c24f56285e0be2b378fea35168995218.pdf
Media
Part of Komunikaty / LUD 1977 t.61
- extracted text
-
IV.
K
o
M
u
N
I
K
A
T
Lud,
RENATA
y
t, 61, 1977
JEZIERSKA
MUZEUM SZOPEK W RZYMIE
To oryginalne muzeum znajduje się w budynku przy ulicy Tor de
Conti 31a, w rejonie Forum Augusta i Forum Romanum, w niewielkiej
odległości od Koloseum. Mieści się tu zarazem siedziba Włoskiego Towarzystwa Przyjaciół Szopki (Associazione ltaliana Amici deI Presepio),
które zrzesza ludzi pielęgnujących tradycję grudniowych świąt Bożego
Narodzenia, uczestniczy w światowym ruchu szopkarstwa, interesuje się
wszelkimi jego przejawami i gromadzi zbiory z całego świata. Organem
Towarzystwa jest pismo zatytułowane "Szopka" ("Il Presepio"), które
wychodzi już dwadzieścia dwa lata i do tej pory ukazało się ok. 80 numerów. Zawarte w nich są artykuły poświęcone m. in. zagadnieniu konstrukcji szopek, wybitnym ich konstruktorom, zapaleńcom szopkarstwa,
bogate informacje z różnych regionów Włoch i stron świata, wreszcie
noty bibliograficzne rejestrujące włoskie i zagraniczne publikacje o szopkach i zwyczajach związanych z grudniowymi świętami. W pobieżnym
przeglądzie not bibliograficznych znalazłam m. in. wiadomość o "La
szopka polacca" ("Szopka polska"), artykuł pióra Renato Salvadori, zamieszczony w piśmie "Qui Touring" z grudnia 1973 r.
Przy wejściu do Muzeum na pierwszym planie znajduje się barwna
szopka krakowska. Ten miły fakt świadczy niewątpliwie o tym, że jesteśmy wysoko notowani na europejskiej "giełdzie" szopkarskiej. Z szopek polskich znajdujących się tutaj odnotować należy jeszcze szopkę
krakowską z kukiełkami, wykonaną przez murarza, Bolesława Wiatra.
Szopka ta jest darem naszego rządu i została przywieziona z Polski przez
jednego z członków Towarzystwa, Angelo Stefanucci. I ostatnia polska
szopka, udokumentowana jako: "Figure in stile Catalano di Zarzeka (Polonia)", tj. figurki w stylu Catalano z Zarzeki. Jest to niewątpliwie błędna dokumentacja i pod znakiem zapytania pozostaje sam obiekt.
Spotykamy tu wiele szopek europejskich: z Czechosłowacji - zawierające m. in. figurki wycięte z kolorowego kartonu lub ceramiczne
(ta ostatnia jest darem Kristiny Valsikovej z Bratysławy); z Węgier,
z Ukrainy - szopka "Vertep" - rekonstrukcja
wykonana przez Włochów:
Margeritę Loffredo i Ferdinando
Ammanniti;
szopki niemieckie - m. in.
z KaIn i szopki z figurkami z cyny kolorowej z Diessen; szopki z Austrii,
Belgii, Francji
głównie z Prowansji
i innych regionów,
z krajów
skandynawskich,
bardzo duża ilość szopek z Hiszpanii - figurki z terrakoty polichromowanej
(wykonane
m. in. przez Jose Daniel Ursueguia
z Barcelony),
figurki charakterystyczne
i współczesne
(wykonane przez
Jose Cuenca Valverde i Manuel Artigas Mendez z Murcia) itd.
Oczywiście największą
część zbiorów stanowią szopki włoskie, reprezentujące
prawie wszystkie
regiony kraju. Szczególną uwagę zwracają
szopki neapolitańskie,
będące prawdziwymi
dziełami sztuki. Urzekają one
pomysłowością,
bogatą scenerią, wspaniałym
odtworzeniem
środowiska
z niezliczoną
ilością "finimenti"
wszystkich
drobnych
przedmiotów
składających
się na wyposażenie
wnętrza szopek. Wspaniała galeria postaci w tysiącach póz i przy rozmaitych
zajęciach, liczne sceny z życia
ludowego - są cenną rejestracją
zwyczajów i obyczajów włoskich, w wielu wypadkach
już nie istniejących.
