastyczna: St. Staniewski.
"Górnik w rzeźbie ludowej"
Ł ę c z y c a, Łęczyckie Zakłady Górnicze, 28 XI-23
XII. wystawa pokonkursowa.
Scenariusz: W. Pawlak.
"Garncarstwo
ludowe wojew. warszawskiego"
P l o c k, Muzeum Mazowieckie, 3 III-23
IV, wystawa pokonkursowa. Scenariusz:
W: Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: E. Papierski. Folder, plakat.
"Wycinanka ludowa woj ew. warszawskiego"
P l o c k, Muzeum Mazowieckie, 21 VI-15 VII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz:
W. Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: M. Kosałka-Pukownik.
Folder, plakat.
"Tkanina ludowa wojew. warszawskiego"
P l o c k, Salon wystawowy na Politechnice, 1 1-24 II. Organizator: Muzeum Mazowieckie w Plocku. Scenariusz: W. Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: M. Kosalka-Pukownik.
"Zdobnictwo ludowe wnętrz mieszkalnych na Mazowszu"
P l o c k, Salon wystawowy Politechniki, 3 X-20 XI. Organizator:
Muzeum Mazowieckie w Płocku. Scenariusz: W. Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: W. Dowlaszewicz, T. Kwiatkowska.
"Kujawski
haft i koronki"
P l o c k, czerwiec, "Ogólnopolski Festiwal Folklorystyczny".
Organizator:
Spółdzielnia Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Sztuka Kujawska"
we Włocławku.
"Kobieta w rzeźbie ludowej Mazowsza"
S i e r p c, Muzeum i Park Etnograficzny, maj-grudzień.
Scenariusz
oprawa plastyczna: B. Kohutnicki.
"Postacie historyczne w oczach rzeźbiarzy Ziemi Sierpeckiej"
S i e r p c, Technikum Ekonomiczne, Liceum Ekonomiczne, Szkoła Podstawowa nr 3,
Gójsk, Szkola Zbiorcza, Szczutów, Szkoła Gminna. Organizator: Muzeum i Park
Etnograficzny w Sierpcu. Scenariusz i oprawa plastyczna: B. Kohutnicki.
25 -

Lud, tom LXI

386

KRONIKA

"Nabytki obozu etnograficznego "Wyszogród 75"
W y s z o g ród, Zbiorcza Szkoła Gminna, 13 VII. Organizator: Muzeum Mazowieckie
w Płocku. Scenariusz i oprawa plastyczna: uczestnicy obozu etnograficznego.
WOJ. POZNAI'ISKIE

"Prace twórców ludowych powiatu wągrowieckiego"
M i e ś c i s k o, Gminny Ośrodek Kulturalno-Oświatowy,
24 V-16 VI. Organizator:
Dom Kultury w Wągrowcuo Scenariusz i oprawa plastyczna: T. Kubisz. Plakat.
"Sylwetki wielkopolskich
twórców ludowych i ich dzieła"
(Wystawa fotografii Brunona Cynalewskiego)
P o z n a ń, Wojew. Ośrodek Informacji Turystycznej,
marzec.
WOJ.

RADOMSKIE

"Prace twórców ludowych regionu opoczyńskiego"
P r z y s u c h a, Dom Kultury, 30 V-15 VI, z okazji obchodów "Dni Kolbergowskich". Scenariusz i oprawa plastyczna: W. Sosnowski.
"Kobieta regionu radomskiego
w rzeźbie ludowej"
R a d o m, Klub Międzynarodowej
Książki i Prasy, 5 VII-4
VIII, Kozienice, Dom
Kultury, grudzień, wystawa z okazji Międzynarodowego
Roku Kobiet. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Radomiu. Scenariusz: St. Rosiński, oprawa
plastyczna: L. Pinkowski. Folder, plakat.
WOJ.

RZESZOWSKIE

"Prace twórców ludowych" (obrazy, rzeźby)
L a ń c u t, Dom Kultury, listopad-grudzień.
"Sztuka wyspy Bali" (ze zbiorów Andrzeja Wawrzyniaka)
R z e s z ó w, Muzeum Okręgowe, 5 XI 1975 r.-lO I 1976 r. Współorganizator:
Muzeum Archipelagu Nusantary
w Warszawie. Scenariusz i oprawa plastyczna:
K. Sus-Aksamit,
konsultacja
naukowa: A. Wawrzyniak. Katalog, plakat.
WOJ. SIEDLECKIE

"Wybrane zagadnienia sztuki ludowej z terenu woj ew. siedleckiego"
S o koł ó w P o d l a s k i, Centrum Kultury i Sztuki woj ew. siedleckiego, 2-9 X,
z okazji inauguracji Roku Kulturalno-Oświatowego.
Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne
w Warszawie. Scenariusz: B. Kaznowska, G. Tkaczyk, oprawa plastyczna: M. Zalewski, konsultacja naukowa: Fr. Midura.
WOJ.

SIERADZKIE

"Prace twórców ludowych regionu łaskiego"
L a s k, Dom Kultury, maj, wystawa pokonkursowa.
"Sztuka ludowa Ziemi Wieluńskiej"
(wystawa fotograficzna)
M i e r z y c e, Szkoła Podstawowa, 27 XI 1975 r.-31
I 1976 ro, z okazji Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków. Organizator:
Muzeum Ziemi Wieluńskiej w Wieluniu.Scenariusz:
B. Wiluś, oprawa plastyczna: Bo Mrugała.
"Sieradzka wycinanka ludowa"
S i e r a d z, Liceum Ekonomiczne, 13-30 I, Brzezień, Szkoła Podstawowa, 14--31 III.
Złoczew, Miejska Biblioteka
Publiczna,
10 IV-15
V. Organizator:
Muzeum

KRONIKA

387

w Sieradzu. Scenariusz: E. Delida, oprawa plastyczna: Z. Fiszer, konsultacja
naukowa: Z. Neymanowa.
"Rzeźby Szczepana Muchy"
S i e r a d z, Muzeum, 25 V-3 VII, z okazji "Dni Oświaty Ksiąźki i Prasy". Scenariusz: E. Delida, oprawa plastyczna: Z. Fiszer, konsultacja naukowa: Z. Neymanowa.
"Strój ludowy i tkanina ubraniowa regionu rawskiego"
S i e r a d z, Muzeum, 16 XI-14
XII. Współorganizator:
Muzeum Ziemi Rawskiej.
"Sieradzka sztuka ludowa"
S i e r a d z, Ośrodek Sportu, Turystyki i Wypoczynku, 15 IX. Scenariusz: Z. Neymanowa, oprawa plastyczna:
Z. Fiszer.
"Sztuka ludowa regionu sieradzkiego"
S i e r a d z, Zasadnicza Szkoła Budowlana, 21-25 V, z okazji konkursu
"Złotej
kielni", Wojsławice, Technikum
Rolnicze, 22-24 III. Współorganizator:
Muzeum w Sieradzu. Scenariusz: E. Delida, oprawa plastyczna: Z. Fiszer, konsultacja naukowa: Z. Neymanowa.
WOJ. SKIERNIEWICKIE

