Cyfrowa Etnografia

1118bff7dae87f8deb2a418ef65e537f.pdf

Media

Part of Kronika / LUD 1998 t.82

extracted text

Lud, t. 82, 1998

IV. KRONIKA

SPRAWOZDANIE Z DZIALALNOŚCI
ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
ZA OKRES OD WRZEŚNIA 1992 DO WRZEŚNIA 1996

Na 68. Walnym Zgromadzeniu Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego oW Szamotułach w dniu 18 września 1992 roku, odbyły się wybory do Zarządu Głównego, Głównej
Komisji Rewizyjnej i Sądu Kokżeńskiego.
Do Zarządu Glównego wybrano: Tadeusza Baraniuka. Ewę Bączyńską, Elżbietę Berendt, Janusza Bohdanowicza. Zbigniewa Jasiewicza, Jana I Icidenreicha. Krystynę Kaczko, Zygmunta
Kłodnickiego. Eugeniusza Kłoska. Annę Kwaśniewską. Bronisławę Kopczyńską-Jaworską, Annę
Kowalską-Lewicką. Teresę Lasową, Marię Parnowską. Andrzeja Rataja. Magdalenę Rostworowską. Zbigniewa Torol1skiego. Romana Tubaję, Bernadeltę Turno oraz Jana Cieślaka i Adama
Bartosza - jako zastępców członków Zarządu (iłównego. Z wymienionych osób ukształtowało się
Prezydium Zarządu Głównego w następującym składzie:
Prezes - Zygmunt Kłodnicki.
Wiceprezesi - Roman Tubaia i Anna Kowalska-Lewicka.
Sekretarz Generalny - Magdalena Rostworowska.
Zastępca Sekretarza Generalncgo - Elżbieta Berendt.
Skarbnik - Zbigniew TorolIski,
Zastępca Skarbnika - Janusz Rohdanowicz.
Członek Prezydium Zarządu (iłównego - Teresa Lasowa.
Do Glównej Komisji Rewizyjnej weszły następujące osoby:
Przewodniczący - Jerzy Adamczewski.
Zastępca Przewodnicz'lcego - Irena Wronkowska.
Członkowie - Jan Luczkowski. Wojciech SadO\lski i Irena Soppa. W skład Sądu Koleżeńskiego weszli: Przcwodniczący - Stanislaw Chmielowski. Członkowie - Kazimiera Wołos
i Feliks Czyżewski.
Zarząd Główny, Prezydium Zarządu Głównego. Glówna Komisja Rewizyjna oraz Sąd Koleżeński działały przez caly okres kadencji w nie zmienionym składzie.
W okresie sprawozdawczym odbylo się 25 zebral! Prezydium ZG (nie licząc szeregu spotkań
członków Prezydium we Wrocławiu poświęconych przygotowaniom do obchodów jubileuszu
PTL). Na zehraniach omawiano najbardziej istotne sprawy związane z działalnością Towarzystwa. jak:
- sprawy wydawnicze: typowanie i zatwierdzanie do druku poszczególnych pozycji, kolportaż
wydawnictw. przckazy nieodplatne. ceny poszczególnych wydawnictw, honoraria autorów, starania o dotacje i o pozyskanie sponsorów. praca Rady Wydawniczej itp.;
- sprawy finansowe: związane z wydawnictwami. linansowaniem Redakcji OWOK w Poznaniu i ODilE IV Lodzi. wykorzystywanic dotacji na działalność Towarzystwa. uposażenia pracowników:
- sprawy organizacyjnc: problem clvcntualncgo przyłączenia Pracowni OWOK do Instytutu
Archeologii i Etnologii PAN. podjęcie przez ODilE - na zlecenie MKiS - opracowania kartoteki
.•Ginące zawody" i zmiany trybu zatrudnienia pracowników OOiIE. ewentualnego przejęcia przez
PTL archiwum PAE oraz Zcszytów PAE do sprzedaży wraz z wydawanymi przez PTL
,.Komentarzami·': utworzenia Oddziału PTL w Bielsku-Białej: przyjmowania nowych członków
Towarzystwa;

350
- omawiano również sprawy związane z przygotowaniami do kolejnych walnych zgromadzeń
delegatów i towarzyszących im sesji naukowych; szczególnie dużo czasu i starań poświęcono
przygotowaniom do jubileuszu stulecia PTL przypadającego na rok 1995, którc obchodzono
we Wrocławiu i we Lwowie; rozważano też propozycję zmiany terminu WZO z września na
czerwiec każdego roku:
- dyskusje dotyczyły też zaktywizowania środowisk młodych etnografów.
Zebrania plenarne Zarządu Głównego odbywały się zawsze w przeddzień walnych zgromadzeń delegatów (23 września 1993 roku w Chorzowie, 29 września 1994 w ł.odzi, 8 września
1995 roku we Wrocławiu i 20 września 1996 roku w Zielonej Górze). Zebrania plenarne
ZG i WZO każdorazowo były łączone z sesjami naukowymi dotyczącymi następujących zagadnień:
- "Źródłowa wartość dorobku O. Kolberga dla współczesnych badań nad kulturą" (Szamotuły, 18-20 września 1992 roku);
- "Kultura regionu w programach i podręcznikach szkolnych" (w Chorzowie);
- "O pożytkach płynących z etnogratii" (w ł.odzi);
- "Przeszłość i teraźnicjszość etnologii polskiej. W stulecic Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego" (we Wrocławiu):
- "Utracone i odzyskane małe ojczyzny" ( w Zielonej Górze).
Sesja naukowa i WZO w Łodzi połączone były z uroczystościami jubileuszowymi prof.
B. Jaworskiej i prof. J. Kucharskicj oraz ze zjazdem absolwentów etnografii Uniwersytetu Lódzkiego, a we Wrocławiu zjubileuszem stulecia naszego Towarzystwa i również ze zjazdem absolwentów etnografii/etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Kilkakrotnie spotykała się też Główna Komisja Rewizyjna ( 10 wrzcśnia 1993 roku, 20 maja
i 27 września 1994). przy czym w latach 1994/1995 brała bezpośredni udział w zebraniach Prezydium ZG, natomiast w roku bieżącym oprócz dwukrotnej kontroli dokumentów i spraw finansowych Zarządu Głównego (7-8 czerwca i 26 sierpnia 1996 roku) przeprowadziła też wizytację
w Redakcji OWOK w Poznaniu (21 czerwca 1996).
W okresie od 5 października do 3 listopada 1994 roku kontrole w PTL we Wrocławiu przeprowadziła Najwyższa Izba Kontrołi, a w kwietniu 1995 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Zalecenia pokontrolne były uwzględniane w póżniejszej pracy Zarządu.
W omawianym czasie dokonały się następujące zmiany personalne: w roku 1995 odeszły,
na własne życzenie. dwie osoby z księgowości ZG i jedna sekretarka (wszystkie były już emerytkami), a prz):ięto jedną osobę na stanowisko księgowej i jedną sekretarkę: wszystkie te osoby były
i są zatrudnione w wymiarze 'I, etatu. Również w roku 1995 sekretarz czasopisma ,.Literatura
Ludowa" z y, etatu wróciła na cały etat. Udało się zachować obydwa etaty w ODilE w Lodzi,
do chwili obecnej przetrwał także w całości zespół pracowników DWOK w Poznaniu. Członkowie naszego Towarzystwa (głównie prezes Z. Kłodnieki i B. Jaworska) brali udział w wielu zjazdach, konferencjach. sympo/jach, naradach. których tematem były następujące zagadnienia:
- opracowanie Karty Regionalizmu Polskiego,
- przygotowanie programu kształcenia mlodzieży uwzgl<;dniającego tradycyjną kulturę ludową, folklor, sztukę ludową. kultur\( mniejszości narodowych.
- przygotowanie F;ncyklopedii kllllury \lisi polskiej.
- opracowanie monogralli terytorialnych w ramach programu .,Dziedzictwo kulturowe w regionie".
Naturalną kolt<ją rzeczy było osobiste zaangażowanie pos/.czególnych osób w realizację powyższych zagadnień. B. Jaworska oraz Z. Kłodnicki wes/li do Rady Naukowej Krajowego Domu
Twórczości Ludowej w Lublinie. a Z. Kłodnicki wszedł ponadto do Rady Programowej Centrum
Animacji Kultury w Warszawie. W mąju 1995 roku prof. B. Jaworska przebywała w Pradze na
konferencji UNESCO poświęconej zachowaniu dziedzictwa kulturowego w Europie Środkowej
i Wschodniej. W dniach 25-29 marca 1996 roku Prezes Z. Kłodnicki wziął udział w konterencji

351
Etnologic::nego atlasu Europy w Trest na Morawach. Na tym sympozjum postanowiono,
że następne, jedenaste sympozjum odbędzie się jesienią 1998 roku we Wrocławiu.
Towarzystwo n<LV.ebylo teL współorganizatorem, wraz z Katedrą Etnologii Uniwersytetu
Wrocławskiego, sesji naukowych:
I. "Śląsk, etniczno-kulturowa wspólnota i różnorodność (Wrocław. 25-27 listopada 1993),
2..• Kultura ludów Australii i Oceanii w procesie przemian politycznych. ekonomicznych
i wierzeniowych" (Wrocław. 25-26 listopada 1994). W organizacji pierwszej z wymienionych
sesji współuczestniczyło Dolnośląskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne.
Rok 1995 upłynąl pod znakiem obchodów stulecia naszego Towarzystwa. W ramach tych obchodów odbyla się sesja naukowa zatytulowana ..Przeszlość i teraźniejszość etnologii polskiej.
W stulecie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego" (9-11 wrzcśnia 1995 roku). a także zostały
otwarte następujące wystawy:
- ..Sto lal" Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego: Lwów 1895 - Wrocław 1995",
- ..Polskie opisanie świata" - obie wystawy w Muzeum Etnograticznym we Wrocławiu,
- .,Moje widzenie świata - polscy naiwiści" - w MULcum Archeologicznym we Wrocławiu.
Ponadto przygotowano tak/c wystawę zatytułowaną ..Pokucie - ziemia Wincenza", która została otwarta w Bibliok(;C Zakładu Narodowego im. Ossoliilskich dopiero 21 września 1995 roku.
Do wszystkich tych wystaw wydane zostały przewodniki-informatory.
Setna rocznica powstania
PTL stala się też oka/ją do organizowania spotkail. wystaw. sesji i innych imprez w kilku oddziałach PTL w Polsce.
W obrębie Towarzystwa prowadzi działalność Ośrodck Dokumentacji i Informacji Etnogralicznej w l.odzi oraz Redakcja Dziel Wszystkich Oskara Kolberga. W ODilE pod kierunkiem
proC 13. Jaworskiej pracowały przez caly omawiany okres 2 osoby (obecnie na niepelnych etatach). a od maja hr. zespół powiększył sic;:o jedną osobę (również na etacie cząstkowym).
W okresie sprawozdawczym prowadzono prace nad bibliografią etnografii polskiej za lata
ł991-1995. 1986-1990 (druk w tym roku). ł929-1933 (opublikowana IV 1993 roku). 1934-1939
(druk \\i tym roku), Przygotowywano te? bibliografio< selektywną do Biblioteki Nauk Spolecznych
(UNESCO) i Mi<;dzynarodowej Bibliogralii Folkloru: kontynuowano współpracę z Redakcją
DEMOSU; koordynowano pracę nad słownikami słów kluczowych dla potrzeb etnogra1icznych
baz danych: przygotowane zoslaly słowniki z zakresu: kultury materialnej. kultury środowisk
miejskich, medycyny lut1o\\ej, religijności ludowej, plastyki. muzyki instrumentalnej. metodologii, słownik słów kluCZOl\ych do bibliografii etnografii polskiej. Od listopada 1994 r. Ośrodek
pracuje nad hazą danych ..Ginące zawody" dla Ministerstwa Kultury i Sztuki. Prowadzona jest też
stala obsługa kartotek ODilE I'TL.
Dzialalność Redakcji Dziel Wszystkich Oskara Kolberga II' Poznaniu. której Redaktorem Naczelnym jest B. Linelle. jest zagr%na z powodu nieustających. a ostatnio wręcz narastających
trudności tinansowych.
Przy Zarządzie Gl(lIInym PIL działa 20 oddziałów lercno\\}ch: IVGdańsku, Kaliszu, Koszalinie. Krakowie. I.ublinie. Lalicucie. Lodzi. Mszanie Dolnej. Opocznie. Opolu, Poznaniu, Rzeszowie. Szczecinie. na SI<\sku Górnym. w Toruniu. Warszawie. Wrocławiu, Zakopanem, Zamościu i Zielonej GÓrzl'. Ostatnio powstał jeszcze jeden oddział zatwierdzony na wczorajszym posiedzeniu Zarządu C,łólI'nego - w Bielsku-8iałcj. liczący II członków. W ramach niektórych
oddziałów istniej'l koła zaintercSOWaI·l.jak:
- Koło Zainteresowali Kulturą Ormian (w Gdalisku. Krakowie. Wrocławiu i Warszawie),
- Kolo Zainteresowań Ku\lunl Lu7.yezan (Poznal'l. Szczecin. Wrocław. Warszawa., choć
IVWarszawie Kolo Serbolużyczan IVostatnim roku oddzieliło się definitywnie od PTL i L1samodzielniJo się).
- Kolo Zainteresowal'l Kulturą Asyryjską (PoznaJi).
- Koło lłalciarskie (Kraków).
- Kolo Etnografii Miasta (Warszawa).

352
Trzeba podkreślić, żc są oddziały, które wyróżniąją się dużą aktywnością na przestrzeni wielu
lat; do takich należy szczcgólnie Kraków i Mszana Dolna. Są i takic. o których nic nie wiadomo,
gdyż od lat nie przysyłąją sprawozdań czy informacji o swcj dzialalności; do nich należą oddziały
w Kaliszu, Koszalinie, Rzeszowie. Szczecinie i Zakopanem.
Od września 1992 do września 1996 roku przyjęto 103 osoby (w 1992 roku - 13 osób,
w 1993 - 19, w 1994 - 32, w 1995 - 18 i w 1996 roku - 2 I osób). Po skreśleniu osób, które
zrezygnowały z członkostwa oraz osób zmarłych, Towarzystwo nasze liczy obecnic I 087 osób,
w tym dwóch członków prawnych. 8 zagranicznych honorowych i 5 zwyczajnych ze Słowackiego
Towarzystwa Ludoznawczego w Bratysławie.
(Na wczorąjszym zebraniu ZG przyjęto 19 nowych członków. w tym II osób tworzących nowy oddział w Bielsku-Białej. A zatem stan na dzieó 20 września hl'. - to I 106osóh.)
W okresie sprawozdawczym przyznano czlonkostwo honorowc naszego Towarzystwa następującym osobom:
- prof Dorocie Simonidcs (w Opolu w 1992 roku),
- dr. Piotrowi Świerkowi (w Opolu w 1992 roku),
- Franciszkowi Frączkowi (w Chorzowie w 1993 roku).
- prof. Jadwidze Kucharskiej i mgr. Zdzisławowi Podkańskiemu (w Łodzi w 1994 roku),
- prof. Gerardowi Labudzie i prof Zbignicwowi Jasicwiu.owi (wc Wrocławiu w 1995 roku).
Działalność wydawnicza
W latach 1992 - 1996 ukazaly się następujące publikacje:
Rocznik "Lud": tomy 75 (za rok 1992), 76 (za 1993 rok), 77 (za 1994 rok), 78 (za 1995 rok)
i 79 (za 1995 rok - wersja angielska). Redaktorem naczelnym ,.Ludu" jest Z. Jasiewicz.
Dwumiesięcznik "Literatura Ludowa":
zeszyty L 2, 3, 4-5, 6 za rok 1992 (łączny nakład 3500 egz.);
zeszyty L 2, 3, 4-6 za rok ł 993 (łączny nakład 2 400 cgz.);
zeszyty I, 2, 3, 4-6 za rok 1994 (łączny nakład I 900 CgL);
zeszyty l, 2, 3, 4-5, 6 za rok 1995 (łączny nakład 2 000 egz.);
zeszyty 1,2 za rok 1996 (łączny nakład 800 egL).
Redaktorem naczelnym jest Czesław Hemas. "Literatura Ludowa" w ostatnich latach ukazuje
się bez opóźniell, przy czym niekiedy wychodzi łącznie 2 do 3 zeszytów.
W ramach nowej serii ,.Biblioteka Literatury Ludowej'" również pod redakcją Cz. Hemasa
ukazała się w ostatnim roku książka Daniela Kadłubca Górnic:::)}.~miech. Humor ludowy pogranicza czesko-polskiego.
"Biblioteka Popularna" pod redakcją Anny Kowalski",j-Lewickiej wzhogaciła się o nowy tom:
Ubiory ludowe w Polsce autorstwa Tcresy Karwickiej.
W serii "Prace i Materiały Etnograficzne" pod redakcją Edwarda Pietraszka ukazała się książka Wilhelma Gąja-Piotrowskiego zatytulowana Duchy i demony w wier:::eniach ludowych w okolicach Stalowej Woli, Ro:::wadowa i Tarnobr:::ega.
W ramach "Archiwum Etnograticznego", którego redaktorem naczelnym jest Janusz Kamocki
ukazały się dwie pozycjc: Artura Hlebowicza - Bibliografia etnografii polskiej :::alata 19261933, oraz Witolda Piksy - Spojr:::enie na Tatry popr:::e:::lrieki.
Od kilku lat ukazują się książki w ramach serii .,Bihlioteka Zesłaóca" której redaktorem naczelnym jest Antoni Kuczyóski. Biblioteka ta w swoim pro/ilu uwzględnia literaturę wspomnieniową związaną z dziejami Polaków na Syberii. zawierającą wiele treści etnograticznych oraz
monografie biogratiezne dotyczące postaci wyhitnych badaczy związanych z nurtem zcsłańczoemigracyjnym naszej nauki. W ramach tej serii ukazało się dotychczas 18 pozycji.
Od 1994 roku ukazują się Komentar:::e do Polskiego atlasu etnografic:::nego pod redakcją Janusza Bohdanowicza. Wyszły jut dwie części tomu I. (Rolnictwo i hodowla) oraz tom 2. dotyczący budownictwa.