M. in. przyciąga wzrok zwiedzającego
barwna sZQpka z figurkami
w miniaturze,
wykonana
przez członka Towarzystwa,
Renato Longari,
a dokumentująca
sceny z ludowej szopki
rzymskiej,
np. gry ludowe, takie jak "la morra", "la partita
a scopa",
taniec i muzykę, typy ludowe itd.
W obszernej szklanej gablocie zgromadzono
szopki w miniaturze,
które wydają się być pięknymi
zabawkami
dziecinnymi.
W nich: barwne
ledy sklepowe z owocami i warzywami,
różne rodzaje pieczywa i ciast,
sprzedawcy
pieczonych
kasztanów
i gotowanej
kukurydzy,
murarze,
praczki, chłopi, pasterze z trzodami owiec wyrabiający
masło i sery itp.
Bardzo ciekawym obiektem jest szopka wykonana
ze szkła artystycznego, pochodząca z ośrodka przemysłu
szklarskiego
z Murano. Trudno tu
zresztą opisać całe bogactwo i różnorodność
szopek włoskich.
Osobno w dużej gablocie
zatytułowanej
"Muzyka
i tańce ludowe
w szopce" odtworzono
- poprzez figurki ceramiczne
i terrakotowe
tańce prowansalskie,
alzackie, katalońskie,
andaluzyjskie,
neapolitańskie,
charakterystyczne
instrumenty
muzyczne
z Abruzzo, z Portugalii
itd.
W muzeum zgromadzono
także szopki z Ameryk południowej,
środkowej i północnej: z Brazylii - figurki ludowe z terrakoty
i ceramiczne
(z Pernambuco)
z Kolumbii, Ekwadoru - oryginalne
szopki z figurkami
wykonanymi
z marcepanu
i cukru (dzieło Margarity
Reza Calderón),
z Peru, Chile, Argentyny,
Gwatemali,
z Meksyku - szopka z figurkami
ludowymi "Peones". Ponadto znajdują się tu szopki z Japonii i Indii oraz
szopka orientalna
(zaprojektowana
przez Fernando Ammanniti
z figurkami ofiarowanymi
przez członka Towarzystwa,
Felice Nadelini), a także
szopka afrykańska
z Kenii.
Muzeum
szopek
w
Rzym!e
241
Znajdujemy tu także okolicznościowe ciekawostki w specjalnej gablocie. jak: numizmatyka bożonarodzeniowa z monetami pontyfikalnYmi,
filatelistyka - znaczki pocztowe o tematyce bożonarodzeniowej (poczty
watykańska, Republiki San Marino i włoska), odznaki Towarzystw Szopkowych z Argentyny, Austrii, Niemiec, Włoch, Węgier i Hiszpanii, ordery
za zasługi położone na polu szopkarstwa, odznaki Międzynarodowych
Kongresów Szopkarskich oraz medale włoskie z podobiznami szopek i in.
l\luzeum dysponuje bardzo skromnymi warunkami lokalowymi. Wiele do życzenia pozostawia zarówno sposób ekspozycji, jak i dokumentacja
obiektów. Mimo to, placówka spełnia pożyteczną rolę. Jest to chyba
jedyne na świecie muzeum dające przegląd różnorodnych stylów szopkarskich oraz bogatej kolekcji figurek i kukiełek, a także ukazujące
\\. autentycznych eksponatach europejskie i zamorskie zwyczaje oraz
przepych strojów ludowych.
1'; -
Lud, tom LXI
Lud,
BARBARA
t. 61,
1977
POL OCZKOWA
MUZEA W ANGLII
W czasie pobytu w Anglii w lecie 1972 r. zwiedziłam szereg muzeów
angielskich; znajomość języka i możność korzystania z samochodu pozwoliły mi na zebranie stosunkowo dużej ilości materiału. Poniżej podaję
podstawowe informacje o kilku rodzajach muzeów angielskich, a zwłaszcza o prowadzonych w nich działach etnograficznych.
