Cyfrowa Etnografia

3e51b9aba2d77ddbedf527f4a0107660.pdf

Media

Part of Kronika VII-IX 1978 / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1979 t.33 z.4

extracted text

1

К

К

О

N

i

К

А

VII --IX 1 9 7 8

Imprezy folklorystyczne
i regionalne
12.VII
—
w
Bukowinie
Ta­
trzańskiej G m i n n y Ośrodek K u l t u ­
r y z o r g a n i z o w a ł 13-ity k o n k u r s g a ­
w ę d z i a r z y , instrumentalistów i śpie­
waków
ludowych
p n . „Sabałowe
B a j a n i a " , W z i ę ł o w n i m udział 90
w y k o n a w c ó w , w t y m t y l k o 22 g a ­
wędziarzy.
I n a g r o d y d l a gawędziarzy u z y ­
s k a l i : M a r i a M a r k i e w i c z z Po.-ąbki.
Stanisław C h o w a n i e c
z Btt'.owiny
T a t r z . ( w k a t . gawędziarzy
deos l y c h ) , Józef Pitoń z
Zakopine^o
( w k a t . ogólnej), I w o n a G a r b a r u c h
z Chochołowa ( w k a t . młodzieżo­
wej).
W konkursie instrumentali­
stów dorosłych n a g r o d y I o t r z y m a ­
l i : Władysław Obrochta z Zakopa­
nego, J a n S t o c h z Zębu (obaj za
grę
na
złóbcokach),
Stanisława
Górkiewicz
z
Bukowiny
Tatrz.
( s k r z y p c e ) , v/ k a t . m ł o d z i e ż o w e j I
nagrodę p r z y z n a n o A d a m o w i R u s z narczykowi
z
Kasiny
Wielkiej.
W k o n k u r s i e śpiewaków nagrody I
przyznano grupie z K o n i n y i g r u ­
pie
z Zakopanego
oraz
(w kat.
młodzieżowej) Danucie
Garbarczyk
z Chochołowa.

2 0 — 2 5 . V I I — odbyła się C e p e ­
l i a d a w G d y n i , n a której p r e z e n ­
t o w a ł o s w o j e w y r o b y 26 s p o ' d z i c l ni
cepeliowskich
z całego
kraju,
które o b o k haftów, w y c i n a n e k , ce­
r a m i k i , g a l a n t e r i i d r e w n i a n e j il.p.
oferowały k o m p l e t y m e b l i . T a r g o m
t o w a r z y s z y ł y w y s t ę p y zespołów f o l ­
klorystycznych,
pokazy
rzemiosła
i r e w i e m o d y inspirującej się s t r o ­
jami ludowymi.

4—12. V I I I — t r w a ł X V I
Ty­
dzień K u l t u r y B e s k i d z k i e j . W W i ­
śle,
Szczyrku, Makowie
Podhala­
ńskim, Ż y w c u i B i e l s k u Białej w y ­
stąpiło 45 zespołów f o l k l o r y s t y c z ­
n y c h z r e g i o n ó w cieszyńskiego, ślą­
skiego, bielskiego, żywieckiego, n o ­
wotarskiego,
nowosądeckiego,
rze­
s z o w s k i e g o i k r a k o w s k i e g o ora7 l l
zespołów z a g r a n i c z n y c h — z C S R S ,
Jugosławii, F r a n c j i , W ę g i e r , R F N .
Zorganizowano
kilkanaście
wystaw
s z t u k i l u d o w e j ro. i n . w
Żywcu
haftu
makowskiego,
w
Makowie
Podhalańskim
góralskich
instru­
m e n t ó w m u z y c z n y c h , a także w y ­
stawy sztuki amatorskiej i rzemio­
sła.
O b o k zespołów dorosłych wystąpi­
ły dziecięce, z P r z y b o r o w a ,
Lesznej, K o r b i e l o w a i Brennej.
2—9.IX
—
Festiwal
Folkloru

