f0db23670c8086ce4b55759357398977.pdf
Media
Part of Obyczaje i obrzędy związane z narodzinami i obrzezaniem w Tunezji / LUD 1986 t.70
- extracted text
-
Lud, t. 70, 198(j
j,;VNA Br1RSKA
OBYCZAJE
I OBRZĘDY ZWIĄZANE Z NARODZINAMI
I OBRZEZANIEM W TUNEZJI l
Tunezja uzyskała niepodległość w 1956 r. Ten nie\vielki terytorialnle
:.raj wyróżnia się w sposób zdecydowany spośród innych państw m'.1·;:ułmańskich.
Wraz z wyzwoleniem spod protektoratu
francuskiego wprowadzono
·.viele ustaw, m. in. zniesiono poligamię na rzecz monogamii, a kobieta
ciała się w świetle prawa równą mężczyźnie obywatelką kraju 2.
Pomimo postępujących przeobrażeń i widocznych zmian w stylu ży(ja rodziny tunezyjskiej, to jednak zachowania uwarunkowane
trady:::-A w dalszym ciągu funkcjonują, zwłaszcza w środowisku wiejskiril
j' konserwatywnym.
DIa społeczności arabo-muzułmańskiej,
takiej jak
cunezyjska, małżeństwo traktuje się jako wartość naczelną, co jest zgodne z ustaleniami Koranu 3. Święta Księga potępia też celibat, a zatem
'-ie akceptuje stropanieństwa.
Podstawową funkcję rodziny zdeterminowaną
względami społeczny.'-"i, religijnymi i kulturowymi jest wydawanie na świat potomstwa. Stan
7.'lwarte w artykule powstały w wyniku ponad rocznych obsenvacji
przeprowadzonych
z mieszkańcami
Tun:su. Interlokutorami
):Ili mężczyźni, k0biety pracujące zawodowo i gOl>podynie domowe. Najcenniejsze
in:,;rmacje
dotyczące zachowań
rodzinnych
pochodzą od trzech kobiet urodzonYC)1
'.; latach 192'.5-30, któTe 'nigdy nie pracowały zawodowo. Obecnie pełnią funkcje oh. ;,.ęclwe i czuwają
nad rcaiizacją
i prawidłwością
zachowal1 towarzyszących
nara·3i~nom. Pełna dokumentacjo
z badań empirycznych
znajduje się w posiadaniu
au'.' rki.
2 13 sierpnia
1956 r., a więc w kilka miesięcy po uzyskaniu niepodległości,
szeE
·L.ądu H. Burgiba ogłosił 'Statut Osobowy (Le Code du Statut Personnel),
który
:cn;,sztą stanowił ewenement w świecie muzułmańskim.
Dokument ten podlegał wielo''Lotnej nowelizacji (Por. M. Borrma:ns, Statut Personnel et Familie
au Maghreb
de
; "40 ci nos jours. Paris 1977, Ed. Mouton, p. 275 - 421).
~ $wiadczy o t.ym nastl:;pujący wers Koranu: "Pojr::ujcie za żony dziewice w:er'. ; żeńcie sługi swoje i niewolników, którzy z nich są uczciwi; jeżeli są ubodzy, Bóg
',h wzbcgaci. On jest hojny i mądry".
Koran.
Z arabskiego
przekł. Jana Murzy
';"1rak Buczackiego, Tatara z Podla1sia. 'Warszawa 1358, Nakł. A. Nowolecki, s. 297,
. ·zdz. XXIV, wers. 3.2.
f
Ustalenia
983 - 19'84) i wywiadów
142
Anna
Barska
bezdzietnosci
poddawany
jest krytyce,
a małżoneK.
mając aprobatę
otGczenia, może wystąpić
o rozwód; dlatego
też już od wczesnego
dzieci::stwa praktykuje
się szereg
obrzędów
zabezpieczających
dziewczyn.:,;
przed niepłodnością.
Płodnosć
pojmuje
się jako nakaz religijny,
a ta~i:r.
akt zachowujący
ciąglość rodziny.
Obyczaje
rodzinne
realizowane
w Tunezji
charakteryzują
się bogs!:.,
o·)rzęciowością.
:Na.3ze obserwacje
skoncentrują
się jedynie
na zachc''''aniach
związanych
z narodzinami
i obrzezaniem.