1. Muzeum centralne - The British Museum - w głównym swym
gmachu wystawy etnograficznej nie prowadzi. Dział etnografii ma swą
siedzibę w odrębnym budynku, przy Burlington Garden 5, zwanym
"The Museum of Mankind" ("Muzeum rodzaju ludzkiego"). Wystawy
rozlokowane są '\'1 piętnastu pomieszczeniach z tym, że każda sala względnie pokój poświęcone są innej tematyce. Wystawy zmienia się w okresach
mniej więcej rocznych; jednak nie rozmontowuje się ich, a po kilku
latach te same zestawy eksponatów wracają powtórnie na sale, dla tych
lVidzów, którzy nie mogli ich obejrzeć w pierwszym terminie. W posiadaniu działu etnografii znajduje się około miliona eksponatów pochodzących z całego świata; specyfika etnografii angielskiej, zajmującej się
w przeszłości g.łównie kulturami pozaeuropejskimi sprawia, że wystawy
obrazują głównie kulturę tradycyjną ludności kolorowej. Ze względu na
ogromną ilość zebranego materiału, zbiory są tylko w części opracowane.
2. Przykład muzeum regionalnego: Muzeum w Leicester. Wszystkie
zabytki związane z historią kultury regionu (archeologia, historia, etnografia) tworzą wspólny dział pod nazwą "Antiquities", tj. antyki. Jest on
jednym z ośmiu kierunków pracy muzealnej (poza tym: archiwalia, sztuka, biologia, geologia, współpraca ze szkołami, technika, ikonografia).
Pracownicy działu antiquities posiadający wykształcenie uniwersyteckie
zajmują się głównie badaniami terenowymi i opracowywaniem ich wyników; liczniejszy od nich średni personel mu'zealny (maturanci przesz-
Muzea
w Anglll
213
kalani praktycznie
na urządzanych
centrabie
fachowych
kursach
muzealnych o różnych specjalnościach)
zajmują się inwentaryzacją,
konserwacją, oprowadzaniem
wycieczek itp. W muzeach regionalnych
szczególnie rozbudowywany
jest dział współpracy
ze szkołami,
który np.
w Leicester zatrudnia największą ilość pracowników
(14 osób). Dla szkół
opracowuje się i wysyła specjalne zestawy gablot ilustrujących
zgłoszoną
uprzednio przez nauczycieli
tematykę
lekcyjną. W roku 1971 w Leicester wysłano w ten sposób do okolicznych szkół około 14 tysięcy eksponatów.
Gromadzenie
nowonabytków
odbywa się według nieco innych zasad
niż w Polsce: szerszy zasięg tematyki działu oraz. znacznie większy stopień uprzemysłowienia
i zurbanizowania
Anglii w ubiegłym
stuleciu
powoduje, że nabytki są już przeważnie
wytworami
fabrycznymi.
Obejmują one bardzo szeroki krąg przedmiotów
użytku
codziennego
(np.
elektryczny
sprzęt domowy, drukowane
pocztówki świąteczne
itp.). Do
zbiorów zakupuje
się także niektóre
przedmioty
produkowane
współcześnie, charakterystyczne
dla aktualnego
etapu kultury, np. ubiory kobiece i męskie według mody ostatnich lat, odznaki sportowe itd.
3. Przykład muzeum biograficznego:
Muzeum Szekspira w Stradford
on Avon. Kilka budynków
obejmujących
ten zespół (domy Szekspira,
jego dziadków, rodziców i córki) znajduje się w różnych punktach
niewielkiego zabytkowego
miasteczka.
We wnętrzach
zachowano ściśle ich
dawny użytkowy charakter,
nie ma w nich żadnych gablot, plansz lub
napisów wskazujących
na obecną muzealną funkcję tych pomieszczeń.
Izby wyposażone są w pełne zestawy oryginalnych
używanych w XVIXVII wieku sprzętów i naczyń domowych,
uzupełnionych
używanymi
przez ich dawnych mieszkańców drobniejszymi
przedmiotami:
książkami,
bibelotami,
robótkami
ręcznymi.
