886e68743e135455ac5e680c6fa20075.pdf
Media
Part of Kronika / LUD 1964-65 t.50
- extracted text
-
',.
K
R
o
I
N
DR TADEUSZ
K
A
DELIMAT
1920-1964
WSPOMNIENIE
Leżą przede mną nieco pożółkłe, równo pocięte kartki, zapisane drobnym
pismem. Listy, wykazy pierwszych
zaczątków prac nad "Polskim Atlasem
Etnograficznym",
protokoły z pierwszych
zebrań Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, drobnym pismem wypełnione kartoteki Archiwum Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego.
I widzę żywo drobną, pochyloną postać
blondyna skupionego i piszącego pierwszy swój referat naukowy w 1945 roku w Lublinie, przy ulicy Racławickiej
14. A przecież - z dala od Wisły,
spod Puław i Białej Góry zimowy wiatr niósł daleki grzmot dział i głuche
echa wybuchów. Dzisiaj siedzę nad tymi kartkami
i piszę jakiś niereaby
nekrolog o Tadeuszu
D e 1 i m a c i e. Przeglądam
kartkę po kartce, pierwsze rozdziały Jego pracy habilitacyjnej.
Temat tej pracy o Mazowszu jest
747
746
napozór mikrograficzny,
nieefektowny,
wymagający
niebywałej
erudycji,
dociekliwości i niezmiernie
wielkiego nakładu pracy. W dyskusjach
zwracałem uwagę, dlaczego właśnie na pracę habilitacyjną
wybiera temat tak
żmudny. Ale w tym właśnie tkwiło odbicie Jego osobowości. Kusił się o napisanie takiej monografii
dotyczącej jednej grupy etnograficznej,
któraby
wykazała że w inwentarzu
kulturowym
odbijały się i odbijają wszystkie
procesy historyczne, rozwój stosunków społecznych, postęp techniczny, dyfuzje i migracje. Zmierzał do udowodnienia
iż kultura - podobnie jak język, warunkuje
świadomość każdej grupy etnicznej.
Niestety dzieła tego nie dokończył. Materiały i szkice Jego znajdą się zapewne w jakimś archiwum etnograficznym
i może komuś posłużą.
Tadeusz Delimat urodzony w 1920 roku, zdał egzamin dojrzałości w 1944 r.
przed Komisją Tajnego Nauczania. co również ma swoją wymowę. Polonista
z tajnego nauczania
z,lchęcał Go do studiów literackich
i taki kierunek
początkowo obrał On. Prowadząc wykłady z literatury
ludowej w 1944 r.
'zetknąłem się w Lublinie z Tadeuszem Delimatem. Odtąd przez lat kilka
dzieliliśmy
trudy organizowania
Towarzystwa,
ściągania Biblioteki,
tworzenia z niczego Archiwum,
trudy redakcyjne
związane ze staraniem
się
o papier, drukarnie
i wszystkimi troskami jakie niosły pierwsze miesiące
i lata powojenne. Jako młodszy asystent pisał pracę magisterską
o ceramice
ludowej i rozpoczął pisanie pracy doktorskiej. W 1948 r. dyrektor ówczesnego Instytutu Bałtyckiego, dr Józef Borowik poszukiwał kierownika
dla Pomorskiego Muzeum w Szczecinie. I tak stanęła przed młodym magistrem
a już wtedy starszym asystentem
przy Katedrze Etnografii
i Etnologii na
Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym
UMCS w Lublinie, poważna szansa
samodzielnej
i twórczej pracy. Ile pomysłowości,
pracy i nieprzespanych
nocy włożył w organizację
tego Muzeum, w koncepcje ekspozycyjne,
tego
.nikt docenić nie potrafi, gdyż dokumentacja
tych spraw zaginęła; choć wysiłki te poszły częściowo w próżnię, gdy Morskie Muzeum Kulturoznawcze
nie przetrwało, to jednak podkreślić należy, że była to wielka szkoła samodzielności w której młody etnograf borykał się z rozwiązywaniem
problemów teoretycznych
w starej mu~ealnej praktyce. Okres Szczeciński zakończył Tadeusz
Delimat
uzyskaniem
stopnia
doktorskiego,
po złożeniu
w UMCS rygorozum w 1951 r. Była to chwila pełna szczęśliwości dla całej
grupy etnografów
lubelskich, skupionych przy Polskim Towarzystwie
Ludoznawczym.
Praca doktorska
poświęcona była łodziom morskim na Pomorzu. Wiązała się więc jak I!ajściślej z pracą zawodową w Muzeum Morskim w Szczecinie. Autor wykazał w niej specyficzne cechy wczesnośredniowiecznego
szkutnictwa
na Pomorzu
Wschodnim. Precyzyjna
analiza,
typologia i powiązanie tych wyników z procesami historycznymi
świadczyły, że kształtuje się nowa, niebanalna
osobowość naukowa. Mimo licznych
póżniejszych
prac w Muzeum Warszawskim,
wciąż wracał dr Delimat do
..=._------
tego zagadnienia i w różnych artykułach
i recenzjach problematyka
szkutnicza przewija się w pracach Jego do 1963 roku. Widać to i w Jego pracach
w Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie,
gdzie zajmował od 1952 r.
stanowisko
kustosza a póżniej - zastępcy dyrektora.
Głównym owocem
tych wysiłków było pomnożen'ip. zbiorów a zarazem dobrze prowadzona
dokumentacja
naukowa. Powinności i konieczności ekspozycyjne,
powiązanie nauki z popularyzacją
nie przesłaniały
Mu nigdy tego faktu, że muzeum jest warsztatem badawczo-naukowym.
I w to włożył całą swoją pasję,
całą swoją systematyczność.
To są wartości
nieprzemijające.
Ta właśnie
muzealno-badawcza
praca stała się punktem wyjściowym do podjęcia pracy habilitacyjnej.
Świadczyć o tym będzie Jego artykuł The State of Preservation of Ethnographic
Monuments
in the Mazowsze Region, który ukaże
się w t. III "Zeszytów Etnograficznych
Muzeum Kultur i Sztuki Ludowej".
Dzięki inwencji naukowej i wrażliwości na problemy społeczne i narodowe zabłysnął Tadeusz Delimat talentem w organizacji wystaw sztuki ludowej we Francji, Anglii i Belgii, w Szwecji, Norwegii i Danii. Ten typ działalności zetknął Go z emigracj'ą polską. Zabieg lł o pomoc dla Muzeum w Maribo, gdzie uzupełnił zbiory polskiej kultury ludowej, czym ujął s?bie tamtejszych polskich emigrantów. Z rozmów wnioskowałem,
że planuJe. On p~wiązanie prac Muzeum Warszawskiego
z całą polską diasporą emlgraCYJną. Postanowił trafić do niej treściami narodowymi poprzez wystawy i wydawnictwa, ale również chciał zaktywizować ją w zbieraniu eksponatów dla
Etnograficznego
Muzeum Warszawskiego.
Mimo prac naukowych
potrafił dr Delimat stać się główną sprężyną
wszystkich poczynań administracyjnych
i organizacyjnych,
które wiodł~ do
budowy dużego Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie i stworzenia Jednego z najważniejszych
ognisk etnograficznych.
A przec~eż nie był O~ typem działacza motorycznego o siłnej konstrukcji fizycznej. Był to raczej naukowiec delikatny i wrażliwy, zadumany intrawertyk,
a jednak w działaniu
organizacyjnym
odznaczający się dużymi walorami. We współżyciu z ludźmi
cieszył się ich szacunkiem i przyjaźnią.
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze straciło w Tadeuszu Delimacie jednego z naj aktywniejszych
i naj życzliwszych członków. Nie uchylał się n.ig~~
od prac w Zarządzie Głównym, od prac w Oddziale Szczecińskim a pózmej
Warszawskim,
to też Zarząd główny doceniając Jego współpracę w lata~h
1945-1960 r. nadał mu dyplom honorowy i zaszczytną odznakę XV-Iecla.
W roku 1963 otrzymał złoty krzyż zasługi.
Zamykam tekę z pożółkłymi kartkami zapisanymi równym
wierzę _ na przekór rzeczywistości - że juź od nas odszedł.
pismem
nie
Józef Gajek
-
748
749
BIBLIOGRAFIA
PRAC TADEUSZA DELIMATA
1. Anna K u t r z e b i a n k a: Etnografia
polskich
grup ludnościowYch
na
Zachodzie, Kraków, 1945. Rec.: "Lud", t. XXXVI, 1946, s. 379-381.
2. Co to jest Atlas Etnograficzny?,
"Mies. lud.", 1947, Nr 1.
3. Materiały
do budownictwa
ludowego
w powiecie
pulawskim,
"Prace
i Materiały Etnograficzne", t. VI, 1947, s. 164-186.
4. Polski
Atlas
"Ziemia",
Etnograficzny,
164-165.
XXXVIII,
1947, Nr
6-8,
5. Sprawozdanie
z działalności
Zakładu Etnografii
i Etnologii
Uniwersytetu
im. M. C.-Skłodowskiej
w Lublinie
za rok akademicki
1946-47, "Lud",
XXXV, 1947, s. 448-451.
6. Wyciąg
ze sprawozdania
z konferencji
naukowej
PTL
w sprawie
Pol-
"Lud", XXXVII, 1947, s. 476-481.
7. Morza - gościńce kultury,
"Tyg. Wybrz.", 1948, Nr 49/50, s. 7-8.
8. Strój jamneński,
"Zycie i Kult.", 1952, Nr 25, s. 7.
skiego
9. Strój
10. Strój
Atlasu
Etnograficznego,
ludowy na Pomorzu Zachodnim,
"Głos Szczeciński",
p1/rzycki, "Głos Szczeciński", 1952, Nr 25.
11. Muzeum
s.461-467.
Morskie
w
Szczecinie,
(Komunikat),
"Lud",
28. Kron~~~ za 1961 r. (Chronique de 1961), "Zeszyty Etnograficzne
t. II Warszawa 1963, s. 183-185.