353
W ramach najnowszej scrii wydawniczej noszącej tytuł ..Dziedzictwo kulturowe" pod redakcją Zygmunta Klodnickicgo ukazał się w roku bieżącym pierwszy tOIll dotyczący Dolnego Śląska.
Seria ..Lódzkie Studia Etnograticzne" jest organem wydawniczym oddziału PTL w Łodzi.
Po zmarkj .I. Kucharskiej redakcję objęła Grażyna Ewa Karpińska. Seria ta \vydała w ostatnich
latach 4 pozycje: Pracować aby .:'yć autorstwa Grażyny Ewy Karpińskiej. Bronisławy Jaworskiej
i Andrzeja Woźniaka: Pos::ukiwanie to.:'samości kulturowej Kaszubów Jadwigi Kucharskiej;
Kultura {/ ikonosfera Krystyny Piątkowskiej oraz 34 tom tej serii będący pracą zbiorową.
Wydawnictwa Redakcji D7.id Wszystkich Oskara Kolberga - brak danych.
Nie licząc ..Lódzkich Studiów Etnograticznych" oraz kol~inych tomów wychodzących z Redakcji DWOK. hlczna wici kość nakładu wymienionych serii osiągnęła w okresie sprawozdawczym 68909 egzemplarzy. tj. 792 arkusze wydawnicze, przy czym "Łódzkie Studia" i DWOK
osiągnęły 101 arkuszy. co dajc łącznie 893 arkusze wydawnicze. Sprawy wydawnicze prowadzi
Antoni Kuczyński.
Biblioteka Naukowa im. Jana Czekanowskiego
Księgozbiór liczy obecnie 38 116 woluminów. W okresie od września 1992 do września 1996
roku powiększyl siO;o I 973 woluminy. Najwięcej książek wpływa z wymiany wydawnictw. które
Biblioteka prowadzi z 3R instytucjami krajowymi i 160 instytucjami zagranicznymi. Z księgozbioru korzyslali przedc wS/.ystkim pracownicy naukowi i studenci Katedry Etnologii; stałymi
czytelnikami są historycy. archeolodzy, kulturoznawcy. geografowie, tilolodzy z Uniwersytetu
Wrocławskiego oraz pracOIvniey Muzeum Etnograficznego. Co roku do Centralnego Katalogu
Biblioteki Narodowej \\ Wars/awie wysyłany jest wykaz czasopism zagranicznych, które wpływają do Biblioteki 1''1'1. we Wrocławiu. Bibliotekę prowadzi mgr Jadwiga Klodnicka.
Archiwum Naukowe
W ostatnich C7l1.,rcchlatach Archiwum powiększyło się o materialy po śp. Andrzeju Gólskim
(dotyczące hudownictwa ludowego Wielkopolski): Jadwiga Pawłowska przekazała dokumentację
m.in. 7. własnych badail terenowych prowadzonych na Dolnym Śląsku; Józef Dzienis przekazał
materiały dotyczące historii Lódlkiego Oddziału PTL.
Zbiory sybirackie. cieszące si.; niesłabnącym zainteresowaniem powiększyly się o kolejne
prace autorskie i liczą obecnie 777 zinwentaryzowanych tek. Z materiałów archiwalnych korzystają (takie w Ii.mnie kserokopii) pracownicy muzeów (Wrocław, Kraków, Rabka., Warszawa,
CJdmlsk). pracownicy Uniwcrsytetu Wrocławskiego i Warszawskiego, badacze-amatorzy i bardzo
licznie slUdenci historii i polonistyki Uniwersytetu Wrocławskiego i Poznańskiego. Archiwum
pnmadzi mgr Paulina Suchecka.
Zarówno Bibliotchljak i Archiwum włączyły się do prac związanych z przygotowaniem wystaw organizowanych w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu z oka~ii stulecia PTL.
Magdalena Rostworowska

SPRA WOZDANIE Z DZIAł.ALNOŚCI
ZARZJ\DU ejLÓWN Fe iO POLSK IEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
ZA OKRES OD WRZEŚNIA 1996 DO WRZEŚNIA 1997
W dniu 20 wrzcśnia 1996 roku na Walnym Zgromadzeniu Delegatów Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego w Zielonej C;órze odbyly się wybory do Zarządu Głównego, Głównej Komisji
Rewizyjnej i S,\du Koleżeilskiego. Do Zarz'ldu Głównego wybrano: Elżbietę Berendt, Janusza
BohdanowiCIa, Alfreda Gaudę. Jana Hcidenreicha (zmarł 27 października 1996 roku), Zbigniewa

354
Jasiewicza, Krystynę Kaczko, Zygmunta Kłodnickiego, Bronisławę Kopczyńską-Jaworską, Annę
Kwaśniewską Teresę Lasową. Bogusława Linette. Marię Parnowską Andrzeja Ratąja. Magdalenę Rostworowską. Teresę Smolińską, Zbigniewa Torońskiego. Irenę Soppę. Romana Tubąię.
Bernadettę Turno.
Z wymienionych osób ukształtowało się Prezydium Zarządu Głównego w następującym skladzie:
Prezes - Zygmunt Klodnieki.
Wiceprezesi - Bronisława Kopczyńska-Jaworska. Teresa Smolińska.
Sekretarz Generalny - Magdalena Rostworowska. zastępca - Allred Gauda.
Skarbnik - Zbigniew TorOJiski. zastępca - Janusz 130hdanowiez.
W skład Głównej Komi~ii Rewizyjnej weszli: Jerzy Adamczewski. Maria Golubkow, W~iciech Sadowski. Zastępcy członków GKR: Mieczysław Soppa i Irena Wronkowska.
W skład Sądu Koleżeńskiego weszli: Anna Brzozowska-Krajka.
Stanisław Chmielowski,
Aleksandra Tyszkowa.
W miejsce zmarłego w październiku mgr. Jana lłcidenreieha Prezydium Zarządu Glównego
na posiedzeniu w dniu 14 lutego ł997 roku powolało - zgodnie ze statutem Towarzystwa dr Annę Kowalską-Lewicką na zastępcę członka Zarządu GlÓwnego.
W okresie sprawozdawczym odbyło się pięć zebrań Prezydium Zarządu Głównego (7 listopada 1996 roku we Wrocławiu. 6 i 19 grudnia 1996 roku w Poznaniu. 14 lutego 1997 roku
we Wroelawiu i 21 czerwca w Lodzi), jedno zebranie Rady Wydawniczej (7 listopada we Wrocławiu) i jedno zebranie Zarządu Głównego (24 września 1997 roku w Mszanie Dolnej). Główna
Komisja Rewizyjna obradowała trzy razy wc Wrocławiu. Jej członkowie w roku bieżącym
nie uczestniczyli w posiedzeniach Prezydium.
Większość zebrań Prezydium (w tym dwa zebrania w Poznaniu) były w całości poświęcone
sprawom związanym z Redakcją OWaK. Wobec nieustających trudności finansowych i co się
z tym wiąże, zagrożenia bytu Redakcji. podejmowane były liczne i bardzo żmudne starania
(głównie ze strony prof Labudy i prof Klodnickiego), by placówkę tę uratować. Nie udało się
jednak przyłączyć jej ani do Instytutu Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki. ani do Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. ani do Instytutu Badań Literackich PAN. Pod koniec roku
1996 prof B. Linette zrezygnował ze stanowiska redaktora naczelnego Redakcji OWaK i zastąpił
go na krótko jako pełniący obowiązki dr hab. Wojciech Lysiak. Brak możliwości funkcjonowania
Redakcji zmusił członków Prezydium do rozpatrzenia problemów związanych z likwidacją
tej placówki, a mianowicie:
- rozwiązanie umów o pracę z pracownikami DWOK-u.
- przekazania rękopisów, opracowań powstałych w Pracowni oraz materiałów przygotowanych do kolejnych tomów.
- przeniesienie i likwidacja subskrypcji.
- zabezpieczenie majątku ruchomego (różnego rodzaju sprzętu: szal: maszyn. komputerów
itp.).
- opłacenie zaległych rachunków w drukarni oraz za czynsz. energię elektryczną itp.
Na zebraniu w dniu 14 lutego 1997 roku J. Pałka sekretarz Redakcji. przedstawił 4 warianty
zmiany statusu Redakcji DWOK. a mianowicie:
I. podporządkowanie
Muzeum Rolnictwa w Szreniawie. Przypuszczalnie jednak Muzeum
to nie wyrazi zgody. Dyrekcja nie jest tym zainteresowana. ponieważ Muzeum jest finansowane
przez Ministerstwo Rolnictwa:
2. przejęcie DWOK-u przez Uniwersytet. o czym prof Labuda rozmawiał już wstępnie
z prof. Jurgą rektorem UAM. Nie ma jednak jeszcze co do tego pewności i decyzji:
3. przyłączenie DWOK-u do Biblioteki Kórnickiej. Na złożoną propozycję nie ma jeszcze
odpowiedzi i raczej jest mała nadzieja. by Biblioteka zgodziła się na to:

355
4. stworzenie nowego organizmu. może pod patronatem wojewody, prezydenta, części poslÓw. ludzi świata nauki: może by było to stowarzyszenie lub fundacja powołana wyłącznie po to,
by opracowywać dzieła Oskara Kolbaga.
Żadnej z tych propozycji nie udało się zrealizować.
Na zebraniu 21 czerwca 1997 roku prot: .Iaw·orska zaproponowała. by na najbliższym ~jeździe PTL wc wrzcśniu br. powołać komisję, która zajęłaby się sprawą likwidacji placówki,
a WZD musiałby podjąć ostateczną decyzję. Ustalono jednak. że chodzi nie o likwidację, a jedynie - z braku środków finansowych - o zawieszenie działalności DWOK i umieszczenie całego
majątku Pracowni w jednej instytucji, aby w sprzyjających okolicznościach można było uruchomić edycję. W tym celu należy do września przeprowadzić inwentaryzację majątku OWaK.
Ostatecznie znaleziono inne rozwiązanie i został utworzony Instytut im. Oskara Kolberga
(zarejestrowany 30 lipca br. przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu pod numerem RST 2311).
W skład Zarządu. Komisji Rewizyjnej i Rady Naukowej weszli:
Zarząd:
Prezes Zarządu:
proC dr hab. Wojciech Burszta
pror. dr hab. Zbigniew Jasiewicz
prot: dr hab. Gerard Labuda
proC dr hab . .Ian Stęszewski
proC dr hab . .Jerzy Wisłoeki
dr Maria Kośko
Wiceprezes: mgr .Ian M. Pałka
Komisja Re\\izyina:
Przewodnicząca:
mgr Agata Skrukwa
proC dr hab. Aleksander Posern-Zieliński
dr Ryszard Vorbrich
Rada Naukowa:
Przewodniczący: proC dr hab. Gerard Labuda
Kolejna sprawa omawiana na zebraniach Prezydium to problem przenIesIenia siedziby biblioteki i archiwum oraz n:dakcji \\ydawnict\\" do innego miasta - np. Opola lub Cieszyna. Władze Uniwersytetu Wrocławskiego. do którego należy łokal ząjmowany przez Zarząd Główny,
postanowiły obciążyć PTL kosztami utrzymania lokalu. co jest równe całorocznemu budżetowi
naszego TO\\·arzystwa. Istnieje także projekt przekazania pomieszczeń Instytutowi Historii Sztuki
Uniwersytetu. Na raz.ie udało się nakłonić rektora do odstąpienia od zamiaru pobierania opłat
za lokal jak i przeniesienia do niego Instytutu Historii Sztuki. jednak nie wiadomo najak długo.
Rozpatrywano różne \varianty rozwiązania tego palącego problemu, a mianowicie:
- zwrócenia się do wladz miasta o przydział w innym miejscu lokalu (bezpłatnie),
- zwrócenia się o pomoc do Ossolineum. które przejęło budynki po Armii Radzieckiej.
Ie względu na ich usytuowanie na obrzcżaeh miasta byłoby to jednak uciążliwe dla czytelników
biblioteki.
/. powodu trwałych trudności finansowych został zagrożony również byt Ośrodka Dokumentacji i In\(mnacji Etnogralicznej w Lodzi. Nie udało się dojść do porozumienia z Uniwersytetem
Lódzkim. ani z Instytutem Sztuki Ministerstwa Kultury i Sztuki w sprawie ewentualnego przejęciaODilL
Na posiedzeniu Ogólnopolskiego Przeglądu Dorobku Twórców Ludowych i Popularyzatorów
Kultury I.udowej im. O. Kolberga została przyznana Ośrodkowi nagroda honorowa im. O. Kolberga..za zaslugi dla kultury ludowej" (medal i dyplom).
Sprawy wydawnicze. jak: pozyskiwanie funduszy na wydawnictwa, wysokość nakładu poszczególnych tytułó\\. terminy opracowań do druku. plan wydawniczy na rok 1997. uwzględniający zaległości z roku 1996. a także rozprowadzanie, sprzedaż gotowych wydawnictw - to tematy
omawiane nic tylko na posiedzeniu Rady Wydawniczej. ale i Prezydium.

356
Jak co roku. na każdym zebraniu Prezydium dużo czasu poś\\'ięcano spra\\ol11 tinansO\\ym.
które warunkują wszystkie dziedziny dzialalności naszego Towarzystwa. Nalei.y podkreślić.
że przychody Towarzystwa pochodzą głównie ze sprzedaży wydawnictw. z czego pokrywane są
wydatki takie jak wynagrodzenie redaktora naczelnego. księgowej. magazynierki. koszty rozmów
telefonicznych. korespondencji. zakup materiałów biurowych. papieru itp.
Na zebraniach Prezydium zajmowano się również. spraw,\ organizacji sesji \V Mszanie. której
wstępnego opracowania podjęla się prof. 13. Jaworska. Ze względu na leren. gdzic się odby\\a
WZD. zaproponowała tytuł sesji: ..Między Lachami a góralami". Organizacj,\ sesji i :ljazdu deh:gatów zajął się Oddział w Mszanie Dolnej z Teofilą Latoś na czele.
Przy Zarządzie Glównym PTL działa 21 oddziałów. Najl11lodszym jcst oddzial powstaly
w ubiegłym roku w Bielsku-Białej. liczący liczlonków.
W nicktórych odd/.ialach istniej,\ kola
zainteresowań. W Gdańsku i w Krakowie istnieją Koła Zainteresowań Kulturą Ormian. w Krakowie Klub Hafciarski. a w Opocznie Koło Miłośników Folkloru Opoczyńskiego.
Do 20 września br. zaledwie 6 oddziałów nadesłalo sprawozdania Ie swej rocznej działalności. Jak co roku aktywnością wyróżnia się oddział w Krakowie. Prezydium 1.< i oczekuje. że poszczególne oddziały przedstawią spra\\ozdania na WZD i następnie przekażą je Zarządowi Głównemu. by pozostały w dokumentacji Towarzystwa.
W okresie od września 1996 do września 1997 roku w poczet członków Towarzystwa przyjęto 31 osób. Obecnie liczy ono I 081 członków.
Działalność

wydawnicza

W okresie sprawozdawczym ukazal się kolejny - 80 tom "Ludu" w roku 1996, a następny
za rok 1997 znajduje się w toku opracowania redakcyjnego. Wysziy równici drukiem zeszyty
"Literatury ludowej" 4-6 za rok ł 996 oraz l. 2 i 3 za rok 1997. a pozostałe zesz) ty są w stadium
realizacji edytorskit.:j. Ukazał się też 35 tom .,Łódzkich Studiów Etnogralicznych" zatytułowany
Wobec ku/tury. Prob/emyantropologa.
Zgodnie z zadaniami planowanymi na rok 1996 womawianym okresie sprawozdawczym ukazały sit;: Komentar::e do Polskiego atlasu etnografic::nego
tom 3, R. Vorbrich. Góra/e Atlasu Marokwlskiego - seria "Prace Etnologiczne". Dwa polskie
pamiętniki z Syberii ..- wiek XI 'II i XI '/II - seria .,Biblioteka Zesłańca". Z. Kierska. Kędy Iwzac/Iski step. Dziennik deportowanej - seria ..Biblioteka Zeslar\ca" oraz A. Andrunik. Bibliografia etnografii po/skiej::a lata /93-1-/939 i J. Kościeiska Bibliografia etnografii polskiej ::a lata
1986-1990 - seria "Archiwum Etnograticzne".
Obecnie w trakcie realizacji wydawniczt.:i znąidują się następujące prace: "'omentar::e do Po/skiego at/as1/ etnografic::nego t. 4; ivlięd::y Polską, Bośnią, Bukowiną i Serbią Dusana Drljacy;
Karo/ Bohdanowicz: Szkic portretu badac::a A::ji w opracowaniu Z. Wójcika.
Należy podkreślić. że redaktor A. Kuczyński zadbał o to. hy zestaw tytułów z serii
"Biblioteka Zesłańca" został wręczony Ojcu Sw. w czasie .lego ostatniej pielgrzymki do Polski:
nastąpiło to w legnicy 2 czerwca br.
Do sprawozdania z działalności wydawniczej Pll dołączone jest zestawienie tytułów poszczególnych tomów. zeszytów. jakie ukazały się od 1992 roku. z zaznaczeniem nakładu i stanu
w magazynie na dzień 30 sierpnia 1997 roku.
Działalność wydawniczą prowadzi dr Antoni Kuczyl1ski.
Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego
W okresie sprawozdawczym księgozbiór powiększył sit; o 396 woluminów (w tym 83 pozycje
pochodzą z zakupów. 187 z krajowej i zagranicznej wymiany wydawnictw. III z darów
i 16 woluminów to wydawnictwa własne Pll) i liczy obecnie 38513 woluminów. Wymianę
wydawnictw Biblioteka prowadziła z 38 instytucjami krajowymi i 160 instytucjami zagranicznymi. Z księgozbioru korzystali pracownicy naukowi i studenci Katedry Etnologii. Muzeum Etnograf1cznego. Stalymi czytelnikami są też historycy. archeolodzy. kulturoznawcy. filolodzy. re-

357
daktorz) radia i ll:lelli/ji i inni. W czytelni udostępniono 3 900 woluminów, na zewnątrz czytelnikom indYIIidualnym wypo;,yczono 820 woluminów. Do Centralnego Katalogu Biblioteki Narodowt:j w Warszawie wysiano wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do Biblioteki
w 1996 r. Bihliotek.; prowadzi mgr Jadwiga Klodnicka.
Archiwum

Naukowe

W okresie spnll\"Ozdallczym Vi Archiwum powiększył się zbiór wspomnień sybirackich o 42
teki i liczy ohecnie 816 numerów inwentarzowych. Zbiór ten cieszy się nieslabnącym zainteresowaniem. o czym świadczy ilość wypożyczeń: 190 tj. ok. I 200 tck. W oparciu o dwa maszynopisy
pr/ygotOll"ywanc s~l kolejnc publikacje z serii ..Biblioteka Zesłańca". Ze zbiorów Archiwum
korl> stali glóllnie studcnci i pracownicy naukowi Uniwcrsytetu Wrodawskiego i WSI' w Krakowie. Archiwum pnllladzi mgr Paulina Suchecka.
Magdalena Rostworowska

72. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW
POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO,
ZIELONA GÓRA. 20 WRZEŚNIA 1996