"Strój ludowy i tkanina ubraniowa regionu rawskiego"
R a waM
a z o w i e c k a, Muzeum Ziemi Rawskiej, 3 V-3 VIII, z okazji "Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków", Żyrardów, 15 X-5 XI. Organizator:
Muzeum Ziemi Rawskiej.
Scenariusz:
M. Jastrzębska,
oprawa
plastyczna:
Z. Pągowski.
"Rzeźby Szczepana Muchy"
R a waM
a z o w i e c k a, Muzeum Ziemi Rawskiej 8 VIII-7
X. Współorganizator:
Muzeum w Sieradzu. Scenariusz:
E. Delida, oprawa plastyczna:
Z. Fiszer,
konsultacja naukowa: Z. Neymanowa.
WOJ. SLUPSKIE

"Sztuka ludowa Ziemi Gdańskiej"
L ę b o r k, Dom Kultury, 22-28 V. Organizator: Woj ew. Ośrodek Kultury w Gdańsku. Scenariusz:
Liszkowska-Skurowa,
oprawa plastyczna:
H. Gregor, konsultacja naukowa: W. Błaszkowski.
"Rzeźba ludowa Piotra Saksona z Pobłocia"
P o b ł o c i e, Wiejski Dom Kultury,
czerwiec, wystawa
pokonkursowa
laureata
I nagrody wojewódzkiej,
Koszalin, 1975 r.
"Złotogłowie i wielobarwny
haft kaszubski"
S ł u p s k, Muzeum Pomorza Środkowego, styczeń-luty.
Scenariusz: H. OstrowskaWójcik, oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska.
"Współczesna sztuka ludowa województwa koszalińskiego"
S ł u p s k, Muzeum Pomorza Środkowego, marzec-kwiecień.
Scenariusz: H. Ostrowska-Wójcik,
oprawa plastyczna:
B. Perzyna-Przymusińska.
Plakat.
"Białostocka
tkanina
dwuosnowowa"
S ł u p s k, Muzeum Pomorza Środkowego, maj-czerwiec.
Współorganizator:
Muzeum Okręgowe w Białymstoku. Scenariusz: B. Kiestenis-Studzińska,
oprawa
plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska.
Plakat.
"Podlaskie dywany dwuosnowowe"
S ł u p s k, Muzeum Pomorza Środkowego, 27 V-3D VI. Współorganizator:
Muzeum
Okręgowe w Białymstoku.
Scenariusz: B. Kiestenis-Studzińska,
oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska.

388
"Ogólnopolska

KRONIKA

wystawa

grafiki,

malarstwa
i rzeźby amatorskiej
rzemieślników
cechowych"
S ł u p s k, Muzeum Pomorza Srodkowego, wrzesień-październik.
Współorganizatorzy: Centralny Związek Rzemiosła w Warszawie, Izba Rzemieślnicza w Koszalinie z siedzibą w Słupsku. Scenariusz: H. Soja, oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska.
Katalog, plakat.
"Tradycje i współczesność wsi koszalińskiej"
War c i n, Technikum
Leśne, czerwiec-sierpień.
Współorganizator:
Muzeum Po·
morza Srodkowego w Słupsku. Scenariusz: H. Ostrowska-Wójcik,
J. Piotrowska,
H. Soja, oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska.
WOJ. SUWALSKIE

"IV Wojewódzki przegląd pisanki ludowej"
Dom Kultury, Suwałki, Woj ew. Dom Kultury, 23 III-7
IV. Oprawa plastyczna: W. Nowicka.
"Przegląd twórczości ludowej"
Ełk,
Dom Kultury,
18-24 V, w ramach obchodów 550-lecia powstania Ełku.
Oprawa plastyczna: W. Nowicka. Album.
"Giżycka - Mrągowo - Węgorzewo 75"
W ę g o r z e w o, Urząd Miejski, 25 X-23 XI. Organizatorzy: Dom Kultury w Węgorzewie, Mrągowie, Giżycku, Węgorzewskie
Towarzystwo
Społeczno Kulturalne. Scenariusz i oprawa plastyczna: B. Grąziewicz. Album pt. "Nasi twórcy", katalog.

Ełk,

WOJ. sZCZ'ECINSKIE

"Prace twórców ludowych i amatorów pow. stargardzkiego"
S t a r g a r d Szczeciński, Miejska Biblioteka
Publiczna,
luty-marzec,
wystawa
połączona z jarmarkiem.
"Chrońmy zabytki - świadectwa naszej kultury"
(31 fotogramów
etnograficzno-archeologicznych)
S z c z e c i n, Woj ew. Biblioteka Publiczna, 7-8 VI. Organizatorzy:
Muzeum Narodowe w Szczecinie, Woj ew. konserwator
zabytków w Szczecinie. Scenariusz
i oprawa plastyczna: Wł. Garczyński.
"Wojewódzka
wystawa
plastycznej
twórczości ludowej i amatorskiej"
S z c z e c i n, Woj ew. Dom Kultury, 4-28 XII. Organizator: Klub Plastyków Amatorów i Twórców Ludowych przy Wojew. Domu Kultury.
Dorobek szczecińskich środowisk twórczych i twórców ludowych na wystawie
pt. "Twórcy Szczecina na VII Zjazd PZPR"
S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich,
7-12 XII. Organizator:
Związek Polskich Artystów Plastyków
w Szczecinie.
WOJ. TARNOBRZESKIE

"Wystawa twórczości plastyków-amatorów
(rzeźba, malarstwo, hafciarstwo)"
S t a lowa
W o l a, Zakładowy Dom Kultury, marzec. Organizator: Klub Plastyka
Amatora przy Poradni Kulturalno-Oświatowej.
"Wystawa rzeźby Andrzeja Tkacza"
T a r n o b r z e g, Klub Międzynarodowej
Książki i Prasy. Scenariusz
oprawa plastyczna M. Delimata. Plakat.

KRONIKA

WOJ. TARNOWSKIE

"Twórczość artystek
ludowych pow. bocheńskiego"
B o c h n i a, Muzeum, 8-28 III, z okazji "Międz)"narodowego Roku Kobiet. Scenariusz: J. Barbaszewska, konsultant: W. Kasprzyk.
"Twórczość ludowa pow. bocheńskiego"
B o c h n i a, Muzeum, 20-24 V, wystawa pokonkursowa.
Scenariusz:
J. Barbaszewska.
"Wystawa prac twórców ludowych regionu" (hafciarstwo, malarstwo, rzeźba)
N o w y W i ś n i c z, ekspozycja na wolnym powietrzu, 11 V, Bochnia, świetlica,
25 V, Połom Duży, maj-czerwiec.
Organizator:
Gminny Ośrodek Kultury
m. Wiśnicz. Oprawa plastyczna: E. Molski. Folder, plakat.
"Sztuka ludowa regionu tarnowskiego"
T a r n ó w, Dom Kultury "Tamel", lipiec. Współorganizator:
Muzeum w Tarnowie.
Scenariusz: Anna i Adam Bartoszowie, oprawa plastyczna:
B. Idler.
"Ludowe obrzędy wielkanocne"
T a r n ó w, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Tarnowskiej, 25 III-15
IV. Współorganizator: Muzeum w Tarnowie. Scenariusz:
A. Bartosz, oprawa plastyczna:
M. Kołodziej.
"Kowalstwo artystyczne Ziemi Tarnowskiej"
T a r n ó w, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Tarnowskiej, kwiecień-maj.
Współorganizator: Muzeum w Tarnowie. Scenariusz
i oprawa plastyczna:
A. Bartosz.
Folder.
"Zabawka ludowa"
T a r n ó w, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Tarnowskiej,
1-15 VI, z okazji Międzynarodowego Dnia Dziecka. Współorganizator:
Muzeum w Tarnowie. Scenariusz i oprawa plastyczna:
A. Bartosz.
WOJ. TORUŃSKIE

