457272c39910a1b4971a0ce31e1494f6.pdf
Media
Part of Szopkarze krakowscy a konkursy szopek / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1972 t.26 z.1
- extracted text
-
Ewa Fryś-Pietraszkowa
SZOPKARZE KRAKOWSCY A KONKURSY SZOPEK
Różnego
rodzaju
stosowanych
form
dową w naszym kraju.
ganizowania
gólnych
najczęściej
dopodobnie
sztuką
lu
że — j a k m ó w i ł
jeden
Istnieje przy t y m tendencja
or
zaczyna
wieczory dłuższe
konkursy
opieki
ich możliwie
dziedzin ludowej plastyki.
bogatszego m a t e r i a ł u
blisko
30-letnią
piękniejszą
zostały
przez
dostarczają
brzyckim
i prof, d r e m
cieszą
z
wówczas
kolędowniczych
w
pod
niewielu
bezpośrednim
szopkarza;
z nich
ogół
decyzja
dania
imprezy
w
rynku
lub pokonkursowej
wana jest d o s ł o w n i e
(np. „ m n i e
nie zależy
n a p i e r w s z y m m i e j s c u , ale
na
żeby
naj
przez M u
zaini
t o b y ł o w y k o n a n e , a n i e b o h o m a z " — SP), j e d n a k
względy
te m a j ą
spore znaczenie.
ki
dziewali.
Konkursy
co r o k u
te
przyciągają
nowych uczestników К
rodzi
do k o n k u r s u
czy
ich nie o t r z y m a ł y
wystawy,
a
stawie.
Toteż
odwiedza
i
podczas
zarówno
szopkarzy
często
obserwuje
reakcje
zasłyszane
uwagi i
zapamiętuje
sobie
Działalność
artystyczna
przy
z konkursami. Można
krakowskiego
stwo
krakowskie
będą
konkursy. Wprawdzie
realizo
sądzić
utrzyma
codziennie
widzów,
słucha
określenia.
wiąże
się bardzo
nawet,
się dopóty,
że
szopkar-
dopóki
istnieć
n i e w i e l k a ilość
nie u p o w a ż n i a
aplauz
i na w y
nawet
szopkarzy
silnie
często
konkursu
wielu
oglą
wykonanym
przeprowa
do w y s n u w a n i a
jednak
warto
pytanie,
wspomnieć,
daleko
że zada
przez
do
wane
rozmówcom
czy r o b i l i b y
nadal
szopki,
ich twórców
traci
gdyby
nie było
konkursów,
przyjmowane
było
z wy
po j e d n y m l u b d w ó c h
raźną
niechęcią.
Tylko
z sześciu
a większość
w t y m kierunku
Zainteresowanie
daje
wystawę,
rozmów
te b y ł y
i satysfakcję
zgromadzonej
wniosków,
Sprawy
odstąpienia
t w ó r c ó w b y ł o , ż e szop
t a k w y s o k i e j l o k a t y , j a k s i ę spo
Przyjemność
publiczności
krewnego
s i ę podczas
scenerii
dorównują
Powodem
od k o n k u r s ó w k i l k u d o s k o n a ł y c h
naukowców,
Do-
z niej korzy
gu t o w a r z y s k i m i w zakładzie pracy, j a k r ó w n i e ż
w ostatniej
szopkarzy,
wystąpieniach.
ściach
idących
debiutantów
zainteresowanie
i płynących
na s w ą
dzonych
szopki
świadczonych
o nagrodzie
c h w i l i — j u ż po o g ł o
w prasie
w p r a w d z i e dość silnie, że nie
z myślą
Naj
t e r m i n u konkursu. Dlatego t e ż rzadko
szeniu
— już człowiek r u
n a d szopkami cały rok.
zanikiem
i
efektownej
podkreślają
potrzebą,
się sierpień,
stopniowym
znajomego
ta
pracują
tak silną
— „kończy
znana nagroda oraz j e j o d d ź w i ę k w ś r ó d r o d z i n y , w k r ę
przystępuje
wpływem
na
Szopkarze
innych,
z nich
n a czele,
Krakowie.
powodzeniem
wrzesień,
wielu
Sewerynem
k i l k u n a s t u do k i l k u d z i e s i ę c i u
Stosunkowo
drem
u
sza" ( F S ) . N i e k t ó r z y
Jerzym
krakowskich
tradycji
Tadeuszem
już
konkursy
także
pracują
akcje.