72. Walnc Igrolllad/cnic
Dclegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego otworzyła
I. Soppa. Prezes Oddziału PTL \I Zicloncj Górze. witając serdecznie wszystkich zebranych,
w tym gości zagranicznych. Prezes wyrazila nadzieję. że będzie to czas owocnych obrad, przemyśleń oraz wytyczenia drogi dla PTL na dalsze lata. Prezes poinformowała też zebranych o programie tego dnia oraz pr/ckuala informacje organizacyjne.
Następnie poprosiła Z. Kłodnickiego. Prezesa PTL. o zabranie głosu.
Prezes powitał zebranych. II' tym Anatola Omclaniuka. Przewodniczącego Krajowej Rady
Towarzystw Regionalnych i wiceprzewodniczącego
Dolnośląskiego Towarzystwa SpołecznoKulturalnego. Następnie przedstawi! porządek obrad WZD, który zebrani przyjęli jednogłośnie:
- Wybór Przewodniczącego i Sekretarza obrad
- Wspomnienie zmar/yeh członków PTL
- Odczytanic protokółu z poprzedniego. 71. WZD PTL
- Powołanie Komisji Mandatowej. Wnioskowej i Skrutacyjnej
- Spra\\"Ozdani.: S.:kr':larza G.:neralnego
- Sprawozdanie Skarbnika
- Sprawozdanie Ciłówn"i Komi~ji Rewizyjnej
- Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga
- Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej
- Dyskw~ja nad sprawozdaniami i udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi
- Wystąpienie Komisji Mandatowej
- Wybory
- Sprawozdania oddzialów i sekcji zainteresowań
- Przedstawienie wyników wyborów
- Wystąpienie Komisji Wnioskowej
- Wystąpienie nowego Prezesa PTL
- Zamknięcie obrad

358
Prezes poprosił o dyscyplinę czasową podczas wystąpi cli zc względu na bogaty porządek obrad.
O przewodniczenie obradom poproszono prof. dr hab. Annę Brzozowską-Krajkę. zaś funkcję
Sekretarza powierzono Alfredowi Gaudzie. Delegaci jednogłośnie zaaprobowali kandydatury.
Przewodnicząca podziękowała za wybór. następnie poprosiła Prezesa o odczytanie informacji
o zmarłych członkach Towarzystwa. Prezes przeprosił. żc z powodu nagromadzenia spraw jedynie wymieni nazwiska kolegów. którzy odeszli. a którzy pozostaną w pamięci członków Towarzystwa. Zmarł i:
Z Oddziału Toruliskiego - Anna Jachnina. wieloletni pracownik Rozgłośni Regionalnej Pol·
skiego Radia w Bydgoszczy. popularyzator kultury ludowej. szczególnie lolkloru muzycznego
i sztuki ludO\v~j.
Z Oddziału Krakowskiego - Tadeusz Korzinek z Koła laintcrcsowat'l Kulturą Ormian oraz
Norbert Lippóczy. Tarnowianin. propagator kultury węgierskicj. kolekcjoner sztuki ludowej.
Z Oddziału Śląskiego - Anna Oczkowska. kierownik Nadwiślar\skicgo Parku Ftnogralicznego.
Z Oddzialu Łódzkiego - Henryk Burzyliski. znany i ceniony artysta ludowy. Księżak i Łowiczanin.
Z Oddzialu w Mszanic Dolnej - Stanisław Ciężadlik. artysta i propagator kultury ludowej.
Zmarłych uczczono minutl! ciszy.
W kolejności porządku obrad protokół z 71. Walnego Zgromadzenia Delegatów odczytała
Maria Niewiadomska-Rudnicka.
Następnie dokonano wyboru komisji:
Do Komisji Mandatowej zgłoszono kandydatury Krystyny Kaczko. Elżbicty Królikowskiej
i Anny Spiss.
Do Komisji Wnioskowej zgłoszono kandydatury Marii Parnowskiej. Małgorzaty GolickiejJabłońskiej. Alicji Malety.
Do Komisji Skrutacyjncj zgłoszono kandydatury .lana Cieślaka. Pauliny Sucheckiej. Marii
Gołubkow.
Po wyrażeniu zgody przez kandydatów delegaci jednogłośnie zaaprohowali skład komisji.
W dalsz~i kolejności porz1ldku ohrad zostaly przcdstawione spramlz.dania Sekrctarza Gcneralnego PTL (odczytała Magdalena Rostworowska). Skarbnika (odczytał I.bigniew Torol\ski)
i Głównej Komisji Rewizyjnej (odczytał Jerzy Adamczewski).
Sprawozdanie z prac Redakcji Dzid Wszystkich Oskara Kolherga odczytal Bogusław Linelte.
zgłaszając jcdnocześnie wniosek o przejście Redakcji DWOI\. z powodów linansowych do innych
struktur. Rozważane jest przejście do Instytutu Badań l.iterackich.
O działalności Ośrodka Dokumentacji i In liJrmacj i Elnogralicznej poinlilrllH)\vala delegatów
Bogusława Kopczyi\ska-Jaworska. Podziękowała pracOl\l1ikom ODilE za prac.,: IV nicslabilnych
warunkach oraz kolegom z terenu za lIspółpracę przy opracollywaniu bazy danych dotyczących
twórców ludowych. Poprosiła też o nadsyłanie not bibliogralicznych prac o małym nakładzie
ukazujących się w \\ ydawnietwach regionalnych. aby zoslały umieszczone w bihliograliach przygotowywanych w Ośrodku.
Sprawozdania zostały jednoglośnie przyj.,:te.
Po odczytaniu sprawozdań Przewodnicząca oddała głos I. Kłodnickiemu. który podziękował
tym wszystkim. z którymi mial zaszcz)'1 \\spółpracolVać - redaktorom serii \\ydawniczych Zbigniewowi JasiewiczolVi. Czesławowi llernasowi. śp. Jadwidze Kucharskiej. Bogusławowi l.inette. Januszowi
Kamockiemu.
l.eszkowi
Dzięglowi.
Bronislawie
Kopczyi\skiej-Jaworskiej
(Kierownikowi ODiłE i za akcję ..Ginące Z3\\ody"). przewodniC/,\cemu CKR Jerzemu Adamczewskiemu. kolegom i koleżankom z ZeJ. praeownikom etatowym I'TI.: \\szyslkim. którzy są
współautorami sukcesów To\\arzyslwa.
Naslępnie głos zabrał Anatol Omelaniuk. gość WID PTI .. który przyhyl. aby pozdrowić
uczestników Zjazdu od regionalistów. Wyraził opinię. że I'lL jesljednym z naj\\ i.,:kszyeh sojusz-

359
ników regionalistów. Podzit;kowal Zygmuntowi Kłodnickicmu za współpracę przy opracowywaniu Karty Regionalizmu Polskiego i Bronislawie Kopczyńskiej-Jaworskiej
za współpracę z Krajową Radą Towarzystw Regionalnych. zaprosił również na I. Krajowy Kongres Kultury Wsi,
którego rolą ht;dl.ie przyśpieszenie powstania programu rozwoju kultury na wsi. Kongres będzie
ważnym krokiem na rzecz kultury wiejskiej. ochrony zabytków, twórczości ludowej.
W dyskusji Zbigniew Jasiewicz podkreślił osiągnięcia ostatniej kadencji Towarzystwa:
utrzymanie agend. uzyskanie funduszy na działalność. wzmocnienie autorytetu naukowego PTL.
Było to możliwe dzit;ki pracy aktywnych członków Towarl.ystwa. zwłaszcza Zygmunta Kłodnickiego. Zbigniewa Tororiskiego. Jerzego Adamczewskiego. oraz pracowników etatowych z Anną
I.ubańską na ezck.
Wniosek o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Głównemu. zgłoszony przez
przewodniczącego <iKR .I. Adarnczewskiego. zebrani nagrodzili brawami. Po sprawdzeniu kworum odhylo sit; glosowanie. Przy 44 obecnych (na 61) delegatach i 20 osobach z ZG wstrzymujących się od głosu .. 24 głosami udzielono absolutorium ZG.
Przewodnicz'lca Komisji Mandatowej Krystyna Kaczko przedstawiła zebranym nazwiska
kandydatów do władz Tll\\arz)'stwa. rckomendowanyeh przcz ustępujący Zarząd:
do larządu Glówneg,o: L Berendt. .I. Bohdanowic7., M. Fornal, A. Gauda, J. Heidenreich,
Z. Jasiewic7.. K. Kaczko. Z. Kłodnicki, B. Kopczyńska-Jaworska
A. Kowalska-Lewicka,
A. Kwaśniewska. T. Lasowa. B. Linclte. M. Parnowska. A. Ratąi. M. Rostworowska, T. Smolińska. A. Stawarz. I.. TorOliski. R. Tuh,~ja. B. Turno:
do Głównej Komisji Rewil.yjnej: .J. Adamczewski. W. Sadowski:
do Sądu Koleżcliskiego: S. Chmielowski. Z sali padły nazwiska: J. Luczkowski, I. Soppa,
1\. Spiss.
Na tym listę zamknit;to.
Sprawozdanie z działalności oddziałów odczytali przedstawiciele: z Gdańska (E. Gilewska),
Krakowa (A. Spiss). Lodzi (M. Golicka-Jablońska). Mszany Dolnej (l. Kaplan). Opola (K. Lach),
Opoczna (.I. Luczkowski). Poznania (E. Bączyńska). O. Śląskiego (K. Kaczko). Lublina (A. Brzozowska-Krajka). Warszawy (A. Stawarz), Wrocławia (M. Marczyk) i Zielonej Góry (I. Soppa).
Pozostałe oddziały zrezygnowały z publicznych wystąpień i dołączyły sprawozdania do akt.
Następnie Komisja Mandatowa stwierdziła. że liczba obecnych spełnia warunki kworum i zebranie jcst prawomocne. Komisja przedstawiła też regulamin wyborów.
Delegaci olrzymali listy kandydatów do Zarządu Głównego, Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Komisja Skrutacyjna przeprowadziła wybory.
W trakcie ohliczania glosów przewodnicząca Komisji Wnioskowej zapoznała zgromadzenie
ze zgloszonymi wnioskami:
I. Walne Zgromadzenie zapoznało się z projektem listu do Prezydenta Rzeczypospolitej
w sprawie dotacji na dokończeni<: prac nad edycją ostatnich tomów Dzieł wszystkich Oskara
Kolberga. Projekt listu przedstawił prof. Bogusław Linette. Zebrani wyrazili zgodę na wysłanie
listu w imieniu WZD. List został podpisany przez przcwodniczącą obrad.
2. Następnie Zjazd wyraził zgodę na przeniesienie. w razie potrzeby, Redakcji DWOK do innych struktur na przykład Instytutu Badań Literackich PAN.
3. Przeglosowano też wniosek o powołanie nowej Rady Wydawniczej i wniosek Głównej
Komisji Rewizyjnej o zmiant; polityki wydawniczej PTL.
4. Na wniosek Anny Kowalskiej-Lewickiej uchwalono przyznawanie dyplomów uznania zasłużonym dla Towarzystwa.
5. Nadano dyplom członka honorowego PTL doc. Soni Kovacevicovej ze Słowacji oraz dyplom uznania dr. Wiesławowi Sauterowi. założycielowi i pierwszemu Prezesowi Oddziału
w Zielonej Górze.
6. Walne Zgromadzenie poparlo wniosek proC Zbigniewa Jasiewicza o powołanie przez ZG
PTL Komisji. która przygotowałaby propozycje ewentualnej zmiany nazwy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego lub zebrała inne opinie na ten temat.

360
7. Delegaci przegłosowali dwie propozycje związane z organizacją 73. Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL. Za propozycją Oddziału z Mszany Dolnej opowiedziało si.,: 25 osób, a za
propozycją Oddziału Warsza\vskiego - 13 osób. W 1997 roku W/,D odh.,:dzie się więc
w Mszanie Dolnej.
Komisja Skrutacyjna prz.:dstawiła wyniki \\yhorów w tajnym głosowaniu. Do Zarządu Glównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawcz.:go weszli: Elżhieta Berendt. Janusz Bohdanowicz.
Alfred Gauda. Jan Heidenreich. Zbigniew Jasiewicz. Krystyna Kaczko. Zygmunt Klodnicki.
Bronisława Kopczyńska-Jaworska. Anna Kwaśniewska. Teresa Lasowa. l30gusław l.inette. Maria
Parnowska Andrzej Rataj. Magdalena Rostworowska. Teresa Smolińska, Zbigniew Toroński.
Irena Soppa., Roman Tubaja. 13ernadetla Turno. Zarząd Towarzystwa ukonstytuował się następująco: Prezes - Zygmunt Klodnicki. Wiceprezesi - I3ronislawa Kopczyńska-Jaworska., Teresa
Smolińska, Sekretarz Generalny ~ Magdalena Rostworowska. zastępca - Alfred Gauda. skarbnik
- Zbigniew Toroński. zastępca - Janusz Bohdanowicz. W skład Głównej Komisji Rewizyjnej
weszli: Jerzy Adamczewski. Maria Gołubkow. Wojciech Sadowski. Zast.;pcy członków CKR:
Mieczysław Soppa i Irena Wronkowska. Skład Sądu Koleżcliskiego: Anna Brzozowska-Krajka.
Stanisław Chmielowski. Anna Tyszkowa.
.Haria :Viewiadol1/ska-Rlldnicka

73 WALNE ZGROMADZENIE DEl.FGAT()W
POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO.
MS1ANA DOLNA. 25 WRZEŚNIA 1997

73. Walne Zgromadzcni.: D.:kgatów Polskiego Towarzystwa l.udoznawczego otworzyła prof
Bronisława Kopczyńska-Jaworska.
wiceprezes PTL. witając scrdecznie zebranych. nast.;pnie
poprosiła przedstawiciela gospodarzy WZD - .lana Kapłona. pn:zcsa Oddziału w Mszanic Dolnej.
który powitał wszystkich IV "malej ojczyźnie" Zagórzan. w miejscu. gdzie dziala! i tworzył Władysław Orkan.
B. Jaworska zaproponowała. hy zebranie zechciał poprowadzić praes PTl. prof Zygmulll
Kłodnicki przy pomocy All"reda Gaudy. zastępcy Sekretarza Generalnego. jako i.: są najlepiej
wprowadzeni w problematykę Towarzystwa. Zebrani przez aklamacj.,: wyrazili z.god.;.
Na wstępie Z. K!odnicki przedstawił WZD propozycję Zarz<ldu Głównego. ahy w 50-lecie
Oddziału w Mszanie Dolnej nadać Janowi Kapłonowi. od 13 lat Prezesowi Oddz.iału. autorowi
opracowania dziejów Oddziału Mszańskiego. godność członka honorowego. Wniosek Zarządu
Głównego WZD przyjęło jednogłośnie.
W dalszej części Prezes przedstawił porządek obrad Zgromadzenia:
I. Powolanie Komisji Wnioskowej
2. Wspomnienie zmarłych członków PTL
3. Wystąpienie prezesa PTL
4. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego
5. Sprawozdanie Skarbnika
6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej
7. Sprawozdanie ODilE (Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnogralicznej
8. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga
9. Sprawozdania oddziałów
I O. Dyskw~ia
I. Do Komisji Wnioskowej zaproponowano: mgr. J. Cieślaka. dr. K. Woźniaka. prof Józel"a
Peł"-ę. Zebrani przyjęli skład Komisji przy jednym głosie wstrzymującym si.;.

361
2. W okresie od ostatniego WZD zmarli:
- z Oddziału Warszawskiego: Liii Maria Judenko-Szwengrub i Stanisław Marciniak z Koła
Łużyczan
- z Oddzialu Poznańskiego: red. Józef Pieprzyk
- z Oddziału w Mszanie Dolnej: Jan Kroczka
- z Oddziału Lubelskiego: Helena Babinicz
- z Oddziału w Zielonej Górze: Wiesław Sauter - zało7.yciel Oddziału
- z Oddziału Gdańskiego Piotr l.eo - przewodniczący Koła Ormian
- z Oddziału Śląskiego: Jan Heidenreich
- z Oddziału Bielsko-Biała: Małgorzata Tamawa
Zebrani uczcili pamięć zmarłych minutą ciszy.
3. W swym wystąpieniu Prezes PTL przedstawił obecną trudną sytuację finansową Towarzystwa. Zarówno Komitet Badań Naukowych jak i Ministerstwo Kultury i Sztuki przekazują dotacje
celowe w wysokości 60-70% potrzeb. Dzięki dotacji na bazę danych "Ginące Zawody" z MKiS
utrzymywał się dotąd Ośrodek Dok.umentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi. Ze strony
Senatu Uniwersytetu Wroclawskiego Towarzystwo otrzymało gwarancję bezpłatnego użytkowania pomieszczeń biblioteki i magazynu wydawnictw oraz biura. Pracownicy Towarzystwa utrzymywani są głównie z dochodów, płynących zc sprzedaży książek - w ten sposób opłacane są
etaty: księgowej, redaktora, sekretarki, magazynierki (pracę bibliotekarek pokrywa KBN).
4. W dalszym porządku obrad sprawozdanie Sekretarza Generalnego odczytała M. Rostworowska. W uzupełnieniu do wystąpicnia Prezes poinformował, że z naj nowszych wydawnictw
Towarzystwa Kronika PlL (o której promocję w oddziałach bardzo prosi) jest do nabycia w cenie
20.00 zł za egzemplarz. zaś książkę Piękno lI:':yteczne c::ypiękno ginące uczestnicy Zgromadzenia
otrzymają bezpłatnie: w materiałach z WZD jako dar od Ministerstwa Kultury i Sztuki.
5. Sprawozdanie Skarbnika wygłosił Zbigniew Toroński.
6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawił Jerzy Adamczewski.
7. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej odczytała Bronisława
Kopczyńska-Jaworska kierująca Ośrodkiem. W nawiązaniu do sprawozdania Z. Kłodnicki podziękował kierownikowi 13. Jaworskiej oraz pracownikom ODilE Marii NiewiadomskiejRudnickiej i Małgorzacie Wilbik za pracę w tak trudnej sytuacji finansowej (dotacje z KBN
są drastycznie niskie). Pracc nad bazą danych, dzięki którym powstała książka Piękno użyteczne
cy piękno ginące stworzyły większe możliwości uzyskania dotacji również dla PTL,
zaś publikacja wydana w nakładzic 10 tys. egzemplarzy spotkała się z szerokim zainteresowaniem.
8. Z powodu nieobecności przedstawicieli Rcdakcji Dziel Wszystkich Oskara Kolberga, Prezes poinformowal delegatów o przekształceniu Redakcji w Instytut im. Oskara Kolberga (lOK)
i przedstawił projekt umowy PTL i Instytutem z prośbą o uwagi przed ostatecznym jej podpisaniem. B. Jaworska wystąpiła z wnioskiem fórmalnym aby dyskusja nad sprawozdaniami i decyzjami dotyczącymi DWOK nastąpiła przed sprawozdaniami oddziałów. Zebrani wyrazili zgodę
na zmianę porządku obrad.
Dyskusja toczyła się nad niedopatrzeniami w umowie przedstawionej Towarzystwu przez instytut im. O. Kolberga. podpisanej przez prof. Gerarda Labudę, przewodniczącego Rady Naukowej lOK. B. Jaworska zapytałajaka w świetle umowy będzie sytuacja subskrybentów OWaK.
Wojciech Sadowski zadał p}1anie jak będą t~aktowane zobowiązania finansowe powzięte
jeszcze przez Redakcję DWOK w świetle nowej umowy, czy nie należałoby w nil'Cjzawrzeć klauzuli dotyczącej uprzednich zobowi<j7ań i obietnic OWOK. Z. Toroński wyjaśnił. że zobowiązania
zostaną ujęte w bilansie ro/.liczeniowym z DWOK.
Boguslaw Linctte II' swym wystąpicniu poinformował. w jaki sposób funkcjonowała Redakcja
przez 9 lat pełnienia przel niego funkcji Redaktora (w końcu 1996 roku pracownicy nie otrzymywali wynagrodzeń. bezskuteczne były zabiegi o dotacje). B. Linette z goryczą wyznał, iż Wojciech Lysiak. pełniący po nim tę funkcję przez parę miesięcy, w momencie rezygnacji otrzymał