30. Kronika
ludowe,
16. Stosunek
Oskara
1956, s. 49-68.
etnografii
Kolberga
do kultury
wsi i jej
w Muzeum
Pomorza
Zachodniego
przemian,
"Lud", XLII,
w Szczecinie,
"Lud",
1958, s. 396-398.
Ludowych
w Warszawie,
"Lud", XLIII, 1958, s. 398-405.
(do:) Polska sztuka ludowa. W 4 wersjach jęz.: pol., franc.,
ang. i niem. Warszawa, 1958, Wyd. "Polonia".
18. Muzeum
Etnograficzne
of Ethnographzc .' Monuments
Etnograficzne
MKiSL", t. III,
of Proservation
"Zeszyty
za 1962 r. (Chronique
MKiSL",
tn th e Mazow-~
Warszawa
de 1962), "Zeszyty Etnograficzne
~90:;
MKISL
1964,
1952,
15. Krystyna P i e r a d z k a, Walki Słowian na Bałtyku
w X-XII w., Warszawa 1953. Rec.: pt. ,,0 genezie łodzi klepkowych na Pomorzu", "Lud",
XLII, 1956, cz. 2, s. 782-785.
XLIII,
MKiSL", t. I, Warszawa
.
Les Taches du Musee de Varsovie dans ses etudes sur la regwn de Ma··
27. sovie
Zeszyty Etnograficzne MKiSY", t. I, Warszawa 1961, s. 102-110<
t. III, Warszawa
XXXIX,
"Zeszyty
Museum,
26. A Floating
1961, s. 26-29.
ludowa,
13. Tkactwo
17. Dział
Boats of Polish Pomerania,
(An attempt to define their national characteristics),
Part I and Part II. Part. I. Flat-Bottomed
Boats,
Zeszyty Etnograficzne MKiSL", t. 1. Warszawa 1961, s. 44-52. Part II.
Costal and Sea-Going
Boats, "Zeszyty
Etnograficzne
MKiSL", t. 2.
Warszawa 1963, s. 43-52.
29. sze Region,
1952, Nr 10.
i Materiały
25. Fishing
The , State
Warszawa, 1954 (pogadanka dla przeźroczy).
Warszawa, 1954 (pogadanka dla przeźroczy).
14. Roman R e i n f u s s, Garncarstwo
ludowe, Warszawa 1955. Rec.: "Lud",
XLII, cz. 2, 1956, s. 797-800.
12. Ceramika
ludowe
w województwie
lubelskim,
"Prace
2 4. Garncarstwo
Etnograficzne", t. XVII, cz. I, Wrocław 1961 r., s. 29-138.
Kultur
19. Przedmowa
20. S. A. W y s z n i e p o l s k i, Mirowyje
morskije
puti
i sllchowodstwQ
(Oczerki), Moskwa, 1953. Rec.: "Lud", XLIiI, 1958, s. 225-226.
21. Banicka
Dedina
Zakarowce,
Prace Narodopisneho
Ustavu Slovenskoj
Akademii Vied, I. Bratislava, 1956. Rec.: "Lud", XLIV, 1959, s. 274-281.
22. Lolland-Falsters
Stiftsmuseum,
Arsskrif, 1959, (Katalog _ Maribo).
23. Z badań nad szkutnictwem
s. 93-114.
ludowym
Pomorza,
"Szczecin",
1939, Nr 8-9,
SPRA
Z CAŁOKSZTAŁTU
WOZDANIE
PRAC POLSKIEGO
LUDOZNAWCZEGO
TOWARZYSTWA
W 1963 ROKU
Rok 1963 choć był rokiem trud~ym i choć "zima stulecia" i. ep~dem~a
ospy, nasilona szczególnie na terenie Wroc.ła,;ia, mo~łY wpłyną~ uJemme
na tok prac Towarzystwa - to jednak dZięki wzn:-0zonym ,:ysI~korr: ~arządu oraz pracowników Towarzystwa zazńaczył SIę nowymi oSląg.męcla~
mi , zarówno w dziale prac naukowo-wydawniczych
i badawczych, Jak tez
organizacyjnych.
D z i a ł w y d a w n l. c z y: Z zaplanowanych
na 1963 r. 222 arkuszy
w y d a n o:
A 1. Lud t. XLVIII
2. Prace i Materiały Etnograficzne
3. Prace i Materiały Etnograficzne
4. Biblioteka Popularna t. IV
5. Kowalstwo
6. Łódzkie Studia Etnograficzne
- 48,25
- 16.5
- 42
- 15
- 7
- 15
t. XXIV
t. XXIII
arkuszy
143,75
wyd.
751
750
Wop
cie:
r a c o wan
i u redakcyjnym
pozostawało
B 1. Lud t. XLIX
2. Lud t. L
3. Prace Etnologiczne t. VII (Etnografia
4. Prace Etnologiczne t. VIII
5. Archiwum Etnograficzne
6. Podlaskie Pieśni Ludowe
7. Pieśni Kurpiowskie
182 arkuszy,
Bułgarii)
Dzieł wszystkich
Oskara
-
40
40
30
-
20
- 12
- 20
- 20
arkuszy
C. Reedycja
a mianowi-
Kolberga: tomów 15,
arkuszy wyd.
182
327
Z wydanych przez Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze
w okresie sprawozdawczym pozycji zasługuje na szczególne omówienie tom XLVIII Ludu.
Był on zaplanowany
na V Kongres Slawistów w Sofii - toteż zaw'artość
jego wiąże się ściśle z problematyką
slawistyczną.
Opatrzony specjalną na Kongres obwolutą przyjęty został przez uczestników Kongresu w Sofii z dużym uznaniem, stanowił bowiem jedną z najciekawszych pozycji naukowych, związaną tematycznie z etnografią i językoznawstwem
slawistyczn,ym.
Także i inne pozycje wydawnicze
były zakończeniem
długotrwałych
prac, jak np.: t. XXIII "Prac i Materiałów
Etnograficznych"
poświęcony
etnograficznej
tematyce śląskiej a wiążący się z nową problematyką
przemian kulturowych
i społecznych na obszarze Śląska. Tom IV "Biblioteki
Popularnej"
"Drogi synów słońca" wypełnia lukę w zakresie naukowej literatury dotyczącej społeczeństw pierwotnych
Pacyfiku.
dziła skontrum biblioteki oraz jej szczegółową wycenę. Był to wielki wysiłek, konieczny jednak z uwagi na potrzebę ujęcia zasobów biblioteki nie
tylko 0:1 strony naukowej, ale także jej realnej wartości. Pracą tą kierowała
bibliotekarka
Helena Kopeć. Prowadzono
równocześnie
dalsze uporządkowanie i katalogowanie
biblioteki. Położono szczególną uwagę na tzw. "polit kę zakupów" czy też nabytków biblioteki, księgozbiór bowiem musi być
s~ale uzupełniany
i unowocześniany
w zakresie periodyków i wydawnictw
seryjnych. Natomiast w mniejszym stopniu niż w latach po~rzedn~ch z~jęto
się konserwacją
książek i map, toteż istnieje potrzeba zreallzowama teJ konieczności w najbliższym czasie.
A r c h i w u m N a u k o w e Towarzystwa
staje się sukcesywnie w coraz
większym stopniu warsztatem
naukowym, z którego k~rzystają
nie ty~ko
studenci i pracownicy
naukowi,
ale także doktoranc1 oraz pracowmcy
naukowi z zagranicy, odwiedzający w 1963 r. licznie Towarzystwo (szczególnie pilnie korzystał z Archiwum Naukowego PTL m. in. kandy~at ~auk Wasilij Bondarczuk z Mińska, a także etnografowie
z NRD, Węg1er 1 Czechosłowacji).
Prace porządkowe w Archiwum prowadził w 1963 r. mgr Ja.~ H:idenreich. Archiwum to obejmuje około 1400 pozycji naukowyc.h, r.ozneJ ,:,artości. Zbiory zwiększyły się w 1963 r. o dary prof. dra J. GaJka 1 z~~uplOne
zdjęcia etnograficzne
(do archiwum ilustracji). Założono ~?wą kS1.ąZ~ę inwentarzową
i uporządkowano
zbiory do pozycji 350. Częsc ~ater1ałow
p~
profesorze S. Poniatowskim
tj. "Dziennik podróży" i mate:1ałY z badan
antropologicznych
i etnologicznych nad Goldami i Oroczonar~l1 zo~tała opracowana przez prof. dra Franciszka Wokroja, mgra Józefa G~mkę 1.mg.r Barbarę Przeliorz-Heindenreich.
Zarówno materiały antropologiczne
Jak 1 etnologiczne dotyczące Goldów i Oroczów weszły w skład 50 tomu Ludu.
Okres sprawozdawczy
przyniósł znaczne osiągnięcia w zakresie reedycji
O. Kolberga. Zaplanowany
jeszcze w 1960 r. tytuł wydawniczy
"Ope;'ra
Omnia" Oskara Kolberga osiągnął w 1963 roku 50% wykonania całości fotooffsetowej. Podkreślić należy jego poczytność i popyt; w magazynach bowiem Towarzystwa
DWOK po rozesłaniu
egz.emplarzy
należnych
subskrybentom
(ca 1600) - niewiele egzemplarzy
już pozostało. W sumie
więc, dzięki wieloletnim
wysiłkom w zakresie prac naukowo-badawczych
Towarzystwo
uczyniło w roku sprawozdawczym
duży skok osiągając prawie ponad 300 arkuszy wydanych (także w poślizgu) i drugie tyle na drodze
reedycji.
Zgodnie z planem naukowo-badawczym
uchwalonym
na Walnych zgromadzeniach a wiążącym się z okresem millenium - prace naukowe Tow~rzystwa polegają na inicjowaniu
tematyki
badawczej,
przygotowy",,:an~u
a
prac rozpraw oraz materiałów
i publikowaniu
ich w celu udostę?melll
wsz;stkim
etnografom i naukowcom dziedzin pokrewnych.
W Sum1e na,ukowa inspiracja
Towarzystwa
dotyczy takich kompleksowych
problemow
B i b l i o t e k a P.T.L. Biblioteka Towarzystwa osiągnęła w okresie sprawozdawczym ponad 50 tys. pozycji dzieł zwartych i czasopism. Zwiększył
się zasób pozycji o 988 vol. otrzymanych drogą wymiany, zakupów i darów.
