04527aa54c80b0a994ce27e44af17bd8.pdf
Media
Part of Przeżytkowe formy zawierania małżeństwa w czasie zaręczyn, I/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy)
-
extracted text
-
24. Przeżytkowe formy zawierania małżeństwa
w czasie zaręczyn, I
Oprac. Anna Mączyńska, Agnieszka Pieńczak
Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa
Olesiejuka:
33. Poza młodymi — kto uczestniczy w takim zwyczaju: rodzice? swat? (dziewosłęb)?„marszałek"?, „sta
rosta", „drużbowie"? druhny, czy inne osoby?
34. Jaką rolą odgrywają osoby obecne? Czy wygłaszają jakieś formuły, oracje? Jeśli tak — zapisać tekst.
— Czy ktoś przewodniczy uczcie zaręczynowej? swat? przyszły starosta? ojciec młodej? lub kto inny. Co na
leży do jego obowiązków?
a) wiąże i rozłącza ręce młodych,
b) podaje młodym wianki lub rózgę.
36. Czy istnieje lub istniał zwyczaj wymiany pierścionków? Jak one wyglądają? Czym się różnią od
obrączek? Kto je wręcza?
a) młodzi wymieniają między sobą,
b) są wręczane przez inne osoby (przez kogo),
c) czy tylko miody daje go dziewczynie.
37. Czy w czasie zaręczyn odgrywają jakąś rolę wianki lub rózgi? względnie odgrywały dawniej? Jeśli tak
— jaką?
Kto je sporządza? Czy młodzi wymieniali dawniej między sobą wianki lub młoda dawała młodemu wia
nek, „rózgę", „różdżkę"? Czy dziewczyna obdarowywała młodego? czym (np. chustką) i czy chłopiec
obdarowywał dziewczynę? Czym?
38. Czy zaręczyny związane są z przyjęciem? ucztą? Jeżeli tak — czy obowiązuje:
b) określone zachowanie się młodej pary, (np. picie z jednego kieliszka, jedzenie z jednego talerza?
Objaśnienia znaków: W tradycyjnym akcie zawarcia małżeństwa następowało połączenie rąk dziew
czyny i kawalera: 1 — swat, starosta, marszałek lub ojciec dziewczyny wiązał chustką ręce dziewczy
ny i kawalera; 2 — dziewczyna i kawaler podawali sobie ręce kładąc je na bochenku chleba, który
musieli niekiedy zjeść; 3—dziewczyna i kawaler wymieniali między sobą sami lub otrzymywali z rąk
specjalnie wybranej osoby (ojca dziewczyny, swata, starosty itd.) wianuszki na palec; 4 — obrączki
lub pierścionki, które były często święcone; 5—inne odpowiedzi (zob. mapy 25, 26); 6—brak trady
cji; 7 — brak odpowiedzi [wypełnienie znaku kropką, zob. uwagi poniżej].
Uwagi:
1) wypełnienie znaku kropką oznacza, że zjawisko występowało w przeszłości, a znak wypełniony
czarnobiałą teksturą oznacza, że zjawisko pojawiło się po I I wojnie światowej. Mapa dotyczy stanu
zjawiska w latach 70. XX wieku,
2) pierworys mapy na podstawie materiałów PAE i literatury wykonała A. Mączyńska (mapa 540 „Przeżytkowe formy zawierania małżeństwa w czasie zaręczyn"),
3) dane z materiałów PAE zweryfikowała A. Pieńczak (na mapie pominięte zostały inne dane, nie
pochodzące ze stałej sieci punktów atlasowych, natomiast uwzględniono informacje pochodzące
z literatury XIX-wiecznej — na mapie zaznaczone kolorem szarym),
4) punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleń
cy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski).