"Kaszubska sztuka ludowa"
B r o d n i c a, Muzeum Regionalne, 17 XII 1974 r.-20 V 1975 r. Współorganizator:
Muzeum Etnograficzne
w Toruniu. Scenariusz: H. Mikułowska, oprawa plastyczna: A. Piotrowicz.
"Tkanina i strój białoruski"
B r o d n i c a, Muzeum Regionalne, 1 II-3D IV. Współorganizator:
Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Scenariusz: H. Mikułowska.
"Rybołówstwo
na Pojezierzu
Brodnickim"
B r o d n i c a, Muzeum Regionalne, 13 VII 1975 r.-30 IX 1976 r. Scenariusz: B. Dudarewicz, E. Kotlińska, konsultacja
naukowa: E. Czerwiński. Katalog.
"Hafty kaszubskie"
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne,
19 I. "Spotkanie z folklorem 1". Oprawa plastyczna: H. Mikułowska.
"Współczesna polska tkanina ludowa"
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne,
21 1-20 II. Współorganizator:
"Cepelia". Scenariusz: Zespół naukowy Muzeum, oprawa plastyczna: H. Mikułowska, O. Piotrowicz. Plakat.
"Wielcy Polacy, ich życie i dzieła w rzeźbie ludowej"
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne,
7 II-5
X, Grudziądz, Muzeum, 12 X-31
XII,
Brodnica, Muzeum Regionalne, 12 X 1975 r.-29 II 1976 r., wystawa pokonkursowa. Współorganizator:
Ministerstwo Kultury i Sztuki. Scenariusz: H. Mikułowska, opracowanie plastyczne: J. Pietrzyk. Katalog, plakat.

390

KRONIKA

"Malarstwo
na szkle"
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne,
22 III, "Spotkanie
z folklorem 3". Scenariusz
i oprawa plastyczna:
Zespół naukowy Muzeum.
"Kultura ludowa narodów ZSRR"
T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 18 IV-25 IV, z okazji "Dni Kultury radzieckiej".
Scenariusz i oprawa plastyczna A. Błachowski.
"Wycinanki rawskie"
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne,
26 IV. ..sDotkanie z folklorem 4". Scenariusz
i opracowanie plastyczne:
J. Przyborak.
"Wycinanki i kwiaty sannickie"
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne,
29 IV. "Spotkanie z folklorem 6". Oprawa plastyczna: H. Mikułowska.
"Skarby rumuńskiej
sztuki ludowej"
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne, 9-31 X. Współorganizator:
Państwowe Muzeum
Etnograficzne
w Warszawie. Scenariusz:
A. Błachowski, oprawa plastyczna:
J. Kuligowski. Katalog, plakat.
"Meble ludowe północnej Polski"
T o ruń, Muzeum Etnograficzne,
15 XI 1975 r.-15 III 1976 L, z okazji XXX-lecia
PRL. Scenariusz i oprawa plastyczna:
A. Błachowski, konsultacja
naukowa:
H. Ostrowska
(Słupsk), A. Mosiewicz (Koszalin), E. Oleszczuk (Olsztynek),
H. Sampławska
(Kwidzyń), K. Szałaśna (Gdańsk), L Święch (Toruń), J. Drozdowska (Grudziądz), M. Buczkowska
(Wdzydze), H. Ostaszewska
(Szczytno).
Katalog, plakat.
"Rzeźby kaszubskiego twórcy Władysława Licy"
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne,
listopad.
"Malarstwo
nieprofesjonalne
górnośląskiego
okręgu przemysłowego
Zycie regionu"
T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 7 XII 1975 r.-S I 1976 r. Z okazji Święta Górnika. Współorganizator:
Muzeum w Zabrzu. Scenariusz: M. Kaczko, opr'awa
plastyczna: A. Błachowski, H. Mikułowska, J. Strzelecka. Katalog, plakat.
"Plener rzeźbiarzy ludowych Kujaw"
T o ruń, Park Etnograficzny, maj.
"Pokaz prac artystów ludowych wojew. bydgoskiego (rzeźby, hafty, ceramika)"
T o ruń,
Park Etnograficzny,
25 X, pokaz połączony z kiermaszem.
"Rzeźba ludowa A. Kraśkiewicza"
T o ruń,
Dom Kultury, czerwiec.
WOJ. W ALBRZYSKIE

"Sztuka ludowa Ziemi Kłodzkiej"
K ł o d z k o, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, 22 II-27
IV. Współorganizator:
Muzeum
Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Scenariusz: K. Toczyńska-Rudysz,
oprawa plastyczna: W. Brejter, konsultacja
naukowa: E. Jęczalik. Katalog.
"Ludowe hafty i koronki na Dolnym Śląsku"
Wał b r z y c h, Muzeum, 5 II-25
IV, wystawa pokonkursowa.
Współorganizator:
Muzeum Etnograficzne
Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Scenariusz: M. Roztworowska, oprawa plastyczna: E. Radomska-Zurad.
Folder.

