b5e4bbb12a29570868e76d3b8a1f8910.pdf
Media
Part of Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1978 t.22 z.1
- extracted text
-
К
R
О
N
I
K
A
„Etnografia P o l s k a " , t. X X I I
B A D A N I A E T N O G R A F I C Z N E NAD KULTURĄ ROBOTNICZĄ
Od
W
1961 r. działa n a t e r e n i e Ż y r a r d o w a M u z e u m
początkach
zmieniono
statutu
1976 г.,
w
związku
nazwę placówki
z nowym
na Muzeum
kraju,
Okręgowe. Jednocześnie nastąpiła
zmiana
Obok
tematyki
m i a s t a Ż y r a r d o w a (i k o o r d y n o w a n i a
r e n i e w o j . s k i e r n i e w i c k i e g o ) , rozpoczęto o r g a n i z o w a n i e
lono, że dział t e n będzie gromadził, zabezpieczał
przede
w s z y s t k i m z t e r e n u samego
Robotniczego.
administracyjnym
i c h a r a k t e r u działalności M u z e u m .
r u c h u robotniczego
ŻYRARDOWA
Historii R u c h u
podziałem
z. 1
Żyrardowa
obejmującej
historię
tego r o d z a j u badań n a t e
działu etnograficznego.
i opisywał z a b y t k i
Usta
etnograficzne
oraz z jego najbliższych okolic. Z e
względu n a szczególny c h a r a k t e r m i a s t a ( h i s t o r y c z n y , u r b a n i s t y c z n y i społeczno-kulturowy)
postanowiono
w
pierwszych
latach
pracy
działu
etnograficznego
skupić
się n a p r o b l e m a t y c e k u l t u r y robotniczej. B a d a n i a tego r o d z a j u nie były t a m j e s z c z e
prowadzone.
B r a k jest szczegółowych źródeł, n a w e t
czynkarskim
itp. G r o m a d z e n i e
zabytków
opracowań o c h a r a k t e r z e p r z y -
obrazujących
kulturę
czątkowane zostało w r o k u 1975 z i n i c j a t y w y m g r B a r b a r y
nej d y r e k t o r k i M u z e u m .
Na
ogłoszony w
miejscowej
z a b y t k o w y c h przedmiotów mieszkańcy o d p o w i e d z i e l i
robotniczą
zapo
Dzierżanowskiej,
obec
prasie apel o
przekazywanie
s z y b k o i w ciągu k i l k u z a l e d
w i e miesięcy z e b r a n o przeszło 250 eksponatów ( w f o r m i e darów). O b e c n i e w
znajduje
Muzeum
się p o n a d 450 eksponatów, głównie z t e r e n u Żyrardowa. Większość p r z e d
miotów pochodzi z przełomu X I X i X X w. oraz z o k r e s u międzywojennego. D o n a j
c i e k a w s z y c h należy zaliczyć kolekcję s e r w e t e k l n i a n y c h , m.in. h a f t o w a n y c h
p r z e z robotnice, k o m p l e t y b i e l i z n y stołowej, u n i k a l n e e g z e m p l a r z e
bielizny
ręcznie
damskiej
(z początku X X w.) oraz cały szereg przedmiotów wchodzących w skład g o s p o d a r
stwa
domowego. J e s z c z e w
końcu
1975 r. udało się ze z g r o m a d z o n y c h
zabytków
urządzić stałą ekspozycję izby robotniczej, odpowiadającej s w y m c h a r a k t e r e m w n ę
trzom
mieszkalnym
w
domach
„robotniczych"
Żyrardowa
w
okresie
pierwszych
l a t naszego s t u l e c i a (przed r o k i e m 1914). P r z y urządzaniu i z b y p r a c o w n i c y
Muzeum
k o n s u l t o w a l i się z n a j s t a r s z y m i mieszkańcami m i a s t a , co p r z y b r a k u źródeł n a u k o
w y c h pozwoliło n a w i e r n e o d t w o r z e n i e t a k i c h szczegółów, j a k r o z m i e s z c z e n i e sprzę
tów g o s p o d a r s t w a
domowego, właściwie u m e b l o w a n i e i t p . W październiku 1976 r. s z e
r e g eksponatów e t n o g r a f i c z n y c h (m.in. w a r s z t a t t k a c k i d r e w n i a n y , o b r u s y i s e r w e t
ki)
umieszczono
Ogólny
w
nień b a d a w c z y c h
XIX
stałej
program
(lata
został już z a s a d n i c z o
z a l i c z o n o : 1) d a w n e t r a d y c j e
w. n a potrzeby
robotniczych
ekspozycji historycznej „Żyrardów
badań
od
1870 do
współczesności);
wnętrz
3)
i o b y c z a j a c h (2 poł. X I X w. do dziś). O s t a t n i e z a g a d n i e n i e
szeroko. O b e j m u j e
inne formy
ono z w y c z a j e
l a t a c h 1829-1945".
