98be7f8362994200e7504c6b89905403.pdf
Media
Part of Strony tytułowe, spisy treści i od redakcji / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1952 t.6 z.1
- extracted text
-
P O L S K A
S Z T U K A
LUDOWA
NR I M
SPIS A R T Y K U Ł Ó W U M I E S Z C Z O N Y C H W R O K U
ARTYKUŁY
Bojarska
Cieśla-Reintussowa
Kostysz
Kotula
Mii/Jer
gliniane z Brzostka
Zolia
Eleonora
Juliusz
Franciszek
Władysław
Skrzynie
Stare g o r s e t y
krakowskie
Konferencja
w sprawie
i twórczych
polskiej
zręby
w
Społeczne
podłoże
chałup
ludowa
i narodowa
progu piątego
Rzeszowskiem
nr
1—2,
str.
w
sztuce
janosikowych
6
12
ludowej
nr 3, str.
70
o ś r o d e k l u d o w e g o g a r n c a r s t w a n r 6, str. 167
r o k u n r 1—2,
rzemiosła
dziedzictwa
str. 3
i przemysłu
polskiej
Polskich nr
artystycznego
w
badaniach
1—2, str. 19
na
s z t u k i l u d o w e j n r 4—5,
wykopaliskowa
n r 6, str.
tle
stosunku
str. 99
polskiej
sztuki
ludowej
163
T w ó r c z o ś ć plastyczna
Maria
str.
ludowych u b i o r ó w w Karpatach
Zagadnienie
Metoda
67
1—2,
119
Brzostek — z a p o m n i a n y
do
naukowo-badawczych
nr
motywów
Sztuka
Wytwórcy
124
37
zagadnień
Malowane
Roman
'/ywirska
aktualnych
str.
garncarstwa
Ksawery
Andrzej
1—2,
krakowskiego
Piwocki
7.aki
nr
Z dziejów
U
177
nr 4—5, str.
p l a s t y k i l u d o w e j n r 3, str.
Reinluss
Aleksander
nr 6, str.
kurpiowskie z pow. ostrołęckiego
nr 4—5, str.
Wojciechowski
nr 6, str. 171
W i e l k o p o l s k i e czepki oczepinowe
Wiesława
Janikowska
O P R A C O W A N I A TEORETYCZNE
Naczynia
Irena
Cichowicz
I
1951
g ó r n i k ó w cz. I , n r
str. 76, cz. I I I , n r 4—5, str.
1—2,
str. 43, cz. I I , n r 3,
134
TŁUMACZENIA Z JĘZYKÓW OBCYCH
Gorbnezewo
N.
O
P.
zagadnieniu
3/1950 —
Niedosziwin
O zagadnieniu
G.
pochodzenia
Janikowska
K.
Etnografija
Zofia) n r
str.
J a w o r s k a ) n r 3, str.
S P R A W O Z D A N I A , DROBNE
82
Z w y s t a w y s z t u k i l u d o w e j w L u b a r t o w i e n r 6, str. 183
Obrady
etnografów
Blanka
Wystawa
sztuki
nr
1—2,
ludowej
w
str.
59
Kołbieli
nr
6, str.
Zolia
N.
B. S a l k o : K o b i e r c e
południowego
Dagestanu
Pietkiewicz
Kazimierz
„ S z m a c i a k i " mazurskie
n r 4—5, str.
131
Roman
180
nr
6, str.
I V K o n k u r s c e r a m i k i l u d o w e j w K i e l c a c h n r 4—5, str.
Kursy malowania
Pokonkursowe
50
o b r a z ó w na szkle
wystawy
sztuki
6/1950-
WIADOMOŚCI
Łaszczyńska
Reinhiss
1—2,
Eleonora
A.
Kaczorowska
(Sowietskaja
l u d o w o ś c i w sztuce r a d z i e c k i e j ( I s k u s t w o n r
tłum. z rosyj. W ł a d y s ł a w a
RECENZJE,
odzieży
tłum. z rosyj. Onyszkiewicz
nr
1—2,
ludowej
w
191
154
str. 60
Augustowie
i
Kolnie
nr 6, str. 186
Z w y s t a w y sztuki ludowej w Zakopanem
R.
