Cyfrowa Etnografia

c0e045b7ddac16f1e1ad8d60091632fa.pdf

Media

Part of Summary of articles; Noty o autorach / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1999 t.53 z.4

extracted text

SUMMARY OF ARTICLE
A Discussion on Real Presences by George Steiner
A recorded discussion about, and in connection with George
Steiner's Real Presences, held in the Institute of Art at the Polish Aca­
demy of Sciences with the participation of Dariusz Czaja, Zbigniew
Benedyktowicz, Michał Bristgier, Zygmunt Kubiak, Jacek Sempoliń­
ski, Wiesław Juszczak, Paweł Kłoczowski, Piotr Kłoczowski, Lech
Trzcionkowski and Marcin Gmys.
G. Steiner presents the condition of contemporary culture. „submerged under texts, texts about texts, and texts about texts about te­
xts", a diagnosis of the intellectual and spiritual situation, the pro­
blem of the current ..cultivation of the humanities", and difficulties
encountered in the interpretation of the text. Our epoch is described
as the time of an epilogue, the period of the postscript, witnessing
a divorce between the work and the object, and the word and the
world. The outcome of this process is an escape from coming across
..live presence", and, as a consequence, the progressing deprivation of
the world of its mysteriousness. The disappearance of this quality,
Steiner declares, must lead straight towards „the eclipse of mankind".
Contact with a work of art does not involve the production of yet
another text, but a profound existential experience, generating a situ­
ation in which „you must alter your life", in the words of Rilke. Ste­
iner conceives the creative act as an ..extraordinary festival of free­
dom", when contact with a work of art is entirely voluntary and
unbiased, and when two liberties meet; such an encounter enables
experiencing the tradition of ..actual presence". All ..significant
forms", regardless of the matter in which they appear, should emerge
against the backdrop of a religious horizon. In the opinion of Steiner
art without a theological dimension is simply an oxymoron.
The discussion is supplemented by the enclosed views of Mi­
chał P. Markowski, Real Desires, Paweł Kłoczowski, The Proper
Order of Things , and Dariusz Czaja, His Master's Voice? On Musicaccording to Steiner.
Mirosław Filipowicz
Otto Klemperer. On the Margin of the Book by Peter Heyworth
The author presents Otto Klemperer (1885-1973), one of the
most outstanding twentieth-century conductors and interpreters of
music. The study is a review of an excellent detailed biography of the
conductor, written by the English musicologist Peter Heyworth widen
by personal remarks of the author on Klemperer's recordings.
Aleksandra Melbechowska-Luty
The Spirit of Human Labour. On the Works of Jacek Sempoliń­
ski
Jacek Sempoliński (b. 27 March 1927) is an outstanding painter,
pedagogue, man of letters and professor at the Academy of Fine Arts.
The key to understanding his works and personality is to be found in
the poems of Emily Dickinson, cited in the text, and the psychologi­
cal theory devised by Elizabeth Kiibler-Ross and based on four squ­
ares (man's basic features): physical, intellectual, emotional and spi­
ritual-intuitive, which mould and designate the course of human life.
J. Sempoliński is an expert on music and an excellent writer about art,
but his main domain is painting. He is the author of hundreds of ca­
nvases and thousands of drawings, frequently displayed at one-man
shows and group exhibitions. The artist defines his own iconography
and transmits his experiences by remaining predominantly within the
range of the sacrum. His landscapes are either realistic or intuitively
recall the spirit of the past, the ancient motif of nature and memories
of the eternal being of nature. Other series - Crucifixions, Skulls, Bre­
ad and Faces - are suffused with the spiritual element. The artist's po­
int of departure is the shape of an actual object, gradually reduced to
abstract and allusive forms, signs and symbols. A l l these works carry
eschatological contents, and pertain to the philosophy of existence
and ultimate issues. The specific features of Sempolinski's personali­
ty are reflectiveness and an inclination towards melancholy, which,
however, do not deprive his compositions of inner energy and force.
Many canvases reflect intense expression. The artist places on the ca­
nvas or paper thick, ragged daubs, wide, angular smudges, spots, and
zig-zags - vectors of motion-filled impastos marked with the undula­
ting nervous movement of the paintbrush or spatula; at times, he te­
ars or outright mutilates the canvas. Sempoliński uses oil and acrylic
paint, tempera, pastels, pencil and charcoal. His palette accentuates
purple, cold blue (more rarely: green), grey, creamy white, succulent
yellow, orange and cold red. Black is obtained by combining red and
Parisian blue. During the last two years, the artist seems to have di­
scovered a new fount of energy and as if returned to his youth. He