W tym okresie specjalnie powołana Komisja Inwentaryzacyjna
przeprowa-
Odzyskany~h (Pomorze, Śląsk),
.
'1'
waznych
2) etnograficzne
monografie
~roblemowe,. dotyczące sz.cze.go ?le
.. na
dziedzin kultury ludowej, Jak budowlllctwo,
zagadlllellle mtegracJ1
Ziemiach Odzyskanych (nowy model rodziny chłopskiej itp.),
Prace
etnograficznych
1) etnograficzne
naukowe
jak:
monografie
popularyzacja
regionalne,
wiedzy
w tym szczególnie
z obszaru
.
Ziem
753
752
W okresie sprawozdawczym
przystąpiono
do zorganizowania
Oddziałów
w Przemyślu, Krośnie i Sanoku. Ilość członków wynosiła 660 osób.
Na działalność organizacyjną
a także naukowo-wydawniczą
mają znaczny wpływ dotacje polskiej Akademii Nauk. Należy podkreślić, iż w roku
sprawozdawczym
dotacja PAN została zmniejszona
o ca 30%. Natomiast
dzięki wzmożonemu wysiłkowi Zarządu Głównego oraz pracowników
PTL
zwiększyła się sprzedaż wydawnictw
własnych, co w rezultacie
uwolniło
Towarzystwo
od trudności finansowych,
a także przyczyniło się do opróż-
3) p.osz~kiwania w ~akr.esie historii etnografii;
opracowanie
i uprzystępmanIe przez publ1kacJe materiałów
archiwalnych
(takich jak "Dziennik
podróży" - S. Poniatowskiego,
Prace etnograficzne
W. Pola, W. Skierowskiego, J. Świętka i innych),
4) pr.a~e i. poszukiwania
badawcze w zakresie problematyki
slawistycznej.
WIąZą SIę one z kontaktami naukowymi etnografów i członków Towarzystwa, szczególnie z krajami sąsiednimi demokracji ludowych,
5) przygotowywanie
sesji i konferencji
naukowych,
jak sesja poświęcana
Śląskowi Opolskiemu (w dniach 8-10. XI. 1963 r.), materiały na Kongresy slawistyczne i etnograficzne
(w Pradze, w Moskwie).
6) działalność
o charakterze
ściśle popularyzacyjnym
prowadzona
przez
20 Oddziałów PTL (patrz wykaz w sprawozdaniu
za rok 1962), a których
łączna ilość wynosi przeciętnie ponad 200 odczytów rocznie. Warto nadmienić, iż w całokształcie
tych poczynań naukowych
Towarzystwa
zaznacza się coraz większy udział młodszego pokolenia etnografów i entuzjastów kultury ludowej.
Szczególnie nasiloną akcję odczytową prowadził Oddział w Kielcach, Mszanie Dolnej i Przemyślu oraz Toruniu.
P r a c e o r g a n i z a c y j n e. W okresie sprawozdawczym
odbyły się następujące zebrania Prezydium, Zarządu Głównego i Głównej Komisji Rewizyjnej, a także Komitetów Redakcyjnych
(skład Zarządu, Głównej Komisji
Rewizyjnej, Komitetów Redakcyjnych
- patrz sprawozdanie
za rok 1962)*
17. II. 1963 r. zebranie
Zarządu
Głównego
we Wrocławiu,
25. V. 1963 r. zebranie Zarządu Głównego we Wrocławiu,
7. XI. 1963 r. zebranie Zarządu Głównego w Opolu,
8-10.
XI. 1963 r. XXXVIII
4 posiedzenia
Prezydium
12. VI. 1963 r. zebranie
Walne Zgromadzenie
w Opolu**,
PTL we Wrocławiu,
Głównej
Komisji
Rewizyjnej
we Wrocławiu,
6. XI. 1963 r. zebranie
Głównej
Komisji
Rewizyjnej
we Wrocławiu,
8. XI. 1963 r. zebranie
Głównej
Komisji
Rewizyjnej
w Opolu,
18. II. 1963 r. zebranie
Komitetu
Redakcyjnego
"Ludu",
9. III. 1963 r. zebranie
Komitetu
Redakcyjnego
"Ludu",
18. III. 1963 r. zebranie Komitetu Redakcyjnego
"Prac i Materiałów Etnograficznych".
18. HI. 1963 r. zebranie Komitetu Redakcyjnego
"Prac Etnologicznych".
11. XI. 1963 r. zebranie Komitetu Redakcyjnego DWOK w Poznaniu,
oraz liczne narady wydawnicze, seminaria i konsultacje,
prowadzone przez
Redakcję DWOK .
I
I
I
!
I
nienia części magazynu PTL.
W maju 1963 r. Towarzystwo brało udział w wystawie książek organizowanej przez ORWN-PAN i "Ars Polon a" w Warszawie oraz w związku
z tym wydało 2 prospekty wydawnicze.
W okresie
sprawozdawczym
obowiązki
Głównego
Księgowego
pełnił
mgr Antoni Nienartowicz;
w buchalterii
pracowały:
p. Danuta Tyszkowska _ st. ekonomista, p. Cecylia Strzelczyk - księgowa oraz p. Jerzy Rudnicki - magazynier;
w sekretariacie
Towarzystwa
pracę prowadziła
p. Teresa Zytowiecka, w dziale zaś wydawnictw
- p. Konrad Wypych,
w Redakcji
Dzieł Wszystkich
Oskara Kolberga mgr Medard Tarko,
mgr Agata Skrukwa, w księgowości DWOK - p. Czesław Stankiewicz.
T r u d n o ś c i i o s i ą g n i ę c i a. Należy z zadowoleniem podkreślić, iż
w roku 1963 trudności w zakresie dostawy papieru Towarzystwo nie odczuwało. Także pomyślnie układała się współpraca na odcinku produkcji wydawniczej z następującymi
drukarniami:
Wrocławską Drukarnią
Naukową
we Wrocławiu, Zakładami Kartograficznymi
we Wrocławiu, z Warsztatami
Szkoły Poligraficznej
w Nowej Rudzie oraz z Introligatornią
i Powielarnią
Uniwersytetu
Wrocławskiego
we Wrocławiu a także z Państwowym
Wydawnictwem
Muzycznym w Krakowie i Ludową Spółdzielnią Wydawniczą
w Warszawie (DWOK). Jedyną trudnością było zmniejszenie dotacji przez
Polską Akademię Nauk oraz trudności obiektywne, wymienione we· wstępie
sprawozdania.
Osiągnięcia polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
w okresie sprawozdawczym wyrażają
się rekordową
ilością arkuszy
wydawniczych,
niezwykle sprawnym
rozprowadzeniem
i sprzedażą
wydawnictw
własnych
(w tym równie:!: DWOK) oraz dalszym, systematycznym
uporządkowaniem
spraw finansowo-administracyjnych,
zgodnie z wymogami uchwał władz
nadrzędnych.
Wysiłek Towarzystwa
został szczególnie podkreślony
w prasie w związku z obchodzonym stuleciem Powstania Styczniowego.
O. G.
• "Lud"
XLIX, str 792-799 .
•• ibid. str. 821-828.
48
755
754
Bilans
Polskiego
Towarzystwa
Ludoznawczego
Pasywa
na dzień 31.XII.1963 r.
Aktywa
L.p.
i
. d I
Surny Je
- Sumy zbiornostkowe zł
cze zł
I
Treść
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Banki - Zarządu Głównego PTL
- Oddziałów PTL
- Komitetu Kolbergowskiego
Kasa - Zarządu Głównego PTL
- Oddziałów PTL
- Komitetu Kolbergowskiego
Koszty produkcji
niewydzielonej
(wydawnictw
w toku produkcji)
- Zarządu Głównego PTL
- Komitetu Kolbergowskiego
Dłużnicy - współpracownicy
- Zarządu Głównego PTL
- Komitetu Kolbergowskiego
Dłużnicy - instytucje
Odbiorcy - Zarządu Głównego PTL
- Komitetu Kolbergowskiego
Inne rozrachunki
- Zarządu Głównego PTL
- Komitetu Kolbergowskiego
Materiały - w magazynie własnym
- w przerobie
Drobne i krótkotrwałe
przedmioty
w użytkowaniu
Gotowe wydawnictwa
- w magazynie własnym
- w magazynach
obcych
Środki podstawowe
- Zarządu Głównego TPL
I
319301.18
63448.75
1 774806.73
921.06
6623.13
507.86
2157556.66
125391.28
I
162644.35
28575.-
I
l
\
I
59.28
809348.75
809408.03
5801.80
6124.53
510003.79
21.-
274057.70
24725.56
182469.80
5
Sumy do wyjaśnienia
_ Komitetu Kolbergowskiego
I
11 926.331
6
Inne rozrachunki
_ Zarządu Głównego
2300.-
PTL
4050l6.55
I - Zarządu Głównego PTL
31464.88
207195.36
7
51704.39
404195.65
455900.04
\
8
29962.07
172780.59
202742.66
10890.40
9
3357 579.35
511 976'-13869555.35
1391368.11
Dochody
do rozliczenia
Fundusze w środkach podstawowych
_ Zarządu Głównego PTL
_ Komitetu Kolbergowskiego
1391368.11
39985.30
1431333.41
Fundusze w środkach obrotowych
_ Zarządu Głównego PTL
_ Komitetu Kolbergowskiego
3640304.09
2503438.46
6143742.35
Razem
9026431.10
1
pasywa
I
(-)
1963 r.
Gł. Księgowy
Antoni
Nienartowicz
Prof.
dr Adam
I
I
I
1
Skarbnik
I
Mgr
.
instytucje
19026431.10
(-)
zbiorJ
czy zł
!