R.
n r 3, str.
78
R u d o l f B e d n a r i k : L u d o v e n a h r o b n i k y na S l o v e n s k u
nr
Otwarcie
Sohieska
Urbanowicz
Ryszkiewicz
1—2, str. 62
L u d o w e m o t y w y w w y r o b a c h d z i a n y c h n r 1—2, str. 64
Jadwiga
Bohdan
Andrzej
Muzeum
C h o r o s i ń s k i Jan:
Etnograficznego
Konferencja
w Jadwisinie
n r 4—5, str.
146
Bibliografia
w Krakowie nr
M e l o d i e taneczne P o w i ś l a n r 1—2,
Rzemiosła
4—5,
(Aktualne zagadnienia p l a s t y k i
Artystycznego
cz. I —
str.
159
str. 63
Tkaniny.
ludowej)
POLSKA
DWUMIESIĘCZNIK
SZTUKA
WYDAWANY
T
R
Od redakcji.
W
PRZEZ
PAŃSTWOWY
E
Ś
INSTYTUT
z u j i ą z k u z d y s k u s j ą nad p r o j e k t e m K o n
Telakowsha
Ludotuej.
— Projektanckie kolektytuy
cze, c h ł o p s k i e i m ł o d z i e ż o m e . Wojciech
robotni
Jastrzębowski
—
Geneza, p r o g r a m i u j y n i k i d z i a ł a l n o ś c i „ W a r s z t a t o m
Kra-
koujskich"
i
„Ładu".
Blanka
pasiak
SYLWETKI
Edyta
Starek
—
Reinfuss
Kaczorowska
— Wełniany
opoczyński.
ARTYSTÓW LUDOWYCH
Ttuórczość
RECENZJE I
Roman
Heleny
Roj-Kozłoujskiej.
SPRAWOZDANIA
— Badania t e r e n o m e ш r e g i o n i e k i e l e c -
ko-sandomierskim.
Andrzej
Żaki
— Pierujsze
prace
k o p a l i s k o t u e P a ń s t m o i r e g o I n s t y t u t u S z t u k i . Zofia
Reinfussowa
ladzu.
— Z ujystaujy
Roman
ш Łukouńe.
SZTUKI
Ć
stytucji Polskiej Rzeczpospolitej
Wanda
LUDOWA
Reinfuss
Helena
kodzieła
ludoiuego
kowa
—
VI
Olga
Gajekowa
—
Blumówna
ш
tuycinanek ludoujych
Z
tuystaujy
Poujojenny
konkurs
Zofia
szopek
ш
Sie-
pokonkursoiuej
— Wystaiua
Krakoiuie.
шуCieśla-
sztuki i rę
Barbara
Kur
krakouiskich.
— X X V I W a l n e Zgromadzenie Polskiego
Totuarzystuia Ludoznaiuczego ш Łodzi.