KRONIKA

391

WOJ. WARSZAWSKIE

"Polski strój ludowy"
War s z a w a, Akademia Rolnicza, 7-12 V, z okazji XXX-lecia PRL. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Zespół Pieśni i Tańca
"Prornit" przy Akademii Rolniczej. Scenariusz: M. Pol, L. Kosiński, konsultacja naukowa: B. Kaznowska. Tekst powielony pt. "Polski strój ludowy".
"Twórczość ludowa Opolszczyzny"
War s z a wa, "Dom Chłopa", luty, "Panorama XXX-lecia PRL". Organizator: Muzeum Sląska Opolskiego.
"Sztuka ludowa woj ew. rzeszowskiego"
War s z a w a, "Dom Chłopa", 6--15 IV. "Panorama
XXX-lecia PRL". Organizator: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie. Scenariusz: A. Karczmarzewski,
K. Ruszel, A. Targańska, oprawa plastyczna: R. Łyżka, B. Orlik, M. Siteń, T. Tarnawski. Folder.
"Dzieła sztuki ludowej i amatorskiej
wojew. szczecińskiego"
War s z a w a, "Dom Chłopa", czerwiec.
"Współczesna sztuka ludowa Ziemi Lubuskiej,,,
W a r s z a w a, "Dom Chłopa" 5-13 VII. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizator: Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. Scenariusz: B. Kołodziejska,
oprawa plastyczna: B. i W. Michorzewscy.
"Sztuka twórców ludowych całego kraju"
War s z a w a, "Dom Chłopa", październik.
"Radzieckie rzemiosło artystyczne"
War s z a w a, Dom Kultury Radzieckiej, sierpień.
"Wyroby rzemieślnicze Mazowsza, Kurpiów i Podlasia"
W a r s z a w a, Dom Rzemiosła, styczeń, wystawa-kiermasz.
"Panorama
XXX-lecia PRL".
"Sztuka ludowa Mazowsza" (w ramach wystawy "Zbiory muzealne Mazowsza")
War s z a wa, Muzeum Narodowe, 20 1-9 II. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. Scenariusz: Pracownicy naukowi Działu Etnografii Muzeum Mazowieckiego w Płocku, oprawa plastyczna: T. Za-'
ręba. Plakat dla ekspozycji "Zbiory muzealne Mazowsza".
"Rzeźby Bolesława Suski"
War s z a w a, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, styczeń.
"Strój ludowy na Mazowszu"
War s z a wa, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 24--31 I. "Panorama XXX-lecia
PRL". Współorganizator:
Wydział Kultury Urzędu Woj ew. Scenariusz i oprawa plastyczna: G. Tkaczyk. Folder.
"llOO-lecie zasiedlenia Islandii"
W a r s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 14 11-15 III, z okazji llOO-lecia
zasiedlenia Islandii. Współorganizatorzy:
Ministerstwo Kultury i Sztuki, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Islandzkiej,
Muzeum w Reykjawiku.
"Sztuka ludowa w XXX-leciu PRL"
War s z a w a, Pańs.twowe Muzeum Etnograficzne, 17 111-30 VII, z okazji XXX-lecia PRL. Współorganizatorzy:
Departament
Plastyki
Ministerstwa
Kultury
i Sztuki, "Cepelia". Scenariusz: A. Jackowski, H. Olędzka, oprawa plastyczna:
K. Burnatowicz. Plakat, katalog.

392

KRONIKA

"Miłość i małżeństwo" (pokaz eksponatów polskich na wystawę
"Folklor europejski 1975" w Belgii)
War s z a wa, Państwowe
Muzeum Etnograficzne,
20 III-lO IV. Współorganizatorzy: Ministerstwo
Kultury i Sztuki oraz 16 muzeów krajowych. Scenariusz
i konsultacja
naukowa:
Z. Neymanowa. Folder.
"Maski w polskiej kulturze ludowej"
War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne,
20 III-lO IV, wystawa zorganizowana
w związku z międzynarodową
ekspozycją:
.,Europa-Folklor
75"
w Belgii, lipiec. Współorganizatorzy:
Ministerstwo
Kultury
i Sztuki oraz
16 muzeów krajowych.
Scenariusz i konsultacja
naukowa: T. Ambrożewicz.
Folder.
"Trony i insygnia wodzowskie dawnej Afryki"
War s z a w a, Państwowe
Muzeum Etnograficzne,
17 V-15 VI. Współorganizatorzy: Koło naukowe
Afrykanistów
SZSP, Komitet Organizacyjny
Wypraw
Akademickich:
Afryka, Azja, Ameryka Łacińska. Scenariusz: J. Koziorowska,
konsultacja naukowa: J. K. Makuiski. Plakat literniczy, informacja powielana.
"Strój ludowy narodów świata" (wystawa filatelistyczna)
War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, maj-listopad,
w ramach opieki
PME nad klubem "Folklor-Etnografia".
Współorganizator:
Klub Filatelistów
"Folklor-Etnografia"
przy PZF i PME. Scenariusz: F. Waligórski i Dział r.aukowo-oświatowy
PME.
"Sahara 74" (plon II Akademickiej
wyprawy Afrykańskiej)
War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne,
18 VI-30 VII. Współorganizatorzy: Koło Naukowe Afrykanistów
SZSP, Komitet Organizacyjny
wypraw
Akademickich:
Azja, Afryka, Ameryka Łacińska. Scenariusz: J. Koziorowska.
"Strój ludowy Słowian"
(z kolekcji Państwowego
Muzeum Etnografii
Narodów ZSRR w Leningradzie)
War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 20 VI-30 XI, w ramach współpracy między PME w Warszawie i Państwowym
Muzeum Etnografii Narodów
ZSRR w Leningradzie.
Współorganizatorzy:
Ministerstwo
Kultury
i Sztuki,
Ministerstwo Kultury ZSRR, Państwowe Muzeum Etnografii Narodów ZSRR
w Leningradzie.
Scenariusz B. Kaznowska i pracownicy Muzeum w Leningradzie: Nina Michajłowna-Chazowa
i Lidia Andrejewna
Myszasta, Plakat
graficzny pt. "Strój ludowy Słowian".
"Najnowsze nabytki Działu Sztuki PME"
W a l' s z a w a, Państwowe
Muzeum Etnograficzne,
20 VIII-15
IX, scenariusz:
H. Olędzka.
"Skarby rumuńskiej
sztuki ludowej"
War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 21 VIII-30 IX, w ramach współpracy z Muzeum Sztuki Ludowej w Bukareszcie. Współorganizatorzy:
Ministerstwo Kultury i Sztuki, Rada d.s. Kultury i Wychowania Socjalistycznego
S.R. Rumunii, Muzeum Sztuki Ludowej w Bukareszcie. Scenariusz: Muzeum
Sztuki Ludowej w Bukareszcie, oprawa plastyczna: J. Szaniawski.
"Ludowe instrumenty
muzyczne z terenu Mazowsza"
War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 6-21 X, wystawa pokonkursowa.
Scenariusz: T. Lewińska. Katalog.
"Rytualne i obrzędowe maski archipelagu
Nusantary"
W a l' s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 20 X-lO XII. Współorganizator:
Muzeum Archipelagu Nusantary. Scenariusz: Z. Filarski, konsultacja naukowa:
A. Wawrzyniak. Katalog, plakat.