zmiany
mieszkań
w
w
dziedzin k u l t u r y robotniczej
bardzo
i obrzędy r o d z i n n e i doroczne, g r y i z a b a w y
rzyską itp., a także całokształt oficjalnego
w
rodzin
zwyczajach
jest rozumiane
spędzania c z a s u wolnego, s t o s u n k i międzypokoleniowe, etykietę
jest nie tylko dokonanie
zagad
ręcznego t k a c t w a (rozwiniętego
zakładów I n i a r s k i c h ) ; 2) p r z e m i a n y
około
w
określony. D o głównych
oraz
towa
życia k u l t u r a l n e g o m i a s t a . C e l e m badań
miarę pełnego i o b i e k t y w n e g o
(na t l e ogólnego r o z w o j u
opisu
najważniejszych
m i a s t a ) , a l e również c h a r a k
t e r y s t y k a i s t o t n y c h c e c h tej k u l t u r y , pogłębiona a n a l i z a kierunków i efektów z m i a n .
234
KRONIKA
B a d a n i a n a d o b y c z a j a m i r o b o t n i c z y m i w Żyrardowie rozpoczęto w połowie 1976 r.
po nawiązaniu współpracy między M u z e u m
Etnografii Uniwersytetu Warszawskiego.
Okręgowym w Żyrardowie a
Podjęte z a g a d n i e n i e b a d a w c z e
Katedrą
„Przemiany
o b y c z a j u i m o d y w środowisku r o b o t n i c z y m Ż y r a r d o w a " zostało włączone do p r o b
l e m u węzłowego „Polska k u l t u r a n a r o d o w a ,
czaj
i moda
We
j a k o pojęcie k o d u
wstępnym
jej tendencje rozwoju i percepcja. O b y
informacyjnego
etapie badań, trwającym
stosunkach
w
od s i e r p n i a
z r e a l i z o w a n o następujące przedsięwzięcia: 1 — dokonano
ficznych
(pod
dotyczących
(mgr
kątem
historii i k u l t u r y
Andrzej
Stawarz)
nina Hassowa);
ogólnego
zasadniczego
2 —
tematu
przy
Żyrardowa),
międzygrupowych".
1976 do s t y c z n i a 1977 r.
wstępnych p r a c
uwzględnieniu
opracowano
bibliogra
istniejących
bibliografię
prac
rozumowaną
i bibliografię zawartości c z a s o p i s m z a l a t a 1946-1976 ( A n t o
przeprowadzono
kwestionariusza
55 w y w i a d ó w , w
sondażowo-problemowego
t y m 50 w y w i a d ó w
„Obyczaj
według
w
środowi
s k u r o b o t n i c z y m Ż y r a r d o w a " , o p r a c o w a n e g o p r z e z dr. A n d r z e j a Woźniaka
(wywia
d y te przeprowadziły
oraz 5
studentki Katedry Etnografii U W
i moda
oraz A . S t a w a r z ) ,
w y w i a d ó w według k w e s t i o n a r i u s z a szczegółowego „Wnętrza mieszkań
końca X I X i początku X X w i e k u " ( o p r a c o w a n i e
wywiadów dr A n n a
kwestionariusza i
Kuczyńska); 3 — n a p o d s t a w i e
wywiadów opracowano
informacji
robotniczych
przeprowadzenie
u z y s k a n y c h drogą
kartotekę informatorów obejmującą głównie osoby, które są
najlepszymi informatorami
i zgadzają
się uczestniczyć w
dalszych badaniach.
We
wstępnym etapie badań rozpoczęto także p r a c e zmierzające do z e b r a n i a i
opracowa
nia
kultural
materiałów
(głównie
archiwalnych)
dotyczących
całokształtu
życia
nego w Żyrardowie n a przełomie X I X i X X w. ( o p r a c o w u j e m g r B . D z i e r ż a n o w ska).
