ee031d50b54ade068de0f09390b2cb11.pdf
Media
Part of Rezginie w Europie / LUD 1974 t.58
- extracted text
-
Lud, t. 58, 197f
ZYGMUNT
KLODNICKI
REZGINIE
W EUROPIE
Jedną z ciekawszych form ludowego transportu,
występującą
na obszarze Europy, jest przenoszenie małych ilości siana, liści lub ściółki na
plecach przy pomocy siatki lub sznurków rozpiętych na dwóch żerdkach.
W polskiej literaturze
etnograficznej
na określenie
narzędzia
w postaci
siatki rozpiętej między dwoma kabłąkami przyjęła się gwarowa
nazwa
rezginia. W dalszej części artykulu będę używał tego terminu w znaczeniu szerszym, określając nim narzędzia w postaci kabłąków, bądź prostych
żerdek połączonych siatką albo sznurkami.
Celem niniejszego artykułu
jest próba podsumowania
dyskusji, jaka
się w ostatnich latach rozwinęła na temat genezy rezginii w Europie 1.
I. S t a n b a d a ń. W przeciwieństwie
do wielu innych narzędzi transportu siłami ludzkimi rezginie doczekały się kilku opracowań. Pierwszy
zwrócił na nie większą uwagę Karl Rhamm (1908 r.) przy okazji studiów
nad pograniczem germańsko-słowiańskim.
Zdaniem K. Rhamma "rezginia
jest [...] tak osobliwym narzędziem, że trudno przyjąć, iż mogła powstać
niezależnie w różnych miejscach. Z tego wynikałoby, że plemiona, u których ona obecnie występuje, żyły dawniej w ścisłym sąsiedztwie" 2. Autor
miał na myśli bezpośrednie sąsiedztwo w przeszłości między Germanami
północnymi, wschodnimi oraz tymi, którzy później osiedli w Alpach. Ten
wywód opierał na popularnej w owym czasie teorii, którą Gustaf Kossinna wprowadził do archeologii jako "Siedlungsarchaologie",
a mianowicie,
że występowanie
podobnych wytworów
kulturowych
u różnych ludów
świadczyło o pokrewieństwie
tych ludów. W ćwierć wieku później, dyspo1 Dyskusja na ten temat trwa z dłuższymi przerwami
od czasu, kiedy K. Rhamm
poruszył zagadnienie rezginii w pracy Ethnographische
Beitriige
zur germanischslavischen Altertumskunde,
t. 2 Urzeitliche
Bauernhofe
im germanisch-slavischen
Waldgebiet,
Braunschweig 1908, s. 1035 i nast. Ożywienie w dy,skusji, jakie miało
miejsce w ostatnich latach, wywołał L. Schmidt, Der Heubogen im siidlichen Burgenland. Aus der Arbeit
am Atlas der burgenliindischen
Volkskunde.
"Deutsches
Jahrbuch fUr Volkskunde" 1932, t. 8, cz. 2, s. 351-3,60.
2 K. Rhamm, op. cit., s. 1037 (tłum. Z. K.l.
14
ZYGMUNT
KLODNICKI
nując nieco obfitszym materiałem, ten sam pogląd powtórzył Bruno
Schier 3.
Wiadomości o występowaniu rezgmu w Szwecji, Danii, Schwarzwaldzie, wschodnich i zachodnich Alpach oraz w Piemoncie uzupełnił
następnie Arthur Haberlandt informacją o istnieniu tego narzędzia na
Balearach i w północnej Afryce, gdzie używano go do transportu zboża
na osłach 4.
Znamienne jest, że żaden ze wspomnianych autorów nie orientował
się, że rezginie występują także na obszarach słowiańskich i z nimi sąsiadujących. Zasięg rezginii w Europie uzupełnił Kazimierz Moszyński, podając ich występowanie na Białorusi, w południowej i zachodniej Wielkorusi, południowej Litwie i Łotwie, a z drugiej strony w południowo-zachodnich Węgrzech, Slawonii, Chorwacji, Słowenii i części Bośni.
K. Moszyński zaliczył to narzędzie do grupy wytworów występujących
w przerywanym zasięgu bałtycko-adriatyckim 5.
Wiele materiału z obszaru Półwyspu Bałkańskiego, głównie z zakresu
nazewnictwa rezginii, przyniósł, przeoczony w późniejszych opracowaniach, artykuł Borivoje Drobnjakovića 6. Autor przypuszcza, że to narzędzie dostało się do Europy z Egiptu.