Międzynarodowy
Ziem
Górskich

w Zakopanem
z g r o m a d z i ł 21 ze­
społów, w t y m 6 p o l s k i c h . Z e s p o ­
ły o c e n i a n e b y ł y p r z e z j u r y p o d
przewodnictwem prof, dr Romana
Reinfussa.
Nagrody
przyznano
w
czterech
kategoriach. W kat. fol­
k l o r u autentycznego nagr. I („Zło­
t a C i u p a g a " ) uzyskał zespół rumuń­
ski „La Vallee de D o i t a n a " , nagr.
I I („Srebrna C i u p a g a " )
„Maśniaki"
z Zakopanego.
W
k a t . zespołów
z artystycznie opracowanym
pro­
g r a m e m I n a g r . przypadła z e s p o ­
łowi „Pilsko" z Żywca, I I — t u r e ­
ckiej grupie z Peniak. W kat. fol­
k l o r u stylizowanego I nagr. otrzy­
m a ł y „ S m i e r e c z i n a " z Ukraińskiej
SSR i , bułgarska „ S i e d e r V o n o d a " ,
n a g r . I I zespół słowacki z B r a t y ­
sławy. W k a t . f o l k l o r u r e k o n s t r u o ­
wanego
1 nagr.
uzyskał
zespól
„Suhi" z N R D , nagr. I I szwedzki
zespół „ B y " z D a l a m y .
1 4 — 1 6 . I X —- w K r a s n y m s t a w i e
dziewiąte z k o l e i „Chmielaki". Głó­
w n y p u n k t p r o g r a m u to w i d o w i s k o
obrzędowe na stadionie, w w y k o ­
n a n i u o k . 1400 osób. Poza t y m o d ­
b y ł y się l i c z n e i m p r e z y , k i e r m a s z
twórczości l u d o w e j , w y s t ę p y zespo­
łów f o l k l o r y s t y c z n y c h obok
popi­
sów k a p e l p o d w ó r k o w y c h , k a b a r e ­
tów, g r u p m ł o d z i e ż o w y c h .
2 2 — 2 3 . I X — V I I Ogólnopolskie
i I V Międzynarodowe T a r g i Sztuki
Ludowej
w K r a k o w i e o d b y ł y sio
z udziałem przeszło 100 spółdzielni
cepeliowskich.
Przybyło
wielu
prc.zdstawicieli f i r m
zagranicznych.
T a r g i uzyskały o p r a w ę w p o ­
staci w y s t a w , w y s t ę p ó w
zespołów
f o l k l o r y s t y c z n y c h , pokazów t e c h n i k
rękodzielniczych i t p .
Wystawy i k o n k u r s y
5.VII — w Starej
Kordegardzie
w Łazienkach W a r s z a w s k i c h M u z e ­
u m M a z o w i e c k i e w Płocku z o r g a ­
nizowało wystawę prac
laureatów
nagrody i m . Oskara
Kolberga.

12.VII — w M u z e u m E t n o g r a ­
ficznym w Warszawie otwarto w y ­
stawę m a l a r s t w a n a s z k l e E w e l i n y
Pęksowej, zorganizowaną przez M i ­
nisterstwo K u l t u r y i Sztuki i M u ­
zeum
Etnograficzne.
Interesującą
o p r a w ę plastyczną o p r a c o w a ł a r t y sta-plastyk Krzysztof
Burnatowicz.
Wydano
ilustrowany katalog.
20.VII — w M u z e u m Z i e m i K u ­
j a w s k i e j i Dobrzyńskiej w e W ł o ­
cławku p o k a z a n o w y s t a w ę p o k o n ­
kursową
- I V Biennale
Fajansu