K r a k o w a . K o n k u r s y te
miłośników
się dużym
poszcze
się pytanie,
organizowane
grupę
i
zwyczajów
Nasuwa
długotrwałe
krakowską,
działaczy
zaniepokojonych
dla
d o o b s e r w a c j i ze w z g l ę d u
Historyczne miasta
cjowane
od
takie
tradycję
szopkę
do
współczesną
systematycznie
jakie rezultaty p r z y n o s z ą
zeum
należą
nad
j u ż szerzej
omawiane-.
budzi
przede
wszystkim
kilku
czy
grupa
powiedział
jeden
się zdecydowanie
„nie
zapytanych w y
odstąpię,
będę
robił
s z o p k i , m n i e n a g r o d a n i e i m p o n u j e " (SP), ale i t e n w i ę
kilkunastu lat
biorą
cej
udział w konkursach, m i m o że nie wszyscy z nich
mogą
z d o b n i c t w o w m e t a l u czy k o r z e n i o p l a s t y k a . I n n i w t a k i e j
liczyć na zajęcie p i e r w s z y c h miejsc. Jakie
skła
twórców,
niają
którzy
od
i c h do systematycznej
pracy
u d z i a ł w k o n k u r s a c h daje i m z a d o w o l e n i e .
Głównym
potrzeba
motywem
jemnością,
i
Ilustrują
z z a d o w o l e n i e m " (SG), „ t o d u ż a
poświęcenia,
jeszcze
ślę,
ż e to b ę d z i e
dobra
ale j u ż t a k m a ł o
Jako
dodatkowy
wysuwany
miastem:
jestem
cham
i myślę,
Zaczynam
jak
wypo
ż e do tej
pracę
kończę
kowują
pochłania
jej plany
też coś
potrafię,
jestem
i ko
bez
na ogół k i l k a
reszty.
Szopkarze
miesięcy,
bym
myśli
twórcy
konstrukcyjne
pracy
zawodowej, a
(„siadam
stopnia,
dekoracyjne
nawet
stwo stało się u większości
ilość
czasami
także
znalezienie
eksponatu.
argument
— mimo
na tę pra
wiania
względu
na w i e l k o ś ć
nad szopką
i jak
znawać
nagrody.
się
we śnie.
moich rozmówców,
kilkakrotnie
konkursu
szopki
i w
N i e jest
przecież
bądź
więc
dzielić
każdej
grupie
one
swoją
postulat,
żeby
na
grupy
osobno
to zresztą
nowość,
przez
stosowany
po p a r u
jury
konkursach
pomysły
dość dawno dopominają
to
podczas
skutecznie
niądze
wyda
szopkarze,
a praw
kursie
n i e zostaje"
się wcześniej
dyplomy
— SP), a t a k ż e
gdyż
sy
z po
go.
s i ę bez
uczestnictwa
czy p ó ź n i e j
ze
przy
zaniechano
Druga sprawa, o k t ó r ą
Szopkar-
szopki
też do usta
mają
powtarzano
był już niegdyś
jednak
że i dawniej, gdy
istniały
świąteczną,
mimo
wodzeniem,
fakt,
do k o l ę d o w a n i a ,
pod choinką
taki
stanowi
o konkursach,
nocą,
że najlepsze
na to
t e ż ograniczona
i kosztownego
i w spokoju,
nasuwają
szopkarz natomiast m a
szopki, nie p o z w a l a j ą
nasuwa
nie było
uwagę
szopek
znajdują
trudności
przeznaczone
skupia
dla
których
wielkiego
do
szopka
wśród
prze
rozdzielane s ą
Spore
Dodatkowy
stem
szopki duże,
które
na zakup
małe,
s i ę , ż e a ż do
trud
przytoczyć. S ą d
mieszkaniowe, finansowe, bądź
zgłoszone
i
propozycji,
artystycznie i wykonane z ogrom
wykonania dużej
czasu.
i
uszczerbkiem
pracy. Nie każdy
Toteż
wieczorem
aktualnie
do tego
lub
warunki
z
formatów,
doskonałe
nakładem
możliwość
nagrody
małych
tradycję.
się w samotności
zawodową
Wykonywana
i
jego
na n o w o s i ę n a r o d z i ł " — SP), zdarza
rana.