47769.10
R azem aktyw a
dnia 31 grudnia
-
złl
18 519251
144 l25.10
Rozrachunki
publiczno-prawne
_ Zarządu Głównego PTL
_ Komitetu Kolbergowskiego
4
I
Wrocław,
l
Odbiorcy - Zarządu Głównego PTL
_ Komitetu Kolbergowskiego
8052.05
l__ +__K_o_m_it_e_tu_K_ol_b_e_r..::.g_ow_s_k_ie..:g:-o
\
39985.30 11431353.41
i
Dostawcy
2
3
I 173160.38
235946.09 I
[nostkowe
Wierzyciele - współpracownicy
_ Zarządu Głównego PTL
_ Komitetu Kolbergowskiego
1
1
I Sumy ied.!sumy
Tr eśĆ
L.p.
Wanke
756
_-:1 __ ,---I~
__
c"_'_~
__
_II__
~_'_•...•
~_i
SPRAWOZDANIA
Z DZIAŁALNOŚCI
NAUKOWEJ I DYDAKTYCZNEJ
KATEDR I ZAKŁADOW ETNOGRAFII
I
1.*
I
KATEDRA
O-
o
'"'::To
Kraków
O-
tj
'<
o
'"'::To
o.
'<
-
•....
•....o~
~
co o ~
~
co o ~
-J
>Po
~
O")
~
~
-J ~
0>_
~~
~~
o o
o o
o o
:o >Po
O; ~ '1 '1
oco
~o,
o~
'..•."
Ol:>
Ol:>
Ol:>
-~
<::>
co
~
I
:
•.••.
! I
-IT
0-
-N
Iii'
;:l.
lU
;:l
N
Iii'
'"
'<
'<
N
3
N
lU
O
"'.
n.
'"'O;:l
'"'::T
~
~
~
~Ol:>
~ Ol:>
Ol:> _
Ol:> ~
~o
'1 2l
s::
l
N
;:l
o.
s::
~
'<
o.
Ul
Ol:>
'<
lU
..•.
s::
_
'..•."
N
ul. Kanoniczna
UNIWERSYTETU
14
Data założenia: 1926 r.
Obsada personalna:
Kierownik - Prof. Kazimierz Moszyński od 1926-1959 r.
Kierownik - Prof. dr Mieczysław Gładysz od 1960 r.
Samodzielni pracownicy naukowi - doc. dr Jadwiga Klimaszewska.
Pomocniczy pracownicy
naukowi st. asystent mgr Zbigniew
mgr Teresa Karwicka.
Stażysta - mgr J. Kolebacz .
Studium doktoranckie: mgr J. Bujak, mgr T. Dobrowolska,
~
o
~
o
~
ETNOGRAFlI
SŁOWIAN
JAG IELLONSKIEGO
Biały,
mgr B. Olszo-
wy.
Dyplomy magistrów uzyskali: w roku 1951 - A. Kowalska, J. Kamocki;
w roku 1952 - B. Bazielich, M. Gierowska, W. Jarecki, B. Kaznowska,
T. Marszewski, M. Matusek, Z. Szewczyk; w roku 1953 I. Nizińska,
B. Babirecka, S. Kozubowski; w roku 1954 - L. Dzięgiel, T. Karwicka,
T. Siudowska, Z. Szyfelbejn, Z. Toroński, A. Zambrzycka; w roku 1955 Z. Biały, J. Bohdanowicz, D. Broda, J. Bujak, J. Bruś, D. Cudnoch. E. Fryś.
H. Gorczyńska, H. Jackowska, M. Lechowska, M. Meres, O. Mulkiewicz,
R. Nachmilner, B. Olszowy, B. Paszkowska, Z. Szromba; w roku 1956 J. Furdyna. Z. Lipiarz, J. Gąsior, J. Petera, W. Wykrota; w roku 1957 A. Dobrzańska; w roku 1959 - S. Kubiakowa; w roku 1960 - J. Tomasik,
J. Czajkowski, M. MaślińsKi, J. Sienkiewicz, B. Russanowska, K. Gadomska, M. Krukierek, J. Piszcz, B. Szopa; w roku 1962 - K.. Idzik, J. Kolebacz;
w roku 1963 - L. Babirecki (Czajkowski), G. Ogorzałek A. pytlińska.
Dyplomy doktorów uzyskali: O. Gajkowa, Jan Karłowicz
i Ludwik
Krzywicki
jako przedstawiciele
dwu nurtów
w etnologii
polskiej;
M. Gładysz,
Zdobnictwo
drzewne
na Sląsku; M. Gładyszowa,
Wiedza ludowa
o gwiazdach; J. Klimaszewska,
Z zagadnień meteorologii
ludowej
(praktyki magiczne regulujące
pogodę); A. Kowalska, Zarys kultury
Indian
Shipibo.
Habilitacje uzyskali: wzgl. mieli przyjęte prace habilitacyjne:
M. Gładysz,
Zdobnictwo
metalowe
na Slqsku; J. Klimaszewska,
Ob1'zędy doroczne ludu
polskiego
na tle obrzędów
s;owiańskich;
R. Reinfuss, polskie druki ludowe
na płótnie;
K. Zawistowicz-Adamska,
Instytucja
samopomocy
u ludu poLskiego.
• Katedra
Etnografii
Uniwersytetu
Warszawskiego
sprawozdania
nle
nadesłała
758
759
Biblioteka zakładowa:
5780 druków zwartych
(książki i broszury), 1736
czasopism, 56 map.
Zbiory zakładu: 891 rękopisów, 539 rysunków, 184 fotografie.
Ilość studentów na poszczególnych latach w roku akademickim
1962/1963:
I-ID,
II - 12, III - 10, IV - 7, V - 5.
Dane odnoszą się do roku akademickiego
1962/1963.
KATEDRA ETKOGRAFII
OGOLNEJ I SOCJOLOGII
UNIWERSYTETU
JAGIELLOŃSKIEGO
wraz z trzema zakładami
1) Etnografii
i Socjologii Ludów Afryki, 3) Teorii
Politycznej.
Kraków,
Ogólnej
rozwoju
ul. Straszewskiego
i Socjologii,
społecznego
2) Etnografii
Socjologii
27, II p.
Data założenia: 1925 r.
Obsada personalna:
Kierownik - prof. dr Kazimierz Dobrowolski.
Samo:izielni pracownicy
naukowi - doc. dr Andrzej Waligórski,
Kierowr.ik Z'lkładu 2, doc. dr Jerzy Wiatr, Kierownik Zakładu 3.
Pomocniczy pracownicy naukowi - adiunkt dr Władysław Kwaśniewicz,
adiunkt dr Antoni Stojak; st. asystent mgr Eugeniusz Halpern; asystenci mgr Renata Siemieńska,
mgr Hieronim Kubiak, mgr Daniel Markowski
stażyści mgr Krystyna Łapińska, mgr Barbara Urbańska.
Uwagi wstępne. Charakterystyczną
cechą prac naukowo-badawczych
Katedry i Zakładu 1 było łączenie problematyki
etnograficznej
z socjologiczną
i odwrotnie, zbliżone do kierunku reprezentowanego
przez tzw. antropologię społeczną - naukę zmierzającą
poprzez badanie konkretnych
społeczności do teorii kultury.
Pracom
Katedry
przyświecała
dyrektywa,
w myśl której rzeczywistości badanej nie należy ograniczać tylko do aktualnej jej postaci, lecz ujmować ją zawsze w szerszych ramach rozwojowych,
obejmujących
conajmniej 3 fazy: schyłek XIX w. do końca I wojny światowej, okres międzywojenny
do końca II wojny i okres Polski Ludowej.
Szersze ramy chronologiczne
pozwalają bowiem łatwiej wykrywać dynamikę rozwoju i krzyżować w ten sposób indywidualizujący
i generalizujący
k<;t widzenia w cpisach badanych
zjawisk. Indywidualizujący
przez
uwypuklenie
konkretno-historycznych
przebiegów, generalizujący
- przez
uwzględnienie
w przedstawieniu
badanej
rzeczywistości
istniejących
już
teoretycznych
osiągnięć, zawsze jednak weryfikowanych,
równocześnie zaś
przez wydobywanie
drogą indukcyjną wniosków teoretycznych
z opisywanych procesów.
Rozprawy magisterskie
z etnografii dotyczące takich zagadnień jak np.
folklor muzyczny czy literatura
ludowa były najczęściej
opracowywane
przede wszystkim z socjologicznego punktu widzenia (społeczne uwarunko-
wania i społeczne funkcje określonych wytworów kulturowych;
zagadnienie
twórców i nosicieli danych wytworów jako kategorii społecznej). Poza tym
tematami prac magisterskich
z etnografii były niejednokrotnie
zagadnienia
ściśle społeczne jak: problem gospodarczych
uwarunkowań
rodziny wiejskiej i jej funkcji, sytuacja i kultura proletariatu
wiejskiego przed 1939 rokiem; zagadnienie
czasu wolnego robotników
itd.
Szereg prac magisterskich
z zakresu
etnografii
i socjologii uwzględniał również, w pewnym stopniu, zagadnienia
kultury ludowej nie wyłączając kultury materialnej
rozpatrywanej
z punktu widzenia socjologicznego. Przykładowo
można wspomnieć o kilkunastu
pracach poświęconych
rozwojowi narzędzi rolniczych w Małopolsce od połowy XIX wieku do
chwili obecnej i roli tych narzędzi w przeobrażeniach
społeczno-gospodarczych i kulturowych.
Nacisk w tych pracach położony był nie tyle na stronę
ergclogiczną, ile na skutki społeczne wywolane przeobrażeniami
wytworów
materialnych,
w tym wypadku narzędzi pracy.
Prace magisterskie
dotyczące kultury ludowej stanowią pokaźną grupę.
Wśród nich wyodrębnić można następujące
kategorie tematyczne:
a) Tradycje pańszczyźniane
i ich społeczne znaczenie, b) wnętrze domu chłopskiego, jego społeczne uwarunkowania
i społeczne funkcje, c) typologia budownictwa
wiejskiego w powiązaniu
ze strukturą
społeczną, d) klasowe
podłoże zróżnicowania
kultury ludowej, e) prace o społeczeństwach
pierwotnych, f) monografie wsi, g) muzyka i literatura
ludowa.