P A Ń S T W O W Y
ROK VI
I N S T Y T U T
STYCZEŃ - L U T Y 1952
S Z T U K I
NR 1
... Wynikiem ustroju, opartego na p r z e c i w i e ń s t w a c h społecznych,
b y ł sztuczny i nieosiągalny dla mas ludowych dystans m i ę d z y c z ł o w i e k i e m
ciężkiej pracy fizycznej a c z ł o w i e k i e m nauki, kultury, sztuki. Radość życia
na wysokim poziomie zdobyczy wiedzy, kultury, sztuki była dostępna dla
niewielu wybranych. Inteligencja zawodowa, ludzie nauki, wychowawcy,
artyści, pisarze, muzycy, poeci, malarze, utalentowani wykonawcy dzieł
sztuki i różnorodni p o s ł a n n i c y kultury, o d d z i a ł y w u j ą c y na w y o b r a ź n i ę ,
uczucia, m y ś l i i wzruszenia ludzkie, byli oddzieleni nieprzebytym murem
od wielkich mas narodu, t w o r z ą c y c h w pocie czoła materialne podstawy
ich wiedzy, kultury i sztuki. Jeśli chodzi o dziedzinę p o g l ą d ó w na ś w i a t
i s p o ł e c z e ń s t w o ludzkie, to ustrój oparty na p r z e c i w i e ń s t w a c h b y ł króle
stwem przesądów i wzajemnych niechęci nie tylko u dołu, ale i u góry,
z tym, ż e przesądy u góry b y ł y szkodliwsze i trwalsze mimo pokostu for
malnej wiedzy i formalnej kultury. Znaczne pozostałości tych przesądów
w u m y s ł a c h przedstawicieli nauki, kultury i sztuki trwają, niestety, do dziś
dnia i w y m a g a j ą krytycznego przeciwdziałania. Wolny od przesądów dzia
łacz naukowy i kulturalny, twórca czy wychowawca musi z d a w a ć sobie
przede wszystkim sprawę, ż e podstawowym źródłem jego twórczości jest
ciężka praca robotnika i chłopa, codzienny, mozolny w y s i ł e k ludu pracują
cego, który go ż y w i i karmi, wobec którego jest on moralnie zobowiązany.
O b o w i ą z k i e m twórcy, kształtującego d u c h o w ą dziedzinę życia narodu, jest
w c z u ć się w tętno pracy mas ludowych, w ich tęsknotę i potrzeby, z ich
w z r u s z e ń i przeżyć czerpać natchnienie t w ó r c z e do w ł a s n e g o w y s i ł k u , k t ó
rego celem g ł ó w n y m i podstawowym winno b y ć podniesienie i uszlachet
nienie poziomu życia tych mas. Twórczość oderwana od tego celu, sztuka
dla sztuki, w y n i k a z pobudek aspołecznych.
Cechą z n a m i e n n ą p r z e ż y w a n e g o przez nas okresu jest to, że nie w y
brane tylko warstwy i nie w y j ą t k o w e tylko postacie, nie indywidualni bo
haterowie, ani elita wytrawnych s m a k o s z ó w wiedzy, sztuki, czy kultury
działają dziś na potężnej scenie dziejowych przemian w życiu narodów.
Cechą z n a m i e n n ą tego okresu jest w ł a ś n i e to, że miliony najprost
szych ludzi w e s z ł y na tę scenę życia publicznego, ż e pragną one stać s i ę
czynnymi, a nie biernymi tylko jej uczestnikami, że stają się one stop
niowo ś w i a d o m y m i t w ó r c z y m czynnikiem dziejów.
Cóż warta b y ł a b y twórczość artystyczna, cóż warta b y ł a b y sztuka,
wiedza czy literatura, która by nie dostrzegała, nie p o j m o w a ł a , nie czer
pała natchnienia z tych głęboko rewolucyjnych przemian i zjawisk, które
się d o k o n y w u j ą , które n u r t u j ą w u m y s ł a c h , które wstrząsają p o d ś w i a d o
mie p s y c h i k ą m i l i o n ó w prostych ludzi.
Upowszechnienie
i uwspółcześnienie
twórczości
kulturalnej
we
wszystkich jej różnorodnych
przejawach
i dziedzinach — oto zadanie,
które wkłada na barki obecnego pokolenia twórców
i na barki całego na
rodu nowy okres historyczny, okres demokracji
ludowej...
7. przemówienia
Prezydenta
Wrocławiu
16 l i s t o p a d a 3947.