Bardziej ożywione zainteresowanie omawianym narzędziem dało się
zauważyć po opublikowaniu przez Leopolda Schmidta w 1962 1'. artykułu
o rezginiach w południowym Burgeniandzie 7. W oparciu o nowsze materiały z obszaru Austrii i Schwarzwaldu autor uściślił zasięg występowania rezginii na terenach podalpejskich. L. Schmidt uważa rezginie za
relikt pochodzący z czasów, kiedy gospodarka wiejska była na niskim
,3 B. Schier,
Hauslandschaften
und Kulturbewegungen
im ostlichen MitteleuTOpa.
Reichenberg 1932.,.5. 13. Seria Beitriige ZU1' sudetendeutschen Volkskunde, t. 2,l.
4 A.
Haberlandt,
Die volkstii.mliche
Kultur
Europas in ihrer
geschichtlichen
Entwicklung,
[w:] Illust1'ierte
VOlkerkunde.
Red. G. BUiSchan, t. 3, cz. 2, Stuttgart
1926, s. 394-395.
5 K.
MQszyński, Kultura
ludowa
Slowian,
t. l, Kultura
materialna.
Wyd. 2,
Warszawa 1967, § 631. W innym miej:scu(§ 23) autor napisał: "Zasięgi tego typu
w,kraczają wprawdzie niekiedy zatokowo lub wyspowo z krajów nadadriatyckich
w głąb zachodniej lub środkowej Europy (np. na Węgry), albo z krajów nadbałtyckich w głąb północno-zachodniej
Polski i wschodniej oraz środkowej Rosji;
tworzą też czasem wyspy w Karpatach
{...], a niekiedy i drobne lub znaczne
wyspy tu i ówdzie w Europie; niezmienną ich cechą jest jednak to, że bardzo
znaczne ich części lub nawet główne jądra przypadają, o ile do dziś wiadomo,
z jednej strony nad Bałtykiem, z drugiej zaś strony - w krajach alpejskich i dynarskich".
6 B. Drobnjaković,
Un instrument
ancien pour Ie transport
de la nourriture.
"Bulletin de l'Academie Serbe des Sciences", t. 24 nowej serii, Classe des sciences
sociales, nr 7, 1959, s. 123-128.
7 L. Schmidt, op. cit.
Rezginie
w Europie
75
stopniu rozwoju. Dyskusyjne okazały się jego wywody dotyczące genezy
kształtu tego narzędzia. L. Schmidt próbował wyjaśnić kształt rezginii
kabłąkowatej w oparciu o dawne wierzenia ludowe związane z kultem
księżyca.
W następnych latach ukazały się obszerne artykuły oparte na szerokiej
bazie materiałowej, polemizujące z poglądami L. Schmidta.
Ants Viires analizując funkcję rezginii na Białorusi i w republikach
bałtyckich ZSRR stwierdził, że na obszarach tych są one typowym narzędziem chłopskim związanym z rozwiniętą uprawą roli i hodowlą bydła
(wynoszenie siana i plew z klepiska, noszenie paszy do stajni). A. Viires
nie znalazł w północnowschodniej Europie danych przemawiających za
pierwotnym używaniem rezginii do zbierania liści i ściółki, z czym wiąże
to narzędzie L. Schmidt w oparciu o materiały z obszarów podalpejskich.
Uznając rezginię za stare narzędzie do gospodarki hodowlanej przyznaje,
że dawniej funkcja tego wytworu w pewnej mierze mogła zmieniać się
zależnie od charakteru miejscowej gospodarki hodowlanej. W zasadzie
autor dopuszcza możliwość zaproponowaną przez L. Schmidta jak również
rozwiązanie K. Moszyńskiego, który przypuszczał, że rezginia pierwotnie
mogła być w Europie używana podczas żniw do transportu ściętych kłosów 8.
Nils-Arvid Bringeus skorygował uogólnienia co do funkcji i form rezginii w Szwecji, którymi posłużył się L. Schmidt konstruując hipotezę
dotyczącą pierwotnej funkcji rezginii. Bringeus przypuszcza, że rezginie
w Szwecji powstały w drodze wewnętrznego rozwoju ze starszych wytworów kulturowych, takich jak np. rodzaj pętli do transportu na plecach,
ukręconej z dłuższej witki wierzbowej. Analizując dawne spisy spadkowe
doszedł do wniosku, że rezginie pojawiły się w Szwecji w pierwszej połowie XVIII w. i wiązały się z rozwojem gospodarki hodowlanej (hodowla
bydła w zamknięciu, sprzęt siana na trudno dostępnych polankach leśnych i na bagnach), a niekiedy także do noszenia zboża (sic!) 9.
