ad291834f074ceb763a90ca38fb5072c.pdf
Media
Part of Kronika / LUD 1974 t.58
- extracted text
-
IV.
o
K
l
N
K
A
Lud, t. !llJ, 1974
SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO
ZA OKRES TRZECH LAT KADENCJI
OD Hl WRzEśNIA
1970 R. DO 8 CZERWCA 19n R.
I.
Stan
organizacyjny
PTL
Towarzystwa
W okresie ~prawozdawezym
Towarzystwo
nasze posiadało 19 Oddziałów, za
pośrednictwem których prowadzono działalność statutową. Były to Oddziały w Gdańsku, Kielcach, Krakowie z Kolem zainteresowań
kulturą Indian, Koszalinie, Lublinie, Łańcucie, Łodzi z Kołem terenowym w Opocznie, Mszanie Dolnej, Olszt.ynie,
Opolu, Poznaniu, Przemyślu, Sanoku, Toruniu z Kolem terenowym w Keyni, Vo/arszawic, Wmclawiu, Zabrzu-Katowicach,
Zakopanem, Zielonej Górze.
Ogółem
Towarzystwo
posiadało
31 ){II 1970 -31 ){II 1!ł701 --
721
674
31 ){II 1972 --
691
członków:
Nieznacznc zmiany ilości członków w poszczególnych
latach związane byly
ze stalą weryfikacją
(skreślaniem) członków zalegających z placeniem składek oraz
naborem nowych osób.
Zgodnie ze statutem Towarzystwo nasze zrze.sza w swoich szeregach zarówno
zawodowych etnograf6w jak i przedstawicieli
dy's,~yplin pokrewnych oraz działaczy
i miłośników kultury ludowej. W polowie 19n r. okolo 30% członków stanowili
etnografowie z wyższym w~'kształceniem, 14°","studenci etnografii, 16~/0samodzielni
pracownicy naukowi etnografii
i nauk pokrewnych,
16%
czlonkowie z wyższym
wykształceniem w zakresie nauk pokrewnych, ponad 7% absolwenci z innych specjalności, interesujących
się etnografią,
m.in. 32 nauczycieli
i także stosunkowo
nieliczna grupa miłośników
etnografii, ok. ,1<14 osób z wykształceniem
średnim
i podstawowym, ,co stanowiło oJ,. 17010 ogólnej liczby'czlonków.
W wyniku uchwały WZD w Ostrołęce (16 VI 19'72 r.)czlonkowie
Towarzystwa
otrzymali legitymacje czlonkowsl,ie.
Skład wladz Towarzystwa wybranych 19 IX 1970 r. na Walnym Zgromadzeniu
Delegatów w Mi<;dzyrzeczu był następujący:
Członkowie Zarządu Glównego PTL:
Prezes - prof. dr K. Zawistowicz-Adamska,
Viceprezesi -- prof. dr M. Znamierowska-Prufferowa
i doc. dr Adolf Nasz (zmarl 7 IV 19'73 r.), Sekretarz Generalny doc. dr B. KOPCzYllska-Jaworska, Z-ca Sekr. Gen. -- dr Leszek Itman,
Sk:ubnik - prof. dr Stanislaw Bąk, Z-ca Skarbnika -- dr Stanislaw Blaszczyk,
Przewodnkzący
Rady Wydawniczej -- prof. dr Józef Burszta, Członkowie: mgr Maria Suboczowa, mgr Piotr Ka]eciak, dr Anna Kowalska-Lewicka,
prof. dr Anna
Kutrzcba-P{)jnal'Owa, prof. ell' Franciszek Wokroj, prof. dr Maria Frankowska, prof.
308
kronilca
dr Roman Reinfuss, dr Longin Malicki, doc. cir Zbigniew .Tasiewio:, dr Ka;r.imicrz
Pietkiewicz, mgr Aleksander Posern-Zieliński.