i
pracą
wszystkie
między
uczest
Wysuwano
większych
t y m miejscu
konsekwentnie preferuje
mowy
podporząd
swoje, a częściowo
późnym
je na
4
amatora
trwająca
więc
nie n a s u w a ł o b y
wszystkim z lalkami ,
się r ó w n i e ż
część. Najlepiej pracuje
zmęczenia
de
nym
życiowe
przeważnie
konkursowy
prawie
cę n i e j e d n o k r o t n i e u r l o p w y p o c z y n k o w y l u b s p o r ą
więc
warto
zmienić"
s p r z e c i w ó w — i swojej rodziny, przeznaczają
a
ności,
modyfikacji.
wiele konkretnych uwag
wprowadzenie
s i ę szop-
K r a k o w i a n i n e m " (SG), „ K r a k u s
i
t y m zakresie
średnich
s i ę w z a b y t k a c h " (SP).
wciąga
w
których
zajmowania
że ja
przekonywać,
j e d n a k , a b y d a ł y one p e ł n ą s a t y s f a k c j ę
pewnych
albo
omawianych
nikogo
wymagają
widzę
uczuciowy z rodzin
organizowania
w zasadzie
niemniej
że nie m o ż n a
związek
celowości
nikom,
i my
—
i
nie trzeba
czasu,
pokazać,
Praca nad szopką,
sensie
argument
jest
„chcę
charakteryzuje
szopka,
(ZG).
człowieka,
d u ż o " ( SP). A m b i c j e
szopkę
m i się nie udało.
braki,
a
pracy
dobrą
przyjemność
i pasjonuje
najpełniej
zrobić
pory
nym'
wędkarstwo.
szopkarzy.
„chcę
karstwem
czas n p . n a
dla niektórych
szopkarzy
wiedź:
wolny
O
c h o ć [[...] t r z e b a
twórcze
przeznaczyliby
konkursów
jak
odmiennego
metaloplastyka,
tej
wypoczynek" (ZG), „to pociąga
zajęcia,
malarstwo,
jest
to za
ulubione
rzeźba,
rekreacyjne
„ja robię z okropną przy
inne
jak
artystycznej
notowane u r y w k i wypowiedzi:
na
sytuacji zajęliby się działalnością artystyczną
rodzaju,
znaczenie
a
działalności
3
poświęciłby
także
twórcza,
działalności
motywy
n a d s z o p k a m i , czy
czasu
i n i c po
ewentualnie
(„pie
kon
jakieś
57
medale
lub
odznaki
pamiątkowe,
szopkarzom najlepszym
wędkarze
organizują
wydaje
się
są
bowiem
one
nadawano
gdyż
by
architektury
Celowe
również
ślając
funduszu
nagród,
nie
niskie
i
stanowią
krakowskiej;
minimalny
często
dość
szopka,
a
złośliwymi
wieża
m u c h o m o r , nie
nież w pewnych innych
grody
po
wej,
można
z
byłoby
wydatnie
dużymi
krakowskimi
które wystąpiłyby
Wiele
stroju,
w
przywiązują
również
przebiega
konkurs.
resowania
biegu
latach
zaznacza
konkursami
miejskich,
Konkursy
kilkunastu
laty
specjalnie
można,
odmiana
tradycyjne
do
szopki
się
dla
na
w
powstania
ta
5
swej
towarzyskich,
woju
własnego
1969
r.
z
które
klubu.
inicjatywy
widzi
bardzo
zarówno
w
i dyskusje
na
innych
krajach,
historii
temat
szopki,
ułatwić
swym
członkom
kukiełkami.
szów
pełni
sprzedanych,
budowla
różnobarwnymi
to
ich
staniolami. W
Historycznego
w
i
zda
istotny
kilku-
służyć
archi
prywatnych
szopkarstwa
zaopatrzenie
odpowiednie
kleje,
a
problem.
W
ich
dla
Sprawa
szopek
wykonawców
szopki
dekorować
lub
klub
chciałby
zumieniu
zarysowują
się
w r ó c i ł a do d o m u z w y s t a w y , z a b i e r a m i e j s c e w
tu
n i u i z n i e c h ę c a do p r a c y n a d
o
wymienionej
umiejętne
zestawienie
chitektury,
inni
cechy
gdy
stawiają
dla
jednych
chodzi
kopiowanych
fragmentów
na
miejscu
pierwszym
ar
zacho
wanie ogólnego charakteru zabytkowego budownictwa —
„żeby
to
przedstawiało
Do
najchętniej
tury
krakowskiej
dy
i
attyka
w
tym
a
nie
wykorzystywanych
należą
riackiego, wawelskiej
obronnych
Kraków,
od
wieże
fragmenty
Dążenie
zakresie
motywów
dawna
katedry i innych
sukiennic,
itp.