embarked upon new themes and contents expressing the plenitude of
humanity: dramatic self-portraits and studies of the body with phallic
motifs, associated with an awareness of sin and depicted without the
merest shadow of triviality. Sempoliński does not seek the approval
of the public, and cares little for the attractive, banal aesthetics of the
painting although he treats the category of beauty extremely seriou­
sly. He remains an independent artist, who does not succumb to cur­
rent targets, shies from modern programmes and avant-garde novel­
ties. He was and is solitary and loyal to his own imperatives and co­
nvictions. At the same time, he remains a man of great laboriousness.
For this reason his accomplishments are illustrated so well by the po­
em by Emily Dickinson, which serves as the motto of this article:
The Missing All - prevented Me
From missing minor Things
If nothing larger than a World's
Departure from a Hinge Or Sun's extinction, be observed'Twas not so large that I
Could lift my Forehead from my work
For Curiosity.
Wiesław Juszczak
Some Remarks on Satiricon by Fellini
Pondering on the necessity which inclined Fellini to direct Sati­
ricon (1969) the author discusses both the entire Fellini oeuvre and
films by Pasolini which date from the same period and refer to anti­
quity (Edipo re - 1967, Medea - 1969). The two directors „barbarised" the commonly held, polished comprehension of antiquity. In Satiricon the author also perceives the director's need to speak about
himself and to make a compulsory ..confession". This tale about dec­
line and collapse does not appear to be merely the story of disintegra­
tion. By recalling the title of the session at which the text was origi­
nally presented („There will be no other end of the world...") the au­
thor ends his reflections by citing Eliot: „In my beginning is my end
(...) In my end is my beginning".
Dariusz Czaja
Lessons of Darkness. Two Views of the Apocalypse
The author considers the contemporary understanding of the
Apocalypse of St. John. Is the language of the symbols and meta­
phors of the prophecy still relevant today? What reality does the my­
sterious text of the Revelation refer to? How are we to comprehend
the vision of the „end of the world"?
In a reference to The Idiot by Dostoievsky, the author demon­
strates two different attempts at understanding the Biblical prophecy.
He discusses in greater detail their contemporary (obviously, uninten­
tional) developments: Lektionen in Finsternis . a film by Werner He­
rzog, and The Short History of the Apocalypse and its Secularisation.
an essay by Krzysztof Michalski.
In conclusion, D. Czaja maintains that notwithstanding all the
differences the two interpretations meet in a single junction: they do
not relegate the ..end of the world" to some undefined ..later" nor do
they place it in the future, but opt, although by resorting to different
means, to a certain version of a religiously devised eschatology,
which realises itself in time, „here and now".
Wiesław Szpilka
The Problem of the Year 2000
The author consider the form assumed by the titular problem in
mass culture. Its vision does not seem to be overly sophisticated, and
the eschatology is rather low and accessible to all. Although mobili­
sation is universal, it is assumed that in the wake of its ritual death the
world is to re-emerge in accordance with popular rite de passage sce­
narios. Apparently, popular culture thinks that there will be no other
end of the world.
Jan Gondowicz
The Most Beautiful Tale in the World. Apocalyptic Variations
A description of a possible ending of the most beautiful (i. e. B i ­
blical) tale in the world if the arrow of time were to be reversed in ac­
cordance with the beliefs cherished by physicists.
Janusz Barański
The End of Ethnology or the End of the Age of Ethnology - So­
me Fortunetelling at the Threshold of a New Century
The author of the article poses the thesis that Polish ethnology