362
podziękowanie, z nim zaś nawet formalnie nie rozwiązano umowy. Z. Kłodnicki przeprosił byłego Redaktora za powstałe niedopatrzenie przypominając. że podziękował mu osobiście na wspólnym zebraniu Rady Naukowej i Prezydium ZG PTL, kiedy B. Linelle z/ożył rezygnację. W takiej
sytuacji, w związku z rezygnacją 8. Linette ze stanowiska Redaktora DWOK, Ewa fryśPietraszkowa sformulowała wniosek, iż Walne Zgromadzenie Delegatów przyjmuje do wiadomości rezygnację B. Linette w dniu 6.12.1996 r. oraz wyraża mu serdeczne podzic;kowanie za wieloletnią pracę na stanowisku. Redaktora DWOK. Wniosek przyjęto przy jednym głosie wstrzymującym się. W dalszym ciągu przedmiotem dyskusji stał się majątek ruchomy DWOK w postaci
komputerów, los archiwaliów i sytuacja mąjątku także w przypadku gdyby Instytut przestał funkcjonować. W dyskusji udział wzięli: Z. Jasiewicz, Anna Kowalska-Lewicka. Z. Toroński, Andrzej
Ratąj, Alfred Gauda, B. Jaworska, Ewa Fryś-Pietraszkowa. Uznano za konieczne zinwentaryzowanie majątku. co jest wymagane przy podpisywaniu umowy. Spis obejmować ma również dokumentację, jaka powstała w Redakcji DWOK przez 37 lat jej istnienia. Konieczne okazało się
również ustalenie czy wszystkie teki rękopisów O. Kolberga są własnością PTL. czy były złożone
jako depozyt. Z. Kłodnicki zaproponował powołanie komisji opracowującej nowy projekt umowy
mającej na celu ochronę wydania D=ieł ws=ystkich Oskara Kolberga i ochronę interesów PTL.
Do Komisji zaproponował: Z. Torońskiego, W. Sadowskiego (którzy przygotujll protokół zdawczo-odbiorczy), A. Kowalską-Lewicką i A. Ratllja. Wobec przedłużąjącej się dyskusji, przy braku
kompletu dokumentów (rewersów własności archiwaliów; spisu z natury. statutu lOK), B. Jaworska zaproponowała przegłosO\\anie przez WZD wniosku Z. Klodnickiego. Dodala, że powołana
komisja powinna się ząjąć kwestiami własności archiwaliów. już istniejącym dorobkiem DWOK,
pracami będącymi w toku: należy wszystkie materiały zinwentaryzować. zdecydować, które
z nich są depozytem PTL. a które własnością Instytutu. Konieczna jest też konsultacja z prawnikiem dotycząca praw majątkowych. które muszą być jasno i ostatecznie sprecyzowane w umowie.
W głosowaniu nad powołaniem komisji w wyżej wymienionym składzie. 3 osoby wstrzymały się
od głosu. Wniosek B. Jaworskiej. że WID nadaje komisji pełne uprawnienia dotyczące ostatecznego tekstu umowy zostal prz)~jęty przy 4 osobach wstrzymujących siC;od głosu.
9. W punkcie dotyczącym sprawozdań oddziałów A. Rataj wystąpił z formalnym wnioskiem.
aby w wyjątkowej sytuacji tak istotnej dyskusji nad umową z Instytutem im. O. Kolberga, odstąpić od czytania sprawozdań i złożyć je do wglądu u A. Gaudy. Sekretarza WZD. Wniosek zaakceptowano przy 2 głosach wstrzymujących się.
Prezes poinformował zebranych o decyzjach Zarządu Glównego z 25.09.1997 roku o utworzeniu stanowiska dyrektora biura i powierzeniu jego obowiązków mgr Paulinie Sucheckiej
(pracującej także nadal w bibliotece PTL). oraz o zwolnieniu ze stanowiska Redaktora Wydawnictw dr. Antoniego Kuczyńskiego. Poinformował też o uchwaleniu przez 7,(, PTL. by w bieżącej
kadencji funkcję przewodniczącego Rady Wydawniczej PTL pelnił urzędujący prezes Towarzystwa. Przygotowania Regulaminu Rady Wydawniczej PTL i przedstawienia go do dyskusji podjęła się A. Kowalska-Lewicka. Prezes przedstawił też I'.gromadzeniu propozycję Oddzialu Krakowskicgo aby w IOO-lecie powstania Oddziału. 74. WZD odbyło się w Krakowie - wniosek
przyjęto przez aklamację. W związku z utratą przez prot: Dorotę Silllonides dorobku. archiwum
i bibliotcki \II czasie powodzi. Prezes zwrócił się z apelem o pomoc w odtworzeniu jc:j biblioteki.
Poprosił aby listy z ofertami pozycji przesyłać pod adrescm Biura Senatu lub Uniwersytetu Opolskiego. Zwrócił się też do Z. Jasiewicza i B. Jaworskiej z propozycją przygotowania listu
od członków Walnego Zgromadzenia PTL IV Mszanic Dolncj z wyrazami żalu z powodu utraty
dorobku i z gratulacjami 7. powodu ponownego wybrania prof. D. Simonides na Senatora RP.
W wystąpieniu Komisji Wnioskowej Jan Cieślak poinli.JrITIowai.że poza wnioskiem o nadanie
godności członka honorowego PTL Janowi Kapłonowi inne nic wpłyn.;/y.
Na zakończenie obrad Praes podziękował pracownikom i członkom Prczydium oraz wszystkim zebranym delegatom za współpracę.
Maria NiewiadollJska-Rudnicka

363
14. MI~[)ZYNAR()DOWY
KONGRES NAUK ANTROPOLOGICZNYCH
I ETNOLOGICZNYCH ..WIEK XXI WIEKIEM ANTROPOLOG l!"',
WILLIAMSBURG. USA, 26 LIPCA - I SIERPNIA 1998
MiędzynarodoWI:: Kongresy Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (ICAES) organizowane są przez Międzynarodową Unię Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (IUAES) co pięć
lal. Historia Kongresów sięga roku 1934. kiedy to odhył się pierwszy Kongres Nauk Antropologicznych i Ftnologicznych w Londynie. Międzynarodowa Unia Nauk Antropologicznych, organizacja o najszerszym ohecnie zakresie oddziaływania, zrzeszająca instytucje naukowe i członków
indywidualnych z ponad 50 krąjów świata. powstała później, dopiero w roku 1948. Od czasu
powolania Unii ohydwic inicjatywy organizacyjne zostały połączone i Prezydent Kongresów
pełnił jednoczcśnic obowiązki Prezydenta Unii. Fonnalne zjednoczenie obydwu organizacji
nastąpi lo jednak w kilkadziesiąt lat po połączeniu, w roku 1968. Ostatni przed Williamsburgiem
Kongres odbył się w Mieście Meksyk (1993). następny zorganizowany zostanie w roku 2003
we Florencji.
Akceptacja Willamshurga jako micjsca Kongresu hyła zasługą prof. Mario D. Zamora, wybranego na prezydenta Unii w Meksyku. Prof M. D. Zamora umiera jednakże w kilka dni
po wyborze (patrz nekrolog w l. 76 .•. Ludu"), a jego obowiązki przejmuje prof. Vonson Sutlive,
także z Williamsburga. Funkcje sekretarza Kongresu i przewodniczącej Rady Programowej pełniła prof Tomoko Ilamada. Instytucją goszczącą Kongres był College ol' William and Mary,
zalożony w roku 1693. druga ze względu na wiek szkoła wyższa w Stanach Zjednoczonych.
Uniwersytet. położony w pobli7.u rzeki James w Wirginii. w bezpośn::dnim sąsiedztwie miejscowości o znaczeniu his:oryeznym. Jamestown i Yorktown. jest znanym ośrodkicm antropologicznym. Miejscowy Instytut Antropologii specjalizuje się między innymi w badaniach społeczeństw
trzeciego świata. przcde wszystkim południowo-wschodniej Azji. oraz w archeologii historycznej.
Na Kongrcs przybyło około 1500 antropologów. etnologów i przedstawicieli nauk pokrewnych z wielu krajliw świata. Oczekiwano jednakże na przyjazd znacznie liczniejszej grupy uczestników: ograniczenia stworzyły wysokie koszty udzialu w Kongresie, spowodowane między innymi hrakiem wsparcia ze strony rządu Stanów Zjednoczonych.
Obrady otworzył wykład
prof C. Kottaka z Uniwersytetu Michigan ,.Wezwanie dla państwa". wskazujący na ważne zadania organizacji polityczncj. jaką jcst państwo, w zmieniająccj się rzeczywistości spolecznokulturowej współczesncgo świata. Trzy sesje plenarne nazwane zostały .,Historia antropologii"
(przcwodnic/.ący R. L Carneiro) ... Miasto i jego przyszłość" (przewodniczący G. Ansari) oraz
..Rasy i prawa" (przewodniczący V. Sutlive). Dalsze prace Kongresu odbywaly się w ramach
okolo 300 ..warsztatów". sesji w sckcjach oraz dyskusji panelowych. Jedno ze spotkań roboczych
zgromadziło redaktorów czasopism antropologicznych i etnologicznych. dyskutujących pod przewodnictwcm pro[ R. G. Foxa nad takimi sprav/ami. jak kontrola jakości i oryginalności publikowanych artykułów. czasopisma elektroniczne oraz skutki umiędzynarodowienia nauki dla pisarstwa i wydawnictw naukowych. Kongresowi towarzyszyły koncerty. festiwal filmów etnograticznych. wystawy. przcdstawienia teatralnc oraz prezentacje i sprzedaż wydawnictw antropologicznych.
Sesje naukowe w sekcjach. podstawowa forma dyskusji kongresowych. organizowane były
zjedncj strony przcz stałe komisje Unii. których działa obccnie 18. a z drugiej przez indywidualnych hadacz). zgłasz<\jących propozycję tcmatyki scsji i skupiających wokół siebie osoby zainteresowane. Komisje. stwarzające mo7.1iwości wymiany infórmacji także w okresie między kongresami i intcrkongresami Unii. mi.,:dzy innymi poprzcz publikacje. kontakty dwustronne i spotkania
robocze. okazały się w trakcie prac kongresowych efektywnymi organizatorami sesji. Zapewniały
bo\\iem zarówno odpOlvicdni dobór referentów jak i gromadziły szersze zespoły dyskutantów.
Przyjęte przcz organi/atorów cele Kongrcsu obejmowały: refleksje nad oświadczeniami
z ostatnich 100 lat antropologii; analizę zadań stojących przed antropologią w XX! wieku oraz
oceno; możliwości wykor/.yslania antropologii w politycc. edukacji. gospodarce i innych ważnych

364
dla człowieka dziedzinach. Ten szeroki program tylko w części znalazł odbicie w problematyce
obrad.
Wprowadzeniem do nich były bez wątpienia sesje plenarne. które w zamierzeniach organizatorów miały wskazywać na istotne problemy nauk antropologicznvch u progu przyszłego wieku.
Pierwsza z nich dotyczyła retleksji nad drogą jaką przeszła sama antropologia kulturowa od etapu
ewolucjonistycznych fascynacji do postmodernistycznej retleksji i od zainteresowań skupionych
na egzotycznych ludach do współczesnych dociekań nad formami kultury i życia społecznego
w krajach zachodniej cywilizacji. Ta problematyka historyczna była nic:cjako dobrym wstępem
do drugiej sesji plenarnej poświęconej miastu i jego przyszłości jako ważnemu obiektowi badań
antropologicznych \V naszym i nadchodzącym stuleciu. Zdecydowana większość wygłoszonych
w trakcie tej sesji referatów dotyczyła współczesnych problemów wielkich metropolii oraz sposobów wykorzystania antropologicznych ekspertyz \V administrowaniu miastami i w projektowaniu
ich rozwoju, słusznie wskazując na fakt. iż większość ludzkości. nic wyłączając krajów trzeciego
świata. zamieszkuje obecnie środowisko zurbanizowane. Trzeci wielki temat poruszany w trakcie
sesji plenarnych związany był z kwestią rasy i konceptualizacji tej koncepcji w dzisiejszym dyskursie naukowym. politycznym i potocznym. Referenci za~tana\Viali się nad podstawami biolo·
gicznymi koncepcji rasy oraz nad implikacjami jakie pociąga za sobą używanie tej konstrukcji
klasyfikacyjnej w stosunkach społecznych. edukacji. biznesie. Ze względu na kontrowersyjność
głoszonych poglądów dyskusja wokół tej kwcstii byla niczwykle gor<Wa. bowiem ścicrały się
w niej poglądy "politycznie poprawne" z przekonaniami antropologicznymi rozdzielającymi idee
rasy rozumianej jako ..konstrukt mentalny"' służący do •.Iudowej" klasyfikacji ludzi według widocznych cech tizycznych a koncepcją rasy mającą (lub nie posiadającą) zakorzenienie II' podstawach biologiczno-genetycznych.
Poruszane w trakcie sesji plenarnych wątki pojawiały się oczywiście także w trakcie niezliczonych sympozjów w jakie obfitował Kongres. Niestety nie wszystkie z nich doszly do skutku.
bowiem wielu antropologów nie przybylo do Williamsburga rezygnując z udziału w spotkaniu.
Sprawi/o to uczestnikom sporo kłopotu. bowiem często bezproduktywnie krążyli po uniwersyteckim miasteczku w poszukiwaniu sesji uwidocznionych w programie. które w istocie okazywały
się tylko papierowymi fantomami.
Tematyka szczegółowa Kongresu była bardzo rozproszona i obejmowała w zasadzie niemal
wszystkie specjalności. subdyscypliny i pola badawcze eksplorowane współC/.eśnie przez antropologów. Obok tradycyjnie obecnej na lego rodzaju spotkaniach tematyki z z.akresu antropologii
biologicznej (fizycznej). której nic poświt;camy tu uwagi. antropologia kulturowa (społeczna.
clllologia) prezentowała się niezwykle interesująco umożliwiaj'lc uczestnikom zorientowanie się
w aktualnych tendencjach badawczych i w rozwijających sit; prądach zainteresowań istotnych
dla rozwoju naszej dyscypliny w przyszłym stuleciu.
Bardzo dużo wystąpieil i sympozjów poświęconych było problematyce antropologii etniczności. co w dut.ej mierze bylo odzwierciedleniem żywiołowego rozwoju tej specjalności począwszy od lat 70. Analizowano konflikty etniczne i politykę narodowościową. procesy powstawania
narodów i przejawy dnonacjonalizmu,
poświęcano uwagt; strategiom obieranym przez grupy
mniejszościowe i narodowe w epoce globalizacji. zajmowano si.,: problemami tożsamości. rasy.
etnicznymi granicami i separatyzmami etnicznymi. a także edukacj'l wielokulturową. oraz losem
przesiedleńców i uciekinierów, wreszcie zasadami organizacji etnicznych środowisk imigracyjnych i mechanizmami ich trwania.
Już tradycyjnie silnie reprezentowana była antropologia płci (anThropology a/gender). powstała z antropologii feministycznej. W tych ramach zajmowano sit; rohl dymorlizmu płciowego
w dziejach. pozycją kobiety w dobie globalizacji w różnych kontekstach kulturowych i politycznych, znaczeniem płci w rozwoju krajów trzeciego świata, wreszcie perspektywami badail nad
płcią w kulturze IV przyszłym stuleciu.
Dużo referatów poświęconych było problematyce globalizacji. Zastanawiano si.,: nad rolą antropologii jako nauki o kulturowym zróż.nicowaniu w świecie zunitikowanych wartości i wzorów.