Ten odosobniony w etnologii pogląd N.-A. Bringeusa poddał przekonywującej krytyce Sven B. Ek 10. Zwrócił przy tym uwagę, że należało
uwzględnić materiał porównawczy, zwłaszcza z obszarów ościennych, tj.
z Danii, północnych Niemiec i północno-wschodniej Europy, zwracając
przy tym baczną uwagę na zmienną w czasie funkcję rezginii.
W niniejszym artykule, zwłaszcza przy opracowywaniu map, uwzględ-
g A. Viires,
Der Heubogen in Osteu1"Opa. "Deutsches Jahrbuch fur Volkskunde"
1964,t. 10, cz. 2, s. 280-2!H.
9 N.-A. Bringeus,
Hobagen. Relikt eller novation?
"Rig" 1964, R. 47, s. 65-88.
10 S. B. Ek, Bagen ett gammalt homatt. "Rig" 1965, R. 48, s. 105-1;22,
ZYGMUNT
Mapa. L Przybliżony
1 3 -
rezginie
olJszary
kabląkowate
na
których
(por.
ryc.
re7.ginie
KLODNICKI
zasięg rezginii w Europie
1-5); 2 bye': lTIOŻe
rezginie
\\'ystępujq.
z prostymi
drążkami
brak
poś\\'ić.ldci',enia
(por.
IV
ryc. 6-8);
literaturze.
Rezginfe
w Europie
77
niono także prace kilku innych autorów, którzy omówili występowanie
rezginii na obszarach poszczególnych krajów europejskich 11.
II. F o r m y r e z g i n i i. Starym i szeroko rozpowszechnionym narzędziem do transportu naplecznego jest siatka. Szczególnym przypadkiem
takiej siatki jest rezginia. Jak już wspomniałem na początku, za rezginię
Ryc. 1. Rezginia kabłąkowata loogused,
Vonnu, raj. Tartu, Es.tonia
Hyc. 2. Rezginia kabląkowata pugatsid,
Ampla, raj. Harju, Es.tonia
uważam siatkę o wielkich okach, albo parę lub kilkanaście równoległych
sznurków rozpiętych między dwoma prostymi lub wygiętymi w kabłąk
żerdkami.
Analiza zgromadzonego materiału, ze względu na formę omawianego
narzędzia, pozwoliła na wyodrębnienie rezginii kabłąkowatych i rezginii
o prostych drążkach.
Scheuermeier, Bauernwerk
in Italien,
der italienischen
und ratoromat. 1, Erlenbach-ZUrich 1943, t. 2 Bern 1956; GUnter Wiegelmann,
Erste Ergebnisse der ADV -Umfragen
zur alten bauerlichen
Arbeit.
"Rheini.schen
VierteljahrsbUittern"
1969, t. 3:3, s. 2.13; Christo Vakarelski, Arten
des Tragens bei
den Bulgaren.
"Muveltseg es Hagyomany" 1971, t. 13-14, s. 664; Attila PaladiKovacs, Einige Bemerkungen
ii.ber die Traggeriite
der ungarischen
Bauernschaft.
"Muveltseg es Hagyomany" 1971, t. 13-14, s. 412, .ryc. 1. Zasięg rezginii w Polsce
w oparciu o materiały pracowni Polskiego Atla.su EtnogtI"aficznego, zebrane według
kwes.tionariusza Józefa Gajka (Transp01·t i komunikacja
lądowa. "Archiwum Etnograficzne" nr 22, Wrocław 11960) i matel'ialy rękopiśmienne K. Moszyń'skiego, podał
Z. Klodnicki, Transport
mit Menschenkraft
in Polenin
der ersten Half te des
XX. Jahrhunderts.
"Muveltseg es Hagyomany"
1971, t. 13-14,
:s. 597, mapa V.
A. L Czabiaruk, Nazwa prystasawannia,
u ja/dm nosiac siena, salomu. [w:] Dy,ialektalagiczny
atłas biełaruskaj
mowy
(pod red. R. I. Awanesawa i in.) Mińsk
1963, mapa 2~4.