Osiągnięto
w ten sposób maksimum
autentyzmu,
przeniesienie
widza w otoczenie i klimat epoki elżbietańskiej. Wszelkie objaśnienia podane są w licznych folderach, które sprzedaje się przy wejściu. Każdej zebranej niewielkiej
grupce zwiedzających
towarzyszy pracownik
muzeum, który jednocześnie
opiekuje się zbiorami i odpowiada na ewentualne
pytania gości.
4. Przykład skansenu: Walijskie Muzeum Ludowe w St. Fagans 'koło
Cardiff. Podobnie jak w muzeach regionalnych,
kultura miejscowej ludności wiejskiej nie tworzy tu samoistnego odrębnego działu. W St. Fagans pokazano kulturę wszystkich warstw ludności zamieszkującej
Walię: szlachty, kupców, rzemieślników,
żeglarzy,
rolników
i hodowców
owiec, urzędników, kaznodziejów itd. Stosownie do tego wystawiennictwo
obejmuje heraldykę,
wyposażenie
wnętrz dworów wiejskich
i domów
mieszczańskich, narzędzia używane na wsi i w mieście, akcesoria sportowe (np. dawne rakiety tenisowe), bukiety żniwne, teksty wyroków sądo-
211
BARBARA
POLOCZKOWA
wych, magiczne przedmioty
używane
przez żeglarzy itp. Wystawy te
mieszczą się w specjalnym dużym budynku (galerii).
Oryginalne
stojące w parku budowle obejmują
zamek St. Fagans,
który wraz z wyposażeniem
jego wnętrz stanowi przykład kultury elitarnej, oraz jedenaście budowli kamiennych
lub o konstrukcji
szachulcowej. ilustrujących
budownictwo
chłopskie i małomiasteczkowe.
W liczbie tej znajduje się pięć domów mieszkalnych
z XV-XVIII
wieku, budynki stodoły, tkalni, garbarni,
kaplicy, rogatki miejskiej,
oraz mały
budyneczek, w którym rozgrywano
walki kogutów. Wszystkie wymienione budynki wyposażone są w odpowiednie dla danej epoki meble, a budynki gospodarcze i przemysłowe
- w sprzęt i narzędzia. W skansenie
znajduje się ponadto wóz cygański.
5. Przykład muzeum prywatnego:
XVII-wieczny
pałac w Chatsworth,
Derbyshire,
siedziba Duke of Devonshire.
Przyjętym
obecnie w Anglii
zwyczajem,
znaczną, mieszczącą zbiory, część zamku udostępnia
się na
czas week-endu
do zwiedzania;
pobierana
opłata za wstęp wyższa jest
niż w muzeach państwowych
i municypalnych,
a przeznacza
się ją na
pokrycie kosztów utrzymania
pałacu i parku. Zbiory zabytkowych
mebli,
dy\Yanów, obrazów i rzeźb są znacznie bogatsze niż w czołowych muzeach tego typu 'W Polsce (Łańcut, Pszczyna); jest to oczywiste, ponieważ
wyspy brytyjskie
od wielu stuleci nie podlegały obcej inwazji i rabunkom i gromadzone przez pokolenia wspaniałe zbiory sztuki mogły w tamtejszych zamkach bezpiecznie przetrwać.
Jedna sala pałacu przeznaczona jest specjalnie
na przyjmowanie
odwiedzin królów angielskich.
Do
zwiedzania udostępniony
jest również park, stanowiący przykład angielskiej sztuki ogrodniczej
(grupy rz.adkich drzew, krzewów
i kwiatów
pięknie wkomponowanych
w zielone trawniki).
We wszystkich
muzeach
angielskich
zwraca uwagę wielka dbałość
o \\':'godny i przyjemny
pobyt zwiedzających:
urządzone są pokoje wypoczynkowe, palarnie, bufety, kioski z napojami, punkty sprzedaży wyda\ynictw i pamiątek, czysto utrzymane
toalety i umywalnie.