Inne prace magisterskie
wykonane w Katedrze, związane z kulturą ludową i robotniczą obejmowały między innymi następujące tematy: a) migracje
ze wsi do miasta i ich społeczne skutki, b) adaptacja ludności wiejskiej do
pracy w przemyśle, c) przeobrażenia
rodziny i więzi społecznej na wsi pod
wpływem industrializacji,
d) proletariat
wiejski i jego kultura, e) wczasy
robotnicze, f) wolny czas na wsi.
Bardzo korzystni€ rozwijają się prace świeżo powstałych Zakładów 2 i 3.
Prace Zakładu 2 kierowanego
przez doc. dra A. Waligórskiego mają charakter pionierski. Tematyka Zakładu 3 kierowanego przez doc. dra J. Wiatra ma w pierwszym swym założeniu problemy zasadnicze dla etnografii
i socjologii.
Dyplomy magistrów
uzyskali: Adamski Antoni, Bakajoko Alicja, Berczowska Jadwiga, Barthel Krystyna, Banasik Tadeusz, Bażela Zenon, Bezwiński Zbigniew, Bieńkowski Wiesław, Bittner (Szewczyk) Halina, Blajda
Czesław, Bronicz Stanisław, (2 magisteria: z etnografii i socjologii), Bucholz
Mieczysław, Buczek Czesław, Bukowska Irena, Capiga Stanisław, Cholewa
Krystyna, Czauderna Danuta, Czech Danuta, Dobija Borysław, Dobrowolska
Danuta, Dobrowolska Teresa, Dubiel Ludwik, Dubrawska-Turno
Bernadetta, Duma Andrzej, Dziewojska
Cecylia, Faber Zygmunt, Filipek Julian,
Flakówna Stefania, Herold Jan, Halpern Eugeniusz, Hutka Jerzy, Górska
Anna, Jacher-Tyszkowa
Aleksandra,
Jałowiecki Bogdan, Jałowiecka Lidia,
761
760
Kaleciak Piotr (2 magisteria:
z etnografii i socjologii), Kieres Władysław,
Klimczak Władysław, Kobylański Władysław, Kmiecik Jan, Kopf Konstanty, Krenzel Konrad, Kwaśniewicz
Władysław
(2 magisteria:
z etnografii
i socjologii) Kwaśniewski
Krzysztof, Kulczycka Janina, Liana Anna, Łapińska Krystyna, Markiewicz Janina, Matejko Aleksander,
Michalewicz Kazimierz, Moskalik Krystyna, Myrcik-Markowska
Danuta, Niedziałek Wojciech,
Nivelt Adam, Nosewicz Irena, Nowacka-Łukasiewicz
Władysława,
Ohli
Halina, Okólska-Krupska
Daniela, Oleszak Edward, Olszewska Barbara, Palicki Zygmunt, Pietraszek
Edward, Piotrowska
Józefa, Podgórecki
Adam,
Popiela Teofil, Poproch Tadeusz, Raźniewski
Andrzej,
Reinfuss Roman,
Roykiewicz
Leszek, Ryba Andrzej,
Sarapata
Adam, Siemieńska
Renata,
Skoczowska Lidia, Skorzyński
Zygmunt, Slipko Tadeusz, Słomiński Zdzisław, Słonka Stanisław,
Szmek Jan, Trawińska
Danuta, Turnau
Irena,
Urbańska Barbara (2 magisteria: z etnografii i socjologii), Urbańczyk Stanisław Jakub, Wallis Ewa, Wanatowicz Jerzy, WartaIski Wiktor, Wójcik Iza,
Wojtaszewska
Krystyna,
Wróblewska
Jarosława,
Woroniecka
Teresa,
Wierzbiański
Krzysztof, Zaborowski
Andrzej, Zychowski Marian, Wałek-Lipowczan
Halina,
Władyczanka
Maria,
Zając Bronisław,
Zbierowski
Witold
Dyplomy
D. Dobrowolska,
Przeobrażenia
społeczne
osady podkrakowskiej
Chełm w XX stuleciu;
A. Kutrzeba, Rozwój etnografii i etnologii
w Polsce; T. Kościański,
Studia
nad załogami
wybranych
przedsiębiorstw
woj. lubelskiego
w latach 1944-1960; A. Gralakowa,
Socjologiczna analiza świadomości
narodowej
na Górnym
Slqsku; W. Kwaśniewicz Kultura
materialna
wsi rzemieślniczo-przemysłowej
Swiatniki
Górne
pow.' krakowskiego
w latach 1850-1960; E. Pietraszek,
Przeobraienia
stnLktury społecznej,
warunków
życia i kultury
ludności
chłopskiej
i robotniczej w osiedlu górniczym
Siersza na przestrzeni
XIX i XX w.; R. Reinfu5s,
Łemkowie
jako grupa etnograficzna;
A. Stojak, Zaloga kopalni
"Janina"
w Libiqżu
Malym
w latach 1905-1960; E. Wieczorek,
Studia nad rodzi,lą
górniczq
doktorów
na Górnym
Habilitacje
uzyskali:
Sląsku.
Paweł
Rybicki,
Społeczność,
podstawowe
cechy
Zawistowicz-Adamska,
Pomoc wzajemna
i współdziałanie
w kulturach
ludowych;
Tytuł docenta na podstawie decyzji Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej
w oparciu o wnioski i oceny Kierownika
Katedry otrzymali:
Anna Kutrzebianka
i Andrzej Wali górski.
strukturalne;
uzyskali:
Kazimiera
tego rodzaju są jednak bogate, znaczna część prac dotyczących
kultury
iudowej zawiera dokumentacje
fotograficzne,
rysunki i plany.
Ilość studentów na poszczególnyct latach w roku akademickim
1962/1963:
etnografia
socjologia
21 osób
29 osób
15 osób
11 osób
7 osób
I rok
II rok
III rok
IV rok
V rok
razem
I rok
II rok
III rok
IV rok
V rok
13 osób
12 osób
11 osób
6 osób
6 osób
razem
83 osoby
Prof
dr Kazimierz
Dobrowolski
Kierownik
KATEDRA
48 osoby
Katedry
ETNOGRAFII I ETNOLOGU UNIWERSYTETU
MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ.
Lublin, ul. Nowotki 10
Katedra Etnografii
i Etnologii została utworzona
dnia 30 lipca 1945 r.
jako Zakład Etnografii i Etnologii przy Wydziale Przyrodniczym
Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
w Lublinie.
Kierownictwo
objął wtedy
prof. dr Józef Gajek.
W roku 1952, po przeniesieniu
się prof. dr Józefa Gajka do Poznania, Katedra została nie obsadzona. Wszelka działalność Katedry uległa przerwaniu do roku 1957 kiedy to przy organizowanym
w tym czasie Wydziale Humanistycznym
UMSC reaktywowano
ją jako Katedrę
Etnografii
i Etnologii oddając kierownictwo
w ręce prof. dr Romana Reinfussa. Reaktywowana katedra początkowo posiadała charakter
usługowy; prowadzono wykłady z etnografii ogólnej dla studentów I roku Archeologii Polskiej. W roku 1961/62 utworzony został w ramach Wydziału Humanistycznego
UMCS
kierunek
studiów etnograficznych,
w związku z czym katedra
rozpoczęła
normalną pracę dydaktyczną,
która prowadzona
jest do chwili obecnej.
Obsada personalna:
Biblioteka zakładowa: około 7550 tomów.
Zbiory zakładu: 15 przedmiotów
(narzędzia rolnicze, i;w;ątki), 1221 rękopisów, dokumentacja
fotograficzna,
rysunki i plany nie mają w Katedrze
specjalnego archiwum, lecz stanowią składową część opracowań. Materiały
Kierownik - prof. dr Józef Gajek (od 1945 r. do 1952 r.).
Kierownik - prof. dr Roman Reinfuss od 1957 r.
Pomocniczy pracownicy
naukowi - st. asystent mgr Krystyna
kowa, st. asystent mgr Małgorzata lVIatusek.
Marcza-
762
763
Dyplomy
magistrów
uzyskali:
(do 1952 r.)
Tadeusz Delimat, Jerzy Grocholski, Genowefa GuniEwicz, Mikołaj Halej,
Józef Jastrzębski, Jadwiga Kleczkowska, Mirosława Kwiatkowska-Jastrzqbska, Regina Łukawska,
Feliks Olesiejuk, Janusz Optołowicz, Zofia Staszczak, Krystyna Szczyp a, Antoni Zwolak, Henryk Zwolakiewicz, Zofia IVIalewska, Jerzy Daszkiewicz. Po roku 1957: Alfred Gauda, Anna PodgórskaAdamska, Danuta Powiłańska-Mazurowa,
Celestyn Wrębiak.
Dyplom doktora uzyskał:
Tadeusz Delimat, Łodzie morskie
na poll/dniowych
Doktorzy w toku:
Ewa Fryś-Pietraszkowa,
ceramika
Ludowa
wybrzeżach
Ba/tyku.
w Łqżku
na tle ce-
malowana
Jerzy Czajkowski, Chalupa wiejska na terenie
Beskidu
Niskiego
i przyleglego
Pogórza; Małgorzata
Matusek, Tkactwo ludowe woj. lubelskiego
od polowy XIX w.; Krystyna Marczakowa, Rozwój
urzqdzenia
wnętrz
mieszkalnych
na wsi
woj.
lubelskiego
od polowy
XIX
w.; Jan Górak, Rozwój przestrzenny
i budownictwo
Wojslawic
pow.
ramiki
malowanej
w Polsce;
Chelm.
Zbiory
Zakładu:
6000 stron
rękopisów,
I ZAKŁAD
ETNOGRAFII
wa w Polsce.
Biblioteka
zakładowa:
mgr
akademickim
Etnografii
i Etnologii
UMCS
Reinfuss
UNIWERSYTETU
Łódź, ul. Matejki
ETNOGRAFII
1963/6'1:
Data założenia:
dr Roman
3000 tomów.
Zbiory zakładu:
2500 pozycji inwentarzowych
wywiadów
terenowych,
2800 fotografii.
Ilość studentów na poszczególnych latach w roku akademickim
1962/63:
1 - 7, II - 7, III - 4, IV - 5, V - 6.
Sprawozdanie
sporządziła:
KATEDRA
w roku
Katedry
Prof.