11
Paul
nischen
Schweiz,
78
ZYGMUNT
Ryc. :3. Rezginia kabłąkowata,
Ivankovo, pow. Vinkovci, Slavonia
KLOONICKl
Wśród
rezginii
kabłąkowatych
można
wyrozmc
dwa
warianty:
1. Kabłąki
są odsunięte
od siebie,
a łącząca je siatka nie pokrywa powierzchni w obrębie każdego z kabłąków, ryc. 1. Do tej odmiany można, z pewnymi zastrzeżeniami,
zaliczyć małe rezginie z północnej Estonii, w których kabłąki są połączone
tylko dwoma sznurkami, ryc. 2. Taką
małą rezginię z ładunkiem niesie się
w ręku, przy czym kabłąki
służą
jako uchwyty.
2. Kabłąki są blisko
siebie, tak, że rezginia po rozłożeniu
tworzy kształt zbliżony do koła; za-
mknięta kabłąkami powierzchnia jest
zapleciona siatką, ryc. 3-5.
Rezginie kabłąkowate
występują na obszarach nadbałtyckich
i w północnej, naddunajskiej
części zasięgu śródziemnomorskiego,
por. mapa I.
Rezginie o drążkach prostych również występują
w dwóch wariantach: we Włoszech drążki są połączone równoległe usytuowanymi
sznurkami, ryc. 6, a na Półwyspie Bałkańskim siatką, ryc. 7-8, mapa I.
Poza Europą rezginie były używane w Syrii 12 i Maroku przy sprzęcie zbóż. Znane były także w starożytnym Egipcie, gdzie używano ich
do transportu
kłosów zbóż na osłach 13. W poludniowej Etiopii kobiety z plemienia Banna używały nosiłek napłecznych
w postaci dwóch
owalnych, względnie jednej kolistej
obręczy z rzadką siatką wyplecioną
ze skórzanych
rzemieni 14. Wyraźne
pokrewieństwo
z rezginiami wykazują północnoruskie
nosiłki myśliwskie kroszni.
III. N a z w y r e z g i n i i. W nazwach rezginii odbija się zarówno
kształt i technika wykonania,
jak i funkcja tego narzędzia. Formę rezgin ii odzwierciedlają
nazwy kabląki, kabluki z pogranicza polsko-ruskiego
Ryc. 4. Rezginia kabłąkowata,
rezgm,
Wierzchlesie, pow. Sokółka
12
B. DTobnjaković, op. cit., s. 125.
K. MQszyń:skd,op. cit., § 63l.
Elisabeth Pauli, MaterieIle KUltU1' der Banna und Hammar, [w:] Ad. E. Jensen (red.), Altvi:Hker Siid-Athiopiens,
Stuttgart 1959, s, 349 i ryc. 31-2a, 31-2b, 31~3.
1·3
I4
Rezginie
Ryc. 5. Transport
79
w Europie
przy pomocy rezginii kabłąkowatej,
Hajnówka
rjeski,
Nowoberezowo,
pow.
oraz nazwy Zooga, Zoogacl, Zoogusecl tzn. "łuki", ze wschodniej Łotwy. Do
grupy nazw wiążących funkcję rezginii z jej formą należy zaliczyć germańskie nazwy typu heubogen,
(ho)bdga, hobue, fuadaschbogn,
futterbogen, laubbogen, streubogen
itp., gdzie pierwszy człon nazwy określa
rodzaj noszonego ciężaru, tj. siano, paszę, liście, ściółkę, a drugi znaczy
"kabłąk, łuk". Z funkcją rezginii wiążą się nazwy: heutrage z akr. Gtissing w południowym
BurgenIandzie,
nosze, noszki z pogranicza polsko-ruskiego oraz kandmecl (1. mn. od kandma - nieść) w północnej Estonii.
Z techniką wykonania tego narzędzia wiąże się nazwa typu rezginie,
rezgine. Autorzy są zgodni co do tego, że jest to nazwa pochodzenia bałtyjskiego 15. Litewskie
ri?gzti znaczy "wyplatać,
dziać etc.", lotewskie
rezgit zaplątać, zawikłać, lit. regztis "siatkowaty pojemnik do siana, nosiłki do siana, kosz", lot. rezgis "plecionka" itp. 16 Wskazuje to na fakt, że
15 K. Mos,zyński, op. cit., Si 631;
A. Viires, op. cit., s. 238; G. Wiegelmann,
cit., s. 2113i in.