Z-cy członków: prof. dr Aleksander
Godlewski, mgr Stefan Lew, mgr Janusz Optołowicz (zmarł 14 IX 1972 r.), na jego
miejsce dokooptowano dr Krystynę Marczak.
Członkowie Głównej Komisji Rewizyjnej: Ignacy Kuźniewski (przewodniczący),
mgr Józef Jastrzębski
(sekretarz), dl' Bogusław Linette (członek), dr Jan Dekowski (z-ca członka), mgr Przemysław Niedźwiedziński (z-ca członka).
Członkowie Sądu Koleżeńskiego:
Dr Tadeusz Prus- Wiśniowski (przewodniczący), dr Maria Biernacka (członek), dr Wanda Jostowa (członek), mgr Antoni Kuczyński (członek), mgr Józef Lech (członek).
II.
D z i a ł a l n ość
o g ó l n o - o l' g a n i z a c y j n a
Zar zą d u
G łów n e g a
W okres·je sprawozdawczym
odbyło się 8 zebrań plenarnych Zarządu Głównego
(dwa w 1'970 r., dwa w 1971 r., trzy w 1972 r., jedno w l'9n r.) oraz 12 zebrań
Prezydium ZG (dwa w 11970r., cztery w 1'971 r., trzy w,1972 r., trzy w 1973 r.).
Główna Komisja Rewizyjna
przeprowadziła
ogółem 7 kontroli, w tym pięć
działalności Zarządu Głównego oraz d~ie Redakcji DWOK.
Sąd Koleżeński w okresie sprawozdawczym
nie odbył żadnego posiedzenia.
Tematem
posiedzeń Zarządu Głównego były sprawy organizacyjno-naukowe,
administracyjne,
finansowe oraz wydawnicze. Tym ostatnim będą poświęcone osobne częś·ci sprawozdania.
A. Sprawy
organizacyjno-naukowe
W okresie sprawozdawczym
główna działalność Zarządu Głównego PTL koncentrowała się na reprezentacji
interesów środowiska etnograficznego wobec władz
Akademii, Ministerstwa
Szkolnictwa 'Wyższego oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki.
Pomyślnym
rezultatem
zostały uwieńczone wieloletnie
starania
Towarzystwa
o przedstawicielstwo
etnografii w Komisjach Naukowych PAN. W ubiegłym rolnt
została powołana Sekcja Etnograficzna przy Komitecie Socjologicznym PAN (przcwodniczącym jej został członek ZG PTL prof. dr J. Bur.szta).
W wyniku naszej interwencji
dwóch etnografów, przedstawicieli
PTL, zostało
powołanych przez wladze PAN do Komitetu Narodowego Międzynarodowej
Unii
Nauk Antropologicznych
i Etnologicznych (prof. dr M. Frankowska
i doc. dr hab.
B. Jaworska).
Towarzystwo nasze zostało również po\vołane, jako jeden z organizatorów, clo
akcji "Kultura ludowa - dobrem narodu", zainicjowanej ·w 1971 r. przez Ministerstwo Kultury i Sztuki.
Ponadto Zarząd Towarzystwa opracował szereg materiałów, przedstawiających
osiągnięcia oraz potrzeby naszej dyscypliny w związku z następującymi sprawami:
rekrutacją
na studia etnograficzne
oraz niedoborem
kadr w zakresie etnografii
(przekazane w 1970 r. autorom raportu o stanie oświaty), w sprawie miejsca i roli
etnografii w społecznym ruchu organizacyjnym
(omówienie działalności PTL w latach 1945-1972 dla Wydziału I PAN) oraz w związku z przygotowaniami
do II Kongresu Nauki Polskiej (referat prof. K. Zawistowicz-Adamskiej,
opublikowany w czasop. "Nauka Polska" nr 1, 1973). Do tych ostatnich przygotowań włączył się również
Ośrodek Dokumentacji
przy PTL przygotowując
szereg materiałów
pomocniczYch dła opracowań Se~cji Etnograficznej
Komitetu Nauk Socjologicznych PAN.