Wesele
i pogrz':':.J.
z uwagi na swoją sj')ecyfikę,
wymagają
odrębnego
oprncowania.
Cały cykl obyczajowości
narodzinowej
dzieli się na okresy,
kt(; . ..::
~ kolei wyznaczane
S,! przez
istotne
wydarzenia
zachodzćlce
w okre'.-,
ciąży, narodzin,
siódmego
i czterdziestego
dnia po urodzeniu.
Etapo:tym towarzyszą
zabiegi magiczne
chroniące
matkę
i noworodka
przt:J
tzw. ,złym okiem"
i nieżyczliwymi
duchami 4. Sytuacj~
nadzwyczaj;;,!
dla zbiorowości
stanowi
widoczna
dla otoczenia
ciąża, która równocze'~nie zobowiązuje
grupę do opieki nad stanem
zdrowia
przyszłej
maki
i jej dziecka.
Postawa
ta wynika
z przekonania,
iż niewłaści we zach..::·
wanie gromady
wobec kobiety
ciężarnej
ma negatywny
wpływ na n: ,.
jej dziecię oraz otoczenie.
A zatem w celu zabezpieczenia
pomyślno.;.::
spełnia się szereg praktyk
magicznych.
Niktóre z nich dzisiaj charakter',zuje bezref1eksyjność
i emocjonalność.
Spośród
istotnych
zjawisk
uwaf:;'.;
zwracają
amulety,
które zobligowana
jest nosić przyszła
matka, a tak:i~:
nowonarodzone
dziecię. Z relacji
informatorów
wiadomo
o szczególny .•,
1ę-i<u kobiety
ciężarnej
przed "złym okiem",
aby ustrzec
się jego ingrencji już od pierwszych
miesięcy ciąży nosi rączkę Fatmy i nóżki baonie 5. Natomiast
dziecku
nowonarodzonemu
przypina
się do ubrank,l
miniaturkę
Koranu
lub złotą rybkę, przedmioty
te pełnią
funkcję
tal~Zl11anu.
Wracając
do zachowań
w okresie
ciąży należy
wymienić
zakaz b·J·
dzenia kobiety
ze snu, ponieważ
w tym czasie duchy
formują
dzieci!;
w jej łonie; zwalnia
się też ją z ciężkich prac domowych.
Lękając
;.;,:~,
• W społeczeóstwie muzułmal1skim,
a takim jest ludność Tunezji, rozpowszel.,I;n:one są wierzenia w dżiny, "złe oko" i cz·ary. W świadomości ludzi zjawiska te s'. ,.
/, ';wią zagrożeni c dla człowieka, dziecka i zwierzęcia. Recytacja Koranu i amutE',.
pełnią funkcje:; ochronną przed ingerencją iych demonów. Interesującej
analizy tC'.~
p'ohlemu dokona~a K. Ska:·żyńska-Bocheń.ska
w artykule
zatytuł{)wanym Wierze?',:'.!
Inc/owe we współczesnej
literaturze
egipskiej .("Przegląd Orientalistycz.ny"
1'004, nr
" 13 - 26). Jej uwagi i ,po:::trzeżenia znajdują potwierdzenie
na teren:e Tunezji.
• Róg barana pełni funkcję magiczną, religijną i ,prestiżową wc wszystkich v,;,}
.dwach społecznych Tunezji (po~'. A. Bouhdiba, L'Imaginairc
maghrebin.
Tunis 19""
'r!Al. Maison Tunisienne.
s. 30). Rączka Fatmy - muzułmańska
pia,;tunka domo''''.,-:;'
r,g!1'"ka. symbol szczę~c:a i po!"nyślności.
0i.1YCZA.JE
I OllHZI-:DY ...
143
uroku. \obicta
cil.;ż~1l'na llil:' powie prawdy,
w którym
jest miesiąc Li.
Z punktu widwni'1 funkcjonujących
wierzeń
zbyt częst(~ przyglądan:e
Się
w lusterku
sprawi.
iż now<marodzone
dziecię będzie podobne
~b
matki.
Do obowi'lZków przyszłych
rodziców należy przygotowanie
wypraw~:i.
n3 tl'n ;~sp('kt z\\'r<łccJli uwagę wszyscy interlokutorzy.