365
nad możliwościami oddziaływania antropologów na świat polityki i biznesu. wreszcie omawiano
problemy ochrony przyrody i zasobów naturalnych w związku z prawem zamieszkałych tam łudzi
do kontynuowania swego stylu życia w niezniszczonym środowisku.
Ta ostatnia problematyka łączyła się z zagadnieniami antropologii ekologicznej także mocno
reprezentowancj na Kongresie. Sporo czasu w obradach poświęcono na zagadnienia analizy roli
ekosystemów w rozwoju kulturowego zróżnicowania., adaptacji ludów tubylczych do swego
naturalnego środowiska i roli ludowej wiedzy agrotechnicznej w eksploatacji ekosystemów.
W związku ze światowym rozwojem przemysłu turystycznego nowa dziedzina w postaci antropologii turystyki od lat już kilkunastu stąje się coraz silniejsza i widoczna na arenie międzynarodowej. Podobnie było i w Williamsburgu, gdzie tej problematyce poświęcono sporo uwagi,
w tym takim zagadnieniom jak wpływowi turystycznego ruchu n'a zmianę kultury ludów tubylczycII. roli tak zwanej ekoturystyki w 07.ywieniu gospodarczym regionów trzeciego świata, znaczeniu turystyki w kształtowaniu tożsamości etnicznej (narodowej), tak zwanej turystyce sentymentalnej oraz manipulal:jom przeszlością historyczną i archeologiczną dla celów intensyfikacji
turystycznego rUl:hu.
Kolejnym znaczącym i mocno obsadzonym problemem antropologicznych prezentacji i dyskusji byly zagadnienia z zakresu antropologii medycznej. które już od kilku kongresów stale
znąjdują się w l:entrum uwagi. co należy bez wątpienia wiązać ze wzrostem znaczenia medycyny
alternatywn<:.j we współcz<:snym świecie. Wśród poruszanych tematów ząjmowano się tradycyjną
wiedza leczniczą. powiązaniami magii i lecznictwa ludowego, związkami między utrzymaniem
zdrowcj kondycji a j(:>rmamiopieki zdrowotnej w różnych krajach oraz oddziaływaniem odżywiania na stan zdrowia i kondYl:ję biokulturową lokalnych populacji.
Innym bardzo aktualnym tematem współczesnych kongresów antropologicznych jest antropologia prawna. T<: zagadnienia zyskały na aktualności ze względu na ich wagę związaną z etniCLnymi rcwindykal:jami. z problematyką wielokulturowości i z dążeniami do respektowania
lokalnych tradycji pr'l\\'nych. Dlatego też na Kongresie sporo było referatów na temat prawa
ludowcgo (etniczn<:go) i sposobów godzenia go z systemami prawa pozytywnego. Zastanawiano
się nad prawami własności ludów tubylezych wzgl~dem zasobów naturalnych znąjdująeych się
na ich terenie oraz szeroko omawiano różne aspekty tzw. pluralizmu prawnego, to jest takich
sytuacji. IV których z<:względu na wielodniczność niektórych państw czy regionów i konieczność
respektowania \\sp()łwyst.;pujących tam kultur. należy akceptować zasady (do jakiego stopnia.,
to kwestia dyskusji) wynikające z li.lI1kl:jonowania tam różnych. często bardzo odmiennych systemów prawnych.
W związku z tą tematyką należy wspomnieć także o ważnym i do niedawna niemal nieobecnym nurcie zainteresowań alllropologicznych. a mianowicie o antropologii dziedzictwa kulturowego. która zd,~ie si.; dziś zasl~pować dawną specjalność znaną jako muzealnictwo etnograficzne.
Współczesna antropologia tej orientacji to dziedzina zajmująca się nic tylko sposobami wystawienniczymi. gromad/,<:niem obiektów dla muzeów i ich opracowywaniem. ale specjalność, która
przede wszystkim sIara si" kon<:entrować na problemach ochrony dziedzictwa kulturowego różnych etnosów i spll!ccz,ności. uznając prawa tychże grup do swobodnego dysponowania swoim
majątkiem (artystycz.nym. intelektualnym. sakralnym). Dlatego też referaty związane z tym nurtem dotyezyly takil:h kw<:stii jak roli tubylczych antropologów w tworzeniu autochtonicinych
centrów kulturowych chroni'lcy<:h zabytki przeszłości. jak ochrony miejsc świętych przed ich
dewastacją. jak praw ludó\\' tubylczych do tzw. repatriacji obiektów muzealnych (czyli ich zwrotu
pierwotnym \\łaśeicielom) uznanych za sakralne lub szczególnie ccnne dla zachowania tożsamości grupy i wzmocni<:nia j<:j durny etnicznej.
Obok ty<:hnaj<:z.;ściej wysto;:pujący<:hnurtów obecne na Kongresie były także i inne pola badawcze. zarówno t<: bard/.i<:j /,akorzenione w tradycji dotychczasowYl:h studiów, jak i te, zwiastujące now<:obszary zainteresowań. Trudno tu byłoby wymienić wszystkie te tematy. ale na kilka
z nich chcidibyśmy j<:szC/.<:z\\Tócić uwag.;. Jcśli chodzi o pierwszy wyżej wymieniony aspekt,
nalci.aloby wspomnieć o studiach nad nomadyzmem i ludami pasterskimi. nad antropologią po-

366
żywienia (tym razem zajmowano się przede wszystkim piciem i napojami), antropologią dziecka,
architektury, antropologią symboliczną. antropologią wizualną związaną z nowymi technikami
dokumentacji życia społecznego i kultury. wreszcie o studiach etnohistorycznych i etnoreligioznawczych (tu jak zwykle dominowa/a problematyka szamanizmu). Wśród specjalności szybko
zyskujących popularność wymienić należałoby przede wszystkim antropologi~ AIDS oraz studia
nad starzeniem się i starością (anthrop%gy
ofaging). co jest w rzeczy samej świadectwem zrozumienia przez antropologów wagi współczesnych problemów związanych z procesem starzenia
się społeczeństw zachodnich i pojawianiem się nowych zagrożeri epidemicznych.
Odmiennym zagadnieniem jest aspekt geograficzny Konferencji. zarówno biorący pod uwagę
skład uczestników jak i poruszaną tematykę. Choć Kongres odbywał się na amerykańskim kontynencie to ani nie dominO\vali na nim antropologowie ze Stanów Zjednocl.Onych. ani lcż problematyka amerykanistyczna nic zaznaczyła się na nim niczym szczcgólnym. Niewiele mówiono
o współczesnej kulturze amerykańskiego społeczeństwa ( tym coraz częścit:j zajmują się w USA
specjaliści od popu/ar cu/lure sludies ), a tematyka indiańska. choć tu i ówdzie pojawiała się
incydentalnie. to by/a rozproszona po najróżniejszych tematycznie sesjach. pcłniąc tam rolę raczej
ilustracyjną dla prezentacji bardziej ogólnych zagadnień. Jednym z nielicznych wyjątków było
spotkanie antropologów ze stanową (stanu Wirginia) reprezentacją wodzów kilku lokalnych
plemion, cełcm przedstawienia dziejów i aktualnego stanu społeczności .,Pierwszych Amerykanów" Uak się ich teraz olicjalnie nazywa) na ziemiach nąjwcześniej kolonizowanych przez Europejczyków. Również zagadnienia latynoamerykanistyczne pojawiały się w tematyce obrad nader
rzadko. co związane było przede wszystkim z nikłym udziałem antropologów z pobliskiego Meksyku i pozostałych krajów Ameryki Laciriskiej. Mimo sporego uczestnictwa antropologów europejskich problemy antropologii Europy. szczególnie zagadnienia współczesnych przemian także
zepchnięte były na dalszy plan i rozproszone pośród nąjrozmaitszych
tematycznie sesji
(przeważnie poświęconych kwestiom etnicznym). Kilka większych sympozjów dotyczyło antropologii Afryki i szans jej rozwoju z udziałem nowego pokolenia tubylczych badaczy. Natomiast
problematyka azjatycka zdecydowanie dominowa/a na Kongresie. podobnie jak i udział antropologów z tego kontynentu rwcał się wyraźnie w oczy. Duże delegacje z Chin. Indii i krajów arabskich, wspomagane amerykariskimi i europejskimi badaczami tych regionów. zadbały o dobrą
prezentację wyników badań prowadzonych
na Bliskim Wschodzie. w Azji Poludniowej
i na Dalekim Wschodzie. Jednocześnie sympozja te umożliwily ukazanie dorobku bardzo licznych i silnych azjatyckich ośrodków lokalnych. które mniej lub bardzicj udanie starają się dziś
łączyć własne, narodowe podejścia z interpretacją antropologiczną zapośredniczoną z myśli zachodniej. Można tylko w tym kontekście mieć nadzi~jł,:. iż przyszly kongrcs wc Florencji zostanie
w podobny sposób wykorzystany przez europejskich badaczy, którzy wówczas hędą mieli szcze·
gólną sposobność przedstawienia swych osiągnięć.
Udział polskich uczestników w Kongresie w Williamsburgu był \\ięcej niż skromny. podobnie jak i delegatów z innych krajów byłego "obozu" (wyjąwszy Rosję i Rumunił,:). I lak z Uniwersytetu Warszawskiego przybyła prof. Ewa Nowicka wraz z dwójk,\ swych młodych współpracowników. Zaprezentowali oni wyniki swych badań nad tożsamością niewielkich grup etnicznych
zamieszkałych tereny byłego ZSRR. Okazją ku temu było sympozjum prowadzone przez prof.
Nowicką na temat małych narodów i ich szans przetrwania w dobie globalizacji. Z kolei prof
Yiolctta Krawczyk-Wasilewska z Uniwersytetu Lódzkiego przedstawiła wyniki swych folklorystycznych badań nad środowiskiem ludzi zarażonych wirusem lilY. w!<\czająe się w ten sposób
do debaty prowadzonej w ramach specjalistycznej sesji na temat antropologii AIDS. Prof. Zbigniew Jasiewicz i Aleksander Posern-Zieliński.(obaj z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu) reprezentujący w Williamsburgu Komitet Nauk Etnologicznych PAN, uczestniczyli
IV sesjach poświęconych
..stosunkom interetnicznym" i przcdstawili na nich wyniki swych badań
nad tożsamością Polaków zamieszkałych tereny byłego ZSRR i nad nowymi procesami elnicznymi zachodzącymi obecnic IV środowisku indiańskim w Ekwadorze. Nic ulega wąlpliwości. iż tak
skromna reprezentacja nic mogła przedstawić na tym nąjważnicjszym I()rum antropologicznym

367
świata ani wszystkich istotnych osiągnięć polskiej etnologii, ani też nie miała możliwości ukazania jej wspólczesnego znacznego zróżnicowania tematycznego i interpretacyjnego.
Wartym podkn.:ślenia polskim wkładem w prace Kongresu było przygotowanie, wzorem lat
poprzednich. pracy zespołowej zawierającej kilkadziesiąt artykułów etnologów i antropologów
polskich. Tom dedykowany Kongresowi, zatytułowany Ethnology and Anthropology at the Time
of Transformation. Po/and at the I -Itl1 Congress of the International Union of Anthropological
and Ethnological Sciences. Lódź 1998. zredagowany przez dr prof K. Kalinowską i dr prof.
D. Markowską. wzbudził dute zainteresowanie uczestników.
Oddzielny nurt prac kongresowych stanowiły posiedzenia organizacyjne Unii. Sprawom organizacyjnym poś\vięcone zostaly dwa zebrania Rady Stalej oraz Zgromadzenie Ogólne. Przedmiotem obrad byl wybór miejsc następnego Kongresu i kolejnych Interkongresów. propozycje
zmian w statucie oraz elekcja nowych wladz Unii. Ważną zmianą. przyjętą przez Radę Stałą Unii,
jest możliwość wyboru Prezydenta Unii nie spośród członków delega<.:ji narodowej krąju,
w którym ma się odbyć następny Kongres, lecz także spośród innych osób rekomendowanych
przez Komitet Wykonawczy Unii. W ten sposób podkreślono znaczenie innych zadań Prezydenta,
oprócz organizowania kolejnego Kongresu. Prezydentem został wybrany prof. Eric Sunderland
z Wielkiej Brytanii. dotychC/asowy wieloletni Sckretarz Generalny Unii. natomiast na stanowisko
Sekretarza (jeneralnego powołano prof. Petera N. M. Nasa z Iłoiandii.
Kongres zamkn;!,:ty /Osta! wystąpieniami prof V. Sutlive. ustępującego Prezydenta, oraz prof
E.. Sunderlanda. Prezydenta nowo powołanego. Uczestnikom Kongres dostarczył szerokiego
przeglądu pra<.:pro\\adzonyeh wspókześnie w najważniejszych ośrodka<.:h antropologicznych,
możliwoś<.:ikontaktów i za<.:hętydo myślenia o zadaniach antropologii w XXI wieku.
Zbigniew Jasiewic::, Aleksander Posem-Zieliński

6. KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWEGO
STOWARZYSZENIA
ET OWCIII I FOl.Kl.ORU ..ROOrS A D RITUALS: MANAGI G ETHNICITY",
AMSTERDAM. 20-25 KWIETNIA 1998
Międzynarodowe StO\\arzyszenie Etnologii i Folkloru (SIEF). gromadzące etnologów i folklorystów zainteresowanych Europą. wielce zasłużyło się w tworzeniu możliwości kontaktów
dla bada<.:zyeuropejskich. również z Europy Środkowej i Wschodniej. i ich integracji. Powstało
IV roku 1964 \V Atenach jako kontynuacja Commission
Internationale des Arts et Traditions Populaires (CIAP) i hylo organizatorem ważnych konferencji w Pary tu (1971), Suzdalu (1982),
Zuri<.:hu(1957). Ikrgen (1990) i Wiedniu (1994), w który<.:h zawsze uczestniczyli etnologowie
i folkloryści z Polski.
Gospodarzem konf'creneji w Amsterdamic był Instytut 1'. J. Mecrtensa Królewskiej Holenderskiej Akad<.:mii Sztuk i Nauk oraz Holenderskie Centrum Kultury Popularnej przy współpracy
Skansenu w Arnhem oraz Królewskiego Bclgijskiego Komitetu Folkloru. Na czele Komitetu
Organizacyjnego sIal dr II. W. Roodenburg a obowiązki sekretarza pełnił dr T. Dekker, obydwaj
z Instytutu Meertensa. Ohrady odhywały si.,:w budynku Królewskiego Instytutu i Muzeum Tropikalnego.
Program obejl1lo\\al 12 wykładów plenarnych oraz pra<.:ew 30 scsjach w ramach oddzielnych
sekcji. Konferencja w Amsterdamic. podobnie jak poprzednia w Wiedniu, koncentrowała się na
sprawach etniczności. uznanych za niezmiernie istotne nie tylko dla Europy Środkowej
i Ws<.:hodniejale również innych jej obszarów. Zajęcie się ctnicznością wskazuje na zbliżenie się
zainteresowań etnologów do przedmiotu badań antropologów i historyków. zresztą uczestniczących w konferencji.

368
Obrady dotyczyły takich zagadnień jak rola etnologii narodowych w konstruowaniu etniczności, miejsce etniczności w pracach muzealnych, relacja mie,:dzy etnicznością a narodowością
i regionalizmem. imigranci w Europie i ich ojczyzny. symbole i rytuały i ich związki z etnicznością, wyznaczniki etniczności: język. pożywienie. strój. muzyka i tanicc. wreszcic inne aspekty
etniczności.
m.in. stereotypizacja.
hybrydyzacja,
przemoc. Interesującc było wystąpienie
prof. A. D. Smitha znakomitego historyka etniczności, na temat roli religii w utrzymaniu i odradzania się społeczności etnicznych; uwagi prof. J. Boissevaina dotyczące ,.ukrywanych" rytuałów
mieszkańców regionów turystycznych. usiłujących podtrzymać tożsamość etniczną zagrożoną
napływem turystów a także referat dr. R. Johlera analizującego współczesnc uroczystości związanc z .,tworzeniem" tożsamości europejskiej. Szereg prezentacji dotyczyło konlliktów etnicznych
na Bałkanach, przy czym w wystąpieniach większości etnologów z tego terenu zabrakło głębszej
refleksji ukierunkowanej ku postawom i zachowaniom własnej grupy.
Uczestników z Polski na konferencji w Amsterdamie nic było wielu. W swoich referatach
mówili oni o budowaniu na nowo lokalizmu w Cieszyńskiem przy pomocy prób intensyfikacji
obrzędowości (prof. M. Kempny). roli etnologii polskiej w formowaniu tożsamości narodowej
Polaków (dr W. Olszewski) oraz zmianach w stosunkach między wysiedlonymi niegdyś Niemcami i ich potomkami a obecnymi polskimi mieszkańcami ziem zachodnich w wyniku nawiązania
osobistych kontaktów (prof. Z. Jasiewicz). Interesujące akcenty polskie znalazły się także
w wystąpieniach referentów z innych krajów: prof T. Hofera. który wskazywał na Lwów jako
miasto o tradycjach wieloetnicznych oraz dr M. Janowski. analizującej rolę wieczerzy wigilijnej
w zachowaniu i ksztaltowaniu się etniczności wśród Polaków w Wielkiej Brytanii i... Kalebitów
z Sarawaku.
Porządek obrad Walnego Zgromadzenia członków SIEf-u. odbywającego się w dniach konferencji, objął sprawozdania z działalności władz Stowarzyszenia. propozycje zmian w statucie.
wybory władz a także ustalenie tematyki następnej konferencji. Nowy statut m.in. uporządkował
sprawę członkostwa, określając wysokość składki rocznej na ) 5 USD oraz wprowadził obowiązek
organizowania kongresów co najmniej raz na trzy lata. Na Prezydenta Stowarzyszenia wybrano
ponownie prof. K. Kostlina (Austria). Vice-prezydentami
zostali prof. R. Bendix (USA)
i dr H. Roodenburg (Holandia). natomiast obowiązki Sekretarza Generalnego nadal będzie pełnić
prof. P. NiedermUller (Niemcy). Tematyka następnej konferencji będzie dotyczyć przemian społeczno-kulturowych w Europie.
Interesującym uzupełnienicm konterencji były odwiedziny w Skansenie w Arnhem. Zwiedzającym, podzielonym na zespoly zgodne z zainteresowaniami. umożliwiono szczegółowe zapoznanie się z najważniejszymi kierunkami pracy muzealnej: dokumentacją, studiami nad dawnym
budownictwem i farmami. kolekcją strojów regionalnych. ogrodem botanicznym, I()rmami komunikacji i sposobami ekspozycji. W przerwach obrad w Amsterdamie można było zobaczyć eksponowaną w Muzeum Tropikalnym bardzo interesującą wystawi; dotyczącą szamanizmu .,Z Syberii
do przcstrzeni cybernetycznej".
opartą na unikatowych eksponatach z muzeów rosyjskich.
ajednocześnie przedstawiającą c1ementy szamańskie w innych niż syberyjskie kulturach.
Konferencja IV Amsterdamie. która zgromadzi la ponad 200 etnologów. 1()lklorystów i przedstawicieli dyscyplin pokrewnych z Europy i Stanów Zjednoczonych. pozwoliła na poznanie problematyki obecnie prowadzonych badań z zakresu etnologii europejskiej. "Antropologizacji"
etnologii będą towarzyszyć. na co wskazywały dyskusje, powroty do niektórych tradycyinych
zaintercsowań, m.in. kulturą matcrialną lub kulturami regionalnymi i środowiskowymi, korzystające z nowych przemyśleń i doświadczeń. Etnologowie poiscy. od dawna już uczestniczący
w konferencjach SIEF-u i próbujący zintensyfikować
współprace,: z tym Stowarzyszeniem
(por. np. tegoroczne seminarium Grupy Roboczej ds. Etnokarlogralii SIEF-u. zorganizowane
w Cieszynie przez prot: Z. Kłodnickiego). winni zapewni~ sobie szcrszy udział w pracach tak
ważnej europejskiej organizacji.
/.hiRniew Jasiewic::