KRONIKA

"Zycie

regionu"

-

malarstwo
nieprofesjonalne
GórnośląskieĘ"l
Okręgu Przemysłowego"
W a r s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 6-30 XI, wystawa pokonkursowa. Współorganizator:
Muzeum w Zabrzu. Scenariusz: K. Kaczko, konsultacja
naukowa H. Olędzka. Katalog, plakat.
"Folklor Belgii i Holandii" "wystawa
filatelistyczna
(zbiory Z. Boruckiego
z Ch odzieży)
War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne,
XI 1975 r.-III
1976 r., wystawa urządzona w związku z patronatem
PME nad Klubem Filatelistycznym
"Folklor-Etnografia".
Współorganizator:
Klub Filatelistyczny
"Folklor-Etnografia", konsultacja
naukowa: J. K. Makuiski.
.,Twórczość Władysława
Rybkowskiego
(ur. w 1894 L) i Stanisława
Karulaka
(1890-1973) w zbiorach PME"
W a r s z a wa, Państwowe
Muzeum Etnograficzne,
12 XII 1975 r.-31
I 1976 r.
Scenariusz i oprawa plastyczna:
H. Olędzka, A. Kurzątkowska,
konsultacja
naukowa: SL Szymański.
"Malarstwo
naiwne Republiki Federalnej
Niemiec"
War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne,
20 XII 1975 r.-31
I 1976 L,
z okazji nawiązania współpracy z RFN. Współorganizatorzy:
Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Instytut
d.s. Kontaktów
z Zagranicą w Stuttgarcie.
Scenariusz:
H. Olędzka, konsultacja
naukowa:
prof. Thomas
Grochowiak,
dr Irmgard Feldhaus, prof. dr Lothar Pretzell. Katalog oraz plakat graficzny.
"Rzeźba ludowa wojew. warszawskiego"
War s z a w a, Pawilon "Cepelii", styczeń, wystawa-kiermasz,
"Panorama XXX-lecia PRL".
"Sztuka ludowa i rękodzieło artystyczne Polski, Bułgarii, Czechosłowacji, Rumunii,
Niemieckiej Republiki Demokratycznej,
Węgier i Związku Radzieckiego"
War s z a w a, Sale wystawowe Pałacu Kultury i Nauki, 17 VI-3 VII. Organizator: Ministerstwo Kultury i Sztuki. Wystawa "Cepelii": scenariusz: Wł. JeźJarecki, B. Golcz, oprawa plastyczna:
J. Nowak. Katalog, plakat.
"Tkaniny podwójne i sejpaki"
War s z a w a, Stara Kordegarda - Łazienki, 1-16 II. Organizatorzy:
"Cepelia",
Towarzystwo
Przyjaciół
Sztuk Pięknych
w Warszawie,
oprawa plastyczna:
J. Zielińska. Katalog.
"Wojska polskie w rzeźbie ludowej"
War s z a w a, Stara Kordegarda - Łazienki, maj, wystawa pokonkursowa, z okazji XXX-lecia PRL. Organizatorzy:
Ministerstwo Kultury i Sztuki, 29 Oddz.
Polit. Wojska Polskiego, Zarząd Główny Stowarzyszenia
Twórców Ludowych
w Lublinie, "Cepelia" w Warszawie, Towarzystwo
Sztuk Pięknych w Warszawie. Katalog, plakat.
"Prace artystów
ludowych laureatów
dorocznej nagrody
im. Oskara Kolberga"
War s z a w a. Stara Kordegarda - Łazienki, lipiec.
"Raciborskie druki ludowe na płótnie"
War s z a w a, Stołeczny Dom Kultury, 10-27 II. Scenariusz: Z. Lipiarz, oprawa
plastyczna: M. Zawisła. Folder.
"Sztuka ludowa Sądecczyzny"
War s z a wa, Szkoła Główna Planowania
i Statystyki,
czerwiec, wystawa-kiermasz. Organizatorzy: Koło ZSL przy Szkole Głównej Planowania i Statystyki,
Komisja Kultury Rady Uczelnianej SZSP.

394

KRONIKA

"Węgierskie hafty ludowe i tkaniny artystyczne"
W a r s z a w a, Węgierski Instytut
Kultury, grudzień, wystawa-kiermasz.
"Naj piękniejsze dzieła sztuki ludowej na odbudowę Zamku Królewskiego"
W a r s z a wa, Zamek Królewski, 3'-25 VI, wystawa-aukcja.
Organizatorzy:
Redakcja "Gromady-Rolnika
Polskiego", "Cepelia", Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Oprawa plastyczna: R. Tołżecka, konsultacja naukowa: Komisja Etnograficzna i Artystyczna
"Cepelii". Plakat.
"Instrumenty
ludowe Wielkopolski"
War s z a w a, Związek Polskich Artystów Plastyków, "Panorama XXX-lecia PRL".
Współorganizator:
Urząd Wojew. w Poznaniu. Scenariusz: W. Dopierała, oprawa plastyczna: J. Matysiak, konsultacja naukowa: J. Sobieska. Folder.
WOJ. WLOCLAWSKIE

"Wystawa prac dziecięcych Ogniska Plastyki Ludowej"
W ł o c ł a wek, Klub Międzynarodowej Książki i Prasy, 30 V-lO VI, w związku
z podsumowaniem
3-letniej działalności Ogniska Plastyki Ludowej. Organizatorzy: Spółdzielnia "Sztuka Kujawska" Włocławek, Włocławska Spółdzielnia
Mieszkaniowa. Scenariusz:
Z. Pietrzykowska,
oprawa plastyczna:
J. Rudek.
Plakat.
"Haft i koronka cepeliowska"
W ł o c ł a wek, Klub Międzynarodowej
Książki i Prasy, 18-31 X. Organizatorzy:
Spółdzielnia "Sztuka Kujawska" Włocławek, "Cepelia" Włocławek. Scenariusz:
Z. Pietrzykowska,
oprawa plastyczna: J. Rudek. Plakat.
"II Biennale fajansu włocławskiego"
W ł o c ł a wek,
Muzeum Kujawskie, 1 X-31 XII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz i oprawa plastyczna: R. Hankowska. Katalog, plakat.
WOJ. WROCLA WSKIE

,,Pisanki i palmy wielkanocne"
W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego, 16-22 III, wystawa połączona z kiermaszem. Scenariusz: M. Gołubkow, oprawa plastyczna:
E. Radomska-Żurad.
"Budownictwo drewniane na Dolnym Sląsku"
W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego, 11 V-31 VII,
z okazji Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków. Scenariusz: E. Jęczalik,
K. Jagieła, oprawa plastyczna: M. Sobolewska.
"Malarstwo naiwne Republiki Federalnej Niemiec"
W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego, 30 X-30 XI.
Współorganizatorzy:
Instytut d.s. Kontaktów z Zagranicą w Stuttgarcie, Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Scenariusz: E. Jęczalik, M. Rostworowska.
Katalog wydany przez Instytut d.s. Kontaktów z Zagranicą w Stuttgarcie.
"Sztuka ludowa ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu"
W r o c ł a w, Muzeum Narodowe, 5 IX-31 XII, z okazji 50-go Walnego Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Scenariusz i oprawa plastyczna:
E. J ęczalik.
WOJ. ZAMOJSKIE

"Hrubieszowska plastyka obrzędowa"
H r u b i e s z ó w, Muzeum Regionalne, 7 V-7 VII, wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy:
Dom Kultury w Hrubieszowie, Towarzystwo Regionalne Hru-

395

KRONIKA

bieszowskie. Scenariusz: H. Bojarczuk, oprawa plastyczna: A. Przybysz, konsultacja naukowa: Dział Etnografii Muzeum Okręgowego w Lublinie.
"Twórczość ludowa południowej Lubelszczyzny"
T o m a s z ó w L u b e l s k i, Muzeum Regionalne, 11 IV-30 VII, wystawa pokonkursowa.
Scenariusz:
Z. Switka, konsultacja
naukowa:
pracownicy
Działu
Etnografii Muzeum Okręgowego w Lublinie.
"Sztuka ludowa południowej Lubelszczyzny"
Z a m ość, Muzeum Okręgowe, 7-31 III, wystawa pokonkursowa.
Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Lublinie. Scenariusz: J. Babinicz-Witucka,
C. Wrębiak, oprawa plastyczna: B. Nagrodzki. Katalog.
WOJ. ZIELONOGORSKIE

"Kiermasz wyrobów węgierskiej sztuki ludowej"
Z i e lon a Gór a, Klub "Uśmiech" 11-·15 X. Współorganizator:
Instytut Kultury
Węgierskiej w Warszawie.
"Sztuka ludowa pow. żarskiego"
Żar y, Dom Kultury, 27 II-30
III, wystawa pokonkursowa.
Organizator:
Urząd
Pow., Wydział Oświaty Wychowania i Kultury w Żarach. Konsultacja naukowa: Muzeum Ziemi Lubuskiej, Urząd Woj ew. W Zielonej Górze.