Warto przywo:::l(;
'N tym mie.i~cu infoi'mL1cję o zorganizowaniu
w Muzeum Etnograficzny';:
w Tunisie na Medinie ekspozycji
ukazującej
życie rodzinne
na przeli)nie XIX i XX wieku. SZ';:zególne miejsce na tej wystawie
zajmuje
sa~c1.
po~wi~cona dziecku 6.
Przed samym porodem kobieta maluje sobie dłonie i stopy henml '.,
a ~la sniadanie spoż:'W(1 psisę s. Współczesne
porody odbywają
się w szp:taLłcch
pailst\vowyh!J
i pry\vatnych
kiinikach,
a także w domach,
[.,·bszcza
na wsiad1 i w rodzinach
tradycyjnych.
Interesujące
okazH'Y
s:q \viadomo~ci o porodach odbieranych
poza szpitalem
prze"- akuszeri:f;
bb zaufaną starszą
oiaC'Z3n<~szacunkiem
kobietę. Szczególną
rolę w h":f't'!11oniale przypoda
babce. bądż wiekowej
ciotce. One muszą zadłLl:~
o akcesoria niezbędne
przy porodzie, którymi są igły, nici, nożyczki, bl>
.; :\Illz.ellm to preze~llllj" rozmaite
manifestacje
kultury
tradycyjnej.
Zgror,.' .',dL.my materia l odnosi ,iq do przelomu XIX i XX w. Cztery sale parterowe
-.~
ś''''iadec~I\"l'm :lI"chitl'ktury typowej dla domów tunezyjskiej
warstwy
kupieck.:,j.
\r obiekcie przeZllaczonym
dla dziecka znajdu,ić1 siG przedmioty
magiczne
i . clj·~ijne ."to";OII·al1l'z ok:lZ.ji narodzin i obrzezania,
biżuteria proflaktyczna
i kolc,'c:C::ł ,trojÓ\\' rytualnyl'll.
Pomieszczenie
kobiety stanowi z kolei ilustrację
jej ży~;.~.
co<:lziencgo. Komp!eks m:dżl'(lski odsłania zachowania.
jakie musiała przestrzi.'J";
każda z czterech żon. Po ,")j mGżczyzn dowodzi ,izolacjj kobiet z życ'a towarzyski .;g'. Jeszczl' i dzi',;ia.i 1\' ';1\ldo\I'iskach tradycyjnych
imprezy rcdzinne czy spotka";
uJ.;a~jonalne fl'lujc ,;it; o,;obno. Żony nie ucze.stniczą w rozmowach
prowadzony ..;-,
p:zcz mqlczYZ!1. Nil'I\·:a.,t~· \\"l' wła;;nym gronie w innym salcnic zajmują się s'.....
:,iJli: "pra \\·:lmi.
; Henna lo pro,zek llz~·.-k;)lly z wysuszonych listków krzewów rosnących w
gi . 11Wch tropikalnych
(Lur li ro riC/eel'S).
Pudrem ty m koloru żółtego lub czerwoni>~;
rr:'Jłzumanie maluj,] ,;topy. dłonie i włosy. Zabieg ma na ce·lu ochrooę ZclrO\L"-.
rA)myślno~c
,;zczq';cie. Nil'w;1tpliwie jest to środek bakteriobójczy,
chroni stp':y,
ba:-dzo cz<:;-;:onil' os!ollit;tl' i dłonie przed infekcją.
-; P,isa "i,lIlowi mil'.-z<1nk<:;oleju. cukru i mielonego grochu.
" I::f()rmacje o pO:'cciac!l \1' szpitalach
państwowych
uzyskano od polskich '."K:l:'ZY p,'ncuj'1cycl1 \\. TU:l;.-ić. Z ich relacji wi'adomo. że kobiety rodzą w ubrali:".
\v :" tóry 111fJrzyszly. rÓ\\'n:l'ż I\" n il1l leżą i opuszc;:ają szpi tal. Rodzina przynosi poj,.,':r;,cY b<lrdzo o,tr" pl)L"'l\n~. któr'l ona spożywa, a zatem karmiąca
matka nie pE>
s,trzl'ga diety. Jeżeli rozll'i<jzan'l' nastąpiło bez komplikacji,
to już następnego
d'H).