W ł o c ł a w s k i e g o , zorganizowaną p r z e z
M i n . K u l t u r y i S z t u k i , Urząd W o j .
we
Włocławku,
Wydział
Kultury
i S z t u k i , Włocławskie Zakłady Ce­
ramiki
Stołowej
„Cerpol" i M u ­
zeum.
N a g r o d y u f u n d o w a n e przez o r ­
ganizatorów o t r z y m a ł y : 5 n a g r . I :
Teresa
Bąkowska,
Helena
Maje­
wska, Jadwiga Marciniak, Genowe­
fa W o d e c k a , Salomeą Z a j k o w s k a , 4
nagr.
I I : Henryka
Lewandowska,
H a l i n a Olesińska, W ł a d y s ł a w a W a ­
silewska,
Krystyna
Woźniczko.
P r z y z n a n o 20 nagród I I I i 18 w y ­
różnień.

V I I — w Muzeum Ziemi L i ­
m a n o w s k i e j o t w a r t o pokonkursową
wystawę l u d o w y c h haftów k a r p a ­
ckich. K o n k u r s zorganizowały M u ­
zeum
i T o w . Miłośników
Ziemi
Limanowskiej.
Wzięło
w
nim
udział 65 t w ó r c ó w . I n a g r o d y
otrzymali:
Stanisław
Budzyński
z
B u k o w i n y T a t r z . , Stanisław C u k i e r
z Zakopanego,
Franciszek
Czernik
z B u k o w i n y Tatrz., Janina Faron
z Zabrzeży, M a r i a J a n c z z Z a b r z e ży.

V I I I — w M u z e u m Okręgowym
w Ł o m ż y rozstrzygnięto k o n k u r s n a
w y r o b y ł u d o w e w o j . łomżyńskiego,
w k t ó r y m w z i ę ł o udział 21 t w ó r ­
ców.
Komisja
etnograficzna
pod
przewodnictwem
m g r Piotra
Szackiego z P M E w Warszawie n a ­
grodę I przyznała r z e ź b i a r z o w i B r o ­
nisławowi Szymańskiemu z T u r o śli.
Nagrodę
specjalną
otrzymał
Zygmunt
Grajewski,
garncarz
ze
Szczuczyna.

2.IX — w G a l e r i i B i u r a W y ­
staw Artystycznych w Zakopanem
otwarto
wystawę
„Podtatrzańskie
m a l a r s t w o n a szkle z l a t 1948—
— 1 9 7 8 " , rorganizowaną p r z e z M u ­
zeum
Tatrzańskie,
Min. Kultury
i
Sztuki, i B W A w
Zakopanem.
K o m i s a r z e m , i n i c j a t o r e m i twórcą
k o n c e p c j i w y s t a w y była m g r H e ­
l e n a Średniawa. W y d a n o i l u s t r o w a ­
ny katalog.

15.X — w P a ń s t w o w y m M u z e ­
u m Archeologicznym w
Warszawie
o t w a r t o w y s t a w ę rzemiosła.

2 0 . I X — zakończył się w P i ń ­
c z o w i e p l e n e r k a m i e n n e j rzeźby l u ­
d o w e j , po którym j u r y p o d p r z e ­
w o d n i c t w e m d r E w y Fryś-Pietraszk o w e j przyznało n a g r o d y , u f u n d o ­
w a n e p r z e z spółdzielnię „ M i l e n i u m "