16 A. Viires, op. cit., s. 283 za E. Fraenkelem
i M. Va~merem.
op.
80
ZYGMUNT
II'III/IUNIII
ł
iI/IIIIII"t
Ryc. 6. Rezginia z drążkami prostymi,
rete, góry Piemontu, Liguria, środkowe
i południowe Włochy
Ryc. 7. aezginia
z drążkami
"Vb7'zóbla, Rodopy
prootymi,
KLODNICKI
sia tka łącząca kabłąki była dawniej
plecionką 17. Zważywszy, że bardzo
podobne nazwy, np. mrezage występują w zachodniej części Półwyspu
Bałkańskiego, a być może nawet zaliczyć tu można włosko-albańską nazwę rete, rjete, gdzie nie można
oczywiście doszukiwać się wpływów
bałtyjskich, należałoby przyjąć bardzo dawne, może praindoeuropejskie
pochodzenie tego typu nazwy i być
może desygnatu.
Szereg nazw określających rezginie obejmuje także inne narzędzia do
noszenia. Nazwie rezginii koszel, kas.~els z południowo-wschodniej Łotwy
odpowiada rosyjskie kosel, tj. torba,
worek, rezginia itp. wyplatane.z kory 18. Tak samo nazywają się w cześci Białorusi i Litwy kobiałki wyple-
Ry<:. 8. Transport prz.\' pomocy rezginii
prostymi dnl/.kami, I'rzmi, Ma<:edonic!
l
17 W muzea<:h za<:howało się jeszcze
kilka egzemplarzy !'ei:ginii z siatką uplecioną z łyka. Wiadomości o tak wykonanych rezginiach można także znaleźć w lite['aturze; por. N.-A. Br.ingeus, op. cit., s. 87; A. Viires, op. cit., s. 2112-28:l; materiały
rękopiśmienne K. Moszyńskiego.
l.~ Franciszek
Sławski, Słownik
etymologiczny
języka
polskiego,
t. 2, Kraków
1958-1965, s. 539; A. VUres, op. cit., s. 284.
l!ezginie
Si
w Europie
#
tJ
li
r-, ,..,.....,•...•
~1
Mapa
II.
Przybliżone
zasięgi niektórych
nazw rezginii w Europie
1 - mrezagc,
reźgine,
rc.zwiny
itp.; 2 krośnje,
krosni;
3 bogen, (ho) baga, IJUga, pulca, tutterbogen,
laubbogen, streubogen
cr.znli, vrzunl;
6 - zgcncralizo\vane
zasięgi
rezginii
6 -
Lud,
tom
LVIII
6
rete, ,oete, rjete:
4 heuitp,; 5 - vbrzóbla,
vih',zame,
(por. mapa I).
82
ZYGMUNT
KLODNICKI
cione z kory techniką krzyżowo-taśmową, noszone na pasku przez ramię.
Nazwa ta jest ściśle spokrewniona z ogólnosłowiańskim terminem kosz
używanym na określenie różnych wyplatanych pojemników. Nazwa krosznie oznacza oprócz rezginii także nosidła do noszenia wody i drewniane
skrzynki napleczne, używane przez wędrownych szklarzy (Słowacja, sporadycznie w południowej Polsce). W okolicach Pińska rezginię nazywają
rept'uch. Podobnie nazywa się płócienna torba na owies dla konia w Polsce, na Ukrainie i u Rosjan 19.
IV. P r z e r y wan y z a s i ę g r e z g i n i i. Rezginie w Europie występują na dwu dosyć zwartych obszarach tworząc przerywany zasięg
baltycko-śródziemnomorski. Za tym, że jest to zasięg przerywany, przemawia analiza zarówno mapy form, jak i nazw rezginii. Rezginie kabłąkowate zajmują północną, alpejską część zasięgu śródziemnomorskiego
i są formą wyłączną na obszarach nadbałtyckich. Podobnie wygląda rozmieszczenie części nazw tego narzędzia, mapa II. Na obu obszarach powtarzają się nazwy typu krosnje - krosni; mrezage - rezgine, rezwiny;
heubogen - (ho)bdga, buga, puka itp.