[::" por.;dzil' \l'I'ac<-1j,jch dOlllU-::!11l' bqdż w towarzystwie
mGża. Małżonek wyksz~.,:C,-],y LZ\;,;lo zja\\':a ,i(~ z k\\·:atami. Zdarzaj;j SIl,; jednak przypadki
pozostawia" ;;
0z,il'\I'czynki \1' "zp;Ulu. Sytuacj.l t.aka pojawia ,;it; wówczas. gdy kobida rodzi 1'"-,tą iub ,;"Ó·-[;l już có,·k,;. :1 ,'odz':u Zllajdujc siG \V trudnej sytuacji finansowej.
144
Anna
Barska
lizna i białe prześcieradło.
Narodzny
stanowią
ważne wydarzenie
dla
zbiorowości,
dlatego też obowiązuje
obecność sąsiadów, kuzynów i przyjaciół. Zgodnie
z obowiązującymi
zasadami
rozwiązania
oczekuje
się
osobno. Kobiety
znajdują
się w pomieszczeniu
rodzącej,
niosąc jej pornoc werbalną
poprzez udzielanie
rad jak reagować
na ból, aby go uśrnierzyć, a także recytują
fragmenty
Koranu. Modlitwa ma pomóc i od!J,~dzić złe duchy. Mężczyźni natomiast
wraz z przyszłym
ojcem przeby·-'vają na zewnątrz,
również odmawiają
wersety Księgi Proroka. AkuszerLa odbiera
dziecko, odcina mu pępowinę,
staranie
wyciera
i zawija
w białe prześcieradło
10 a u dołu zawiązuje
kokardkęll.
Położnicy podaje
'oię do wypicia dwa surowe jajka, a następnie
bardzo ciepłą zupę, aromatyzowaną,
wzbogaconą
m. in. w czosnek, tymianek
i pietruszkę.
Znakiem
obwieszczającym
szczęśliwe
rozwiązanie
są tzw. zClglwriciy
~ "you, you". Pojedynczy
okrzyk
sygnalizuje
narodziny
córki, natoYLiast potrójny
zwiastuje
przyjście
na świat syna l~. Dopiero
od tego
:T,omentu ojciec ma prawo wstępu do pokoju żony. Wizyta męża ma na
cdu ucałowanie
niemowlaka
i ofiarowanie
małżonce
prezentu,
którym
rnoże być złoto, srebro bądź pieniądze.
Według panującego
obyczaju,
matka i dziecko nie opuszczaje! pokoju przez siedem dni l~. Opiekę nad nimi sprawuje
o~:oba przyjmująca
I:oród, a domostwem
zajmują
się odwiedzajclce
kobiety.
czyli sąsiadki,
IJ.fzyjaciółki i kuzynki.
Kolejnym
ważnym
wydarzeniem
jest kąpiel rytualna
i nadanie nO·vvorodkowi imienia oraz jego pierwsze wyjście poza obręb sypialni. Uro··
CL.ystoŚć ma miejsce właśnie siódmego dnia po urodzeniu.
W obecnosci
2C,proszonych gości święto rozpoczyna
się bardzo wcześnie rano. InaugLl'ruje je zapalenie
świecy i podpalenie
znajdujących
się w kcmu nie ziół
dających zapach kadzidła. Dziecię zanurza się w lctniej wodzie zmieszaJll:'j z jajkiem,
w mentalności
symbolem
witalności,
szczyptę soli i cukru. Wiktuały
te
społeczeństwa
są znakiem wdzięku i słodyczy. które z ko-
1(} Białe
prześcierzadlo
,symbolizuje
szczQśc:e i pomyślnoś('.
natomiast
czarcIe
'",)óży nieszczęście.
11 Z medycznego
punktu widzenia zawijanie dziecka \\' ,.rulon" ma niekorzy,Ply
,\ J.,ływ na jego fizyczny ruzwój, ałe tłumaczeni"
i pokazy j~k należy poste:p.:\\'ać
L noworodkiem
nie przynoszą rezultatów.
i'vI::ltki stosuj'l tradycyjne
zasady pieh::;:Jócji niemowlaka.
12 W
kulturze
muzułmańskiej
narodziny
"YILl
stanowi,j
wielkie' wydarzenie.
\V Tunisie w rodzinach
postępowych
nie zauważc'llo różnicy w tr~ktuw~niu
c1zi,!d
,cznych płci, Natomiast w ś.rodowisku tradycyjnym
z dum,j wyliczane) liczot; ch;<J~C'JW,
obojętnie mówiono o córkach.