bohomaz"
do
powoduje
architek
kościoła
ma
kościołów,
barbakanu,
pokazania
szukanie
(SP).
arka
murów
czegoś
nowego
inspiracji
również
w mniej wartościowych budynkach krakowskich, jak
neogotycki kościół św. Józefa
nifratrów,
lub
stem.
jednym
W
szopka
też w
z
wzorowana
wiedeńskiej
ogóle
6
na
P o d g ó r z u , szpital
związanych
z tym
mia
konkursów
nagrodzona
została
np.
w
znacznym
katedry.
Mimo
ściśle przestrzegany, a
wadzanie
tego
ambicję
elementów
innych
stopniu
na
rodzaju
przypadków,
Stąd
jących
fotografii,
jego
zdecydowanie
budynków,
za
również
szopki
ponadto,
że
j u ż nie
istnieje. Szopkarze nadal i n d y w i d u a l n i e
jące
wydaje
w
jakiej
ten
związane
się,
temat
niechętnie
kowskiej
są
własnoręcznie
są
dosyć
odnoszą
bowiem
szące i m
rzeźbione
z
drzewa
sami
jako
ją
twórczością.
określają
do
szopkarstwa
się
określenia
zwłaszcza
niewłaściwe,
pewnego rodzaju
nawet
ujmę.
s i ę za
twórców ludowych
na
być
SP),
i n n i j e d n a k nie
twórca
tym
zgadzają
ludowy
i
część
przyno
rozmów
to
raczej
do
świątkarzy
wiejskich.
(ZG), „to jest a r t y z m swoisty, w ł a s n y
się
—
zaszeregowanie,
dzaj s z t u k i "
dosko
się,
ludowym"
wykorzystanych
to
jako
(„trzeba wczuć
twórcą
się na
odnosząc
na
autorzy
odczuwają
przykre
Pewna
patrzyć
interes,
ogół
w prasie,
ców uważa
i rzemieślników
twórczość
Poglądy
Na
nie
nazwę
rozwią
Interesu
tę
umieszczają.
za
zasadzie
zróżnicowane.
hobby, często u ż y w a n e g o
je
swoją
i w
nich,
większości
jest
jakiś
najlepiej
odrębny
ro
ludzi
budownictwa
czy
archi
przedstawia
t e k t u r y , to t r z e b a k o c h a ć , m i e ć z a m i ł o w a n i e ,
chęć
mieć,
inaczej to szopka nie
kierunku
określają
zupełnie
niewykształconych
wszyscy
w
szopkarzy
chyba
kolekcjonerzy
modeli
wyjdzie"
(SG).
konkretnych
sporadycznie
elementem
wykonane
oni
działania
abstrakcyjnych. Wszyscy u w a
nieodłącznym
jak
sferze
ze
aktywności
„to
jednak
pojawiających
w konkursach konstrukcji
żają
się
spotkaniami
nie
trudności
większej
kilku
rządu,
zują
nie
która
mieszka
Postawę
i widokówek
Sprzeciwiają
uznaniu
jak
z
ogół
twórca
szopka,
następną.
j e d n a k , poza
przejawia
dzieł;
wypowiedzi:
starego K r a k o w a ,
albumów
zabytki.
jest na
stanowi
nie
wielu
wystroju
K l u b szopkarzy
Żaden
własnych
wpro
twórców
dotychczas
szopkarzy.
nali znawcy i miłośnicy
szkiców,
Bo
nie
warunek związku z architekturą krakowską
przez
np.
młodzieżowy.
galerii
powinny
czy
ro
albo
nie
stanowi
świetlicę
szcze
zakładać
—
muzea
W
fabryczny
folie
strony
zwiedzających
kolekcjonerów,
w
wystaw-kierma-
przekonaniu
cieszyć
i
mógłby
barwne
najwięcej
Podczas
jej
Polsce
drugiej
organizowanie
błaha,
społeczeństwu,
w
z
sezonu turystycznego.
pozornie
w
itp. K l u b
Kraków".
różnice.