Z inicjatywy Zarządu i przy poparciu Minister.stwa Szkolnictwa Wyższego re-
Kronika
309
prezenlacja Towarzystwa w liczbie trzech osób (prof. ell' A. Kutrzeba-Pojnurowa,
proL dl' J. Burszta, doc. dr hab. B. Jaworska) wzięła udział w lecie 1972 1', ,w I Kongresie Etnologii Europejskiej w Paryżu,
W dniach 2-4 XII 1972 r. odbyła .się z inicjatywy Zarządu Gl. PTL, zorganizowana przez Oddział Toruński przy pomocy Muzeum Etnograficznego
w Toruniu
oraz Oddziału Gdańskiego i Łódzkiego PTL, narada robocza europejskich etnologów,
specjalistów z dziedziny rybołówstwa. Uczestnicy narady przygotowali wnioski dla
Grupy Roboczej Międzynal'Odowej Unii Nauk Antropologicznych
i Etnologicznych
na mający się odbyć w 197'3 r. Kongres w Chicago.
W związku z ogólnopolską dy,skusją nad kierunkami
rozwoju nauki polskiej
oraz zakresem działania Towarzystw Naukowych Zarząd zorganizował w Oddziała'ch dyskusję nad oceną dorobku, celami i kierunkami
oraz formami dalszego
działania naszego Towarzystwa. Wyniki tej dyslwsji zostały przeanalizowane
przez
Prezydium ZG PTL, a 'podsumowanie jej wraz z uwagami Prezydium przekazano
wszystkim Oddziałom (zob. s. 321-328).
Zarząd Towarzystwa rozpoczął również w ostatnim roku rozmowy z szeregiem
instytucji i organizacji w celu przedyskutowania
możliwości i form współdziałania
(m.in. z Towarzystwem W.spólpracy z Polonią Z.agraniczną "Polonia" oraz Centralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania
Kultury przy Ministerstwie
Kultury
i Sztuki).
W dziedzinie działalności naukowej obecny Zar"ząd Glowny przy pomocy Oddziałów w Gdańsku, Wanszawie i Lublinie przygotował trzy sesje naukowe z okazji
Walnych Zgromadzeń. W związku z akcją "Kultura ludowa dobrem narodu"
przygotowano plan serii wydawniczej, który przedłożon·;) w Ministerstwie
Kultury
i Sztuki. Ponadto w 1971 r. przystąpiono
do prac zwią7.any,ch z gromadzeniem
materiałów do bibliografii bieżącej etnografii polskiej.
1. Sekcja amerykanistyczna
Dzialająca
przy Zarządzie
Gl. PTL ogólnopol'ska sekcja amerykanistyczna
z siedzibą w Poznaniu skupia obecnie 30 członków, reprezentujących
różnorodne
dyscypliny nauki z szeregu ośrodków naukowych kraju. Sekcja pracuje pod bezpośrednim kierownictwem prof. dr M. Frankowskiej.
W skład Zarządu wchodzą: prof. dl' Maria Frankowska, prezes (Poznań), dr Maria Paradowska, sekretarz
(Poznań), mgr A. Posern-Zieliński,
z-ca selcretarza (Poznań), dr Barbara Walendowska,skal'bnik
(Poznań) oraz członkowie Zarządu: prof.
dr J. Klimaszewska (TorUIl), dr Marcin Kula (Warszawa), mgr Krystyna Małkowska (Warszawa). mgr inż. Andrzej Krzanowski (Kraków).
W okresie sprawozdawczym sekcja odbyla 25 posiedzeń ści.słego Zarządu sekcj,i
oraz 2 zebrania poszerzonego Zarządu.
W dniach 2.3-25 IV 1971 r. zorganizowano w Poznaniu IV Etnograficzne Seminarium Amerykanisly'czne poświęcone problematyce religijnego synkretyzmu. W następnym okresie przystąpiono do przygotowania V Seminarium, które ma ,się odbyć
w październiku
IOn r. Seminarium
doty'czyć będzie problemu kształtowania
się
autorytetów, władzy społeczno-politycznej
i jej ośrodków w plemionach tubylczych
Ameryki w przeszłości i obecnie.
