8bcf8d83e10bc24267c013ddff3bac09.pdf
Media
Part of Henryka Adamczewska / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4
- extracted text
-
A n a l i z u j ę z a w i ł o ś c i tego ś w i a t a
Nieznane zjawiska b a d a m
I
l i t o ś ć s i ę b u d z i na l u d z k i e p o d ł o ś c i .
M y ś l ą b ł a g a l n ą do niebios w z l a t a m
P o n a d promienne, jasne zorze
N i e n ę c ą m n i e uciechy tego ś w i a t a
Chcę ci służyć w i e l k i Boże.
Życie poświęcę dla j u t r a
powszedniego
N a t c h n i e ń przenika mnie drżenie
Podam
ludzkości środka
zbawiennego
N a w i e l k ą p r a w d ę — s k i o r u j ę i c h spojrzenie
(1966 r . )
Aleksander Jackowski
HENRYKA ADAMCZEWSKA
U r o d z i ł a się 13 g r u d n i a 1897 r. w Warszawie. Jej ojciec b y ł
ciach prace jej s k ł a d a ł razem z i n n y m i . „ P r z e c i e ż k a ż d y obraz
mając
m a ż y w o t n ą w i b r a c j ę , a po z e t k n i ę c i u z i n n y m i j u ż j ą t r a c i ,
13 l a t m u s i a ł a z r e z y g n o w a ć z n a u k i (na pensji p . Szumowskiej)
r o b i s i ę t a l i i g ł u c h y , bez ż y c i a " . M a r z y ł a o t y m , a b y „ n a m a l o w a ć
i p ó j ś ć do f a b r y k i . W
obraz i o e l ś p i e w a ć g o " . C h c i a ł a u e ł o w o d n i ć , że a r t y s t a m o ż e b y ć
piekarzem, j e d n a k w a r u n k i w d o m u b y ł y c i ę ż k i e , t o t e ż
1914 r. w y j e c h a ł a do C h a r k o w a ,
gdzie
n a u c z y ł a się rymarskiego fachu. Po 5 l a t a c h w r ó c i ł a do
kraju,
i m u z y k i e m i p o e t ą , to samo w y r a z i ć w ś p i o w i o czy w m a l a r s t w i e .
pakowaczka
M ó w i ł a o sobie „ m a m glos j a k 20-letnia dziewozyna, a t o d z i ę k i
w W a r s z a w s k i m L a b o r a t o r i u m Chemicznym. M i a ł a 24 l a t a g d y
e n e r g i i psychicznej. Ale ż e b y m i ś p i e w w y s z e d ł m u s z ę nie j e ś ć
pracowała
w
spółce
rymarskiej, a
później
jako
p o ś l u b i ł a oficera rezerwy. Z tego z w i ą z k u u r o d z i ł się syn, w k t ó
d w a d n i , aby w y s u b t e l n i ć t ę e n e r g i ę . Z r e s z t ą i t a k j e m i a z na
rym
e l z i e ń " . Ś p i e w a ł a chętnie-, n a g r y w a ł a na t a ś m ę
lokowała
wszystkie
swe
nadzieje.
Zginął
w
Powstaniu
W a r s z a w s k i m m a j ą c 16 l a t . T o j ą z a ł a m a ł o , z m i e n i ł a s i ę , z a c z ę ł a
magnetofonową,
z a c h w y c a j ą c się s w y m g ł o s e m . „ J a m a m i n n ą m e t o d ę n i ż zawo
s z u k a ć pocieszenia w r o z m y ś l a n i a c h o tajemnicach ż y c i a , wierze
d o w i ś p i e w a c y —- t w i e r d z i ł a — p o n i e w a ż d z i ę k i energii psyohioz-
w ś w i a t astralny, r e i n k a r n a c j ę . P r a c o w a ł o , j a k o r o b o t n i c a ,
sa
nej ś p i e w a m z w i ę k s z ą e k s p r e s j ą , p r z y c z y m o n i zawsze j e d n a k o w o
m o t n a , coraz w i ę c e j czasu p o ś w i ę c a j ą c c z y t a n i u o ji.dze. C h o d z i ł a
ś p i e w a j ą t ę s a m ą p i e ś ń , a j a za k a ż e ł y m i a z e m inaczej. T a k samo
na o d c z y t y do T o w a r z y s t w a P r z y j a ź n i P o l s k o - I n d y j s k i e j . Dosta
n i g d y d w a r a z y tego samego obrazu nie n a m a l u j ę , t y l k o zawsze
ł a w ó w c z a s k s i ą ż k ę A g n i Joga. „ O n a n a u c z y ł a m n i e w z b u d z a ć
inny".
w sobie e n e r g i ę p s y c h i c z n ą . Wszystko jej z a w d z i ę c z a m " — m ó w i ł a .