KATEDRA
Dyplomy doktorów uzyskali:
Bronisława
Kopczyńska-Jaworska,
Pasterstwo
i szałaśnictwo
w Tatrach
Polskich;
Jadwiga Kucharska, Podstawy organizacyjne
rybolówstwa
zespolowego na Wybrzeżu
Kaszubskim;
Maria Misińska, Tradycyjny
splaw drze-
1000 fotografii.
Biblioteka zakładowa: 3496 voluminów.
Ilość studentów na poszczególnych latach
II - 6, III - 5, IV - 5.
Kierownik
krzewska, Irena Lechowa, Halina Liziniewicz, Andrzej Lipiński, Stanisława
Matczakowa, Barbara Mienicka, Danuta Mikołajczykowa,
Antoni Paszewski, Kazimierz
Pieńkowski,
MagdalEna Podrzycka-Śniady,
Zygmunt
Sobolewski, Krystyna Strójwąs, Barbara Szycłiowska-Boebel,
Aurelia Wierzchoń-Mioduchowska,
Zenobia Witczak, Krystyna Wodzowa, Krystyna Ziółkowska.
ŁÓDZKIEGO,
34
Data założenia: marzec 1945 r.
Obsada personalna:
Kierownik - prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska
Pomocniczy pracownicy
naukowi - adiunkt dr Bronisława
Jaworska,
adiunkt dr Jadwiga Kucharska,
st. asystent mgr Olga IVIulkiewicz-Goldbergowa, techn. asystent mgr Teresa Zakrzewska.
Dyplomy magistrów uzyskali:
Zdzisław Batorowicz, Maria Biernacka, Jadwiga Chełmińska-Świątkowska, Jan Dekowski, Ewa Dorywal5ka, Józefa Dutkiewicz, Jadwiga Gut-Harlanclowa, Bogumił Jawsiewicki, Ryszard Kalinowski, Inna Hansen-Kucharska, Bronisława Kopczyńska-Jaworska,
Elżbieta Kopczyńska, Barbara Kostanowska,
Jadwiga
Kucharska,
Stefan
Kurowski,
Teresa
Kulesza-Za-
Obsada
Teresa
Zakrzewska
UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA.
Poznań, ul. Kantaka 2
1919 r.
personalna:
Kierownik
-
prof. dr S. Bystroń (1919-1925)
prof. dr E. Frankowski
(1926-1939 i 1945-1951)
prof. dr .J. Gajek (1951-1953)
prof. dr E. Frankowski
(1954-1956)
prof. dr J. Burszta (1958 r.)
Samodzielny
pracownik
naukowy
doc. dr M. Frankowska,
doc.
dr T. Wróblewski.
Pomocniczy pracownicy
naukowi
dr Z. Jasiewicz,
dr W. Sobisiak,
mgr B. Walendowska, mgr E. Stachowiak.
Dyplomy magistrów
uzyskali:
w latach
1926-1939 T. Dziekański,
K. Frankowski,
L. Malicki, W. Mielczarska, E. Poczobut-Odlanicka,
B. Stelmachawska, L. Radziewicz; w latach 1945-1952 - W. Armon, S. Chmiele\\'ski, A. GIapa, Z. Gracówna, K. Klęsk, B. Michalak, B. Sychta. M. Tarko,
W. Wepnik, T. Wróblewski, B. Błaszczyk, W. Geislerowa, Z. Grabowska,
M. Henslowa ,K. Krupka, S. Smuszka, M. Szulc, H. Teige, K. Wolski; w roku
1955 - Z. Jankowski, Z. Filipiak, B. Matuszewska, O. Podlewski, B. Jeziorkawska, H. Lorkiewicz, M. Meysner, T. Stasińska; w roku 1959 - J. Dydowiczowa, M. Wojciechowska;
w roku 1962 - Z. Bernacka, J. Czapracka-
765
764
Prymka, M. Pocalujko, K. Szalaśna, K. Bykowska, H. Ostrowska, E. Rabiega, C. Szewczyk; w roku 1963 - M. Kaźmierczakowa,
W. Sadowski, B. Walendowska, M. Prill, H. Samplawska,
Z. Wali górski.
Dyplomy doktorów uzyskali:
w latach
1926-1939
T. Dziekoński,
M. Karbowska, J. Krajewska;
A. Chętnik, Pożywienie
Kurpiów;
jadło i napoje zwykłe, obrzędowe i głodowe (1946); L. Malicki, Zarys kultury
materialnej Górali Sląskich (1948 r.); B. Sychta, Kultura
materialna
Borów Tucholskich (1948 r.); T. Wróblewski, Dom chłopski w Wielkopolsce
(1959 r.); Z. Jasiewicz, Kowalstwo
wiejskie
w Wielkopolsce
(1960 r.); R. Kukier, U grupowania etniczne Pomorza
(1960); K. Wolski, Studia z dziejów pszczelnictwa
w Polsce południowo-wschodniej
(1961 r.); Z. Nożyńska, Tańce w Polsce na
tle rozwoju
społecznego do XVI wieku (1962 r.); L. Szwengrub-Judenko,
Zagadnienie
świadomości
narodowej
u Warmiaków
i Mazurów
(1964 r).
Habilitacje uzyskali:
T. Seweryn (1938 r.); A. Chętnik, Dawni
Biblioteka zakładowa: 7588 tomów.
strzelcy
w toku:
Klemens
Krajewski,
Temat pracy habilitacyjnej:
dr Ryszard Kukier.
Kaszubi
Biblioteka
KATEDRA
Kierownik
Katedry
dr Józef Burszta
KOPERNIKA
Data założenia: listopad 1945 r.
Obsada personalna:
Kiero,wuik - prof. dr Maria Znamierowska-Priifferowa,
od 1. XII
Doc. dr Jadwiga Klimaszewska
Profesor przy Katedrze:
Prof. dr Maria Znamierowska-Prufferowa
Pomocniczy pracownik naukowy - adiunkt dr Ryszard Kukier.
polskim
studium
etnograficzne.
2121 tomów, 275 map.
Katedry
Etnografii
UMK
Znamierowska-Prufferowa
ETNOGRAFII
OGOLNEJ I SŁOWIAN UNIWERSYTETU
WROCŁAWSKIEGO
im. B. BIERUTA
Wrocław, ul. Nankera 4
Data założenia: od 1953 r. Zakład
tedra Etnografii Ogólnej i Słowian.
Kierownik
1964
(1951 r.);
na Warmii
chałup
Etnografii
Ogólnej,
od roku
1956 Ka-
Obsada personalna:
Dyplomy magistrów
uzyskali: Jadwiga Bobińska, Barbara Bohm, Wojciech Blaszkowski, Liliana Dmochowska, Henryk Domurat, Witold Domaszewicz, Emilia Fischer, Piotr Greniuk, Stefania Kędzior, Barbara Kaja,
Franciszek Klonowski, Zofia Kudrjawcow-Nolle,
Ryszard Kukier, Anna Lewandowska,
Halina
Mikułowska,
Janina
Pawłowska,
Janina
Rudnicka,
Eugenia Romahnówna, Jan Rompski, Józef Wieczerzak, Herbert Wilczewski.
Dyplomy doktorów uzyskali:
Zygmunt Kruszelnicki,
Elementy
ludowe w malarstwie
Franciszek Klo:1owski, Drewniane
budownictwo
chłopskie
zurach w XVIII-XX
wieku.
(1963 r.)
zakładowa:
Bytowscy,
Kierownik
prof. dr Maria
1962/1963:
budownictwo
Zbiory zakładu: 237 przedmiotów,
11 teczek maszynopisów
prac, dokumentacja rysunkowa i fotograficzna
118 pozycji.
Katedra nie prowadzi od 1952 r. etnograficznych
studiów kierunkowych.
Wykłady z zakresu etnografii odbywają się dla studentów I roku historii
III roku archeologii i studentów IV roku zabytkoznawstwa
i konserwatorstwa Wydziału Sztuk Pięknych UMK.
Prof.
KATEDRA ETNOGRAFII UNIWERSYTETU IM. MIKOŁAJA
Toruń, Rynek Staromiejski
6, ColI. Maximum
Tradycyjne
Chełmińskiej.
(1946 r.).
kurpiowscy
Zbiory zakładu: 236 przedmiotów, 2400 fotografii.
Ilość studentów na poszczególnych latach w roku akademickim
1- 8, II - ID, III - 7, IV - 7, V - 7.
Sprawozdanie
zestawili:
B. J., B. W., W. S.
Doktorat
na Ziemi
i lVla-
Katedry
-
prof. dr Józef
Gajek
Samodzielny pracownik naukowy - doc. dr Aleksander
kierowndk Pracowni Ludów i Kultur Pacyfiku.
Lech-Godlewski
Pomocnicz)" pracownicy naukowi - starszy wykładowca dr Olga Gajkowa, adiunkt dr Zofia Staszczakówna
(do IX 1964); asystent. Mgr Zygmunt
Kłodnicki.
Dyplomy magistrów uzyskali: Zygmunt Ciesielski, Teresa Gubernat, Jan
Heidenreich,
Krystyna
Hofman-Liandzis,
Janina Kucharska,
Stefan Lew,
Joachim Liszka, Maria Macewicz, Piotr Owczarski,
Barbara
Przeliorz-Heidenreich,
Kazimierz
Pudlo, Tomasz Skarżyński,
Teresa Wesołowska,
Anna Wirpsza, Sylwester Zarzycki, Zygmunt Kłodnicki, Zygmunt Pilszek,
Krzysztof
Zielnica,
Jadwiga
Gerlach,
Edward
Ozgowicz, E. Liso~sk~,
R. Lange, W. Karmolińska,
J. Widawski,
K. Jagieła,
Z. Leszczynski,
J. Rosiński, Z. Bogdańska,
A. Gluz, Z. Jankisz, E. Ciesielski" J. Salak,
H. Bęben.
767
766
Dyplomy
doktorów
Polski
uzyskali:
Adam Glapa, Strój międzyrzecko-habimojski
na tle stroju wielkopolskiego, 1959; Zofia Staszczak, Budownictwo chłopskie w woj. Lubelskim w XIX
i XX wieku, 1959 r.; Krzysztof Kwaśniewski,
Paleniska i piece w polskim
budownictwie ludowym. Studium na podstawie materiałów etnografic.znych
1860-1960; Bolesław Garyga, Radło i socha jako narzędzia pracy w rolnictwie na Ziemiach Polskich w XIX i XX wieku, 1960 r.; Kazimierz Pietkiewicz, Zarys etnografii Łotwy. Kultura materialna. 1961 r. B. Bazielich,
Geneza i historia krzyżykowego haftu ludowego w Polsce.