119

has found itself in a deep crisis, which, to a certain extent, is the out­
come of the postmodern breakthrough in the humanities and the so­
cial sciences.
First, the diagnosis proposed by Jean Baudrillard, who ascertai­
ned the existence of a mutation of ethnology, namely, anti-ethnology,
which artificially sustains the object of its research, can be referred
also to Polish ethnology. In the latter instance, we are dealing with
a process known as "cloning" - the reactivation of assorted forms of
traditional culture, a task performed by so-called traditional ethnogra­
phy, which blurs the boundary between the work conducted by a re­
searcher and a cultural activist. On the other hand, the ensuing reac­
tion assumes the form of so-called anthropology of contemporaneity,
which almost totally abandons the heretofore objective range of eth­
nology and concentrates on an analysis of "contemporary culture"; it
also rejects the method of on-the-spot studies, so characteristic for
ethnology. A strong stimulus for those tendencies is the somewhat
uncritical reception of postmodernistic ideas launched by American
anthropology.
Meanwhile, Polish theoretical ethnological thought can boast of
independent and original methodological reflection, to a certain
extent concurrent with the world tendencies, albeit insufficiently ap­

plied. Moreover, related disciplines, such as sociology of culture or
economy, increasingly resort to exemplary on-the-spot research devi­
sed by ethnology for the purposes of dealing with current problems
experienced by the West. More, ethnology suitable for the demands
of the twenty first century could, as if reversibly, benefit from theore­
tical suggestions made within those disciplines. The process of ethnologization outside ethnology is being continued, but ethnology it­
self remains least affected by it.
The conclusion calls for a „return to the sources", the ever-in­
spiring themes from the range of cultural differences and distinctness,
as well as culture comprehended in terms of non-dismissal and me­
thods profiting mainly from on-the-spot investigations. Such an ap­
proach creates opportunities for tackling the challenges facing pre­
sent-day ethnologists who, unless they wish to become alienated
from the problems of the modern world, should concentrate their at­
tention to a greater extent on examining such phenomena as sub-cul­
tures, lifestyles, organisational cultures, the political ritual, new
forms of religiosity, consumer culture, etc. Unencumbered by com­
plexes, they should enter those regions and protest against a reduction
to the role an auxiliary discipline vis a vis other realms of the huma­
nities and the social sciences.