13 Właśnie
w tym okresie połcżnica i niemowle: narażolle' "l na dzialanic' de}»iil1ÓW.
Funkcję ochronną pełnią amulety, recyta('ja fragmentó\\'
Korallu i 01yęb
dcmostwa. Zabiegi te odpędzają złe moce.
OBYCZAJE
I OBRZĘDY
..•
145
ki ma przejąc niemowlę. Zlekceważenie tych czynności naraża dziecko,
;)a niewłaściwe kształtowanie się jego cech charaktru (antypatyczność,
'nałomówność, smutek itp.). W atmosferze radości i wesela kobiety ubie·rają wykąpanego oseska. Chłopca stroi się w niebieską koszulkę, wyszy'.vaną złotymi ornamentami, natomiast dziewczynce wkłada się różową
:ukieneczkę ozdobioną złotym haftem. Nakłada się także maluszkowi
;jżuterię, która pełni funkcję profilaktyczną. Tak wystrojone niemowlę
prezentuje się najpierw kobietom. W nastroju wesolym składają one
:1,aleństwu życzenia, wydając przy tym okrzyki you, you mające aspekt
-,·.'łoistego błogosławieństwa. Mężczyźni w tym czasie we własnym gro"ie odmawiają Koran i popijają herbatę o smaku miętowym lub migda~owym. Ich spokój zostaje przerwany wejściem matki z rytualnie ubra_
.Iym dzieckiem i przekazanie je ojcu, kóry z kolei dumnie przedstawia
;;.ebranym. Zaproszeni goście (mężczyźni) w tym momencie składają żynenia i ofiarują nowonarodzonemu prezent; obecnie z reguły są to pieJ,iądze. Recytacja El Fatihy (fragment Koranu) poprzedza nadanie imie"ła. Czynności tej podejmuje się najstarszy z członków rodziny lub kto:~
/. oto.czenia obdarzony
autorytetem i zaufaniem.
Najczęściej
dziecko
01rzymuje imię po kimś z rodziny Proroka, bądż po nieżyjącym dziad:.;u 14. Impreza ta wymaga ofiary z barana, zwierzęcia rytualnego w kuL
1.'.lrzemuzułmańskiej ]". Zaproszeni goście częstowani są potrawą kus-kus
j napojami zrir oraz śrubu 16. Spożywa się też ciasteczka bardzo słodkie.
Poszczególnym zachowaniom towarzyszy śmiech, zagharidy,
a zatem
o:worzona atmosfera ma wpłynąć na dalsze losy dziecka.
Okres "nieczystości" i izÓlacji kobiety po porodzie trwa czterdzieści
dni. "Wielka toaleta" żony sygnalizuje przywrócenie jej praw. Z tej
e,jiazji organizuje się przyjęcie dla przyjaciół i rodziny, a odświętnie
odzianemu dziecku przekazuje się prezenty. W porównaniu z etapami
\\ cześniejszymi, obecnie dzień ten nie zawsze ma aspekt publiczny, a za~\m spotkania ograniczają się do kręgu rodzinnego.
II Szczególne
znaczenie posiadają imiona Mohamed i Fatma. Wszy.scy informa··
·l.ny ok.reślali je jako błogosławione,
a zatem osoba, której nadano jedno z tych
.:y;iOll,uznawana jest przez otoczenie za szczęśliwą.
15 Rytuał
szlko!y malakickiej
dowodzi, że baran pełni funkcję zwierzęcia ofiar··
...:go składanego przede wszystkim w tzw. święto "Wielkiego Barana" (Aid al-Kabir),
" takżc z okazji ważnych wydarzeń rodzinnych. Zwierzę musi być samcem koloru
':.;a!ego, bcz najmniej.szych uszkodzeń.
'" Kus-kus
narodowa potrawa
krajów Maghrebu.
Podstawc; .stanowią dro';!llutka wyrabiana
z mąk! kasza, mięso ~baranina, wołowina lub drób) i jarzyny.
h zygotowujc się ją w odpowiednim
dwuczęściowym
naczyniu. Potrawę polewa się
~:"rdzo pikantnym sosem, w którego skład winno wchodzić około dwadzieścia przyJ •• aw. Zrir jest to bardzo słod.ka mieszank'a .gotowanego cukru, migdałów, orzechów
i sezamu. Śrubu - to wyciąg z migdałów (mleczko migdałowe).