Prace doktorskie
w przygotowaniu:
M. Suboczowa, Pochodzenie ludności i procesy adaptacyjne na obszarze Slllska Opolskiego; H. Romańska, Paralele wątków ballady o siostrze truciciel~e
w literaturze ludowej polskiej, ukraiń.skiej i wielkoruskiej;
A. Kuczyński,
Etnografia p6łn.-wschodn. Azji z uwzględnieniem relacji polskich zesłańców
politycznych, podróżników i badaczy naukowych; J. Bohdanowicz, Sposoby
przechowywania
zboża w gospodarstwach chłopskich na terenie Polski
w XIX i XX wieku.
Studium doktoranckie:
mgr Henryka Romańska, mgr Antoni Kuczyński.
Tomasz Skarżyński,
Krzysztof Zielnica, Zofia Dowgird, Krystyna
Swierczyńska, Stefan Lew, Feliks Olesiejuk, Edward Perczak.
Studium Zaoczne dr O. Gajkow::l.
Biblioteka
katedry:
Rok I, II, III, IV, (osób 46) opiekun
1185 vol. z zakresu
etnografii
studium
ogólnej
(kier. doc. dr A. Nasz) i Katedra
Etnografii
Ogólnej i Słowian
(kier.
prof. dr J. Gajek).
Obsada personalna:
Kierownik Katedry - Doc. dr Adolf Nasz.
Pomocniczy pracownicy naukowi: adiunkt dr Jadwiga Pawłowska,
stent mgr Henryka Wesołowska, od 1964/5 - dr Zofia Staszczak.
st. asy-
Dyplomy magistrów uzyskali:
Konrad Hanisch, Leszek Itman, Barbara Jankowska, Stefan Łysik, Danuta Osuchowska,
Jadwiga
Pawłowska,
Alina Urbańska, Adam Kamocki,
Henryk Szymczak, Barbara Sawicka, Marta Łazarska.
Dyplomy doktorów uzyskali:
Jadwiga Pawłowska,
Dolnośląska wi.e.~ Pracze (studium etnograficzne),
1961 r.; Adolf Dygacz, Pieśni górnicze (studium i materiały), 1962 r.; Leszek
Itman, Drewniane budownictwo sakralne na Dolnym Sląsku, 1963 r.
Biblioteka Katedry: 1900 tomów.
Zbiory Katedry: materiały z badań terenowych prowadzonych
przez Katedrę, dotyczące wsi śląskiej w szczególności: budownictwo, łowiectwo i rybołówstwo, rzemiosło, pożywienie, obrzędowość rodzinna i doroczna, przemiany kulturowo-społeczne
zachodzące po II wojnie światowej.
Kierownik
zaocz.-
i Słowian.
Katedry Etnografii
Doc. dr Adolf Nasz
Polski
II.
Zbiory katedry: fotografie, rysunki i mapy, około 5000 klatek mikrofilmu,
karty materiałowe z badań terenowych, teksty prac magisterskich
i doktorskich oraz seminaryjnych.
PLACOWKI ETNOGRAFICZNE
INSTYTUTU HISTORII KULTURY
MATERIALNEJ
POLSKIEJ AKADEMII NAUK
Ilość studentów
oczni - 46.
Instytut
w roku
akademickim
1963/64: stacjonarni
Kierownik Katedry Ogólnej
prof dr Józef Gajek
KATEDRA
ETNOGRAFII
POLSKI UNIWERSYTETU
Wrocław, pl. Nankera 4
-
42, zaSłowian
WROCŁAWSKIEGO,
Data załozenia: Katedra Etnografii przy Uniwersytecie
Wrocławskim została zorganizowana
w roku 1946. Funkcję
kierownika
pełnił prof. dr
R. Reinfuss. W 1951 r. kierownictwo
objął doc. dr A. Nasz. W roku 1956 zostały utworzone w Katedrze dwa zakłady: Zakład Etnografii Polski (kierownik doc. dr A. Nasz) i Zakład Etnografii Ogólnej (kierownik prof. dr
J. Gajek). W roku 1960 powstały dwie odrębne Katedry: Katedra Etnografii
Historii
Kultury
Materialnej
PAN powstał
uchwały rządu z dnia 19. XI 1953.
Dyrekcja Instytutu mieści się w Warszawie
w roku 1953 na mocy
przy ul. Nowy Świat 72. Dy-
rektorem jest prof. dr Witold Hensel.
Instytut
obejmujący
działalnością
naukowo-badawczą
podstawow.e p~o~
bIerny z zakresu archeologii, etnografii i historii kultury materialnej
dZle~l
się na cztery działy: I - Archeologii Polski, II - Archeologii powszechnej,
III - Historii Kultury Materialnej,
IV - Etnografii.
Podstawowe wydawnictwa
Instytutu z zakresu etnografii to: Polski Atlas
Etnograficzny,
Etnografia
Polska, Biblioteka
Etnografii
polskiej,
prace
Działu Etnografii IHKM P AN.
Działalność naukowo-badawczą
na polu etnografii w ramach Instytutu
prowadzą Zakłady i Pracownie. Informacje
poniższe zebrano na podst~wie
ankiet nadesłanych przez poszczeg;ólne placówki. Ze względu na ogramczo-
768
769
ną ilość miejsca informacje
nianiu aktualnych
tematów
uwzględniono tylko tematy
mijając inne, indywidualne
ZAKŁAD
Rok założenia:
te podane są w dużym skrócie. Przy wymiebadań poszczególnych pracowników
przeważnie
objęte planem badawczym danej placówki pozainteresowania.
ETNOGRAFII
POWSZECHNEJIHKM-PAN
Warszawa, ul. Nowy Świat 72
1963.
Główny problem badawczy:
Pracownicy naukowi:
I Imię i nazwisko
I Stanowisko
1. Prof. dr Witold
Dynowski
2. Mgr Krzystof
MakuIski
J
I
ludów Afryki
~k
Aktualny
temat
dr
Mieczysław
Gładysz
1954.
1. Doc. dr Anna
KutrzebaPojnarowa
Kierownik
~a!Historia
polskiej
kultury
kładu (pełm obo- (stan badań, problematyka,
wiązki honorowo) zacja pracy zespołowej)
ludqwej
organi-
2. Dr Maria
Biernacka
adiunkt, zastępca
kierownika
Zakładu
W czasie istnienia Zakładu
Pojnarowa, a stopień doktora
----_._- .. ----_
1. Prof.
i
przemysł
ludowy
na
Sztuka ludowa i wierzenia.
Bartnictwo
i rybołówstwo.
stopień docenta otrzymała
Maria Biernacka.
Dr Maria
Gładyszowa
3.
Mgr Irena
Nizińska
5.
dr Anna Kutrzeba-
Mgr Danuta
Tylkowa
16. Mgr Anna
Przemiany współczesnej
kultury ludowej terenów
wschodnich
Karpat
(Bieszczad).
Kultura
wsi
bardzo
drobnej szlachty Mazowsza i Podlasia. Hodowla i zwyczaje społeczne
na wsi.
Rzemiosło
Mazowszu.
2.
4. Mgr Zofia
Szromba-Ryś
IImię i nazwisk-o-TI s-=-t-a-n-o-w--:-is-k-o----;----A-k-t-u-a-I-n-y-t-e-m-a-t
-b-a-d-a-ń---
4. Mgr Jacek
Olędzki
Zakładu:
badań
ETNOGRAFII POLSKI IHKM-PAN
Warszawa, ul. Hoża 74
I starszy asystent
I starszy asystent
Pracownicy
Stanowisko
Imię i nazwisko
uwzględ-
Mgr Wanda
Paprocka
1954
._-----
i Azji.
Główny problem badawczy: etnografia
Polski ze szczególnym
nieniem terenów północno-wschodnich
(Mazowsze).
Pracownicy naukowi:
3.
założenia:
Główne problemy badawcze:
1) Dzieje kultury ludowej w południowej
i zachodniej Polsce w XIX i XX w. ze szczególnym uwzględnieniem
Górnego Śląska, 2) Badania nad kulturą ludową Karpat, 3) Bibliografie
etnograficzne Śląska, Karpat oraz ludów pozasłowiańskich.
Kierownik
ZaIEtnografia ludów Mongolii
kładu (pełni obo- Etnografia
ludów Afryki (ze szczewiązki honorowo) /gÓlnym uwzględnieniem
terenu Sastarszy
asystent hary)
I
ZAKŁAD
Rok założenia:
etnografia
ZAKŁAD ETNOGRAFII
IHKl\l-PAN
Kraków, ul. Sebastiana
10
I
I
I
!
_---_.-------.
Aktualny
temat
badań
Kierownik
Zakładu
:Kierownictwo
naukowe prac po~:~,
'nych jako główne problemy badawcze Zakładu oraz wyszczególnionych
poniżej.
adiunkt
Budownictwo
chłopskie na Śląsku,
budownictwo
ludowe w Karpatach,
bibliografia ludów pozaslowiańskich.
I starszy asystent
\
Rzemiosło
we
wsi
Chocianowice
pow. Olesno, monografia
etnograficzna wsi Olza pow. Wodzisław.
stRrszy asystent
Pożywienie
we wsi Chocianowice
pow. Olesno, monografia
etnograficzna wsi Dzierżysławice pow. Prud_
nik.
konsultant
w stopniu
adiunkta
Monografia
etnograficzna
wsi Dąbrówka Dolna pow. Opole, budownictwo w Sądeckim.
\ st3fszy
Monografia etnograficzna
wsi OwsiI
szcze pow. Racibórz, rzemiosło IUdowe w Karpatach.