Polskie

wystawy

etnograficzne

za

granicą

ANGLIA

"Rzeźba ceramiczna St. Zagajewskiego"
L o n d y n, Instytut Kultury Polskiej, 18 XI-lO XII. Prezentacja
kultury polskiej
w Londynie. Współorganizatorzy:
Ministerstwo Spraw Zagranicznych,
Muzeum
Kujawskie we Włocławku. Scenariusz
i oprawa plastyczna:
R. Hankowska.
Katalog, plakat.
BELGIA

"Maska w tradycji europejskiej"
B i n c h e, Międzynarodowe
Muzeum Maski i Karnawału,
VI-X,
w ramach polskiego wkładu do wystawy "Europa - Folklor 75". Organizator: Komitet Organizacyjny wystawy
"Europa Folklor 75". Scenariusz:
T. Ambrożewicz,
konsultacja
naukowa:
J. K. MakuIski, przewodniczący
Komitetu
polskiego
wystawy "Europa - Folklor 75".
"Miłość i małżeństwo"
A n t w c r p i a, Miejska Hala Balowa, VII-IX,
w ramach polskiego wkładu do
wystawy "Europa - Folklor 75". Qrganizator:
Komitet Organizacyjny
wystawy "Europa - Folklor 75". Scenariusz: Z. Neymanowa, konsultacja naukowa:
J. K. Makuiski. Katalog.
"Miłość i małżeństwo" (podarki ślubne)
L i e g e, Muzeum Życia Walońskiego, VII-X,
w ramach polskiego wkładu do wystawy "Europa - Folklor 75". Organizator:
Komitet Organizacyjny
wystawy
"Europa Folklor 75". Scenariusz:
Z. Neymanowa,
konsultacja
naukowa:
J. K. MakuIski.

396

KRONIKA

CZECHOSLOW ACJ A

"Współczesna twórczość ludowa woj ew. katowickiego"
O ł o m u n i e c, Muzeum, 17 111-6 IV, w ramach "Dni Kultury Polskiej w Czechosłowacji", Opawa, Muzeum Sląskie, 18 V-IS VII. Współorganizator:
Muzeum
Górnośląskie
w Bytomiu. Scenariusz:
E. Jaworski,
L Bukowska-Floreńska,
oprawa plastyczna:
K. Adamczyk, Z. Dobrowolska.
3 katalogi z wkładką
w j. czeskim, plakat.
FRANCJA

"Sztuka ludowa" na wystawie "Oto Polska"
T I' o yes, sala reprezentacyjna
merostwa, styczeń-luty,
z okazji
Polskich. Organizator:
Towarzystwo France-Pologne.

Dni Francusko-

HOLANDIA

"Sztuka ludowa Podhala"
A m.s t e I' d a m, Roothaanhuis,
10--19 X, z okazji "Dni Polskich w Amsterdamie".
Organizatorzy:
"Cepelia",
Zrzeszenie
"Milenium",
"Cepelia Holand".
KANADA

"Wystawa wyrobów ludowych i wnętrza chaty góralskiej"
W i n n i p e g, Polski Pawilon "Warszawa", listopad, w ramach corocznej imprezy
"Folklorama".
Organizator:
Polonia,
"Budownictwo kościelne i sztuka sakr:alna w Polsce"
K a n a d a, 1975, wystawa eksponowana
w różnych miastach o większych środowiskach polonijnych. Organizator: Chrześcijańskie
Stowarzyszenie Społeczne Zarząd Główny w Warszawie. Scenariusz: ks. M. Chmielowski, oprawa plastyczna: Pracownia
Sztuk Plastycznych
w Warszawie. Plansza informacyjna.
NIEMIECKA

REPUBLIKA

DEMOKRATYCZNA

"Sztuka ludowa i twórczość amatorska woj ew. koszalińskiego"
N e u b r a n d e n b u r g, Klub Inteligencji,
12-20 IX, z okazji "Dni Kultury Polskiej i Przyjaźni z Neubrandenburgiem".
Otrgan~zator: Woj ew. Dom Kultury
w Koszalinie. S~enariusz: T. Skurowa, oprawa plastyczna: R. Kozłowska. Katalog.
"Sztuka ludowa Zi~mi Lubuskiej"
B e e s k o w, Muzeum, 30 IX-lO XI, w ramach "Dni Ziemi Lubuskiej w okręgu Frankfurckim". Organizator: Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. Scenariusz:
B. Koł·odziejska.
SZWECJA

"Obrazy na szkle Eweliny Pęksowej"
L u n d, Muzeum "Kulturen",
Landskrona,
Goteborg, Sztokholm, wrzesień 1974 styczeń 1975.
"Polska ceramika ludowa"
L u n d, Muzeum, IX 1975--1 1976 r., w ramach współprcy Państwowego
Muzeum Etnograficznego
w Warszawie z Muzeum w Lund. Współorganizator:
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Scenariusz: U. Gmachowska,
P. Szacki. Folder w j. szwedzkim.

397

KRONIKA

rękodzieŁo ludowe"
"Slltukia
y s t a d, Muzeum, 26 XI 1975-16 I 1976 r. Organizator:
Scenariusz: E. Wortman.

"Cepelia"

w Warszawie.

WĘGRY

"Wystawa pamiątek "Cepelii" (lalki reg~onalne i in.)
B u d a p e s z t, Ośrodek Kultury i Informacji Polskiej, 11 IV. Współorganizator:
Spółdzielnia im. SL Wyspiańskiego w Krakowie. Scenariusz i oprawa plastyczna:
J. Chojnacka.
"Polskie rękodzieło ludowe i artystyczne"
B u d a p e s z t, Ośrodek Kultury i Informacji Polskiej", wrzesień, wystawa-kiermasz. Organizator: Spółdzielnia "Milenium" z Krakowa.
WŁOCHY

"Wyroby Opolskiej Spółdzielni Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego"
B o lon i a, Salony Pałacu Królewskiego, październik. Organizator: Opolska Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego;
wystawa pod patronatem magistratu m. Bolonii.
"Zbiory Muzeum Etnograficznego w Krakowie (ok. 700 eksponatów) na wystawie
Sztuki Ludowej w Rkcionie"
R i c c i o n a k/Rawenny, sierpień. Organizator: Muzeum Etnograficzne w Krakowie.
"Polska rzeźba ludowa"
R z y m, witryny wystaw sklepowy'ch na ul. Frattina, październik, wystawa zorganizowana pod patronatem władz miejskich Rzymu z inicjatywy Associazione
Via Frattina.
STANY

ZJEDNOCZONE

AMERYKI

PN.