W
latach
1950—58 p r a c o w a ł a w S p ó ł d z i e l n i
Inwalidzkiej
T r z y m a ł a t ę k s i ą ż k ę pod p o d u s z k ą . P r z e s t a ł a jeść m i ę s o , p a l i ć ,
i m . Rutkowskiego malując zabawki. N a b r a ł a wówczas „ t e c h n i k i "
u ż y w a ć a l k o h o l u . Z a c z ę ł a ś p i e w a ć i m a l o w a ć , b y s t a ć się m e d i u m ,
— „ b o t a k i e Gospodarstwo czy ZOO trzeba b y ł o
przez k t ó r e p r z e m ó w i ą inno siły. W i e r z y ł a i c h c i a ł a t o s p r a w d z i ć
i
na
własnym
przykładzie,
„że
1
za
ре.пдосг
й
tej
samej energii
d e l i k a t n i e w y k o ń c z y ć , ale sama nie m o g ł a m
jednego obrazka
drobiazgowo
wtedy
nawet
zrobić".
psychicznej m o ż n a p i s a ć 2'oezje i nawet r o z p r a w y n a u k o w e , za
P o w r ó t do w ł a s n e j t w ó r c z o ś c i w i ą ż e się z p r z e j ś c i e m n a r e n t ę .
k t ó r e m o ż n a d o s t a ć Ne»bla. W przestrzeni jest kosmiczne a i e h i -
Z n ó w zapisuje s i ę do Ogniska Plastycznego (na u l . N o w o l i p i e 4 ) ,
w u m , odpowieelnia energia psychiczna pomaga z niego c z e r p a ć ,
w y k o n u j e s e r i ę o b r a z ó w p r z e d s t a w i a j ą c y c h Sprzedawcę
trzeba
Kwiaciarkę,
tylko
wzbudzić
w
sobie ewiorgię".
Odczuwała
jednak
t r u d n e t ś c i w r y s o w a n i u , z a p i s a ł a się w i ę c w 1949 r . do Ogniska
Plastycznego
(na u l . M y ś l i w i o c k i e j ) . M a l o w a ł a
jednak
to,
co
Modelkę.
Próbuje
oddać
s t a n y psychiczne
s y t u a c j ę , gest, w y r a z oczu (Pierwszy bal). M a l u j o n p .
garnków,
przez
Judasza,
jego t w a r z m a w y r a ż a ć rozpaoz, ż a l , żo z d r a d z i ł , straoh, s t a n
c h c i a ł a i j a k chcinla, „ z a d a n y t e m a t to ella m n i e z a b ó j s t w o " —
k r a ń c o w e g o n a p i ę c i a psychicznego.
m ó w i ł a . M i a ł a ż a l do profesora ( A d a m a N i e m c z y c a ) , żo po z a j ę
tego okresu Mój
W najważniejszym
obrazie
synek (1968 r . ) przodstawia go j a k o m a ł e g o ,
49
nagiego c h ł o p c a w y c h o d z ą c e g o ze s t a w u , na k t ó r y m
pływają
t a m i — na istnienio c i a ł a mentalnego, podobnie j a k r y s u n k i
białe k w i a t y , s y m b o l n i e w i n n o ś c i . N a d n i m wysoko na niebie
Rabindranatha
anioł wyciąga k u chłopcu ręce, jakby mówił „ c h o d ź " . W t y m
b y ł y d l a niej samoj z a g a d k ą . C z u ł a i c h p r o f e t y c z n y charakter,
Tagoro p o k a z u j ą
c i a ł a astralne. Czasem
praco
obrazie s i ę g a do s y m b o l i , a b y w y r a z i ć t r e ś c i , k t ó r y c h nie c z u ł a
ale nie u m i a ł a ioh r o z s z y f r o w a ć . Z a p y t a n a , co oznacza jodon z jej
się na siłaoh p r z e d s t a w i ć b e z p o ś r e d n i o . M a l u j ą c p o s ł u g i w a ł a się
o b r a z ó w o d p o w i e d z i a ł a — to P a n p o w i n i e n w i e d z i e ć , P a n p r z e c i e ż
k o l o r o w ą f o t o g r a f i ą s y n k a , w c h o d z ą c e g o do w o d y .
więcej się na t y m zna. „ M n i e nie c h o d z i o sukcesy m a l a r s k i e ,
O k o ł o 1966 r o k u dostrzega m o ż l i w o ś ć jeszcze innego przed
stawienia c z ł o w i e k a —• przez jego p o r t r e t „ m e n t a l n y " .