10 "Lud"
-
t 70
146
.-inna
Barska
Zgodnie z panującymi
zasadami,
dziecko winno być karmione
pier'>:ą
o;~oło dwóch lat. ~1atka. chcąc je odzwyczaić
od ssana, smaruje
sut::!
henną·
Bardzo ważnym
wydarzeniem
w kulturze
muzułmańskiej
j(~st obyczc1J
obrzezania,
praktykowany
przez Egipcjan,
a następnie
przekazany
ludom semickim
j ;"1urzynom
17. Wprawdzie
nie ma o nim wzmianki w K';ranie, ale obowiązuje
wyznawców
religii Mahometa.
Towarzyszy
mu begata obrzędowość,
nacechowana
symbolami,
spełnianymi
już dzisiaj CZ\;sto bezrefleksyjnie.
Realizacja
obyczaju
ma charakter
publiczny,
a z'.'
tern wymaga
obecności
krewnych,
rodziny
i przyjaciół.
Zaproszeni
go":cie są świadkami
przejścia
chlopca z wieku dziecięcego
w młodziel1cz)'
Ich obecność
podnosi rangę imprezy.
To istotne
zdarzenie
w życiu 1'0.
dzinnym
najczęściej
ma miejsce
z okazji święta narodzin
Proroka
(Nk,.
uled).
Uroczystość
poprzedzają
przygotowania
związane
z wydanie>,
przyjęcia,
wymagana
jest ofiara barana.
Sąsiedzi cz(,'510 wspomagaj,!
rodzinę
produktami
spożywczymi,
które jednak
zosL.ll1ć.1 ofiurodav.:co II
zwrócone,
gdy oni znajdą się w trudnej
sytuacji
finansowej.
Zabiegowi
poddaje
się chłopców
w wieku od jednego
roku życia o;;
1:iiedmiu lat w domu lub w szpitalu.
Z uwagi na wysokie koszty, często (lei
operacji
przygotowuje
się kilkoro
dzie·ci. Wówczas
zdjęcia napletka
m·c.:~;~iego rozpoczyna
się od najstarszego
18. Zabiegu
dokonuje
lekarz lui,
fryzjer 19. Jeżeli realizacja
tej fazy obrzędu
ma miejsce
w obrębie
d~,mostwa,
to postępowanie
fryzjera
obserwowane
jest przez mężczyZ"
Dziecko z pomalow<1l1ymi
henną dłońmi i stopami,
ubrane
w luźną kt'~zulkę ~O, trzymane
jest na kolanach
przez ojca lub dziadk'l.
Kobie~y
r:ie uczestniczą
w tej części rytuału,
oczekują
okrzyku
mężci.yo7.n sygWtlizującego
pomyślność
zabiegu
i początek
zabawy.
Malca przenosi
do łóżeczka i oddaje w opiekę babci. Zgromadzeni
go:ście odwicdzaj<l malego a1Tisa, czyli pana
młodego,
składają
mu :7.ycz('nia, pozdnnviajcf
słowem
mabruka, cO oznacza
szczęście
i powodzenie,
przekazują
pL" Por. ]\1. :.Ylazaheri. Zycie codzienne muzu!manówlv
,~ruI1liowicczn
(X - XIi r:
Warszawa 1972, s. 34 - 35.
1S To ważne
v,'ydarzen:c' rodzinne nieci) inaczej przebicg<J iEl pr,!udn;u Tun~zi'
Interesująco
na ten temat piszą: V. Paques, I'Arbre
cosm.iqw'
elans [e )Jcnsćc P-'p,-llaire
et clans la L'że quotielienne
elu nord-oaest
africain,
Pari" ISG-ł. Ed. InsU· .•:
D'Ethnologie MU3ee de I'Homme. Palais de ChaHIat, s. 418 - 422;
Andre Louis. Nomades d'hier et d'aujoard'hui
dans Ie suci tunisien,
Ai~:-Cll-Provc-,,~~
1S79. Ed, Edisud, ". 181 - 184.
10 Zabiegu
dokonuje
rnqżczyzna trakt.owany
jako arcykapłan,
legitymujcIey>:;
JJa.'tq-pującymi zawodami: L-yzjer, kowal i krawiec.