Odnośnie
do gromadzonych
kolekcji
podkreślić
należy
szczególną
staranność w konserwacji
przedmiotów:
żaden nowonabyty
eksponat nie
dostaje się do magazynów
przed przejściem szeregu prób wykazujących
istnienie szkodników,
korozji, lub innego rodzaju uszkodzeń. Okresowo
przeprowadza
się kontrolę
zbiorów pod kątem stanu ich zachowania,
a wysortowane
sztuki poddawane są odpowiednim zabiegom. Zajmuje się
tym wykwalifikowany
miejscowy personel, mający do swej dyspozycji
cał\' szereg nowoczesnych
metod i środków chemicznych.
Lud,
MILAN
t. 61, ]977
CHLEBANA
MUZEUM SLOVENSKEJ
DEDINY V MARTINE
Roku 1891 sa realizovala priekupnicka myslienka Artura Hazeliusa.
Vystava prveho muzea v prirode, ned'aleko svedskeho hlaneho mesta
Stockholm, bola len zaciatkom budovania muzei tohto typu. Priklad
Svedov nasledovali predovsetkym ich severski susedia, a na zaciatku 20.
storocia je v Európe uz niekol'ko muzei v prirode. Zo Svedska pochadza
aj termin s k a n z e n, ktory sa pre muzea tohto druhu zauzival aj
v d'alSich krajinach.
O styri roky neskorsie, teda roku 1895, bola zahajena v Prahe Narodopisna vystava ceskoslovanska. Organizatori tejto vystavy sa pokusili
Ryc. 1. Pohlad
na Muzeum
slovenskej
dediny
v Martine
MILAN
CHLEBANA
expozlcnou formou po prvy raz podat' komplexny obraz a zivote l'udov)'ch vrstiev. Za tymto ucelom sa previezli, alebo rekonstruovali mnohe
obytne domy a d'alSie l'udove stavehne objekty. Slovensko tu reprezentovali gazdovstvo z dediny Cicmany a chalupa z Oravy. Tieto l'udove
stavby sa postavili p<Jd1'a projektov architekta Dusana Jurkoviea, vel'keho obdivovatel'a a znalca slovenskeho l'udoveho stavitel'stva. Organizatori Narodopisnej vystavy ceskoslovanskej uvazovali tak, ze objekty.
zhromazdene pri tejto prilezitosti, by sa mohli stat' zakladom buduceho
muzea l'udoveho stavitel'stva. Tieto podnetne myslienky zostali len v podobe pHnov, ale z mnohych priein sa nerealizovali.
Prve muzeum l'udovej architektury v Ceskoslovensku sa zacala budovat' roku 1925 v Roznove pod Radhostem. Mesto Roznov pod Radhostem sa na chadza va vychodnej easti Moravy. O vznik tohto skanzenu sa
va vel'kej miere zasluzili bratia Alois a Bohumir Jaroilkowie) 1. Do
mestskeho parku sustredili drevene mestianske stavby z roznovskeho
n,imestia. V sUcasnosti je Valasske muzeum v pfirode v Roznove pod
Radhostem najrozsiahlejsie v Ceskoslovensku a stale sa pokraeuje v jeho
budovani.
Myi'ilienka postavit' muzeum l'udoveho stavitel'stva je znama i na
Slovensku uz niekol'ko desat'roci. Je uzko spojena sa vznikom Muzealnej
slovenskej spoloenosti roku 1893. Skanzen sa maI nachadzat' v tesnej
blizkosti novej budovy Slovenskeho narodneho muzea, która bola postavena roku 1932. Vtedajsie romanticke nahl'ady prenikli prostrednictvom
tvorcov i do koncepcie skanzenu. Tato koncepcia ho predstavovala aka
żive muzeum, kde bude mozne vidiet' zaniknute sposoby zivota l'udu,
ktory sa tu hude udrziavat' v podobe atrakcie 2. Napriek tomu, ze Muzealna slovenska spoloenost' mala pripravene aj finanene prostriedky,
s vystavbou sa nezacalo. Vypuknutie druhej svetovej vojny znova addialila tieto snahy na niekol'ko rokov.