„Każdy
m ó w i ł a , t y l k o o pokazanie, co ludzie p o s i a d a j ą . J a k się n a u c z ę ,
to b ę d ę m a l o w a ł a t a k ż e c i a ł a astralne. T a k i z a b ó j c a m a n p .
c z ł o w i e k m a 7 ciał a s t r a l n y c h w sobie. Jeden m a n p . więcej
czarno-czerwone k r ę g i i s z t y l e t y . A l e j a tego jeszcze nie u m i e m
n i e n a w i ś c i , d r u g i d o b r o c i . W s z y s t k o co człowiek m y ś l i u t r w a l a się
m a l o w a ć " . S ą d z ę , że t e n stosunek do t r e ś c i t ł u m a c z y
w n i m j a k b y stenograficznie. B a d a m więc c z ł o w i e k a , r o b i ę jego
kolorowość
horoskop i w i e m j a k się te c i a ł a w n i m u k ł a d a j ą . W t e d y je ma
okresu. D z i a ł a l n o ś ć s w o j ą t r a k t o w a ł a bardzo p o w a ż n i e , w i e r z ą c ,
l u j ę " . C z ł o w i e k nio m u s i a ł w i ę c niczego w y r a ż a ć , a n i t w a r z ą a n i
iż przez badanie c i a ł a mentalnego z b l i ż a m y ' się do wyjaśnienia,
gestem. S t a ł , a za n i m j a k w i e l k i e owalne tremo — z n a j d o w a ł o się
p r z y c z y n m i a ż d ż y c y , zagadek b y t u , p o d s t a w o w y c h p r a w p -y-
( b y nie p o w i e d z i e ć
kolorkowość)
poniekąd
obrazów
z togo
przechodziły
chicznych zaszyfrowanych w postaci w z o r ó w alchemicznych, za
jedna w d r u g ą , zgodnie z p r o p o r c j a m i u s t a l o n y m i uprzednio
p i s a n y c h w M e m p h i s , a d o t ą d przez n i k o g o nie o d c z y t a n y c h . (Mó
tło w k t ó r y m
b a r w y ( r ó ż o w a , ż ó ł t a , niebieska)
w i ą c o „ n a u c e " , „ b a d a n i a c h " — nie m u s i a ł a s t u d i o w a ć a n i a r m e ń
w analizie c z ł o w i e k a .
Adamczewskiej, podobnie j a k i n n y m m a l a r z o m „ n a i w n y m "
(np. Ociepce, N i k i f o r o w i ) w y d a w a ł o s i ę , że rzecz
namalowana
skiego, ani staro-koptyjskiego skoro w i e r z y ł a , iż stan psychicz
nego n a p i ę c i a m o ż o z b l i ż y ć j ą do poznania p r a w d y ) .
staje się r o a l n o ś c i ą , m o ż e w i ę c s ł u ż y ć za ś w i a d e c t w o , iż t a k
Malowała
r z e c z y w i ś c i e jest. T o jest d o w ó d — p o k a z y w a ł a obrazy z p o ś w i a
l u b gwaszem
50
codziennie po k i l k a g o d z i n , p r z e w a ż n i e olejem
na k a r t o n i e , b r y s t o l u . T w a r z —• t w i e r d z i ł a
—
I
zrobić ł a t w o ale trudno ręce i nogi. Czasem z a c z y n a ł a od plamy
w a ł a twarze — j a k je n a z y w a ł a — asyryjskie i egipskie. M i a ł y
n a pustym papierze. R o z m a z y w a ł a j ą , doszukując s i ę k s z t a ł t ó w ,
„mistyczny
z a l ą ż k u tematu. G d y go dostrzegła, s z ł a ś l a d e m tej inspiracji,
m a l o w a ł a (np. Boginię
jeśli nie — p o r z u c a ł a karton, lub w y m y ś l a ł a takie sytuacje,
w które plama m o g ł a się w t o p i ć . T a k np. w Judaszu
— tło „zro
biło się same, a j a b a ł a m się p o p r a w i ć " .
u ś m i e c h " . G d y glina b y ł a sucha niektóre
Adamczewska z m a r ł a w Warszawie, w 1976 r. Praco jej znaj
dują s i ę w zbiorach: P a ń s t w o w e g o Muzeum
Fot.: S. Deptuszewski, i). 7; A. Jackowski, il. 1; J . Świderski, il. 2—6, 8
I
Etnograficznego
w Warszawie i w kolekcji L u d w i k a Zimmerera.
P r ó b o w a ł a t a k ż e w y p o w i a d a ć się w rzeźbie z gliny. Modelo
52
rzeźby
Kali).