~n Strój dziecka jest róż:lY, zależy od regionu.
Por. V. Paquc-, op. cit., A. Lou:."
op. cit.
OBYCZAJE
I OBRZĘDY
...
147
niądze i inne podarki, a kobiete na znak błogosławieilstwa
wydają okrz.'J1;:iyou, you. W zależności
od majętności
rodziny
przyjęcie
odbywa
w domu, bqdż w specjalnie
na tę uroczystość
wynajętej
sali. Zaproszonych uczestników
częstuje
się kus-knsem, !lapojami
i bar~o
slodkulll
c:nsteczkami.
Wspommane
narodziny
i obrzezanie,
podobnie
jak każda uroczystO;c
J2towana
vv rodzinie
arabskiej
wyznającej
islam, pozbawione
są alkcJ-:olu. Sytuację
lę tłumaczą
ustalenia
zawarte
w Koranie,
a także w pLt'xie kanonicznym,
czyli szariacie.
Obrzezanie
łącznie
z weselem
stanowi jedność, dzieloną na dwie fazy, a zatem przejście
chłopca w wiek młodzieńczy jest pierwszym
etapem składania
ślubów.
Praktykowane
obrzędy
związane
z narodzinami
i obrzezaniem
man
celu zabezpieczenie
dziecku
szczęścia
i zapewnienie
mu plodnoś.:i.
J\aruszenie
zachowail
uwarunkowanych
tradycją
poddawane
jest k;-ytyce. Na straży
prawidłowego
postę'powania
grupy
stoi społeczność
18dzinno-sąsiedzka,
a dbają a to ludzie w podeszłym
wieku,
szaco'o' l
członkowie
rodzin (babcie, ciotki, wujkowie,
dziadkowie).
Życic rodzinne
w Tunezji
jak już W:ipomniano,
charakteryzu.je
si'~
bogaiq różnorodnościel.
Świadczą
o tym wyodrębnione
przez A. Dem,"el'smana trzy typy rodziny tunezyjskiej:
Ld
postępo'Na,
konserwa tywna,
przejściowa
~1.
.I'\a,;zc obserwacje
odnasz,,! się zdecydowanie
do rodzin
określonycl
jclko konserwatywna
i przej:;ciowa.
Styl życia realizowany
przez tę gr!.'-pę spoleczeilstwa
oparty
jest prz'.:'de wszystkim
na tradycji.
Nie ule:;.l
ona zbyt mocno pn--,pozycjom lansowanym
przez środki masowego
prz'>
kazu.
Kiedy przekazy
dotyczące
powrotu
do "źródeł'
pochodziły
od 0'0))
urodzonych
w latach 1925 - 30, uznano tę sytuację
w pewnym
sensie ::a
prawidłową·
Zaskoczeniem
natomiast
okazały
się wypowiedzi
mężczyzl
urodzonych
w latach
1955 - 60, również
zwolenników
zachowań
rodzi,>
nych opartych
na tradycji
jako dowodu
tożsamości
muzułmailskiej.
Fakt istniemR
różnorodnych
stylów
życia determinuje
kilka
cZY:'lników, z których należałoby
wymienić
przede wszystkim
likwidację
anc!ltabc'tyzl1lu.
upowsL:ech',ianie
środków
masowego
przekazu
(prasa, radin.
telewizja),
a także dość mocne wpływy zachodnioeuropjskie.
~1 A
Demeer"man.
La Jarn.ille
Ed. :V:ai"n Tl'nii:C'l:ne. s. 179.
Tunisienne
et
les temps
nouveaux,
Tunis
1072.
148
Anna Barska
.4Jlna Barska
CUSTOMS AND FAMILY RITES CONNECTED WITH BIRTH AND CIRCUMCISION
liN TUNISIA
(summary)
In the article certain family customs in the Mudim cultural circle are presen:H1. All statements
in the text result from more than one y,ear observations (1983 - 1984)
and interviews
made with inhabitants
of Tunisia. Specific attention is drawn to
ti:eir behavior during rite.s de<aling with birth and circumcision
which still func··
Lon in traditional
families. Situations presented here giVe a heritage of beliefs and
.':...perstitions; at the same time they show various attitudes of the society towards
t:--.e past. Progressive transformations
and visible changeS in the style of living of
a Tunisian family, however, do not eject manners based on tradition.
J. Ch.