Obdobie po druhej svetovej vojne je charakterizovane d'alsim lisilim
a vybudovanie muzea l'udovej architektury. Nastrankach odbornych easopisov sa objavuju clanky a diskusie, ktore hovoria a potrebe vystavbv
tohto muzea. Tieto snahy nadobudaju na intenzite aj preto, ze pamiatky
l'udoveho stavitel'stva stale viac miznu. Tato skutoenost' je dosledkom
novych hospodarsko-spolocenskych pomeroy i lepsej ekonomickej situovanosti obyvatel'ov Slovenska. Problematike budavania muzei v prirode
sa venovali aj zasadania a konferencie, których ciel'om bolo prediskutovat' koncepciu a pracovne postupy pri realizovani tychto diel. Vy1 Arnost
Kubesa, Valasske muzeum
v pi'irode
v Roznove
"Sbornik Slovenskeho Narodneho Muzea" 1965, t. 59, Etnografia
2 Stefan
Mruskovic, Slovenske milzeum l'udovej architekt!iry
vensky Narodopis" 1972, t. 20, s. 13.
pod Radhoiitem.
6, s. 22-30.
v Martine . .,Slo-
Muzeum
"._._.,
/
•
slovenskej
"
.•.•-" i..
/ CAOCA
',-._'
\''J'!
i
O
w Martinie
dediny
j
.1.--_....... './.r'
"".•••._ .•...
l'
\-._ ..,;
O
."'..•......
.BAROEJOV
O
"
"',.,
.PRESDV
t'
/'
i
I
.KOŚlCE
i
I
;
i
,.*'"
·
I
i
\.
\ dlWISLAVA
,.,._._._
\.-.
r .-.,
r";
'-.,J'--
• .J
/
\.
Mapa
rozmiestnenia
skanzenov
.....-._
''-.-
/
r.....
'\
~
\_
I
I
~
_.J
I
•
Skilllltll r MIrlin.
o
Rtgionlln.
O
B.nsk; sk.nz.n r /J.Jnsktj J,ilrnici
sbM."Y
na Slovensku
stavba skanzenov sa povazuje za najlepsi sp6sob ochrany pamiatok l'udoveho stavitel'stva. Dna 2. aprHa 1964 Slovenska narodna rada schvalila navrh na vybudovanie celoslovenskeho Muzea l'udovej architektury
v Martine. Splnenim tejto vaznej a narocnej kulturno-politickej a vedeckej ulohy, bolo poverene Slovenske narodne muzeum - Etnograficky
ustav v Martine. Skanzen i expozicie Slovenskeho narodneho muzea
vytvoria spolu komplex, reprezentujuci materialnu i duchovnu kulturu
slovenskeho l'udu~.
V tomto case sa zaCina vlastna etapa pripravnych prac na budovanie
skanzenu. Odborni pracovnici Slovenskeho narodneho muzea v Martine
zhromazd'uju podklady a dokumentaciu o l'udovom stavitel'stve na Slovensku. Tie oblasti, ktore su v materialoch nedostatocne zastupene, osobne navstevuju a priamo na mieste vyberaju vhodne objekty. Spolu
s vyberom stavebnych objektov, hl'ada sa aj vyhovujuce miesto pre
skanzen. Vedenie Slovenskeho narodneho muzea sa rozhodlo pre Jahodnicke haje, które leiia juhovychodnym smerom, pribliine 2 km od centra
Martina. Tuto skutocnost' respektovali aj autorske kolektivy, które sa
zucastnili sut'aie o vypracovanie urbanistickej studie a navrhu projektu
na vystavbu skanzenu. Uzemie Jahodnickych hajov ma rozlohu okolo
100 ha, nachadza sa v zvlnenom terene, ciastocne porastenom ihlicnatym
lesom. Na t€jto pioche sa spolu sustredi a postavi asi 240 objektov
3
Ibidem.
s. 19.
MILAN
CHLEBANA
l'udoveho stavitel'stva, które budu rozdelene do jednotlivych celkov
(oblasti). akrem tychto objektov sa vybuduju aj komunikacie, parkovisko,
administrativne a sluzobne priestory. Popri svojej vedecko-dokumentacnej funkcii, bude skanzen plnit' aj ulohu osvetoveho a rekreaćneho
zariadenia 4.