P l a n pracy badawczej
n a r o k 1977, który będzie stanowił z a s a d n i c z y etap g r o
m a d z e n i a materiałów t e r e n o w y c h i a r c h i w a l n y c h oraz i c h wstępnego
nia przewiduje:
1 —
kontynuowanie
badań według
p r a w i o n e g o i rozszerzonego
po wstępnym
riusza planuje
mieszkańców (rodzin)
się z b a d a n i e
etapie
opracowywa
ogólnego k w e s t i o n a r i u s z a
(po
badań); według
tego
kwestiona
w wybranych
domach
„robotni-
n i c z y c h " (do badań zostaną w y b r a n e
n i e m n i e j niż t r z y b u d y n k i , w których
przy
najmniej
stanowią
danym
domu
od 30 do 50°/o lokatorów
l u d z i e s t a r s i , mieszkający
od kilkudziesięciu l a t ) ; 2 — k o n t y n u o w a n i e
robotniczych;
3 —
rozpoczęcie
badań
w
badań n a d wnętrzem
szczegółowych
nad ubiorem
mieszkań
w
środowisku
r o b o t n i c z y m ; 4 — rozpoczęcie a r c h i w a l n y c h poszukiwań o d p o w i e d n i c h
źródeł p i s a
n y c h i i k o n o g r a f i c z n y c h . Rozważana j e s t również możliwość p r z e p r o w a d z e n i a
cze w 1977 r. k o n k u r s u o t w a r t e g o n a relację ( w s p o m n i e n i e )
ujmując,
dawnej
kultury
włącznie). P o d s u m o w a n i e
robotniczej
w
Żyrardowie
(do o k r e s u
tego e t a p u badań, w f o r m i e
międzywojennego
s e m i n a r i u m naukowego,
stąpi pod k o n i e c 1977 r. w K a t e d r z e E t n o g r a f i i U W . P l a n o w a n e
n i z o w a n i e s e s j i poświęconej k u l t u r z e robotniczej
jesz
dotyczącą, ogólnie r z e c z
Żyrardowa
jest również
w tutejszym
na
zorga
Muzeum
Okręgowym.
Andrzej
Z
X
MIĘDZYNARODOWEJ
KONFERENCJI
EUROPEJSKICH W
W
dniach
13-18 września
ROBOCZEJ
ZABOROWIE
1976 r. odbyła
POD
się X
Stawarz
ETNOCHOREOLOGOW
WARSZAWĄ
Międzynarodowa
Konferencja
R o b o c z a z udziałem etnochoreologów reprezentujących różne k r a j e e u r o p e j s k i e ,
ganizowana
w r a m a c h planu naukowego Instytutu S z t u k i Polskiej Akademii
zor
Nauk
p r z e z Pracownię D o k u m e n t a c j i F o l k l o r u . G ł ó w n y m t e m a t e m k o n f e r e n c j i b y ł y „ P r o b -
235
KRONIKA
lemy
klasyfikacji
europejskich
tańców
ludowych
ze szczególnym
uwzględnieniem
tańców k o r o w o d o w y c h i s o l o w y c h " .
Wygłoszono i p r z e d y s k u t o w a n o
częcych
tańców
kolistych
muzyki Ludowej W A N
w Budapeszcie;
korowodowych
ludowych
syfikacja
tańców
rumuńskich
tańców
powiązania
Zasady
klasyfikacji
PAN,
Warszawa;
polskich
korowodowych
Hailing,
tańców
—
węgierskich
dziew
dr G . Martin,
Instytut
kształtowania
się form
bułgarskich
— A. Iliewa, Instytut M u z y k i B A N w Sofii;
— A. Giurchescu, Instytut
i F o l k l o r u w B u k a r e s z c i e ; Tańce korowodowe
nej
Typy
następujące r e f e r a t y :
i ich europejskie
ludowych
akrobatyczny
i solowe
—
taniec
w Polsce
Kla
Etnografii
w kontekście
ogól
d r G r . Dąbrowska, I n s t y t u t S z t u k i
norweski
—
czy
europejski?
—
R. W a r m e , T e a t r O p e r y i B a l e t u w Oslo.
P r z e p r o w a d z o n o również dyskusję n a t e m a t a n a l i z y f o r m a l n e j
n a p o d s t a w i e tez p r z y g o t o w a n y c h
tańców
ludowych
do tego t e m a t u p r z e z d r H . L a u d o w ą i E . K r ó -
schlową z I n s t y t u t u E t n o g r a f i i i F o l k l o r y s t y k i C A N , P r a h a .
Grażyna
Dąbrowska