"Budownictwo kościelne i sztuka sakralna w Polsce"
U. S. A. 1975, wystawa eksponowana w różnych miastach o większych środowiskach
polonijnych. Organizator: Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne - Zarząd
Główny w Warszawie. Scenariusz: ks. M. Chmielowski, oprawa plastyczna:
Pracownia Sztuk Plastycznych w Warszawie. Plansza iniiormacyjna.
ZWIĄZEK

SOCJALISTYCZNYCH

REPUBLIK

RADZIECKICH

"Kultura ludowa Olsztyńskiego wC7)oraj i dziś"
K a l i n i n g r a d, Okręgowe Muzeum Krajoznawcze,
21 VII-ID
VIII, z okazji
"Dni Olsztyna w Kaliningradzie". Organizator: Muzeum Mazurskie w Olsztynie.
Oprawa plastyczna: M. Wesołowska. Plakat, informator.
Z materiałów
Teresa

ODiIE opracowała
Zakrzewska

398

KRONIKA

MAGISTERIA

I DOKTORATY Z ZAKRESU ETNOGRAFII

W 1975 R.

PRACE MAGLSTERSKIE •

Uniwersytet

Jagielloński

GODULA Róża, Meblarstwo ludowe w północnej części ziemi krakowskiej od połowy XIX wieku do czasów współczesnych, prof. dr Jadwiga Klimaszewska.
KOZIK Janina, Rola magii w obrzędach rodzinnych we wsi Istebna pow. Cieszyn,
prof. dr Jadwiga Klima'szewska.
LITWIN Małgor<zata, D7Ji.ałalnośćregionalnych muzeów karpackich w zakresie ochrony i rozwoju kultury ludowej (na przykładzie :muzeów w Rabce, Zakopanem,
Żywcu i Myślenicach), prof. dr Mieczysław Gładysz.
PAJĄK Henryka, Psycho-fizjologiczne i społeczne progi dojrzewania i starzenia się
ludności wsi Jurgów na Polskim Spiszu, prof. dr Mieczysław Gładysz.
SIWEK Jerzy, Skanseny - jedna z form ochrony zabytkowego budownictwa ludowego na terenie woj. krakowskiego, prof. dr Mieczysław Gładysz.
Uniwersytet

Warszawski

DATKO Andrzej, Struktura miejsca świętego, na przykładzie misterium Męki Pańskiej w Kalwarii Zebrzydowskiej, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
KAMIZELA Ryszard, Rola kapeli ludowej w obrzędach weselnych XIX wieku
wsi polskiej, doc. dr Zofia Sdkolewicz.
POPLAWSKI Stanisław, Proces przygotowania dziecka do współżycia w grupie społecznej, na przykładzie wsi Pniewy, pow. Grójec, woj.. warszawskie, doc. dr Zofia Sokolewicz.
ST ASINOWSKA Ewa, Proces wychowania dziecka w plemieniu Hopi, doc. dr Zofia Sokolewicz.
ST ASINOWSKI Marek, Przemiany społeczno-kultur,owe wsi podmiejskiej. Studium
wsi Przytoka, gmina Kałużyn, woj. siedleckie, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa.

PRACE

Uniwersytet

DOKTORSKIE

Jagiell'oński

KRASIŃSKA Ewa, Źródła chłopskiej wiedzy rolniczej w drug'iej połowie XIX
i w XX wieku (na przykładzie wybranych wsi karpackich). Promotor: prof.
dr Mieczysław Gładysz.
Pr<Zedmiotem pracy są źródła oraz sposoby przekazywania
i upowszechniania
wiedzy rolniczej w zachodniej części Kar.pat Polskich. Badaniami objęto zarówno
tradycyjną wiedzę ludową, jak i wiedzę oficjalną, docierającą różnymi drogami na
wieś spiską i gorczańską w drugiej połowie XIX i w XX wieku oraz czynniki

• W 1974 f. nie bylo na Uniwersytetach absolwentów, co wyniJkalo z retormy przeprowadZonej w szkołach średnich. Podane osoby ukończyły studia w terminIe opóźllionym.

399

KRONIKA

determinujące ich współwystępowanie.
W oparciu Q własne badania terenowe oraz
literaturę
przedmiotu
autorka
starała
się wykryć, jakie czynniki oddziaływały
w przeszłości, jak też oddziaływują
obecnie na stan wiedzy rolniczej badanego
obszaru.
W pracy omówiono: 1) charakter wiedzy rolniczej w tradycyjnie zorganiwwanej społp,:zności chłopskiej, 2) niektóre tradycyjne
chłopskie i niechłopskie oraz
nowo~~esne źródła wiedzy rolniczej oraz drogi jej upowszechniania
się, 3) relacje
zach'odzące między tradycyjną a nowoczesną wiedzą rolniczą, na przykładzie konkretnych czynności agrotechnicznych.
MARTYNOWICZ Tadeusz, Afgańskie obyczaje i zwyczaje a stopniowy proces modernizacji kraju. Promotor: prof. dr Jadwiga Klimaszewska.
Autor rozprawy pracował
w latach 1957-1960 oraz 1972-1975 w placówce
dyplomatycznej w Afganistanie,co
pozwoliło mu na wiel!okrotne bezpośrednie zetknięcie się z różnymi miejscowymi społecznościami. Poczynione obserwacje wykorzystał w niniejszej pracy w celu ukazania mechanizmu działania tradycyjnej
rodziny afgańskiej na przykładzie obrzędowości praktykowanej
w trzech zasadniczych
momentach życia ludzkiego: narodzin, małżeństwa i śmierci.
Praca powstała w oparciu o własne badania, pogłębione literaturą.
Bogata
dokumentacja fot'ograficzna, dotycząca głównie stroju ludowego, stanowi dodatkowy cenny materiał źródłowy.
Uniwersytet