Zakladny kamen tohto muzea polozili dna 5. novembra 1968. Po
niekol'kych desat'rociach diskusii, problemov a intenzivnej vyskumnej
praci sa konecne zacalo budovat' Muzeum slovenskej dediny. Toto
pomenovanie (namiesto Muzeum l'udovej architektury), sa zaviedlo roku
1972 a bolo tiez predmetom mnohych diskusii. Najcastejsie sa aj nad'alej
pouziva termin s k a n z e n, pretoze je kratky, vystizny a zrozumitel'ny.
Vystavba skanzenu pri SIovenskom narodnom muzeu v Martine je
v sucasnosti najd61ezitejsou ulohou tohto ustavu. Podriad'uje sa jej
vsetka vedecko-vyskumna a dokumentacna cinnost' ustavu, ktory je personalne dobudovany a dobre pripraveny na tuto narocnu pracu. Tato ćinnost' sa prejavila aj na profile jeho publikacneho organu, kto rym je Zbornik Slovenskeho narodneho muzea. Prve prispevky od dr. Andreja Polonca a dr. Stefana Mruskovića sa objavili uz roku 19655. Tieto clanky sumarizovali doterajsie snahy o vystavbu skanzenu a ciastocne naznacili
jeho koncepciu. V Zborniku Slovenskeho mirodneho muzea 62, Etnografia
10, 1969 su publikovane uz prve skusenotsti a konkretne poznatky z vystavby skanzenu. Su zaradene v osobitnej casti pod nazvom Kronika
Muzea l'udovej architektllry. Znacny priestor v tomto Zborniku je venovany otazkam studia l'udoveho stavitel'stva na Slovensku. V roku 1972
vysla publikacia Muzeum l'udovej architektury. J{m Kantar a Jozef Turzo v kratkych prispevkoch opisali stay prac na v)rstavbe skanzenu
a uviedli smer jeho d'alsieho rozvoja. Tato knizka je vybavena obsiahlou
obrazovou cast'ou, ktora citatel'ovi priblizuje konkretne objekty l'udoveho stavitel'stva, vybrane pre Muzeum slovenskej dediny.
Vzhl'adom na to, ze tradicnym a prevaznym zamestnanim bolo na
Slovensku v minulosti pol'nohospodarstvo, najviac objektov budu predstavovat' rol'nicke usadlosti. akrem rol'nickych obydli tu budu aj dom~'
drevorubacov, pastierov, remeselnikov, d'alej mensie objekty doplnkoveho charakteru - kaplnky, krize pri cestach, vyrobne zariadenia.
Objekty sustredene v jednotlivych regiónoch respektuj u tradicnu zastavbu
a budu predstavovaf typicke sidelne formy slovenskych dedin G.
Vnutorne je Muzeum slovenskej dediny T9zdelene na 10 oblasti.
v ktorych su zastupene vsetky typy Yudoveho stavitefstva na SlovenIbidem, s. 24.
"Sbornik Slovenskeho Narodneho Muzea" 1965, t. 59, Etnografia 6, s. 5-21.
6 Jan
Kantar, Koncepcne zcisady M{tzea l'udovej architektury
v Martine.
In:
Muzeum l'udo'vej architektury,
Martin 1972.
·1
5
Muzeum. slot'enskej
dediny
249
w MM'linie
sku. Niektore oblasti su este d'alej rozClenene, vzhladom na region~l1nu
diferencovanosf a odlisnosti Tudovych stavebnych objektov:
I. Oblasf Cicmian (dedina Cićmany). Tato oblasf je zo vsatkych
najmensia, bude tu staf jedna usadlosf a jeden obytny dom.
II. Oblasf kopanićiarskeho osidlenia severozapadneho Slovenska.
III. Oblasf Oravy, Turca a Liptova. Tato oblasf bude poetom objektov najrozsiahlejsia. Objekty z jednotlivych regiónov budu sustredene
osobitne.
IV. Oblasf Spisa. Sklada sa z troch celkov: skupina tatransko-magurska, skupina centralneho Spisa a skupina juzneho Spisa s obydliami
banikov.