takiej
kulturalno-oświato
„jak
ostatnio
zawierać
roz
koniec
potrzebę
gółów drobnych, które przypomniałyby
pewne
powinna
Jest
wielopoziomowa,
pod
perspektywy
architektury,
świadomości
z
konkretne
dziedzinie
przed
szopek poprzez
w
kontak
w
wej, jak i organizacyjno-gospodarczej. Proponowano pre
sprzedaż
się
powstał
Muzeum
zarówno
i duże
taki
rów
wzajemnym
przeszkodę
odczuwa
wyraźnie
jak
we
dyrekcji
zdominowała
dzieci,
stanowiły
„to
środowisko
minimalnych
szopkarzy
i
działalności
trudności
Wielu
Krakowa.
instytucji
przypomina
bardziej
i ich
Klub
metalowe
konkursów.
tekturze
tów
m.
przyczyny
szopkarzy
stwierdzić
uczestników
oklejona
się
lekcje
już
odmiany
trzeba
Obecnie
wieloletnich
wieżowa,
prze
losy.
szukać
porozumieniu
(m. in.
„ta
przejawach zawiści
konkurs .
utrwaliły
symetryczna
się na
ich
nowej
zainte
organizatorów
Krakowie
Cechy szopki k r a k o w s k i e j
niem
że
oni,
spadek
odbija
wpłynąć
na
na
Uważają
samych
niekorzystnie
przyczyniły
s z o p k a r z e do
się p e w i e n
strony
i może
budowanej
że
ze
co
konkursów
pracy,
mecenasów.
jakim
ostatnich
drogą
zakładami
uwagi
w
i władz
w roli
zwiększyć
surowo,
szopkę"). Być może tu właśnie, jak
Na
te
oceniają
porównaniami
Eiffla",
e k w i w a l e n t w stosunku do w k ł a d u pracy i kosztów.
rozumienia
inne
ostrzej n a w e t n i e j e d n o k r o t n i e niż s ą d k o n k u r s o w y , o k r e
medale".
ogół
szopki
„nawet
zwiększenie
sobie
szopkarzom
na
które
i najwytrwalszym,
szopki
figurki,
PRZYPISY
kra
najlepiej
1
zestaw tych
mo
ubrane
w
gałganki.
Tematyczny
postaci stale się p o w i ę k s z a .
Natomiast
mi
zaleceń sądu konkursowego niewielu
szopkarzy
poza
Zdzisławem
szopki
Dudzikiem
z kukiełkami,
bić t a k ą
szopkę w
czej k o n s t r u o w a n i e
nie
i
za
dzeń
pomocą
niż
Janem
niewielu
Malikiem
ma
zamiar
zro
intryguje
ra
lalek
również
wykonuje
przyszłości. Niektórych
poruszających
skomplikowanych
robienie
Szopkarze
i
prostych
bardzo
i
automatycz
elektrycznych
kukiełek
uważnie
się
na
urzą
patykach.
krytycznie
obserwują
N p . w 1968 r . p r z y s t ą p i ł o d o k o n k u r s u 37 d e b i u
t a n t ó w , w 1969 — 18, w 1970 — 17. W i ę k s z o ś ć s t a n o w i ł y
w ś r ó d n i c h d z i e c i i m ł o d z i e ż do 18 l a t .
2
E. F r y ś - P i e t r a s z k o w a ,
kursów
szopek
krakowskich,
1968, s. 150 i n a s t .
konkurentów.
tektoniczne
że
58
po
czy
pewnym
Niektóre
dekoracyjne
czasie
udane r o z w i ą z a n i a
przejmują
wchodzą
one
do
na
tego
stałe
archi
stopnia,
w
skład
pięć
bud.",
lat
kon
R. X X I I :
3
Informacji
udzielili: Z. Dudzik
( u r . w 1920 r . )
r e k w i z y t o r t e a t r a l n y , S t a n i s ł a w G u ń k i e w i c z (1895) p r a c .
u m y s ł . — ob. e m e r y t , Z . G r a b a r s k i (1912) m e c h a n i k , St.
F i j a ł (1896) p r a c . u m y s ł . — ob. e m e r y t , St. P a c z y ń s k i
(1923) ś l u s a r z , B . P i ą c i k
(1936)
ślusarz-metaloplastyk,
F . S a d o w s k i (1932) ś l u s a r z .
4
dzieła
Dwadzieścia
„ P o l . Szt.
R. R e i n f u s s ,
s. 28—29.
5
6
Szopki
T a m ż e , s. 27.
E. F r y ś - P i e t r a s z k o w a ,
krakowskie,
op.
c i t . , s.
Kraków
154.
1958,