Rezginie w postaci siatki, bądź kilku sznurków rozpiętych między
dwoma prostymi drążkami, występują w strefie śródziemnomorskiej jako
forma wyłączna. W pewnym stopniu podobne do nich są rezginie estońskie, które niekiedy mają kabłąki słabo wygięte i połączone siatką; a niekiedy tylko parą sznurków, ryc. 2. Kuszące jest zatem przypuszczenie, że
występujące na peryferiach Europy rezginie o prostych lub prawie prostych drążkach, są formą starszą od rezginii kabłąkowatych. Świadczyłby o tym zarówno peryferyjny zasięg, jak i prostsza, bardziej prymitywna forma. Wartość tego przypuszczenia osłabia fakt, że w starożytnym
Egipcie, znane były rezginie kabłąkowate 20. Również wspomniane nosiłki
napleczne z poludniowej Etiopii i z północnej Wielkorusi są bliższe formą
rezginiom kabłąkowatym.
P o d s u m o wan i e. Wydaje się faktem 'bezspornym, że rezginia
jest bardzo starym wytworem kulturowym. Przemawiają za tym:
a) typowo rezidualny, przerywany zasięg baltycko-śródziemnomorski
zarówno samego narzędzia, jak i jego nazw;
b) bardzo prosta konstrukcja tego narzędzia, wywodząca się przypuszczalnie od sznurkowych, a nawet wiklinowych pętli i siatek do noszenia
na plecach.
Współcześnie rezginia jest używana głównie do przenoszenia paszy lub
ściółki dla bydła na obszarach, na których gospodarka hodowlana odgrywa mniejszą rolę aniżeli rolnictwo. Natomiast tam, gdzie dominuje paster-
19
20
F. Sławski, op. cit., t. 3, Kraków 1966-1969, s. 88-89.
B. Drobnjaković, op. cit., ryc. 4.
Rezginie w Europie
83
stwo, a więc w Alpach i Karpatach, rezginia w zasadzie nie jest znana.
Na wielu obszarach Europy, a zwłaszcza w strefie lasów liściastych, gospodarka sienna jest dosyć późnego pochodzenia 21. Zestawiając ten fakt
z dawnością rezginii prawdopodobnym staje się przypuszczenie, że mamy
tu do czynienia z prastarym narzędziem rolniczym używanym dawniej
do transportu ściętych kłosów. W miarę jak w rolnictwie dokonywała się
ewolucja od zżynania samych kłosów do zżynania całych źdźbeł zbóż,
a w gospodarce hodowlanej rolników dokonywało się przejście od zimowego wypasu bydła w lasach liściastych do gospodarki 'siennej, rezginia
tracąc zastosowanie w rolnictwie stała się typowym narzędziem do transportu siana, liści i ściółki dla bydła.
ZYGMUNT KLODNICKI
THE REZGINIA IN EUROPE
(Summary)
The author attempts to summarize the discussion which has been going on
since 190B (K. Rhamm, op. cit.) concerning the rezginia in Europe. The heretofore
discus.sions concerning the origin of this implement have restricted themselves
most frequently to its form in the .shape of a net stretched between two hoops.
In contradistinction to his predeceSiSOr,g
the author considers the rezginia to be
a net or &trings stretched parallel to one another on straight rods or rods bent
into the shape of a hoop.
21 J. G. D. Clark,
Prehistorie
Europa. The economic Basic. Tłum. J. Kostrzewski, Europa przedhistoryczna.
Podstawy
gospodarcze,
War.szawa 1957, pisze na
s. 146: "... bydło [...] korzystało [...] z liści i galęzi drzew liściastych, zw.laSlZcza
wiązu i 'lipy, jako paszy zimowej; stosowało się to szczególnie do okresu przed
powstaniem zwyczaju zbierania siana we wcze.snym okresie żelaza". Dalej, na
s. 152: "... 2Jbieranie siana na więks:zą skalę, poświadczone przez istnienie żelaznych sierpów zrównoważonych, a w okresie rzymskim kos, zapoczątkowano w końcowych stadiach epoki przedhistorycznej". Tamże na s. 1::3'5-137 o przedhistorycznych żniwach polegających na ścinaniu samych kłosów. K. Maszyńsk.i, op. cit.,
§ 118, podał kilka przykładów śwliadczących o tym, że j8SelCzew XIX w. tu i ówdzie
w Europie "... np. w niektórych zakątkach Litwy do niedawna bydlo rogate musiało się zimą obywać bez rSiianai slomy, pasąc się :po całych dniach w lasach [...],
w pewnych zakątkach Polesia, np. w okolicy Dawidgródka, niektórzy chłopi tamtejsi dawniej przez całą zimę trzyrnalipodobno swe bydlo na takiej paszy leśnej".