NOTY O AUTORACH
Janusz Barański - adiunkt w Instytucie Etnologii UJ. Autor prac m.in.
o słowiańskiej kosmogonii, języku polityki, reklamie; obecne jego zain­
teresowania pozostają w zakresie tzw. studiów kulturowych.
Zbigniew Benedyktowicz - antropolog kultury, redaktor „Kontekstów".
Kierownik Pracowni Antropologii Kultury, Filmu i Sztuki Audiowizual­
nej. Autor prac z zakresu wyobraźni symbolicznej i antropologii współ­
czesnej, m.in. książki (z Danutą Benedyktowicz) Dom w tradycji ludo­
wej.
Michał Bristiger - emerytowany profesor muzykologii w Instytucie Sztu­
ki (obecnie w Radzie Naukowej Instytutu), w latach dziewięćdziesiątych
wprowadził wykłady z teorii muzyki na Uniwersytecie Kalabryjskim
w Arcavacata di Rende oraz na Uniwersytecie Adama Mickiewicza.
Otrzymał nagrodę im. Jużykowskiego. Autor licznych artykułów, wydał
m.in. Związki muzyki ze słowem. Z zagadnień analizy muzycznej, Kra­
ków 1986. Akademik, korespondent Akademii Bolońskiej oraz członek
Komitetu Nauk o Sztuce PAN. .
Zbigniew Benedyktowicz - antropolog kultury, redaktor „Kontekstów".
Kierownik Pracowni Antropologii Kultury, Filmu i Sztuki Audiowizual­
nej. Autor prac z zakresu wyobraźni symbolicznej i antropologii współ­
czesnej, m.in. książki (z Danutą Benedyktowicz) Dom w tradycji ludo­
wej.
Dariusz Czaja - etnolog, studia UJ. Napisał pracę doktorską o symbolu w fil­
mie. Pracuje w Instytucie Etnologii UJ i w redakcji „Kontekstów". Redak­
tor książki Mitologie popularne (1994) i. Metamorfozy ciała (1999).
Mirosław Filipowicz - historyk specjalizujący się w historii historiografii.
Pracuje w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim na stanowisku adiunkta
w Katedrze Historii Europy Wschodniej. Opublikował m.in. Wobec Ro­
sji. Studia z dziejów historiografii polskiej od końca XIX w. po II wojnę
światową, Lublin 2000. Prywatnie kolekcjoner nagrań muzyki klasycz­
nej.
Oskar Goldberg (1885 Berlin - 1952 Nicea) pochodził z ortodoksyjnej ro­
dziny żydowskiej. Wyższe studia w zakresie nauk judaistycznych odbyt
w Theologische Hochschule Beit ha-Midrasch w Berlinie. Od 1909 roku
w Monachium i w Berlinie studiował medycynę, orientalistykę i etnopsychologię. W latach 1913/14 odbywa wyprawę badawczą po Bhutanie.
Nepalu i Kaszmirze. W jej trakcie zbiera materiały do rozprawy doktor­
skiej na temat anormalnych procesów biologicznych występujących
w praktykach mistycznych Orientu, której obronę uniemożliwił jednak
wybuch wojny. Wcześniej w 1911 roku wraz z Fritzem Hommelem, Hu­
go Wincklerem i Fritzem Delitschem zakłada Gesellschaft zur Erforschung der unbewusst-seelischen Vorgaenge in Sprache und Zahl, zas'
w 1917 roku z jego inicjatywy i przy poparciu Bubera powstaje Gesell­
schaft fiir die Soziologie und Volkerpsychologie des Orients. W latach
1920-32 Goldberg przewodził pracom berlińskiej Philosophische Gruppe. w której udzielali się między innymi Hans Reichenbach, Karl Korsch,
Alfred Dbblin i Robert Musil. Pierwsze sześć lat na uchodźctwie przeby­
wał we Włoszech, gdzie wraz z Tomaszem Mannem redagował emigra­
cyjne czasopismo „Mass und Wert". Dzięki pomocy Marcela Maussa
w 1939 roku udaje się do Francji, zas' dwa lata później przenosi się do
USA. Po powrocie do Europy w 1950 roku żyje we Francji, gdzie umie­
ra w wieku 67 lat. Główne dzieła Goldberga to w porządku chronologicz­
nym: Die fiinf Biicher Mosis ein Zahlengebaude, Berlin 1908; Die Wirklichkeit der Hebraer, Berlin 1924; Maimonides. Kritik der jiidischen
Glaubenslehre, Wien 1935.
Jan Gondowicz - krytyk, wydawca, współpracownik „Tygodnika Po­
wszechnego"; wydał m.in. Marmur Josifa Brodskiego, Słownik komuna­
łów Gustawa Flauberta, Zoologię fantastyczną uzupełnioną. Mieszka
w Warszawie.
Wiesław Juszczak - profesor U W j Instytutu Sztuki PAN, historyk sztuki,
filozof, autor wielu książeM a r t y s t ó w oraz tłumaczeń (w tym z litera­
tury pięknej). Ostatnio w^dał Fragmm&y. Szkice z teorii ifilozofiisztuki