369
Mlr;DZYNARODOWA KONFERENCJA ..KULTURA W PRZESTRZENI",
CIESZYN. 21-23 PAŹDZIERNIKA 1998
W dniach 21-23 października 1998 roku obyła się w Cieszynie międzynarodowa konferencja
z cyklu ..Etnologia i antropologia kulturowa a badanie kultur regionalnych i regionalizmu
w społeczeństwach nowoczesnych" na temat "Kultura w przestrzeni". Współorganizatorami
konferencji byli: Zakład Etnologii w Instytucie Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego Filii w Cieszynie. Pracownia Atlasu Etnograficznego w Instytucie Archeologii
i Etnologii Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu, International European Ethnocartographic
Working Group w Bonn.
Obrady uroczyście otworzył Prorektor Uniwersytetu Śląskiego prof. dr hab. Alojzy Kopoczek. a ze strony Mi<;dzynarodowej Europejskiej Komisji Etnokartograficznej uczestników powitał jej przewodniCl.ący proC dr l-łeinrich L. Cox. Wprowadzenia do konferencji dokonała prof. dr
hab. Irena Rukowska-F1oreńska \\skazując na wagę podjętej problematyki, jej złożoność i możliwości interpretacyjne.
W sesji plenarnej wygłoszono trzy referaty. Prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
prof. dr hab. Zygmunt Klodnicki (Zakład Etnologii, Instytut Nauk Spolecznych i Nauk o Kulturze. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) mówił o zastosowaniu metody etnograficznej w badaniach nad genezą kultury tradycyjnej. Dr hab. Halina Rusek (Zakład Etnologii, Instytut Nauk
Społecznych i Nauk o Kultum:. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) w swych rozważaniach
teoretycznych dokonała socjologicznej analizy problemu wielokulturowości w przestrzeni pogranicza narodowego i etnicznego. Ks. dr Józef Budniak (Zakład Etnologii, Instytut Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) przedstawił rolę ekumenizmu
w przestrzeni religijnej Śląska Cieszyńskiego.
Organizatorzy. z powodu pogłębiającej się specjalizacji w zakresie prac badawczych w naukach o kulturze i możliwości wypracowania konstruktywnych ustaleń teoretycznych i metodologicznych. postanowili dalsze obrady i dyskw~ie prowadzić w trzech sekcjach problemowych.
Sekcja pien\sza I.ajmowała się metodą etnogeograticzną
w etnologii europejskiej. Goście
ze Slowacji. zwlaszCl.a PhDr. Sona Kovaćevicova (Ustav etnologie SA V. Bratislava) i PhDr.
Rastislava Stoi ićna (lJstav etnologie SA V. Bratisłava) pokazały. w jaki sposób można dokonywać
studiów porównawczych poszczególnych atlasów etnograficznych. We wnioskach podkreślały,
że na mapach obejmujących Czechy, Morawy, Słowację i Węgry widać wyraźnie, że granice
kulturowe zupełnie nic pokrywają się z granicami etnicznymi i politycznymi. Prof. dr Balazs
Borsos (Neprajzi Kutato Csoport. Magyar Tudomanyos Akademia, Budapest, Węgry) ukazał
możliwości
wykorzystania
komputera
przy wyodrębnianiu
regionówetnokulturowych.
PhDr. Mojmir Benza «(Jstav etnologie SA V. Bratislava. Słowacja) na przykładzie obuwia i ubioru
ludowego pokazał specyfikę tradycyjnej kultury słowackiej. Z kolei prof. dr Alexander Fenton
(European Ethnological Research Centre. Edinburgh, Szkocja) zaprezentował historię badań
etnokartograticznych
w Europie. a dr Bernd Schone (Institut tUr Sachsische Geschichte
und Volkskunde. Drezno. Niemcy) scharakteryzował prace kartograficzne Adama Ziirnera. O
zmienności zasięgów kulturO\\"ych i dynamice zjawisk kulturowych na przykładzie budownictwa
ludowego mówił PhDr. Jifi Langer (Roznov pod Radhostem, Czechy).
Przedmiotem rel'eratu PhDr. Josefa Vafeka (lJstav pro etnografii a folkloristiku, Praha, Czechy) były szopki bożonarodzeniowe
na pograniczu Czech i krąjów niemieckich. Natomiast
prof. dr Gabor l3arna (I.ehrsluhl fUr Volkskunde, Univcrsitat Szeged, Węgry) przedstawił
w swoim wystąpićniu na mapach z obszaru Węgier zasięgi występowania zwyczajów ludowych.
Próbą ukazania relacji zachodzących pomiędzy etnografią a ludzką świadomością była wypowiedź, prof. dr. .Iurjcna van der Kooi (Nedersaksisch Institul. lJniversiliit Groningen, Holandia),
zaś PhDr. Józscl' Liszka (t-:tnologicke centrum. Komarno, Słowacja) opisał kulturę ludową węgierskiej mniejszości \V Słowacji. Na uwagę zasługuje też opracowanie dr. Mieczysława Trojana
(Katedra I·:lnologii. Uniwersytet Wrocławski) o przestrzeni kulturowej szwedzkiej wyspy Olandii.

370
Przedmiotem zainteresowań sekcji drugiej była miejska i wiejska przestrzeń kulturowa.
Prof dr hab. Anna Brzozowska-Krajka (Instytut Filologii Polskiej. UMCS. Lublin) na przykładzie fenomenu góralszczyzny w Stanach Zjednoczonych Ameryki omówiła przestrzenie tradycji
miejskich mniejszości etnicznych w centrum metropolii chicagowskiej. Ciekawej antropologicznej analizy przestrzeni micjskiej Wrocławia dokonali dr Mirosław Marczyk i mgr Konrad Górny
(Katedra Etnologii. Uniwersytet Wrocławski). Z kolei przestrzeń miejska Lodzi była przedmiotem
zainteresowań dr Ewy G. Karpińskiej i prof. dr hab. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej
(Katedra Etnologii. Uniwersy1e1 Lódzki). Pierwsza zaprezenl<mala opis analityczny idei przestrzeni granicznej jaką jest brama miejskiej kamienicy. Druga prelcgcntka ukazała związki zachodzące pomiędzy spolecznością ewangelików łódzkich a przestrzcni'l materialną i społeczną tego
miasta. Tematem wystąpienia prof dr hab. Marii Pulinowej (Zakład Dydaktyki Geografii. INOZ.
Uniwcrsytet Śląski) byly formy działań edukacyjnych mających na celu kształtowanic tożsamości
kulturowej młodzieży w przestrzcni Zagłębia Dąbrowskiego. Natomiast dr Dariusz Rott (Instytut
Nauk o Literaturze Polskiej. Uniwersytet Śląski) odtworzyl przestrzeń kulturową. pośród której
poruszali się mieszkańcy Leszna w latach 1628-1656. Autor ten skupił się zwłaszcza na różnorodnych wrażeniach wizualnych wywoływanych przez ową przestrzeń. Intercsujący rekrat wygłosiła prof. dr hab. Irena Bukowska-Floreńska (Zakład Etnologii. Instytut Nauk Społecznych
i Nauk o Kulturze. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynic). klóra zanalizowala z perspektywy
antropologicznej ciągłość i zmianę w przestrzeni kulturowcj domu rodzinnego \V tradycyjnych
rodzinach górnośląskich. Prof. dr hab. Ryszard Kantor (Zakład Etnologii. Instytut Nauk Społecznych i Nauk o Kulturzc. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) zaproponował rozważania
nad rolą. jaką w rcaliach systemu totalitarnego pełni wielkomicjska przestrzeń publiczna. Przestrzeń ta. poprzez odgórnie narzuconą ..szatę ideologiczną". ma przcdc wszystkim indoktrynować
a nie jak w systemach demokratycznych - informować. Próbą określcnia odrębności kulturowej
regionu lubuskiego było opracowanie dr Barbary Kołodziejskiej (Muzeum Etnogra!icznc \V Zielonej Górze). Z kolei dr Izabela Bukraba-Rylska (Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Warszawa) przedstawiła wyniki badań nad świadomością i kompetencją kulturową młodzieży
w wybranych gminach Białowieży. Antropologiczny wymiar przestrzcni mlyna był przedmiotem
ostatniego referatu wygłoszonego w tej sekcji przez dr. Jerzego Adamezewskiego (Muzeum Etnogratlczne w Toruniu).
Trzecia grupa problemowa skupi/a się nad wzajemnymi relacjami zachodzącymi między przestrzenią a tradycją i tożsamością. l tak: dr Przemysław Piekarski (Instytut Religioznawstwa. Uniwersytet Jagielloński) mówił o wizji przestrzeni świata w kulturze indyjskiej. dr Elżbieta Orłowska (Insty1ut Geogratii. Uniwersytet Wrocławski) starała się wyznaczyć współczesny zasi.,:g geograficzny kultury arabsko-muzułmańskiej.
dr hab. Ryszard Vorbrich (łnsty1ul Unologii i Antropologii Kulturowej. Uniwersytet im. A. Mickiewicza. Poznati) w oparciu o materiał z badań
przeprowadzonych wśród Berberów Marokańskich i mieszkaIieów Cór Mandara scharakteryzował dwie przeciwstawne fi.mny adaptacji do środowiska naturalnego. ks. prof. dr hab. Franciszek
Rosiński (Katedra Etnologii. Uniwersytet Wrocławski) przedstawił zagrożenia jakie stwarla
współczesna cywilizacja techniczna dla kultur regionalnych w Papui Nowej Gwinei. Kolejne trzy
referaty były oparte na danych cmpirycznyeh ze Śląska. Dr Maria Smielowska (Instytut Socjologii. Uniwersytet Opolski) ukazała geograficzne i symbolicznc wymiary przestrzeni życia w doświadczeniach zbiorowości Śląska Opolskiego. dr Urszula Swadźba (Instytut Socjologii, Uniwersytet Opolski) zajt;ła się wartościami. które funkcjonują wśród młodzieży pogranicza polskoniemieckiego i kulturowego. jakim jest Opolszczyzna oraz geograficznego. jakim Sil tereny województwa zielonogórskiego. mgr Grzegorz Odoj i mgr Andrzcj I'eć (Zakład Etnologii. łnstytut
Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze. Uniwersytet Śląski Filia IV Cieszynie) przedmiotem swoich
zainteresowań uczynili zagadnienie doświadczania przez członków lokalnych zbiorowości Żor
miejsc. w których zlokalizowane są kapliczki i krzyże przydrożne.
Inny prelegent. mgr Jarosław Eichstaedt (Katedra Etnologii. Uniwcrsytet Lódzki). wykorzystując inspiracje semiotyczne ze szkoły Moskwa-Tartu. spróbował zanalizować przcslrzeń w tych

371
apokryfach ludowych. które koncentrują się wokół osoby Jezusa Chrystusa. O uświęcaniu przestrzeni na przykładzie Sanktuarium Krzyża Świętego w Saląice w Górnej Łomnej na Zaolziu
mówi la mgr Malgorzata Michalska (Katedra Etnologii. Uniwersytet Wrocławski).
W konferencji brali też udzial Iilozofowie. Mgr Marek Rembierz (Zaklad Dydaktyki Ogólnej,
Instytut Pedagogiki. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) wygłosil referat na temat "Metafizyczny lad przestrzeni a dylematy współczesnej kultury". zaś prof. dr hab. Krzysztof Wieczorek
(Instytut Filozofii. Uniwersytet Śląski) referat .,Przestrzeń nowej jaskini Platona (o niespójności
wyobraźni przestrzeni w kulturze współczesnej)". Obrady w tej sekcji zakończył mgr Paweł
Schmidt (Katedra Etnologii. Uniwersytet Łódzki) wystąpieniem pl. "Przestrzeń życia codziennego (badanie toż.samości lokalncj przez identyfikację z grupą)".
Miłą atrakcją była zorganizowana w trzeci dzień konferencji wycieczka do Muzeum Beskidzkiego w Wiśle. Należy również dodać. że obradom towarzyszyła okolicznościowa sprzedaż wydawnictw uniwersyteckich oraz publikacji Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Cieszyńska konferencja udowodnila, że możliwe jest wspólne spotkanie i przedyskutowanie
poruszonej problematyki przez przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych: etnologów i antropologów kulturowych. socjologów. geogralOw. filozofow. Otwarla szeroki, antropologiczny
punkt widzenia na przestrzeli kulturową. ukazała różne aspekty metodyetnogeograficznej
i najnowsze osiągnięcia uzyskane dzięki tej metodzie. Obrady i dyskusje uświadomiły też, iż procesy
zachodzące między przestrzenią a człowiekiem są złożone i na tyle nie wyjaśnione, że uznanie tej
problematyki za w pełni rozpoznaną wydąje się przedwczesne. Należy sądzić, iż konferencja
będzie inspiracją dalszych badań empirycznych i dociekań teoretycznych.
Gr::egor:: Odoj, Andrzej Peć

KONFERENCJA "KONTYNUACJA I ZMIANA
W KULTURZE WSPÓŁCZESNEJ WSI POLSKIEJ",
OPOLE- BIERAWA. 2ł-22 MAJA 1998

Od czterech już lal. co roku w różnych regionach krąju. spotykąją się badacze kultury, przedstawiciele nauk spolecznych. dzialacze i pracownicy jednostek
kulturalno-oświatowych,
by wspólnie śledzić przeobrażenia dokonujące się w kulturze polskich społeczności lokalnych po
okresie transformacji ustrojowej. W tym roku uczestników konferencji "Kontynuacja i zmiana
w kulturze współczesncj wsi polskiej" gościła ziemia Śląska Opolskiego. Spotkanie zorganizowane przy współudziale Instytutu Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Opolskiego, Muzeum Śląska
Opolskiego. Muzeum Zabawkarstwa w Kielcach. Muzeum Wsi Opolskiej i Urzędu Gminy
w Bierawie zgromadzi lo przedstawicicli rożnych dyscyplin naukowych: etnologów, socjologów,
pedagogów. historyków reprezentujących placówki naukowe z Cieszyna, Kiełc, Poznania, Krakowa i Opola. W czasie dwudniowych obrad starano się przybliżyć współczesne oblicze lokalnych środowisk Opolszczyzny. Obok wystąpień o charakterze sprawozdawczym zaprezentowano
prace analizujilce aktualny stan i proccs przeobrażeń dokonujących się w różnych sferach życia
spoleclnego-kulturalncgo.
Wiele ulragi poświęcono problcmatyce stosunków etnicznych i rela'<ii
mi.;dzygrup<mych w spo!ccznościach lokalnych Śląska Opolskiego, a także zagadnieniom tożsamości etniczncj i id\'ntylikacji narodowej. Program konferencji obejmujący 18 referatów wzbogacony został inlcrcsuj;ICi\ wycicC/ką krajoznawczą. Zwiedzanie muzeów oraz lokalnych placówek
samorządowych pozwoliło przybliżyć uczcstnikom konferencji obraz opolskiej wsi, stanowiło też
cenne uzupełnienic teorctycznych rozważań i hipotez.

372
W Imieniu gospodarzy przywitał gości Stanisław Gawlik, Dziekan Wydziału HistorycznoPedagogicznego UO, Życz<1Cuczestnikom owocnych obrad podkreślił aktualność i potrzebę
badań nad stosunkami w obrębie środowisk wiejskich. Wyraził nadzieję, iż zaprezentowane
w czasie obrad rcleraty, wysunięte spostrzeżenia i konkluzje zostaml spożytkowane dla rozwoju
i aktywizacji opolskich społeczności wioskowych.
Obrady zainaug.urował Ludwik Kozołub wystąpieniem ..zróżnicowanie kulturowe współczesnej Opolszczyzny". II który m poprzez pryzmat ruchów migracyjnych po roku 1945 starał się
wyjaśnić spccyfikę odn;bnośei kulturowej Ziemi Opolskiej. Autor kreśląc obraz stosunków społecznych w obrębie różnych grup: Ślązaków zamieszkujących Opolszczyznę. repatriantów i przybyszów z Polski centralnej, wskazaL iż zideologizowana polityka kulturalna państwa ludowego,
jak również konkurencyjnc aspiracje poszczególnych grup staly si.,: gruntem, na którym wzrosła
wząjemna niechęć. nieulilość. poczucie krzywdy. a nawet poniżenia. Transformacja ustrojowa
stwarzając na nowo możliwość rozwoju lokalnych środowisk i ekspresji etnicznych tożsamości,
przyniosla jednocześnie rewizję dotychczasowych postaw, otwierając tym samym nowy etap
w kształtowaniu wzajemnych stosunków międzygrupowych.
Zagadnienie aklywizal,ii spokczno-kulluralncj
II obn;:bie środowisk wioskowych podjął
ksiądz Andrzej lianich II wystąpieniu ,.Kulturalne życic paralialne Ilspólczesnej wsi opolskiej".
Opisując życic współnot paralialnych na OpolsLcLyźnie wymienił dlla podstawowc nurty społecznej działalności Kościoła: pierwszy, związany z kalcndarzem liturgicznym i obchodzeniem
świąt kościelnych, drugi, łączący się z prac'l duszpasterską. tj. !ll"Oueniem paralialn)'ch zcspołów,
stowarzyszeli. grup i kólck zainteresowali. Podkreślił tym samym znaczenic i rolę wspólnoty
paratialnej. która nie tyłko kształtuje zachowania i postawy religijne. alc także wplywa na życie
społeczne. obyczajOlVt: i kulturalne wsi. Swoistym przykładem tego typu działalności. a zarazem
potwierdzeniem kulturotwórcLej rołi Kościoła, jest powstanie w 1993 roku Uniwersytetu Diecezjalnej Ludności Wiejskiej. który w systcmic zaocznym ol'cruje kształcenie w zakresie wiedzy
religijnej i humanistycznej. Tak więc. podejmowanc i proponowane przez Kościół formy aktywności stają się dla mieszkańców wsi alternatywą wobec kultury masowej lansowanej przez media.
a także swoistym antidotum na 7Oboj.,:tnicnie i bierność społeczną
Kontynuacją rozll'ażali zaprezentowanych przez ksi.,:dza Ilanicha bylo wyst'lpicnie Alojzego
Wierzgonia. w którym autor starał się zilustrować funkcjonowanic sakralnych budowli w życiu
mieszkańcóI\ opolskich parafii. Omawiaj,lC inicjatywy podejmowane na rzecz ochrony zabytków
sakralnych Śląska Opolskiego. wskazał na społeczny aspekt lego typu działalności. Jak podkreślił
autor. slare obiekty: przydrożnc kapliczki. krzyże. drewniane kościółki, będ,\cc znakiem dziedzictwa kulturowego lcj ziemi. pelnią II' życiu miejscowcj ludności 1I"<1ŻnC
funkcje integracyjnc.
Są bowiem micjscem wspólncgo celebrowania i przeżylvania uroczystości religijnych, w czasie
których elementy obrzędowości ludowej często wzbogacają liturgi.,: kościelną nadając nabożeństwom lokalny koloryt i atmosferę ludowego świętowania.
Historii. kulturze i losom ludności napływowej z Kresów Wschodnich poświęcony zostal reterat Małgorzaty Goc i Elżbiety Dworzak ..Czy nadrobimy stracony cz.as'F" Autorki w j(lrmie
komunikatu przedstawiły stan badań prowadzonych od 1994 roku przcz pracowników Muzeum
Śląska Opolskiego wśród mieszkańców wsi Grodzicc, byłych repatriantów z Bitki Szlacheckiej.
pow. lwowski. Zwracąjąc uwagę na skąpą ilość materiałów dnogralicznych poświęconych ludności napływowej. zakreśliły główne cele i założenia prowadzonej penetracji: odtworzenie historii
i okoliczności związanych z przesiedleniem. adaptacją. a następnie życiem w nowym środowisku
ludności przybyle.i na tereny Śląska po roku 1945. a także próbę zrekonstruowania możliwie
pełnego obrazu przyniesionej przez nich kultury. Nic jest lo łatwe zadanie. gdyż większość
przedmiotów i urządzeri uległa zniszczeniu. a okrcs 50 lat wymazał I. pamięci najstarsLych mieszkańców wiele faktów. przeżyć i wydarzeń. Stąd rejestracja odchodz'lcej w przcszłość kultury
wydąje się ważnym i naglącym zadaniem.
Obraz życia., więzi i stosunków społccznych opolskich środowisk lokalnych. widziany oczami
nąjmłodszego pokolenia micszkańców Opolszczyzny. odslonil blok rekratów zaprczcntowany