Poznański

CHMIELOWSKI Stanisław,
Geneza, rozwój i zróżnicowanie
strojów
ludowych
Wielkopolski. Na podstawie badań nakryć głowy. Promotor:
prof. dr Józef
Burszta.
Podstawą źródłową pracy są 20-letnie badania terenowe na obszarze Wielkopolski, skonfrontowane z zastaną literaturą przedmiotu i materiałami
archiwalnymi.
Autor na szerokim porównawczym tle odzieży ludowe} Wielkopolski różnych warstw
społecznych w XIX i pierwszej 'połowie XX wieku szczegółowo za5muje się nakryciami głowy i podejmuje próbę wyjaśnienia ich zróżnicowania oraz określenia czynników kształtowania się lokalnych zasięgów mody.
ROSTWOROWSKA Magdalena, Reemigranci z Bukowiny Rumuńskiej
na Dolnym
Sląsku. Analiza procesów adaptacji i integracji w latach 1946-1973. Promotor: prof. dr Józef Burszta.
Podjęty w ujęciu monograficznym problem adaptacji grupy regionalnej w złożonych warunkach
osadniczych Ziem Zachodnich, na przykładzie
grupy reemigrantów z Rumunii na terenie Dolnego Sląska. Autorka omawia dzieje migracji,
lOS grupy
na obczyźnie i jej powrót, charakteryzuje
wybrane wsie zamieszkałe
przez reemigrantów,
omawia procesy adaptacji
i integracji
w zakresie kultury
materialnej i niektórych zachowań symbolicznych oraz - na zakończenie - porusza zagadnienie małżeństw międzygrupowych.
W pracy zwraca się m. in. uwagę na mechanizmy utrzymujące
w ramach
badanej grupy niektóre
wniesione tradycyjne
elementy
kulturowe
i trwający
współcześnie stały proces integracyjny.
RUSZEL Krzysztof, Kształtowanie
puszczańskiego. Na przykładzie
zef Burszta.

się kultury ludowej w warunkach
osadnictwa
Puszczy Sandomierskiej.
Promotor: prof. dr Jó-

400

KRONIKA

W pierwszej części pracy autor podejmuje analizę środowiska geograficznego
i jego wpływ na kształtowanie się na terenie Puszczy Sandomierskiej
specyficznych
cech h1storycznego podłoża rozwoju kultury ludowej. W drugiej, w oparciu o monograficzne badania społeczności lokalnej Dzikowca w byłym powiecie kolbuszowskim, autor śledzi proces rozwoju jej kultury ludowej i szuka odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu jest ona ekspozycją cech szerszej jednostki terytorialnej
zamkniętej w widłach Wisły i Sanu.
Uniwersytet

Wrocł

awski

BOBROWSKA Jadwiga. Pieśni ludowe regionu żywieckiego. Zarys monograficzny.
Promotor: doc. dr Adolf Dygacz.
Celem pracy jest ustalenie cech stylistycznych
żywieckich pieśni ludowych
w zakresie muzyki, poetyki, wzajemnych relacji między muzyką a tekstem uwarunkowań
funkcjonalnych
pieśni oraz zasięgów terytorialnych
niektórych
cech
stylistycznych
i wariantów
melodycznych,
z głównym jednak ukierunkowaniem
muzycznym.
Praca składa się z trzech części. Zagadnienia wstępne dotyczą historii badań
folklorystycZinych,
tła geograficznego,
etnicznego,
historycznego,
gospodarczego
i społecznego kultury ludowej oraz typów systematyk
stosowanych w zbiorach
pieśni żywieckich. Właściwy trzon pracy stanowi analiza tekstów pieśni i melodii,
przy czym analiza tekstów ogranicza się do zagadnień tematyki, uwarunkowań
funkcjonalnych
i realiów zawartych w tekstach, zaś analiza muzyczna obejmuje
melodykę, metrorytmikę
i formę ze wskazaniem
cech wspólnych
dla polskiej
muzyki ludowej oraz odrębności regionalnych i ich zasięgów. Trzecia część pracy
dotyczy związków melodii żywieckich z ogólnopolskimi i z pieśniami innych krajów.
CZUBALA Dionizjusz, Folklor garncarzy polskich. Promotor: doc. dr Adolf Dygacz.
Założeniem rozprawy jest zarys monograficzny
folkloru słownego garncarzy.
Podstawą rozważań są materiały uzyskane przez autora w czasie badań terenowych
oraz drogą ankietową. Dla celów porównawczych
wykorzystane
zostały również
opublikowane
dotychczas teksty (w stosunku do zarejestrowanych
w terenie stanowią one niewielki procent). Autor uwzględnił głównie przysłowia i pieśni oraz
baśnie, legendy, anegdoty i podania. Omówione we wstępnym rozdziale zwyczaje.
obrzędy i wierzenia garncarzy traktuje
jako samodzielną część rozprawy i jako
wprowadzenie
do problematyki
wymienionych
form anonimowych autorów ludowych.
ROSIŃSKI Stefan, Ludowa kultura
materialna
Puszczy Kozienickiej.
(Studium
etnograficzne). Promotor: prof. dr Józef Gajek.
Celem rozprawy jes;t przedstawienie
procesu przemian ludowej kultury materialnej Puszczy Kozienickiej na szerokim tle uwarunkowań
historycznych i geograficznych. Praca z'ostała oparta na własnych badaniach terenowych, literaturze etnograficznej, zbiorach muzealnych Radomia i Kielc oraz archiwach
historycznych.
Autor omówił na,stępujące zagadnienia ludowej kultury materialnej: osadnictwo,
zbieractwo, myśliwstwo, rybołówstwo, hodowlę, bartnictwo i pszczelarstwo, rolnictwo, budownictwo, przemysły leśne, przemysł ludowy, ubiory puszczańskie, transport i komunikację.

401

KRONIKA

PRACE HABll.rr ACYJNE

Uniwersytet

Poznański

DYGACZ Adolf, Ludowe pieśni górnicze w Zagłębiu Dąbrowskim. Studium folklorystyczne. Promotor: prof. dr Józef Burszta.
Praca stanowi kontynuację
naukowych
zainteresowań
autora
śląskim
folklorem. Na około 300 pieśni górniczych zapisanych przez niego w Zagłębiu Dąbrowskim, w pracy zaprezentowano
52, w więIDszości dotychczas nieznane. Omówiono
je i zanalizowano w 10 grupach tematycznych, sklasyfikowanych
w oparciu o kryterium treści i funkcji: 1) pieśni obrzędowe i zwyczajowe, 2) historyczne, społeczne
i rewolucyjne, 3) o zawodzie, 4) o pracy, 5) rodzinne, 6) towarzyskie,
7) zalotne
i miłosne. 8) żartobliwe i satyryczne, 9) o muzykowaniu
i tańcu, 10) tańce zawodowe.
Autor odkrywa wiele ważnych powiązań tematycznych
w pieśniach górniczych
z folklorem innych warstw SlPołecznych oraz grup zawodowych
poszczególnych
regionów P,olski.
Instytut
Zakład

Historii
Kuirtury
Etnografii
w

Materialnej
Warszawie

PAN

PAPROCKA Wanda. Współczesne przemiany
wsi kurpiowskiei,
Promotor:
prof.
dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
Rozprawa zawiera analizę zmian w tradycyjnej
kulturze ludowej, dokonujących się pod wpływem uprzemysłowienia.
Autorka szczególnie wnikliwie analizuje
zmiany zachodzące w strukturze
agrarnej i społeczneJ-zawodowej na wsi kurpiowskiej, w rolnictwie i hodowli, budownictwie, w gospodarstwie
domowym, rodzinie
i szerszej społeczności lokalnej.
Z

26 -

Lud,

tom LXI

materiałów
ODiJlE opracowała
Barbara Jaruga