120

Unuoimj

oraz przekłady Coctail Party Eliota oraz dwóch poematów Blake'a: Mil­
ton, Zaślubiny Nieba i Piekła (Wydawnictwo Universitas).
Paweł Kłoczowski - adiunkt przy Instytucie Filozofii UJ, współpracuje z .Ze­
szytami Literackimi", „Przeglądem Politycznym" i .Znakiem". W roku
2000, w wydawnictwie Aletheia ukaże się jego książka Filozofia polityczna
Arystotelesa.
Piotr Kłoczowski - edytor, wykładowca Akademii Teatralnej w Warsza­
wie. W bieżącym roku w jego przygotowaniu ukażą się Chwile oderwa­
ne K. A. Jeleńskiego (Czytelnik).
Michał Paweł Markowski - dr hab., teoretyk literatury, tłumacz, eseista.
Pracownik Instytutu Filologii Polskiej UJ. Opublikował: Efekt inskrypcji.
Jacques Derrida i literatura (1997), Nietzsche. Filozofia interpretacji
(1997), zbiór esejów Anatomia ciekawości (1999) oraz Pragnienie obe­
cności. Filozofie reprezentacji od Platona do Kartezjusza (1999). Tłuma­
czył m.in. Foucaulta, Deleuze'a (Proust i znaki dla wyd. słowo/obraz te­
rytoria), Derridę, Lyotarda. Rorty'ego. Blanchota, Levinasa, Barthes'a,
Edmunda White'a, Paula de Mana. W tym roku wyjdzie jego przekład
Gabinetu kolekcjonera Georgesa Pereka. Wydawca Pism Rolanda Bar­
thes'a (ukazały się już trzy tomy z jego przedmowami: S/Z, Fragmenty
dyskursu miłosnego. Imperium znaków) oraz esejów Prousta O czytaniu
(w wydawnictwie „Znak"). Członek kolegium redakcyjnego „Pamiętni­
ka Literackiego", serii „Horyzonty Nowoczesności" w wydawnictwie
Universitas. Stały współpracownik „Literatury na Świecie", gdzie opra­
cował monograficzny, podwójny numer poświęcony Proustowi (1998, 12). Mieszka w Krakowie.
Aleksandra Melbechowska-Luty - historyk sztuki, studia na UW, dok­
torat z nauk humanistycznych (UW 1966). Specjalizacja: historyk sztu­
ki polskiej X I X / X X w. Adiunkt w Instytucie Sztuki PAN (gdzie praco­
wała w latach 1955-1985), Pracownia Słownika Artystów Polskich. Au­
torka 35 artykułów i 7 książek , m.in. Teofil Kwiatkowski (monografia),
Ossolineum, Wrocław 1966; Widmo. Życie i twórczość Ludwika De Laveaux, Wrocław 1988; Posągi i ludzie. Antologia tekstów o rzeźbie pol­
skiej XIX w., IS PAN, Warszawa 1993 (wspólnie z Piotrem Szubertem);
Mali mistrzowie polskiego pejzażu XIX w., Neriton. Warszawa 1997;
Nokturny. Widoki nocy w malarstwie polskim. Arkady. Warszawa 1999.
Jacek Sempoliński - wybitny malarz, pedagog, człowiek pióra, profesor
Akademii Sztuk Pięknych. Studia ASP w Warszawie. Debiut na Wysta­
wie Młodych w Arsenale w 1955 r. Od pierwszej indywidualnej wysta­
wy w Zachęcie w 1960 r. czynnie działa w życiu artystycznym. Najważ­
niejsze wystawy w czasie Kultury Niezależnej. Nagrody - im. Jana Cy­
bisa, im. Brata Alberta, Nagroda Państwowa, Nagroda Ministra Kultury
i Sztuki. Ostatnia ważna wystawa: duży zespół prac w ramach imprezy
„Sąd Ostateczny".
Sławomir Sikora - etnolog (studia UW). Sekretarz redakcji „Konteksty".
Zajmuje się antropologią fotografii i filmu.
Tomasz Sikora - adiunkt w Instytucie Religioznawstwa UJ (Zakład Feno­
menologii Religii), ostatnio wydał Użycie środków halucynogennych
a religia, Nomos, Kraków 1999
Wiesław Szpilka - etnolog (studia UJ), studia doktoranckie Instytut Sztu­
ki PAN. pisze pracę doktorską poświęconą etnologicznej interpretacji
kultury masowej. Mieszka w Kościelisku.
Lech Trzcionkowski - historyk i filolog klasyczny, asystent przy Katedrze
Historii Starożytnej w Instytucie Historii K U L .
Boris Uspienski (ur. 1937) - filolog, semiotyk kultury, jeden ze współ­
twórców tartusko-moskiewskiej szkoły semiotyki kultury. Wieloletni
profesor Uniwersytetu Moskiewskiego. Obecnie wykłada na uniwersyte­
cie w Neapolu. Mieszka w Rzymie. Bibliografia jego prac wynosi kilka­
set pozycji, w tym kilkadziesiąt książek. Cztery z nich ukazały się w Pol­
sce: Kult św. Mikołaja na Rusi (Lublin 1985), Car i Bóg. Semiotyczne
aspekty sakralizacji monarchy w Rosji (Warszawa 1992), Poetyka kom­
pozycji (Katowice 1997). Historia i semiotyka (Gdańsk 1999).