373
w drugiej cz;,:ści przedpołudniowych obrad. Autorzy na podstawie badań empirycznych prowadzonych wśród uczniów śląskich szkól starali się przedstawić przekrój postaw. zachowań, poglądów. wartości. aspiracji i planów życiowych opolskiej mlodzieży. Analiza zgromadzonego materiału wykazała występowanie znamiennych różnic w postawach i zachowaniach prezentowanych
przez młodzież w zalei.ności od środowiskowego lub etnicznego pochodzenia. Zenon Jasiński,
omawiając konsekwencje przemian oświaty dla kultury wsi. wskazał m.in. na dysproporcje
w osiąganiu stopnia dojrzałości osobowej między dziećmi ze środowisk wiejskich a ich rówieśnikami z miasta. Z kolei Violctta Ruszczewska, analizując postawy wobec lokalnego środowiska,
zwróciła uwagę. ii. mlodziei. z rodzin autochtonicznych o wiele częściej dostrzega znaczenie
więzi społecznych i życia wspólnotowego niż dzieci z rodzin naplywowych.
Współczcsne oblicza kultury regionalncj Śląska Opolskiego oraz procesy przeobrażeń w sferze życia obyczajowego środowisk wiejskich Opolszczyzny stanowiły zasadniczy temat rozważań
zaprezentowanych w popołudniowej części obrad. Teresa Smolińska w referacie "Zjawiska pseudofolklorystyczne na Górnym Śląsku" podjęła próbę analizy fenomenu popularności śląskiego
disco . .lak pokazała dokonana przez autorkę interpretacja repertuaru śląskich kabaretów i zespołów illuzycznych. piosenki omawianego nurtu. utrzymane w konwencji disco, łączą w dowolny
sposób elementy \\łaściwe kulturze popularnej i ludowej. Mimo odstępstw od tradycyjnych wzorów zarówno w gwar/.e. stroju jak i linii melodycznej zyskują powszechną akceptację wśród
rodzimcj ludności. tak w mlodszym. jak i starszym pokoleniu. Poprzez odwołanie do śląskiej
tradycji i obyczajowości. przy jednoczesnym zastosowaniu form muzyki popularnej. w sposób
zabawny i latwy w odbiorze (zbanalizowana treść i forma) opowiadają o Ślązakach, ich kulturze
i życiu. Realizują tym samym mit o arkadyjskiej szczęśliwości śląskiego rąju. Zyskując popularność w szerokich kn;gach społecznych piosenki śląskiego disco stają się znakiem współczesnych
przeobrażeń w kulturze obyczajowej Śląska. a być może są zwiastunem tworzenia nowych jakości
śląskiego folkloru.
łnny aspekt kulturowego oblicza opolskiej wsi omówił Bogdan Jasiński w pracy "Zwyczaj
wodzenia niedh\iedzia na SI'ISku Opolskim". Na przykładzie analizy powyższego zwyczaju autor
zilustrował proces kontynuacji i zmiany tradycyjnych form kultury we współczesnej rzeczywistości. Po zaprezentllwaniu opisu oraz funkcji wodzenia niedźwiedzia w tradycyjnej społeczności,
prześledz.il pr/.eobra;i.enia i transformacje, jakim podlegal ów zwycząj przez okres ostatnich 50 łat,
aż do czas(m obecnych. Kreśl,\e współczesny kontekst wodzenia niedźwiedzia, autor scharakteryzowal znamienny proecs zanikania pierwotnych funkcji zwyczaju przy jednoczesnym przetwarzaniu jego dmmych trcści - w miejsce dawnego niedźwiedzia pojawia się pluszowy miś, wróżby
o urodzaju zast<,;puje wskazanie szez<,;śliwych liczb wygranej w totolotka. a tradycyjna danina
zostaje zamieniona na skrzynkę piwa. D/ięki owcj transformacji i aktualizacji dawnych treści
zwyczaj wodzenia nieMnied/ia. podobnie jak i inne formy kultury o proweniencji ludowej zachowują sw'1 żywotność. \\pisując si<,;w specyfikę współczesnego krąjobrazu kulturowego regionu.
Z du;i.ym z"interesowaniem spotkało się wystąpienie Jan" Feussette, w którym autor w oparciu o zapisy zamieszczone w Złotej Księdze kroniki Ochotniczej Straży Pożarnej w Brzozowcu
odtworzył dzieje i atmosfer;,: działalności Amatorskiego Zespoi u Teatralnego .,Alarm'·. Kreśląc
sylwetkę obecnego na konkrencji twórcy teatru Józefa Gacka. przybliżył niezwykłą postać, człowieka o ogromnej pasji twórczej. któremu zaangażowanie i poświęcenie pozwoliło stworzyć
\\ niewielkiej miejsCl)\vośei jeden z bardziej znanych tcatrów ludowych \Ii rcgionie. Prezentując
osiągnięcia teatru i jego rolę w życiu mieszkańców Brzozowca. autor referatu podkreślił tym
samym znac/<Icą roi;,:jednostek w aktywizacji życia społeczno-kulturalnego łokalnych środowisk.
Obrady pier\\ szego dnia zamknę/a Elżbieta Wijas-Grocholska wystąpieniem "Lauby jako
element architektury wsi (przeobrażenia w XX wieku)". w którym scharakteryzowała specyfikę
lokalnych zabudowałl wiejskich. Następnie uczestnicy konferencji udali się do Muzeum Wsi
Opolskiej. gdzie po zwiedzeniu skansenu spotkali się w regionalnej restauracji, by podsumować
obrady pierwszego dnia.

374
Wycieczka krajoznawcza wiodąca trasą z Opola przez Kamiel] Śląski. Górę Świętej Anny,
Leśnicę do Bierawy rozpoczęła drugi dzieJl konferencji. Po zwiedzeniu bazyliki św. Anny i muzeum Powstańców Śląskich uczestnicy przejechali do Bierawy. gdzie w sali Gminnego Centrum
Kultury i Rekreacji kontynuowano obrady. Z uwagą wysluchano wystąpienia Henryka Chromika,
wójta Bierawy, pl. ..Przemiany w życiu spokczno-kulturalnym
Bicrawy w ostatnich latach".
w którym scharakteryz(l\\al aktualny stan gminy. począwszy od obrazu stosunków społecznych
(struktura zatrudnienia. migracje zarobkowc. wykształcenie i poziom ż.ycia micszkańców), poprzez zagadnienia etniczno-narodowc.
aż do działań i osiągni.;ć samorządu tcrytorialnego
w zakresie rozbudO\vy lokalncj inti-astruktury. Uzupełnieniem wystąpienia II. Chromika byl
komunikat Mirosława Wierzby na temat działalności i dorobku Gminnego Centrum Kultury
i Rekreacji w Bierawie. Jak mówca zaznaczy/. proponowane przez miejscową placówkę formy
aktywności przyczyniąją się do ożywienia i wzbogacenia życia kulturalnego mieszkańców wsi
a także wzmocnienia lokalnych więzi środowiskowych. Prezentacj.; Gminy Bierawa zakończył
terenowy objazd. w czasie którego goście zwiedzili ważniejsze placówki samorządowe i najnowsze inwestycje na terenie gminy. Następnie wszyscy udali się do sali Ośrodka Kultury, gdzie
nastąpiło podsumowanie konferencji.
Na zakończenie obrad zabrał głos Ryszard Kantor. główny inicjator i pomysłodawca konferencji. Dziękując uczestnikom za owocną pracę w czasie dwudniowych obrad, podkreśli/.
iż opolskie spotkanie spełnilo oczekiwania organizalorów. Prace zaprezentowane w czasie konterencji przybliżyły aktualny stan kultury i życia społeczności wioskowych Opolszczyzny. pozwoliły lepiej poznać lokalne stosunki. a także uświadomić ujawniające się ostatnio na tym terenie
problemy natury etnicznej i narodowej. Biorąc pod uwagI,: dotychczasowy dorobek czterech już
konferencji cyklu ..Kontynuacja i zmiana w kulturze współczesnej wsi polskiej" z satysfakcją
przyzna/. że cele i założenia. jakie legly u podstaw organizowania tego typu spotkań, udaje się
realizować. Gromadzony w czasie konferencji material. dostarczając cennych informacji na temat
kultury lokalnych środowisk w poszczególnych regionach kraju. może bowiem w przyszłości
stanowić podstawę do stworzenia calościowego obrazu przeobrażeó dokonujących się w kulturze
wsi polskiej po okresie transformacji ustrojowej.
Niestety, napięty i obszerny program opolskiej konferencji uniemożliwił zaprezentowanie
wszystkich prac. Z braku czasu swych referatów nie wygłosili: Jadwiga Kosowska-Rataj
(.,Tradycja w oczach dziecka wiejskiego"). Edward Nycz (.,Spoleczność lokalna wobec kataklizmu powodzi") oraz Ryszard Kantor (..Modernizacja kultury - kaprys czy konieezność'P'). Teksty
powyższych referatów \\Taz z innymi pracami ukażą się drukiem w tomiku obejmującym zbiór
materiałów pokonterencyjnych. Czytelnicy znajdą w nim pełniejsze omówienie zagadnień i problemów zasygnalizowanych jedynie w powyższym sprawozdaniu.
Sranislawa 'liTbllnia-Sras::e!

KONfERENCJA

..UTRACONE I ODBUDOWANI: MAłY OJC1.YZNY",
ZIELONA GÓRA, 21 WRZEŚNIA 1996

Pierwotnie tytuł brzmiał: ..Kultura ludowa a utracone i odbudO\\'anc male ojczyzny". Nieznaczna zmiana tytułu była konieczna aby poszerzyć zakres tematyczny konferencji.
Konferencję przygotował prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. pr/.ewmlniczący Komitetu Nauk
Etnologicznych. Obradom przewodniczyli proC dr hab. l3ogusla\\ I.inclle i proC dr hab. Danuta
Markowska.
Konferencja towarzyszyła 72. Walnemu Zgromadzenia PTL. które odbywało si.; w dniach 2022 września 1996 r. Obok referentów w konferencji wzil,:li udzial członkowie Polskiego TO\\arzy-

375
stwa Ludoznawczcgo w liczbic około 65 osób, przedstawiciele władz województwa zielonogórskiego (m.in. wojewoda) i Zielonej Góry oraz 20-30 osób z regionu Środkowego Nadodrza
(pracownicy muzeów. pracownicy innyl:h placówek kulturalnych i in.).
Dwóch referentów nic przyjechało (prof. dr hab. Dorota Simonides i mgr Irena Lew), wygłoszono natomiast dwa dodatkowe releraty, a mianowicie mgr Anatol Omelaniuk, przewodniczący
Krajowej Rady Rcgionalnych Towarzystw Kultury (,,0 problematyce małych ojczyzn w pracach
towarzystw regionalnych") oraz PhDI', Hana HIMkova CSc. z llstav etnologie SAY, Bratysława
("O problematycc małych ojczyzn i regionów na Słowacji"). Niektóre z referatów wzbudziły
dyskusjI,:. z\\laS/cza \\")st<lpicnic prof. Zbigniewa Jasiewicza (Poznań). prof. Olgi GoldbergMulkiewicz (Jerozolima) i Mirosława Pecucha. Założenia konferencji zostały spełnione ,.z naddatkicm": problcmatykl,: utraty małych ojczyzn i ich odbudowę w oparciu o kulturę ludową
na Ziemiach Zachodnich udało się rozważyć na szerszym tle porównawczym dzięki wystąpieniom
dr. Hansa-Dietera Handraka (l3onn) i dr.dr. Elisabeth i Olafa Boekhornów z Wiednia. Obok
aspektu etnologicznego pojawił się wątek znaczenia związku uczuciowego migrantów, Polaków,
Niemców. Ukrailicll\\ i 7.ydów z dwoma "małymi ojczyznami". tą utraconą i tą odbudowaną, i ich
pozytywne znaczenie \\. pokojowej i integrującej się Europie. Zakres treściowy konferencji został
wyczerpany a nawet pr/ekroczony. Nieobojętnym aspektem jest fakt znacznego zainteresowania
ktloferencją wladz lokalnych, co przejawiło się m.in. w przyrzeczeniu dofinansowania tomu
pokon ferenc)j nego.
Zygmunt Klodnicki

KONFERENCJA "RELIGIJNOŚĆ LUDOWA
NA POCiRANICZACH KULTUROWYCH I ETNICZNYCH".
CIESZYN. 22-23 PAŹDZIERNIKA 1997

W dniach 22-23 października ł 997 roku odbyla się w Cieszynie konferencja naukowa
..Religijność ludowa na pograniczach kulturowych i etnicznych". Współorganizatorami konferencji byli Zaklad Etnologii w Instytucie Nauk Spo!ecznyl:h i Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego Filii w Cieszynic. Komisja Studiów nad Przyszłością Górnego Śląska PAN Oddz. w Katowicach oraz Komisja ds. Polsko - Czeskich i Polsko - Slowackich PAN Oddz. w Katowicach.
Zgodnie I. założeniem organizatorów konfcrencja ta była kolejną z cyklu poświęconego wybranym dziedzinom kultury współczesnej.
Konferencje; uroczyście otworzył prot: dr hab. Andrzej Wójtowicz, Dziekan Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego. Wprowadzenia w problematykI; sesji dokonała prof dr hab. Irena Bukowska-Floreńska. Dyrektor Instytutu Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze, v-ce Przewodnicząca Komisji Studiów nad Przyszłością Górnego Śląska. która podkreśliła wagę i doniosłość podjętej tematyki. jcj zakres. walory poz.nawcze oraz krótko scharakteryzowała możliwości interpretacyjne.
Konferencja zgromad/.ila 24 prelcgcntów z rozmaitych ośrodków naukowych i naukowobadawczych z calej Polski. Zaprezentowano wyniki badań nad polską religijnością ludową, jak i
\\ybranc aspekty religijności innych grup narodowych i etnicznych (europejskich i pozaeuropejskich). I tak: prot: dr hah. Anna Szyter omówiła znaczcnie ośrodków kultu religijnego dla utrzymania tożsamości etnicznej i narodowej Warmiaków, doc. dr hab. Tadeusz M. Trajdos przedstawił miejsce i role; przydrożnych figur kamiennych w życiu religijnym wsi Górnej Orawy, prof dr
hab. Irena Bukowska-F1orcńska zarysowała wspólczesną polską religijność ludową skupiając się
głównie na naj hardziej charakterystycznych zachowaniach. normach obyczajowych oraz prakty-

376
kach obrzędowych. Z kolei ks. prof. dr hab. Henryk Zimoń zaprezentował wybrane rytuały religijne u łudu Konkomba z Północnej Ghany, dr Mieczysław Trojan analizował współczesne przejawy religijności ludowej w Szwecji. prof. dr hab. Urszula Kaczmarek ukazała funkcje religii
w życiu Polaków na Węgrzech. Inni uczestnicy mówili m.in. o wzorach życia religijnego
na pograniczach etnicznych i kulturowych. religijności ludowej okresu Wielkiego Postu w Opoczyńskiem, elementach magicznych IV obrzędowości wiosennej mieszkańców Stryszawy w Beskidzie Żywieckim. o religijności odpustowej na Górnym Śląsku.
Konferencja poświęcona ludowej religijności wypclnila lukę. Zwrócono bowiem uwagę
na wciąż niedostateczne podejmowanie tej tematyki, zwłaszcza przcz etnologów. którzy - jak się
wydąje - powinni wykazywać szczególne zainteresowanie funkcjonowaniem współczesnej religijności. Tkwi ona przecież - co wielokrotnie podkreślano - w mentalności wszystkich środowisk
społecznych i jest ich specyliczną wartością. Podczas obrad i dysku~ji pojawiły się też wypowiedzi o charakterze metodologicznym. które wskazały szereg istotnych problemów. wymagających
prowadzenia dalszych badań empirycznych i dociekań teoretycznych.
Materiał zebrany w czasie konferencji wzbogaca wiedzę o roli. znaczeniu i funkcjach religijności, która nadal jest świadectwem duchowych i społecznych potrzeb człowieka końca XX
wieku.
Gr::egor:: Odoj, Andr::ej Peć

SESJA NAUKOWA .,MIĘDZY LACHAMI A GÓRALAMI".
MSlANA DOLNA, 25-26 WRZEŚNIA 1997

Ze wzgl~du na wielopłaszczyznowe ujęcie problematyki konferencję przygotowały dr Anna
Kowalska-Lewicka i doc. dr hab. Danuta Tylkowa. sekretarzem konferencji była prof. dr hab.
Bronisława Kopczyńska-Jaworska. Konferencja towarzyszyła 73. Walnemu Zgromadzeniu Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Mszanie Dolnej w dniach 24-25 września 1997
roku. Obok referentów w konferencji uczestniczyli członkowie PTL w liczbie ok. 130 osób.
przedstawiciele władz i kuratorium okręgu szkolnego nowosądeckiego oraz władz lokalnych
a także miejscowi dzialacze kultury i oświaty.
W tematyce kontt:rencji można wyróżnić trzy nurty:
a) lokalny, mający za zadanie podsumowanie dotychczasowego dorobku naukowego badanego pogranicza lachowsko-góralskiego i wytyczenie nowych zadań badawczych,
b) nurt .,karpacko-bałkański'· pozwaląjący na interpretację wspomnianego pogranicza lachowsko-góralskiego w makroskali; tu referaty członków Międzynarodowej Komisji do l3adań Kultury
Ludowej w Karpatach i na Bałkanach oraz redakcji Slowiańskie~o AI/as1I Etno~rajicznego.
cj obejmujący tematykę regionalną. a mianowicie ochronę i propagowanie dziedzictwa kulturowego. Jednym z osiągnięć konfercncji było zaktywizowanic działalności Międzynarodowej
Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach. czego efektem jest między
innymi decy7,ja druku międzynarodowego tomu () folklorze zbójnickim i przyspieszenie prac nad
syntezą architektury ludowej i pasterstwem wysokogórskim Karpat i Bałkanów.
Poza polskimi naukowcami w konferencji wzięli udzial uczeni z Czech. Slowacji. Ukrainy.
Węgier i Serbii.
I.ygmunt K/odnicki