253

z Krakowa i Muzeum Instrumen­
tów M u z y c z n y c h w S z y d ł o w c u .
Nagrodę I otrzymał
Wojciech
S t r z e s z k o w s k i ze w s i Olszówka N o ­
w a , n a g r . I I J a n B e r n a s i e w i c z . ze
wsi Jaworzn.a-Gniewce.
Przyznano
4 n a g r o d y I I I i 4 wyróżnienia.
*
25—26.IX w T o r u n i u rozstrzy­
gnięto k o n k u r s „ W y c i n a n k a L u d o ­
w a " z o r g a n i z o w a n y przez M u z e u m
Etnograficzne
w
Toruniu,
Min
K u l t u r y i S z t u k i i Cepelię.
Na
konkurs
wpłynęło
7 477
p r a c o d 218 autorów. J u r y , k t ó ­
r e m u przewodniczyła m g r B a r b a r a
Zagórna-Tężycka
przyznało 3 n a ­
grody
I : Jadwidze
Łukowskiej
z
Łowicza, Rozalii Ciapie z M n i c h " w a i A g n i e s z c e M a j e r ze Z ł a k o w a
Borowego.
Nagrody
I I otrzymałj:
Józefa M a r e k z S u f c z y n a , M a r i a n ­
na
Piętka
z
Woli
Sufczyńskiej,
K r y s t y n a Cieślak z S a n n i k , Józefa
Furmańska z W i e c h u c i c , M a r i a n n a
Bałdyga
z
Kadzidła,
Aleksandra
L i w s k a z Dąbrowy, Janina K a p u ­
sta z Ł o w i c z a , Józefa Chaładaj z
M o n i e . P r z y z n a n o także 19 nagród
I I I i 49 w y r ó ż n i e ń .

U

M

Inne
5 . V I I — rozstrzygnięto k o n k u r s
plastyki
nieprofesjonalnej
woje­
wództw katowickiego i opolskiego,
którego
tematem
były
powstania
śląskie. K o n k u r s z o r g a n i z o w a ł y W y ­
działy K u l t u r y
Urzędów W o j . w
K a t o w i c a c h i O p o l u , M u z e u m Gór­
nośląskie
w
Bytomiu,
Muzeum
Śląska
Opolskiego,
Woj.
Ośrodek
Kultury w Katowicach i W D K w
Opolu.
N a g r o d y u z y s k a l i : za m a l a r s t w o
— I A n t o n i Sprenol z Chorzowa,
I I J a n Czuban z Mysłowic, J a n
Plomeeki
z Chorzowa,
nagr. I I I
Czesław
Chodziuk
z Rudy
Ślą­
skiej, E w a l d
Gawlik z
Katowic-Szopienic, R o m u a l d N o w a k z Za­
b r z a . Za rzeźbę p r z y z n a n o t y l k o I
nagrodę
Stanisławowi
Majewskie­
m u ze S t e r n a l i c , za g r a f i k ę n a g r o ­
dę I zdobył J a n N o w a k z K a t o ­
w i c . N a w y s t a w ę pokonkursową w
Muzeum
Górnośląskim
zakwalifi­
k o w a n o 63 o b r a z y , 14 rzeźb i 11
g r a f i k (od 88 a u t o r ó w ) .

IX
w
Jastrzębiu
Zdroju
rozstrzygnięto k o n k u r s rzeźby g ó r ­
n i c z e j ogłoszony p r z e z k o m i t e t o r ­
ganizacyjny
Górniczych D n i K u l ­
t u r y . Przysłano p o n a d 260 p r a c , n a
wystawę
zakwalifikowano
66. 3
równorzędne n a g r o d y I o t r z y m a l i :
A l f r e d Piątek z R y d u ł t ó w za p ł a ­
skorzeźby w w ę g l u , F r a n c i s z e k K u ­
r z e j a z K a t o w i c za z e s t a w p r a c w
węglu i A l b i n S t e f a n i u k z R u d y
Śląskiej za rzeźby w d r e w n i e .
Sztuka

ludowa

i n n y c h narodów

16.VIII — w M u z e u m
Arche­
ologicznym
i
Etnograficznym
w
Ł o d z i została o t w a r t a w y s t a w a z o r ­
ganizowana
przez M u z e u m
Mora­
w s k i e z B r n a posiadające
bogate
zbiory l u d o w y c h marionetek z r o ­
dowych
kolekcji
lalkarzy
mora­
wskich.
7 — 1 0 . I X — w Częstochowie, z
o k a z j i D n i Okręgu P e r n i k w B u ł ­
garii
pokazano
wystawę
„Trady­
c y j n a S z t u k a L u d o w a Okręgu P e r ­
n i k w X I X i X X w.". Pokazano
t k a n i n y i s t r o j e oraz o z d o b y z m e ­
talu.