Bolesława
Bieruta
na
otwarciu
radiostacji
we
W Z W I Ą Z K U Z DYSKUSJĄ
NAD PROJEKTEM K O N S T Y T U C J I
RZECZYPOSPOLITEJ
POLSKIEJ
LUDOWEJ
W uchwalonym przez K o m i s j ę K o n s t y t u c y j n ą w dniu 13 stycznia
1952 r. Projekcie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej znajduje
wyraz zdecydowana wola narodu umocnienia ustroju sprawiedliwości
społecznej, urzeczywistnienia nadziei i pragnień p o s t ę p o w y c h bojowni
k ó w o wolność Polski i szczęście jej obywateli. Projekt Konstytucji jest
zarazem ś w i a d e c t w e m dążności narodu do konsekwentnej likwidacji zaco
fania gospodarczego i kulturalnego szerokich mas ludu pracującego. N a
ten temat czytamy w Rozdziale 1, art. 3, p. 2:
Polska
ustanny
Rzeczpospolita
wzrost
przez
sił
likwidację
Ludowa
wytwórczych
zacofania
zapewnia
kraju
przez
rozwój
jego
gospodarczego,
i
nie
uprzemysłowienie,
technicznego
i
kultural
nego.
Upośledzenie
kulturalne klas wyzyskiwanych w p ł y n ę ł o w sposób
d e c y d u j ą c y na treść i formę twórczości artystycznej c h ł o p s t w a i proleta
riatu miejskiego. Stąd też sztuka plebejska miasta i wsi nawet w ó w
czas, gdy zawierała treści postępowe, elementy buntu i walki przeciwko
wyzyskowi, w y r a ż a ł a je częstokroć w naiwnej, uproszczonej i prymitywnej
formie. Owa ograniczoność środków wypowiedzi artystycznej uwarunko
wana była ó w c z e s n y m upośledzeniem klasowym. Rozbicie społeczeństwa
na antagonistyczne klasy powodowało wielotorowość
rozwoju kultury,
w której znajdowały wyraz sprzeczności między sztuką oficjalną, służącą
klasie rządzącej, a twórczością klas uciskanych, wyzyskiwanych, upośle
dzonych. Znosząc wyzysk człowieka przez człowieka i s t w a r z a j ą c podsta
wę zaniku a n t a g o n i z m ó w klasowych — Polska Ludowa kładzie kres owe
mu rozdwojeniu sztuki i kultury, które stanowiło c h a r a k t e r y s t y c z n ą ce
chę społeczeństwa antagonistycznego. Mówi o tym Rozdz. 1, art. 3, p. 4
Projektu Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej:
Polska
duje
klasy
Rzeczpospolita
społeczne,
Ludowa
żyjące
z
ogranicza,
wyzysku
wypiera
robotników
i
i
likwi
chłopów.
W walce o nową sztukę polską, socjalistyczną w treści i narodową
w formie, w y r a ż a się ś w i a d o m a dążność do włączenia wszystkich zagad
nień kultury i sztuki w całokształt prac narodu budującego socjalizm.
P o j a w i a j ą się nowe formy organizacyjne życia artystycznego. Doniosłą
rolę spełnia tu ruch spółdzielczy, zrzeszający kolektywy a r t y s t ó w ze śro
dowisk robotniczych i wiejskich. W a ż n e to zjawisko naszego ż y c i a spo
łecznego zyskuje w y r a ź n ą p e r s p e k t y w ę rozwoju w n a s t ę p u j ą c y c h słowach
Projektu Konstytucji (Rozdz. 2, art. 11) :
Polska
ruchu
stronnej
czej,
i
Rzeczpospolita
spółdzielczego
pomocy
jako
w
w
własności
Ludowa
mieście
wypełnianiu
społecznej,
i na
jego
popiera
wsi
oraz
zadań,
zapewnia
rozwój
różnych
form
mu
wszech
udziela
a własności
szczególną
spółdziel
opiekę
ochronę.