Dalej (§ 199) autor pisze o "... ;prastarym zwyczaju żęcia samych tylko kłosów który to zwyczaj poprzedzał dzisiejszy i zachował się jeszcze gdzieniegdzie w Europie (np. w okolicy Alessio w Albanii)".
84
ZYGMUNT
KLODNICKI
There is no doubt that the rezginia in the above proposed meaning of the
word is a very old cultural implement. In favor of thi.s argument are the following:
a) the typically residual range from the Baltic lo the Mediterranean of both
the implement itself (M",p I) as well as its names (Map II).
b) very :simple construction of the implement coming presumably from loops
and nets of string or wickerwork for carrying on the shoulders.
Nowadays the rezginia is used mainly for carrying fodder or litter on one's
back for cattle in areas where cattle raising plays a lesser role than agriculture.
However, in pLaces where cattle raising is predominant, i.e., in the Alps or the
Carpathians, the rezginia is generally unknown. In many areas of Europe, especially in the zone of deciduoUJSforests, hay-making is of rather late origin.
Considering these faJCbstogether with the antiquity of the rezginia, it is reasonable to assUJme that it is a prehistoric European agricultural implement formerly
used for carrying ears of grain jUJStas they did in ancient Egypt or, not too long
ago, in North Africa and Syria.
As in agriculture the evolution of harvesting ears alone to the harvesting o[
whole stoc.ks took place and in cattle raising there was a change from the winter
pasturage of cattle in the deciduous forests to hay-making, the rezginia lost .its
use in agriculture and became an implement for carrying hay, leaves and litter
for cattle.
ZYGMUNT KLODNICKI
HEUBOGEN IN EUROPA
(Z u s a m m e n f a s s u n g)
Im vorliegenden Artikel vensucht der Verfasser die seit 1908 (K. Rhamm, op.
cit.) gefiihrte Diskussion liber Heubogen in Europa zUJSammenzufas\5en.Die bisherigen Betrachtungen libel' die Herkunft dieses Gerates beschrankten sich meistens
auf ein zwischen zwei Bogen gespanntes Netz. 1m Gegen:satz zu Vorgangern versteht der Verfas.ser unter Heubogen ein zwischen zwei geraden oder bogenartigen
Stangen eingespanrrtes Netz bzw. parallellaufende Schnuren.
EJs scheint unbestreitbar
zu Isein, dass der Heubogen, in dem von uns vorgeochlagenen Sinne des Wortes, ein sehr alter Kulturelement
ist. Dafiir sprechen:
a) die fUr die Restgebiete typis'che, baltisch-mittelmeerliindische
inselartige Verbreitung des Gerates (Karte I) wie ,seiner Bezeichnungen (Karte II),
b) die sehr unkomplizierte Konstruktion des Gerates, del' wahrscheinlich Schnurode·r Weideschl.aufen UIld Netze den Anfang gegeben haben und zum Tragen
auf dem Riicken gedient haben.
Gegenwartig dient del' Heubogen VOl' allem zum Eintragen von Fuller und
Streue fU'r das Vieh, be.90nders in Gegenden, in denen Viehzucht eine geringere
Rolle spielt als Acker-bau. In Land:schaften dagegen, in denen Schafzucht vorherrscht, in den Alpen also und im Ka.rpatengebiet, ist del' Heubogcn an und fur
Rezginie w Europie
85
sich unbekannt. In vielen Gebieten EuropaJS, besonders in LaubwaIdzonen, hat sich
die Heuwirtschatt verhii.ltni.smassig spat entwickelt. We= wir diese Tatsachen mit
dem Alter des Heuoogcns verglekhen, scheint die Annahme nahe, dass er cin in
der Landwirtschaft
gebrauchtes uraltes europaisches Gerat ist, das fruhel' zum
TranspOrt der Ahrenmahd verwendet worden ist, ahnlich wie im altertilmlichen
Agypten und, auch unlangst noch, in Nordafrika und in Syrien. 1m Laufe del'
Zeit, da man VOl' del' Ahrenmahd langs.am zur Halmernte i.iberging und in del'
L,mdwirtS:chnft von del' Winterweide in Laubwalder.n zur Heuwirtschaft, verIor del'
Heubogen die Anwendung in del' Landwirtschaft
und wurde zum Heu-, LaubUM Streugerat.