Ю

M

M

SUMMARY OF A R T I C L E S

L u d w i k

S t o m m a

—

MAGIC

TODAY

( p a r t 2)

F o l k b e l i e f s a r e o r g a n i s e d b y : 1) a c o m b i n a t i o n of
o p p o s e d o r m e d i a t i n g e l e m e n t s ; 2) a c h o i c e of d e s i g n a ­
t i o n s f o r these e l e m e n t s ; 3) a c o m b i n a t i o n a n d „ f a b u l a r i s a t i o n " o f these d e s i g n a t i o n s . T h e s e a c t i v i t i e s a r e o n
t h e o n e h a n d g o v e r n e d b y t h e generał l a w s o f s t r u c t u ­
r e a n d o n t h e o t h e r — as f a r as t h e c h o i c e o f o p p o s i ­
tion, m e d i a t i o n or designations are concerned, they are
q u i t e a r b i t r a r y . T h u s f o l k beliefs ( m y t h , magic)
link
t w o n a t u r e s w i t h i n t h e m s e l v e s : l o g i c — w h i c h is b a ­
sed o n d i s c o v e r i n g t h e i m p l i c a t i o n s o f t h e l a w s o f s t r u ­
cture a n d the near poetic (metaphoric) wmich governs
t h e c h o i c e o f t h e c o n c r e t e — e x t e r n a l dress, f o r m o f
the belief. T h i s d u a l i t y presents m a n y d i f f i c u l t i e s f o r
e t n o g r a p h e r s . S o m e , l i k e J . S. W a s i l e w s k i , go t o o f a r
i n w i d e n i n g t h e l i m i t s of t h e elements w h i c h are gove­
r n e d by laws a n d others are i n c l i n e d to notice no more
t h a n p u r e a r b i t r a r i n e s s i n folk m y t h s a n d magic. A t
t h e same t i m e b o t h these tendencies lead to g l a r i n g m i ­
s i n t e r p r e t a t i o n s . T h e a n a l y s i s t h e n o u g h t to c o v e r b o t h
t h e d e s t r u c t i v e e l e m e n t — t h e d i s m a n t l i n g of t h e d i s c o ­
urse d o w n to i t s basic elements, w h i c h shows t h e p r i n ­
ciple of its logical construction; a n d the constructive
e l e m e n t -— w h i c h b r i n g s back t h e o r i g i n a l f o r m — a n d
m u s t t h u s s h o w t h e p a r a m e t a p h o r i c side o f t h e c o m p o ­
s i t i o n . M e r e d e s t r u c t i o n h o w e v e r leads i n t o t h e b l i n d
alley of s t r u c t u r a l i s t t r u i s m s ; w h i l e w i t h o u t i t con­
s t r u c t i o n is s i m p l y i m p o s s i b l e , f o r i t w o u l d h a v e t o be
based o n l y c n i l l u s o r y i n t u i t i o n . A n u n d e r s t a n d i n g of
t h e p o e t i c s p h e r e o f m a g i c a n d m y t h leads i n c o n s e q u ­
ence t o a r e s t o r a t i o n t o i t of h i s t o r i c i s m . T h e b a s i c
l a w s of s t r u c t u r e c a n h o l d good f o r m a n k i n d b u t p o ­
e t r y , e v e n i n t h e w i d e s t sense, is s h a p e d b y t h e c h a n ­
g i n g c u r r e n t s o f h i s t o r i c a l consciousness.