PonadtD członkowie sekcji brali czynny udział w konferencji
zorganizowanej
przez Pracownię Dziejów Ameryki Łacińskiej i Afryki Instytutu
Historii PAN,
poświęconej dziejom Ameryki Łacińskiej w XIX i XX w. oraz w konferencji zorganizowanej przez Pracownię
Geograficzną
PAN na temat problemów
rolnictwa
w Ameryce Lacillskicj, a także brali udział w zorganizowanym
przez Muzeum
Etnograficzne w Krakowie, Oddział Krakowski PTL i Koło zain1:eres<jW<lllkullurą
310
Indian
Kronl1ła
przy tymże Oddziale -
,ratów i zabierając
Sympozjum
Kultury
Indian, wyg1aszaj;lc kilka rcfc-
glo~ w dyskusji.
Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej
Ośrodek 'z &iedzibą w Lodzi, dzialający ·pod kierownidwem
doc. dr hab. B. K<Jpczyńskiej-Jawor:skiej,
kontynuowal dziala1ność dotyczącą dokumentacji etnograficznej. Oprócz uzupelniania zapoczątkowanych w latach uprzednich wykazów i kartotek, w 1970 r. rozpocząl ewidencję zespolów regionalnych oraz festiwali i innych
imprez f01klory.sty,cznych, w 1971 ;1'. założono kartotekę wystaw etnograficznych oraz
ewidencję badań terenowych, prowadzonych przez muzea.
W odpowiedzi na .sugestie zgloszone przez członków PTL w .roku 1972 Ośrudek
przystąpi! do zbierania informacji na temat opracowanych kwestionariuszy (ankiet)
do terenowy'ch badań etnograficznych. Kwestionariusze
przekazane przez autorów
są przechowywane
w zbiorach
Ośrodka, z kwestionariuszy
wypożyczonych do
wglądu ,sporządzono mikrofilmy. W sprawie kwesti{)nariuszy wysIano 200 ankiet,
w odpowiedzi otrzymano 80 kwestionariuszy.
W tym samym roku opracowano i rozprowadz·ono ok. 400 ankiet adrcsowany>ch do zespolów folklorystycznych. Otrzymane w od.powiedzi .informacje pozwolily
uzupelnić posiadane kartoteki zespolów. Tegoż roku, korzystając z okazji weryfikacji twórców ludowych prowadzonej przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, zapoczątkowano
weryfikację
danych z kartoteki
twór·ców ludowych (zweryfikowano
dane z 7-miu województw).
W początku 1'973 r. rozprowadzono ankietę weryfikują'cą dane o wystawach
etnograficznych, które odbyły się w 1'972 r.
Ośrodek jest jedyną w PoLsce placówl,ą dokumentacy jną w dziedzinie etnografii. Ostatnio wzrosla jego rola: w związku z pracami przygotowawczymi
do
Kongresu Nauki Polskiej i pracami powołanej w 1972 r. Sekcji Etnograficznej przy
Komiiecie Nauk Socjologicznych PAN. Dla potrzeb tej Sekcj'i Ośrodek sporządzi!
szereg zestawień informacyjnych
(wykazy pracowników dzialających na polu etnografii, wykazy wydawnictw
etnograficznych,
towarzystw,
itp.). Ponadto Sel"cja
zleciła Ośrodkowi organizację i prowadzenie prac z zakresu bieżącej bibliografii.
Ośrodek świadczy róźnego rodzaju uslugi informacyjne, które zlecane mu są
przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, jak przekazywanie
danych do reje&tru stowarzyszeń nauk I'>poleczny.ch (UNESCO), danych do informatorów międzynarodowych
itp. W .1972 r. ·sporządzono selektywną bibliografię prac
etnograficznych,
publikowanych
w 197'1 r. dla międzynarodowej
bibliografii nauk
spolecznych, wydawanej
przez Comite International
pour la Documentation des
Sciences Sociales (CIDES UNESCO) w Paryżu.