W poprzednim numerze:
Marc Shell, OK: lub Handel With Care • Łukasz Kiepuszewski, Zmierzch widzenia i widzenie zmierzchu • Elżbieta Wolicka,
Historia jako genealogia. Fryderyka Nietzschego projekt przezwyciężania nędzy XIX-wiecznych historyzmów • Ryszard Kasperowicz, Wolność historyka - uwagi o teorii kryzysów Jacoba Burckhardta • Andrzej Pieńkos, Dom poetycki, dom groteskowy.
Miejsce wyobrażone Victora Hugo • Marzena Gierga, Tajemnicze miejsca greckiej Sycylii. Ortygia - wyspa miłości, tycia i śmier­
ci [cz- Ш] • Jan Gondowicz, Nowa archeologia • Alfred Jarry, Dzieła i myśli doktora Faustrolla. Patafizyka • Jan Gondowicz, Wstęp do metody Alfreda Jarry • Dorota Majkowska, Świat melancholii • Jacek Olędzki, Oui, j 'en crois • Sławomir
Sikora, Nowe przestrzenie antropologii wizualnej • Aleksander Jackowski, Ćwiczenia z pamięci. Powstanie Państwowego Insty­
tutu Sztuki • Capoeira. Dialog i walka. Z Valentinem Reinholdem rozmawia Łukasz Nalaskowski • Stanisław Cichowicz, Sen
mara lub zmora i ja • Aleksander Jackowski, Stefan Starczewski, Sławomira Wierzchowska, Ireneusz Krzemiński, Zbigniew Be­
nedyktowicz, Jan Witold Suliga, Jacek Sempoliński, Adam Kilian, Ze spotkania z okazji wydanie albumów Aleksandra Jackowskie­
go: „Obrazy ludowe" oraz „O rzeźbach i rzeźbiarzach" • Bronisław Malinowski, Fotografie i dzienniki 1914-1918. Dziennik
w ścisłem znaczeniu tego wyrazu
O Bronisławie Malinowskim pisaliśmy już
w numerze 3-4/1992:
James Clifford, Samokreacja etnograficzna: Conrad i Malinowski
w numerze 1-2/1997:
Grażyna Kubica-Heller, Spotkanie z córką Bronisława Malinowskiego i jego biografem
Grażyna Kubica-Heller, Rozmowa z Heleną Wayne
Grażyna Kubica-Heller, Rozmowa z Michaelem Youngiem
Helena Wayne (Malinowska), Wpływ kobiet na życie i dzieło Bronisława Malinowskiego
Helena Wayne (Malinowska), Historia małżeństwa. Listy Bronisława Malinowskiego i Elisie Masson
Terence Wright, Antropolog jako artysta: fotografie Malinowskiego z Trobriandów
w numerze 3-4/1997:
Helena Wayne (Malinowska), Historia małżeństwa. Listy Bronisława Malinowskiego i Elisie Masson
Bronisław Malinowski, Pisane dla Anieli Zagórskiej
w numerze 1/1998:
Maria Ossowska, Bronisława Malinowskiego „Dziennik w ścisłym znaczeniu tego słowa"
Clifford Geertz, Zaświadczające Ja. Dzieci Malinowskiego.
Grażyna Kubica-Heller, Wstąp do dzienników Bronisława Malinowskiego 1908 - 1913
Bronisław Malinowski, Dzienniki, Zeszyt 1
w numerze 2/1998:
Bronisław Malinowski, Dzienniki, Zeszyt 2
w numerze 3-4/1998:
Bronisław Malinowski, Dzienniki, Zeszyt 3
Dziennik 1914-1918
w numerze 1-2/1999:
Bronisław Malinowski, Dzienniki 1914-1918
w numerze 3/1999:
Bronisław Malinowski, Dzienniki 1914-1918

Prenumerata „Kontekstów. Polskiej Sztuki Ludowej"
1999
I półrocze 2000
II półrocze 2000

kwartalna - 5 zł; półroczna -10 zł; roczna - 20 zł
kwartalna -10 zł; półroczna - 20 zł
kwartalna - 12 zł; półroczna - 24 zł

Wpłaty na prenumeratę przyjmuje firma AMOS, Warszawa, ul. Zuga 12
Konto: P K O BP V I I I Oddział Warszawa nr 10201084-77578-270-1-111 oraz
R U C H , konto: P B K S.A. o/Warszawa, nr 11101053-16-551-2700-1-67 (z zaznaczeniem: prenumerata „Kontekstów")
Prenumerata ze zleceniem wysyłki za granicę jest 150% droższa (AMOS);
podrożona o realny koszt wysyłki (RUCH).