A l i c j a M a l e t a — A CENTRE OF FOLK
NUFACTURE IN BRZOZA STADNICKA

TOY

MA­

B r z o z a S t a d n i c k a is i n t h e R z e s z ó w p r o v i n c e n e a r
Leżajsk. W o o d e n d o m e s t i c t o o l s a n d o t h e r i m p l e m e n t s
h a v e b e e n p r o d u c e d h e r e f o r ages a n d s i n c e t h e e n d

254

of t h e X I X t h c e n t u r y w o d e n t o y s h a v e b e e n
made
h e r e as w e l l . T h e y w e r e m o d e l l e d o n t h o s e p r o d u c e d
i n t w o n e a r b y c e n t r e s : Leżajsk a n d J a w o r o r ( n o w i n
the ZSRR).
T h e a r t i c l e begins b y p r e s e n t i n g t h e h i s t o r y of t h e
d e v e l o p m e n t of t h e c e n t r e f r o m t h e e n d o f t h e X I X t h
c e n t u r y t o t h e p r e s e n t d a y . T h e c h a n g e s i n t h e social
s t a t u s o f t h e t o y m a k e r s a r e i n t e r e s t i g as i n t h e b e g i n ­
n i n g up to the I l n d W o r l d W a r they w e r e looked upon
by t h e i r n e i g h b o u r s w i t h c o n t e m p t . I n t h e p o s t w a r
years i n s t i t u t i o n s connected w i t h Cepelia have come to
s p o n s o r t h e i r p r o d u c t i o n . T h e a u t h o r discusses t h e c o n ­
d i t i o n s u n d e r w h i c h t h e t o y m a k e r s w o r k w i t h t h e co­
o p e r a t i v e s a n d also t h e reasons f o r f a i l u r e s .
T h e second p a r t o f t h e a r t i c l e is d e v o t e d t o p r o ­
d u c t i o n techniques at Brzoza. T h e characteristic t o y
h e r e is t h e w o o d e n h o r s e . T h e t y p e s of w o o d u s e d i n
t h e p a s t a n d a t - p r e s e n t a r e d i s c u s s e d a n d t h e r e is
also a d e s c r i p t i o n of t h e t o y m a k e r s t o o l s , t h e w a y t h e y
m a k e t h e horses, f r o m t h e d r a w i n g b o a r d d e s i g n t o
t h e p a i n t i n g o f t h e f i n i s h e d t o y . T h e r e is also a n ac­
count, of t h e p a i n t s used.
The t h i r d p a r t describes t h e f i r s t toys — t w o t y ­
pes o f h o r s e „ f i a t " a n d „ r o u n d " a n d also t h e g r a d u a l
w i d e n i n g t o n e w designs i n t r o d u c e d b y c e r t a i n t o y m a ­
k e r s (horses a n d c a r t s , c r a d l e s , w h e e l b a r r o w s , d u c k s
w i t h m o v i n g wings, clowns on a cart w i t h t w o t u r n i n g
s h i e l d s , c l a t t e r i n g w h e e l s , cars, a i r p l a n e s , d o l l s c a r t s ,
rattles, w i n d m i l l s , r o u n d a b o u t s , m i n i a t u r e s of c o n t e m p o ­
r a r y v e h i c l e s a n d m a c h i n e r y . T h e d e s i g n of t h e t o y s
has been i n f l u e n c e d b o t h b y t r a d i t i o n a l p a t t e r n s a n d
n e w ones p u t f o r w a r d b y C e p e l i a ) .
T h e f o u r t h p a r t o f t h e a r t i c l e i s d e v o t e d to t h e
history of t h e decoration of t h e toys m a d e i n Brzoza.
T h e types of p a i n t i n g are discussed — t h e colours, t h e
decorative themes, t h e d r a w i n g of the o r n a m e n t s i n
t h e v a r i o u s t y p e s of toys.
F i n a l l y t h e f o r m s of t r a d e i n toys t h e toys f r o m
Brzoza S t a d n i c k a are described i n t h e h i s t o r i c a l perspe­
ctive f r o m t h e local m a r k e t p l a c e s to contacts w i t h Ce­
pelia.