ZambrzyckaKunachowicz
ZAKŁAD POLSKIEGO
asystent
I
'
l
ATLASU ETNOGRAFICZNEGO,
Wrocław, ul. Nankera 4
Rok założenia: 1954
Główny problem badawczy:
nef"O obejmującego
wybrane
i społecznej.
4iJ
_---
IHKM-PAN
opracowywanie
Polskiego
Atlasu
Etnograficz~
zagadnienia
z kultury materialnej,
duchoweJ
770
771
Pracownicy
naukowi:
I [mię l ~azwi~ko
11. Prof. dr Józef
I Gajek
Stanowisko
4
.
1
5.
1
Główny problem badawczy: Kultura ludowa Karpat.
Pracownicy
naukowi: W czasie istnienia Pracowni stopień
kała Maria Misińska.
badań
Kierownik
Zakładu,
Redaktor
naczelny P AE
Kierownictwo
naukowe
wszystkich
prac wymienionych
poniżej; rozplanowanie wnętrza w polskim budownictwie
ludowym,
opracowywanie
kwestionariusza
nr 6 (pożywienie,
zbieractwo, rybołówstwo, pasterstwo)
Janusz
Bohdanowicz
asystent
dokumentacji
naukowej
Formy dachów w polskim budownictwie
ludowym,
ludowe
formy
przechowywania
zboża w Polsce.
Mgr .Jerzy
Grocholski
st. asystent
Formy zaprzęgu bydlęcego i konnego w polskich gospodarstwach
chłopskich.
2. Mgr
I
temat
------,-------------1
I
3.
Aktualny
Mgr Barbara
Jankowska
'l.systent
Rozplanowanie
budownictwie
Mgr Tomasz
Skarżyński
asystent
dokumentacji
naukowej
Ludowe formy
go w Polsce.
wnętrza
ludowym.
PRACOWNIA
IImię i nazwisk~Sta~~;isk~'---'1
1.'Doc.-dr- Maria
Frankowska
włóczne-
Mgr Barbara
\2. MatuszewskaKohutnicka
'--Akt~~ln~
t~;t
PRACOWNIA
ETNOGRAFICZNA
ZAKŁADU ETNOGRAFII
IHKM-PAN
Łódź, ul. M. Buczka 30
Rok założenia: 1954
------
I Imię i_nazwisk-=_J Stanowisko
I
Aktualny
1. Prof. dr. Kazi-'Kierownik
Pra!Metodologia
m~era Zawisto-:c~wni. (pełni obo- !.ryczny).
wlcz-Adamska
·wlązkl honorowo)'
2. Dr Maria
Misińska
3. Dr Anna
Kowalska-
L_ Lewic~~_
adiunkt
adiunkt
temat
Zestawienie
Konrad
POLSKI
badań
,
etnoIOgic~~(ryS-histo~1
:Migracje i kontakty
kulturowe
'Podhalu.
Pożywienie ludowe w Karpatach.
I
na
I
i
:
I
A
zagadnienia
Monograficzne
opracowania
wybranych problemów jak np. broń, trans-I
port i komunikacja
itp.
'"---_.
Wydawnictwa
opublikowane
lub będące w druku: Polsld Atlas Etnograficzny. Zeszyt próbny, 1958 - 17 map. Polski Atlas Etnograficzny.
Zeszyt I,
1964 - 57 map. Zeszyt II, 1965 - 72 map (razem opublik. 129 map.) Zeszyt III w druku. Ukończenie
całości Atlasu przewidziane
jest na lata
1970-75.
opra-
bad~--'--I
I{jerownik-pra~-jEtnOgrafia-Indian
Peru,
cowni (pełni obo- wymiany pieniądza.
wiązki honorowo)
pracownik
dokumentacji
naukowej
uzys-
ETNOGRAFII
Rok założenia: 1954
Główne problemy badawcze: Historia etnografii,
amerykanistyka,
cowania monograficzne
z zakresu etnografii powszechnej.
Pracownicy
naukowi:
w polskim
transportu
ETNOGRAFICZNA
ZAKŁADU
POWSZECHNEJ
IHKM-P AN
Poznań, ul. Kantaka 2/4
doktora
Wypych
całości opracowali
i Tomasz
S,~arż'IJńs::i
_.-
.--------~-~-~- -------~~~--~-~~_
..
773
SEMINARIUM
AMERYKANISTYCZNE
KRAKOWSKI
ODDZIAŁ
ZORGANIZOWANE
POLSKIEGO
PRZEZ
TOWARZYSTWA
LUDOZNA WCZEGO
W dniach 23 i 24 listopada r. 1963 odbyło się w Krakowie w sali wykładowej Zakładu Antropologii
UJ przy ul. Grodzkiej
53 pierwsze ogólnopolskie seminarium amerykanistyczne
zorganizowane
przez tutejszy Oddział
PTL. Odbyto cztery zebrania. Zebranie pierwsze o godz. 10-13 poświęcone
było kulturze Indian Ameryki Północnej. Po otwarciu seminarium
przez
prezesa Oddziału PTL w Krakowie prof. dr Tadeusza Milewskiego doc. dr
Maria F I' a n k o w s k a z Poznania wygłosiła odczyt pt. Irokezi - próba
analizy powiązań
kulturowych.
Prelegentka
naszkicowała
dzieje ligi irokezkiej od XVI do XVIII w. a następnie omówiła elementy kultury Irokezów,
związane z południem
kontynentu
północnoamerykańskiego
i z Ameryką Środkową zaś z północną, z obszarem subarktycznym
Ameryki i Azji.
Doc. Frankowska
podkreśla, że nawiązania z południem są liczniejsze i starsze (uprawa kukurydzy),
mimo tego jednak obszar Irokezów w basenie jezior Ontario i Erie stanowi pogranicze kulturowe między południem a północą kontynentu.
Referat
następny
mgra Bohdana
K o h u t n i c k i e g o,
pt. Kult zwierząt
u ludów północnych
rejonów
Ameryki
Północnej
i Azji,
poświęcony był problemowi kultu niedżwiedzia na tych terenach. Prelegent
podkreślił cechy podobne w obyczajach związanych
z zabijaniem
i zjadaniem niedźwiedzia
u różnych ludów. Po referacie przedyskutowano
argumenty przemawiające
za wspólnym, względnie za odrębnym pochodzeniem
tych zwyczajów.
Zebranie popołudniowe
poprzedziło wspólne zwiedzanie
(g. 15.30-16.30)
zbiorów kultury andyjskiej
w Muzeum Archeologicznym
w Krakowie, ul.
Poselska 3. Muzeum to posiada sto kilkadziesiąt
obiektów (ceramika, ozdoby
metalowe, tkaniny itd.) pochodzące z wybrzeży Peru (okres Mochica i Chimu). Dzieje tych zbiorów przedstawiła
dr Anna Kowalewska-L
e w i c k a.
Drugie
zebranie
seminarium
(g. 16.30-19) poświęcone
było kulturze
Ameryki
Środkowej.
Prof.
dr Tadeusz
M i l e w s k i wygłosił odczyt
pt. Historia
1\1ayów, którą
naszkicował
na ogólnym tle rozwoju Cywilizacji mezoamerykallskiej,
omawiając
kolejno jej ckres archaiczny
(1500500 p.n.e.), klasyczny (500 p.n.e. do 925 n.e.), tolte:ki
(92:1-12)0) i aztecki
(1200-1521). Poruszony
został również problem kcntaktG'.\· kultur mezoamerykańskich
z kulturami
południowo-wschodnir
j Azji.
Trzecie zebranie (24.XI. g. 10--13) poświęcone było zagadnieniom
etnografii Ameryki Poludniowej.
Referat p. Rudolfa
N o c o n i a, pt. Rozwój
spo~eczny Indian
południowo-amerykańskich,
dal syntetyczny
obraz życia
s[lolecznego trzech wielkich prowinr.ji kulturowych
kontynentu:
sfery peryferyjnej
(ludy zbieracze i łowieckie), pośredniEj (ludy kopieniacze tupiguarani, arawak i karibi) oraz sfery wysoki<:h kultur środkowych
Andów
(keczua, aymara
itd.). Następny
odczyt wyglosiła
dr Anna KowalskaL e w i c k a pt. Rola ziemniaka
w k1Lltur.ze andyjskiej.
Prelegentka
na
podstawie
bogatego materiału
~twierdziła,
że ojczyzną ziemniaka
europejskiego
jest obszar nad Jeziorem
Titikaka,
gdzie najprawdopodobniej
został on udomowiony
przez Aymarów.
W Andach kukurydza
dochodzi
jedynie do wysokości 3600 m. W strefie między 3600 m. a 4300 m. udaje się
tylko uprawa ziemniaka, ponieważ zaś w tej strefie rozwinęła się kultura
plemion Aymara i Keczua, przeto ziemniak może uchodzić za jej żywiciela.
Czwarte zebranie
(g. 16-19) poświęcone
było zagadnieniom
organizacyjnym. Doc. dr lVIaria F I' a n k o w s k a w referacie
pt. Zagadnienia
i potrzeby
polskiej
amerykanistyki
przedstawia
całość problemu. W Polsce
istnieją dwa centra tych badań w Krakowie
i w Poznaniu. Ośrodek poznański skupiony około zakładu doc. M. Frankowskiej
na Uniwersytecie
Adama Mickiewicza zajęty jest zarówno badaniami nad kulturą Indian jak
i szkoleniem młodej kadry amerykanistów-etnologów.
Ośrodek krakowski
przeprowadza
badania nad językami Indian (T. Milewski), nad kontaktami
kultur Ameryki i Azji (T. lVIarszawski) i nad kulturą
materialną
kręgu
andyjskiego
(A. Kowalska-Lewicka).
Po wyczerpującej
dyskusji ustalono,
że następne
seminarium
amerykanistyczne
odbędzie
się w Poznaniu
w r. 1964.
Na zebraniach
naukowych frekwencja
wynosiła stale ponad 40 osób, na
zebraniu organizacyjnym
ponad 20 osób. Po każdym referacie rozwijała się
ożywiona dyskusja.
Tadeusz
Milewski