Produkcja rękodzielnicza miasta i wsi, prace a r t y s t ó w zrzeszonych
w spółdzielniach z a j m u j ą c y c h się twórczością i w y t w ó r c z o ś c i ą artystycz
ną — usiłują nawiązać do wielowiekowej tradycji folkloru wiejskiego
i
5
i sztuki plebejskiej miasta, w y k o r z y s t u j ą c te doświadczenia przy reali
zacji zadań stawianych przed współczesną sztuką. W zakresie prac nasze
go pisma leży p r z e w a r t o ś c i o w a n i e i naukowe badanie tradycji folkloru
wiejskiego i plebejskiej sztuki miasta, z wydobyciem p o s t ę p o w e g o nurtu
tych dziedzin naszej wytwórczości. Wzbogaci on kulturę narodową nowy
mi zdobyczami, w y n i k a j ą c y m i również z emocjonalnego stosunku artysty
do sztuki chłopskiej i proletariackiej, z której czerpać on będzie postępo
we treści, unikając przy tym bezdusznego naśladownictwa form. Ten je
dynie w ł a ś c i w y stosunek do tradycji ojczystych okroślił Prezydent Bole
s ł a w Bierut w przemówieniu na otwarciu Roku Chopinowskiego:
...Genialność
naprawdę
Chopina
jest
wielka
wyrasta
z tego,
źródło
tej
jest
wymownym
świadectwem,
co ludowe,
i dzięki
temu
utaję
że
twórczość
się
dorobkiem
ogólnoludzkim.
Ale
i ludowe...
pogłębiał
Swoisty,
jej
wielkość
Zadaniem
tury
naszego
zmierzoną
twórczych
nowych
narodu
niejszym,
życia
a przez
jest
uczuć,
mistrza.
to
wybitnie
narodowe,
charakter
jego
i znaczenie
obecnej,
potęgę
form
siły
narodowy
nasze
nie
—
ojczyste
umniejszał,
lecz
ogólnoludzkie.
nowej
epoki
pobudzić
która
polskie,
twórczości
w
kształtowania
do
działania
nim
tkwi
Pragniemy
skierować
społecznego,
które
wzbogacić
kulturę
w masach
i
tę
dalszego
rozwoju
ludowych
która
była
źródłem
potężną
siłę
uczuć
pozwolą
uczynić
życie
kul
tę
nie
natchnień
na
lepszym
budowę
i
pięk
narodu.
W e j ś c i e nowego i potężnego czynnika — masowego odbiorcy —
k s z t a ł t u j e nowe oblicze sztuki polskiej. W związku z tym w y t w a r z a j ą
się nowe formy organizacji twórczości i odbiorczości sztuki. Prace nad
umasowieniem kultury polegają m.in. t a k ż e na wykrywaniu uzdolnio
nych jednostek w środowisku robotniczo-chłopskim, k t ó r y m gwarantuje
Konstytucja pomoc p a ń s t w a i społeczeństwa. O opiece nad w y r o s ł y m i
z ludu talentami, o popieraniu wszelkich form w y ż y c i a się artystycznego
szerokich rzesz społeczeństwa, a wreszcie o umasowieniu kultury i wy
n i k a j ą c y c h s t ą d możliwościach pełnego rozwoju sztuki polskiej — powiada Rozdz. 7, art. 62 Projektu Konstytucji:
1. Obywatele Polskiej Rzeczypospolitej
Ludowej
prawo do korzystania ze zdobyczy kultury i do twórczego
łu w rozwoju kultury
narodowej.
mają
udzia
2. Prawo to zapewniają
coraz szerzej: rozwój i
udostęp
nienie ludowi p r a c u j ą c e m u miast i wsi wydawnictw
książko
wych i prasy, radia, kin, teatrów,
muzeów
i wystaw,
domów
kultury, klubów, świetlic,
wszechstronne popieranie i pobudza
nie twórczości
kulturalnej
mas ludowych i rozwój
talentów
twórczych.
Projekt Konstytucji, będący wyrazem woli i dążeń narodu pol
skiego^ określa p e r s p e k t y w ę rozwoju kultury i sztuki — wytycza również
zasadnicze linie nauki w służbie s p o ł e c z e ń s t w a budującego socjalizm. Na
kłada on na nas obowiązek gruntownego przemyślenia metod pracy, peł
nej aktywizacji badań naukowych, ogarnięcia nimi całokształtu zjawisk
artystycznych w powiązaniu z dorobkiem twórczości ludowej — a wresz
cie obowiązek j a k n a j p e ł n i e j s z e g o wykorzystania naszej tradycji w pra
cach nad stworzeniem nowej kultury i sztuki polskiej, socjalistycznej
w treści, narodowej w formie.
6