377
PROJEKT BADAWCZY
..żYCIE CODZIENNE. CYWILIZACJA 1KULTURA POPULARNA
W FINLANDII (1500-2000)'"

Fińska etnologia jeszcze do początków lat 90. preferowała tradycyjny sposób uprawiania dyscypliny. Polegał on przede wszystkim na gruntownym badaniu rodzimej kultury tradycyjnej.
traktowanej jako integralny i glówny element kultury narodowej. Badania te przynosiły rezultaty
w postaci obszernych monografii i opracowań. przy czym szczególny nacisk kładziono na .•romantyczne" przedstawianie materiału etnograticznego: zainteresowania koncentrowały się głównie \\okół czystych i nienaruszonych reliktowych fenomenów kultury ludowej. a bardzo duży
nacisk kladziono na dokumentację istniejącej jeszcze kultury materialnej.
Ogół wysiłków etnologicznych ukierunkowany był na wydobywanie z kulturowego tła partykularnych kontekstów. cz.,:sto izolowanych od siebie grup. takich fenomenów i artefaktów kulturowych. które ..pasowaly" do tworzenia ogólnonarodowej wizji własnej kultury ludowej. U podstaw takiego dzialania leżało przeświadczenie. iż oryginalność i autentyczność kultury tradycyjnej
stanowi niezbywalną podsta\\'ę narodowej tożsamości Finów. Nie ulega wątpliwości. iż takie
programowe stormułowanie założeń ideologicznych etnologii. w której kultura ludowa, niczym
klamra. miała spinać w jeden historycznie i kulturowo legitymujący się naród. rodziło wiele świadomych lub nieświadomych - manipulacji materiałem terenowym. Pewnym uzasadnieniem
takiej postawy jest historyczno-polityczna sytuacja Finlandii. jej ..świeża" jeszcze niepodległość
(mam na myśli lata międzywojenne) wymagąjąca poświadczenia w postaci naukowo potwierdzonych faktów.
Jeden z przykładów niemalże programowo uporczywego trwania w pozytywistycznoromantycznym przeświadczeniu. iż nąjważniejszym zagadnieniem etnologii tińskiej jest dokumentacja tradycyjnie pojmowanego materiału etnograficznego stanowi At/as Etnograficzny Fin/andii. nad którym prace. rozpoczęte w 1930 roku. z niewielkimi przerwami trwały aż do roku
1976. a dzialy kultury duchowej ujrzały świat/o dzienne dopiero w 1994 roku! Należy podkreślić.
iż niemal do samego końca prac ściśle przestrzegano zasad określonych przez jego twórców
w 1930 roku. mimo zniknięcia wil,:kszości zamyślonych do udokumentowania w At/asie fenomenów kulturowych.
Zmieniające się realia społeczno-kulturowe
Finlandii. w postaci szybkiej industrializacji
i urbanizacji kraju oraz związanej z nimi ..degradacji" tradycyjnego życia małych agrarnych społeczności. spowodowały proces zanikania obiektów badań etnograficznych. wymuszając tym
samym reorientację dyscypliny.
Projekt Fińskiej Akademii Nauk jest \'{laśnie próbą spojrzenia na całość kultury w Finlandii
nie poprzez pryzmat ideologiczno-narodowego
uwikłania dyscypliny. lecz poprzez samą kulturę .
.lak piszą w tekście projektu jego pomysłodawcy Bo Lonnqvist i PcHa .Illllkala (Jyvaskyla
University): ..impulsem do naszych studiów byly badania życia codziennego w Finlandii w latach
1500-1700. dokonywane na podstawie zebranych materiałów źródłowych"l. Sedno zainteresowań
twórców i realizatorów projektu leży pomiędzy zagadnieniami tycia codziennego. cywilizacji
oraz kultury popularnej. Autorzy projektu wyraźnie wskazują na dwa źródła impulsów intelektualnych przyświecających ich pracy. płymlce z francuskiej szkoły analitycznej. okresu pomiędzy
1960 a ł 970 rokiem. ze szczególnym uwzględnieniem takich badaczy. jak Fernand Braudel
i Lucien Febrve mai z niemieckiej szkoly historycznej uosobionej w postaci Norberta Eliasa,
fundatora idei. iż... kultura popularna jest zwierciadłem odbijającym w równej mierze kulturę
wysoką. jak i anty-kultun;"c. W poczet duchowych patronów projektu zostali włączeni również

• Projekt !(<lmitetuBadal·(Kultury i Spokczcllstwa Fińskiej Akademii Nauk.
IB. I.innqvist. Un%gen
och den his/oriska dilllensionen. Dugnad. Oslo 1993.
c Ibidem.

378
tacy myśliciele i badacze. jak Michel Foucault, Jacques Le GofI Carlo Ginzburg. Juri Lotman.
czy Robert Redfield.
Pisząc o projekcie nie wolno pominąć jeszcze jednej inspiracji kierującej poczynaniami fińskich etnologów. a mianowicie pracy Step hen a Toulmina Kosl1Iopolis. lIk,y!.v por::.ądek nowoc=esności (Cosmpolis. The Hidden Agenda of Modernity). Autorzy czerpią z tej pozycji inspiracje
dwojakiego rodzaju: metodologiczną, pod którą kryje się zdolność przekraczania przez opis
naukowy wszelkich ..izmów" i nic krępowania tym samym swobody interpretacji oraz dotyczącą
podstawowej kondycji życia (głód. wojna). reprezentującej pro/ii badań noszących nazwę ..studia
nad płcią" (gender stlldies). Autorzy wyjawiają. iż tak naprawdę ccntralnym arcałcm ich zainteresowań jest odrzucenie tradycji oralnej przez kulturę pisaną oraz transformacja prywatności i indywidualizmu IV FoucaultolVską sferę ..niecywilizacji". szaleństwa, przestępstwa. choroby, czy
Bachtinowskiego prostactwa.
U podstaw teoretycznych projektu autorzy kładą publikację Philippe Aries i Cieogresa Duby
Historia ::ycia prYl1'atnego przedstawiającą zagadnienia ..prywatnej praktyki społecznej" w pcrspektywie tradycji europejskiej. Glównym zalożeniem projektu jest przerzuccnie pomostu pomiędzy "wielką" a ..małą" perspektywą. co jest nawiązaniem do Redfieldowskicj koncepcji "wielkiej"
i .,małej tradycji".
Projekt - jak podkrcślają jego twórcy - jest dziełem interdyscyplinarnym. stąd też autorzy lo·
kują swoje poszukiwania pomiędzy tradycyjnymi przedmiotami zainteresowań historii. historii
sztuki, historii myśli. antropologii kulturowej. etnologii. folklorystyki. semiotyki oraz lingwistyki.
które sprowadzone do wspólnego mianownika ujmowane są przez nich jako historia idei lub
antropologia historyczna.
Autorzy projektu wyznaczają pięć następujacych pól podlcgaj'lcyeh eksploracji: I) reguły
związków pomiędzy obyczajem a ciakm. 2) autobiografia 3) prywatność i samotność jako ,,:jawi.
sko kulturowe. 4) przyjaźll i jej znaczcnic. 5) funkcjonalność domu.
W zakres zaintcresowań badawczych wchodzą równicż zagadnienia uzupclniające. jak: indywidualność. wartość prywatności. życie \V domu. smak. dekoracja domu oraz przygotowywanie
posiłków.
Autorzy w tekście projektu sygnalizują równic;; własną roboczą definicję kultury codzienności (clI/tllre of eWI}'day life). która ich zdaniem lokuje się mi<;dz)' człowiekiem. jako ,.slugą spo·
łecznym"] oraz społeczną rolą ,.osoby prywatnej" i jej jaźnią' (self). Umpclnieniem tej dość
szczupłej delinicji kultury jest położenie nacisku na poszczcgólne jej sfery: deskryptywną
(totalność. zadowolenie). normatywną (zasady, idcały), psychologiczną (potrzeby, uczenie),
strukturalną (moddowość, organizowanie) oraz gcnetyczną (idee. symbole i artelakty). Autorzy
chcą być może \\ tcn sposób dokonać rewitalizacji poj«cia k/l//llrv zarzuconego przez postmodernistyczny nurt antropologii. chc<W być tym samym w zgodzie z podkrcślaną przez siebie ideą
holistycznego ujmowania poszczególnych części badancj materii.
Projekt podzielony jest na pi<;:ćtematycznie ulożonych grup zagadnień ogólnych z podpo·
rządkowanymi szczególowymi polami badawczymi:
I) Przestrzeń: publiczna - prywatna, kolektywna - lokalna. społeczna - indywidualna. fizyczna (dzika/oswojona). pleć (nll;ska/żeńska). przcstrzenna - symboliczna. ideowa - fizyczna.
2) Ciało: fizyczność. sila i mentalność. ruch (formy religijne). naturalne i nicnaturalne aspekty
ciała, normalność i nienormalność. ubiór (okrywanie i obml/.anie ciała). picie i jedzenie. ciało
czyste a ciało brudne. śmierć i życic.
3) Seksualność: zróżnicowanie płciowe, moralność (między prywatnym a puhlicznym życiem
seksualnym) ... wyłączeni" (prostytutki. homoseksualiści. etc.). seksualność jako honor i zniewaga
..narodowego ciała".
4) Artefakty: od funkcjonalności do estetycznego symbolizmu. kultura materialna (elementy.
sposób wykonania i zróżnicowanie technologiczne). wartość i status (hierarchie artefaktów

3

Zob.: R Benedict. W::'(JI)" kll//UI)". PWN. Warszawa t966.

379
aczłowick). przcdmioty ..rytualnc" a przedmioty codzi.::nnego użytku. przedmioty prywatne
a publiczne. przcdmioty używane przez mężczyzn a przedmioty .•żeńskie", luksus i wystrój, bogactwo i władza. zmiany w r.::lacjach między człowiekiem a przedmiotem.
5) Czas i pamięć: koncepcje teraźniejszości i przeszłości. nowoczesność i modernizacja..
kontynuacja i przerwanie ... dni świąteczne" jako symbole czasu i pamięci (..świąteczność" przestrzeni. kontrola seksualna. sprzeciw i pamięć), wydarzenie - opowieść - legenda - mit
(wspólnotowe kOIH.:epcjea mentalny kr,~jobraz). zapominanie" .
Niniejszy projekt lokuje się \\ dość popularnym obccnie nurcie dociekań humanistycznych,
który falsyfikuje modernistyczne konccpcje humanistyki - w tym również etnologii - jako
..służąeej" pmistwa i narodu4• a tym samym odchodzi od przedstawiania praktyki spolecznokulturowcj \\ kontckście. czy tcż przez pryzmat narodu. Tym. co budzi zainteresowanie w projekcie. jest lilkt poszukiwań. rzcc by mol.na ... po drugiej stronie perspektywy''' czyli zwrócenia się ku
tym f.::nomenom kulturowym. pomijanym w dotychczasowych badaniach kulturologicznych, które
stanowią istotną prz.::ciw\\agl( dla ..wielkich tradycji i projektów modernizmu". Owe fenomeny to
arealy kultury często pomijane, marginalizowane, skrywane ze wstydem, nie pasujące do ogólnych koncepcji narodu i kultury. jako zwartej wspólnoty terytorialno-kulturowej, to wątki tropi 0n.:: i ukazywane przu przywoływanych już Michela Foucaulta oraz Norberta Eliasas. W filozolicznym horyzoncie projektu zdają się mąjaczyć kontury docickań Heideggera i Geertza nad istotą
lokalności i r.::witalizacji takich pojc;:ć.jak ..dom", ..mieszkanic" ... budowanic,·6,
Projckt Komitdu do Badali w Kulturzc i Społeczeństwie Fińskiej Akademii Nauk. w kontekście fińskiej etnologii jako samodzielnej dyscypliny. może świadczyć o ciągłym poszukiwaniu
nowego i adekwatn.::go sposobu konceptualizacji rzeczywistości kulturowej w zmieniających się
warunkach roZ\loju tej dyscypliny. stanowi również próbę wyrwania się z więzów "archeologii
etnograficznej" pr.::fcrowanej jeszcze do niedawna przez fińską etnografię.
Maciej JDudziak

REKONESANS

ETNOGRAFICZNY

W GRUZJI

Jesienią 19<)7 r. jako studl:ntki warszawskiej Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej odbyłyśmy miesięczną wyprawc;: do Gruzji. Dwa tematy. wokół których skoncentrowały się nasze
zainteresowania. przygo\(lIrane byly pod okiem prof. Andrzeja Woźniaka. Pierwszy temat "Życie
biesiadne. zwyczaje stolu i gościnność" 7.ostal opracowany przez Magdalen.; Prosińską. a zajmował nas wszystkich. h.;dącyeh nie tylko obserwatorami ale i uczestnikami wielu biesiad. Gościnność gruziliska ma \V Polsce dość wyraźny stereotyp. który znałyśmy. Stąd też pojawił się pomysł,
hy skonfrontować go z rz,::czyll'istością Poza tym był to ni.::wątpliwie prosty sposób nawiązywania konlakti)\\ /. miejscolI ) mi i nahierania orientacji IV skomplikowanej sytuacji spolecznej
II dzisiejszej Gruzji. Drug'l sferę naszych zainteresowań stanowiło środowisko gromadzące się
lIokół ulworIOnego II 1995 roku Stowarzyszenia Polaków w Gru7ji ,.Polonia'·. O jego istnieniu
.. Opraolllanon<l podslawie: Nesearch prąject. Finnish Academy: Committee/or Research into Clllture
and SaCle/]' F/L/I}/J./l
IHL. ('I/H/lAno"
.IAD POPULAR CULTURE in Finland during the period
IjOO- lOOn hy Ho 1.0IIIIII\'is1& /'eHa Junkala. Jyvaskyla 1998.
• W lej sprawie zoh.. J.-F I.yotard. I\ondycja ponoll'oc=esna. Raport o stanie Il'ied=y. Warszawa 1997.
'I.oh.: M Foucault. Ilistoria sLalclistwaw dohie klasycyzmu, PIW. Warszawa 1987 oraz N. Elias. Pr=em/On)' ohl'cajrill' II" ć:nl"t1o/(J! /.achodu. PIW. Warszawa J 980.
h I.oh.. M. Ilcidcg.g.eLBlli/mroc:. mies=kać'. my.śld.
Warszawa 1977 oraz C. Gcertz, Local Knowledge.
Furrher Ic'ssa)'s in /nterpretiw! .·/mhrop%gy.
Ncw York 1983.

380
dowiedziałyśmy się w Warszawie. Założycielką jest pani Maria Filina. profesor polonistyki Uniwersytetu Tbiliskiego. Z całą pewnością. jak mówi pani profesor. niemale znaczenie dla rosnącego zainteresowania Stowarzyszeniem mąją warunki ekonomiczne. ale przecie/o nie tylko one. Przy
okazji odkrywane są. wydobywane z zapomnienia historie rodzin o polskich korzeniach. często
wciąż o polskich nazwiskach. których brzmienie ohronione zostało przed rusyfikacją czy
..gruzinizacj,C. Te nazwiska z dumą wymienia proC Filina: Kościuszko. Kwiatkowski. Kozłowski. Stowarzyszenie jest też pewnym nawiązaniem do istnicjących na przełomie XIX i XX wieku
towarzystw. dużo liczniejszej wówczas Gruzińskiej Polonii .. kszCle w Warszawie Patrycja Prześlakiewicz przeprowadziła wywiad (zamieszczony w V numerze ..Pro Georgii" z panem Karpowiczem. który jako młody człowiek był świadkiem i uczestnikiem imprez organizowanych przez
Dom Polski. prężnie działający aż do lat dwudziestych naszego wieku. Pan Karpowicz wprowadził nas w świat tbiliskiej młodości. którego obraz przefiltrowany został przcz zwodniczą koloryzującą i mitologizującą pamięć.
W Tbilisi spędziłyśmy około dwóch tygodni. Gościnność. z jaką bylyśmy przyjmowane.
wzmacniana była dodatkowo przez deklarowaną pow"SZechnie przyjaźli do Polaków. Wielu Gruzinów wśród swoich praojców ma Polaków. Jak mówiła nam prof. filina. należy do dobrego tonu
pochwalenie się polską habcią lub dziadkicm. Na pozytywny stercotyp Polaka - dobrze urodzonego. z wyższym wykształceniem. którego działalność wiązano z twórczością artystyczną - wpłynęła jedna z pierwszych fal uchodźczych na Kaukaz _. ludzi mocno zaangażowanych w ruch
niepodległościowy.
Do nich odwołują się tbiliscy poszukiwacze historii zwi'llków polskogruzińskich. Z. dumą mówią o schedzie po polskich architektach. aktorach. działaczach kulturalnych. Polonia tbiliska będzie zapewne przedmiotem pracy magisterskiej Justyny Dohoszyńskiej.
Innym wątkiem polonijnym opracowywanym przez Patrycję Przcślakiewicz (równicż z zamiarem finalizacji w pracy magisterskiej) jest historia rodziny Poniatowskich. nalc/ącej od 1997 roku
do Stowarzyszenia. Mieszk,~ją oni w miasteczku Achalcyche i w pobliskiej wiosce lJraweli
w południowo-zachodniej
Gruzji. Seniorem rodu jest Edmund Poniatowski. pan dzicwięćdziesięcioletni. którego wspomnienia d,~ją początek poprzedzielanej plamami zapomnicnia historii rodziny. żyjącej w tym zakątku Gruzji od prawie dwustu lat.
Zeszlorocwy wyjazd był rekonesansow"}·. Przemierzylyśmy (iruzję od zachodnich krańcóą.
po wschodni jej region - Kachetię. Nie miałyśmy okazji poznać ludzi o polskim pochodzeniu
żyjących w Kutaisi (drugim co do wielkości mieście Gruzji), choć spotkani Gruzini bez trudu
wymieniali kilka tamtejszych rodzin o polskich nazwiskach. Odwiedziłyśmy natomiast mieszkańców kaehetyńskiej wioski Achaisopeli. państwa Oczyńskich i Duhowskich. Ich bardzo mala
znajomość języka rosyjskiego (co częste IV Kachetii) utrudniała bezpośredni dialog. jednak.
jak wynikalo z rozmowy. Polska nie jest im obojętna. Jest rajem utraconym i nicosiągalnym.
tym bardziej wyrazistym im trudniejszajt:st sytuacja ekonomiczna IV dzisicjszej Gruzji.
Druga wyprawa do Gruzji. planowana na wrzesień bieżącego roku. będ/.ie miała na celu zebranie materiałów brakujących do ukOl1czenia naszych prac.
Justyna Dobo.c,VJlska. I'atrvcja l)r::e.~/akiewic::