V. Oblast vychodneho Slovenska. Deli sa d'alej na skupinu sariśsko-beskydsku a poloninsku.
VI. Oblasf Pohronia. Tato oblasf sleduje Tudovu architekturu
pri
rieke Hron.
VII. .Juzna oblast stredneho Slovenska.
VIII. Podunajska oblasf.
IX. Oblasf Ponitria a Bielych Karpat.
X. Oblasf trnavskej niziny, Malych Karpat a Zahoria.
V sueasnosti (zaCiatok roku 1976) je realizovana casf oblasti Cislo
III - región O1'ava, v ktorom je postavenych spolu 26 objektov. Niektore objekty regiónu Orava su zariadene nabytkom a d'alsim prislusenstvom Tudoveho interieru. Vo vystavbe je oblast Cislo II - severOzapadne Slovensko.
I ked' Muzeum slovenskej dediny este nie je dokoneene, región Orava
je uz pristupny verejnosti. Slavnostne otvorenie tejto casti skanzenu bolo
dna 24. maja 1972 za ucasti etnografov a muzejnikov z celej Ceskoslovenskej socialistickej republiky. Pri tejto prilezitosti boI usporiadany
seminar o ochrane Tudovej architektury, ktory sa konal 23. a 24. maja
1972. Na semimiri boli prednesene referaty, ktore sa zaoberali ochranou
l'udovych stavebnych objektov formou budovania skanzenov, alebo ochranou na mieste vzniku - in situ. Vo vystavnych priestoroch Slovenskeho
narodneho muzea bola zaroven instalovana vystava "Ludova architektura v Ceskoslovensku". Spristupnenie prvej, dobudovanej casti IVluzea
slovenskej dediny malo teda d6stojn)T ramec 7.
SkanZt'n v Martine sa stane po svojom dokonceni hmotnym dokumentom I'udovej stavebnej kultury na uzemi Slovenska. Obytne domy a stavebnć objekty sustredene v Muzeu slovenskej dediny nebuQu hovorit
len o kulture Slovakov, ale aj o prislusnikoch inych etnickych skupin,
7
Jan
verejnosti.
Hycko, ['rva
ćast' Ml'lzea slocens.'{ej
"Muzeum"
1972. t. 17, s. 209.
dediny
v
Martine
spristupnenci
2?l0
MIL,,"N
CHLEBANA
ktore toto uzemie obyvaju uz niekoTko stor oci. I ked' bude v tomto
muzeu zastupene Tudove staviteTstvo z celeho Slovenska, nezostane osamotene. DalSie skanzeny sa stavaju na Kysuciach severozapadne
Slovensko, na Grave, v Liptove, na vychodnom Slovensku pri meste
Bardejov. V tychto skanzenoch sa sustredia objekty Tudovej architektury
z jednotlivych regiónov. V blizkosti stareho banickeho mesta Banska
Stiavnica sa pripravuje vystavba Banskeho muzea v prirode. akrem
objektov na povrchu, bude v muzeu aj podzemna cast. Tu sa vyuziju
priestory starych sacht, v ktorych sa kedysi tazi1a ruda. Sachty posluzia
na instalovanie banickych strojov a zariadeni 8.
Na zaver mozno konstatovat, ze v sucasnosti je v procese vystavby
na S10vensku sest muzei v prirode. Pat z nich je lokalizovanych v oblasti severneho Slovenska, kde bola v prevahe po starocia drevena rudova
architektura, ktora tu bude aj chrimena. Vynimkou je skanzen v Martine, ako centralne muzeum, kde budu zastupene vsetky regióny S10venska a teda aj oblasti murovanej architektury. Banske muzeum v prirode pri Banskej Stiavnici sa nachadza v juznej casti stredneho Slovenska.
Ochrana pamiatok tradicneho Tudoveho staviteTstva va forme muzei
v prirode sa rozbieha nadejnym tempom. Treba len dUfat, ze si ho udrZi
i v buducnosti, ale bo ho este zrychli.
8 Jan Novak, Banskć
muzeum v pTiTode v Banskej Sliavnici . .,Sbornik Slovenskeho Narodneho Muzea" 1974, t. 68, Etnografia 15, s. 237-261.