Ośrodek prowadzi stalą wymianę materialów z Pracownią Dokumentacji Instytutu Etnografii \Słowackiej Akademii Nauk (Naroclopisny Ustav SAV) w Bratysławie.
W 1972 r. przygotowano materiały a działalności Ośrodka na konferencję zorganizowaną przez międzynarodowe etnograficzne czasopismo dokumentacyjne ,.Demos".
Ponadto referat na temat klasyf~k.acji i jej systemów w etnografii na Międzynarodowy Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych, który ma się odbyć w Chicago w 1973 r.
Pracownicy Ośrodka, z wy'ksztakenia
etnografowie, w miarę możności śledzą
i dyskutują metody i techniki prac dokumentacj,i naukowej. Główna uwaga zwrócona jest obecnie na sprawę systemu klasyfikacji. Ośrodek podjął wstępne wysiłki
w celu opra'cowania etnog:raficznego tezaurusa. Etapy dyskusji i wykonywanych
prac znajdują ,swe odbicie w kilku artykułach, opuhlikowanych oraz znajclu.i'1c\'ch
się w druku.
2. Ośrodek
Kronika
311
Opier<ljąc <.ię na analizie dotychczasowej, czteroletniej działalności Ośrodka dyskulowana jest obecnie sprawa dalszego profilu pracy. Ze w.zględu na ograniczone
możliwości !,ndrowc (2 osoby na pól etatach ,i niewielkie kredyty 'na prace zlecone)'
działalność ta, jak się wydaje, musi się skoncentrować na zagadnieniach uznanych
za podstawowe dla nas:zejdyscypliny.
W tym względzie nie podjęto je5':/)czeostatecznych decyzji, ale tok dotychczasowy'ch dyskusji sugeruje, że w pierwszym rzędzie będzie tD dokumentacja bibliograficzna prac publikowanych oraz prac badawczych będćlcych w toku, wraz z informacją o miejscu i stanie przechowywania
materialów żródlowych.
3. Biblioteka
Główna
i Archiwum
W okresie .s'prawozdawczym
naukowe
wpłynęło do Biblioteki 3198 egz. nabytków, w tym:
z wymiany 2807, z zakupu 325, dary (wydawnictwa PTL) ,66 egz. Nabytki Biblioteki, zarówno dzieła zwarte jak i czasopisma, pochodzą głównie z wymiany krajowej ,i zagranicznej. Zakupy dolCQnywane są z funduszu przeznaczonego na zakup
](S'iążek - rocznie ok. B ty,s. zł. Ta kwota przeznaczana jest na zakup książek zagranicznych za pośredni'ctwem Ośrodka Rozpowszechniania
Wydawnictw
Naukowych PAN, jak również na zakup książek produkcji krajowej.
Rocznie z wymiany krajowej i zagranicznej Biblioteka uzyskuje ok. 2'00 tytułów czasopism i .serii. Liczba ta z roku na Tok rośnie w związku z nawiązywaniem
coraz to nowych umów wymiennych. Od 1970 r. .rocznie przybywa z wymiany
przeszło 1100 egz. wydawnictw, tj. o ok. 2'50 egz. więcej w porównaniu z .poprzednim okresem sprawozdawczym.
Przyrost ten uzyskano dzięki nowy,m kontaktom
z zagranicznymi instytucjami, a także .przez ciągłe uzupełnianie czasopism i serii
znajdujących
się już w Bibliotecc. Po weryfikacji
wymiany
przeprowadwnej
w 1971 r .. w wyniku której skreślono z listy kontrahentów 10 instytucji, oraz po
llzy;;kaniu nowych kontrahentów, prowadzimy obecnie wymianę :z 2125 instytucjami,
w tym ze 169 zagranicznymi i 56 krajowymi.
W chwili obecnej stan księgozbioru Biblioteki PTL wynosi: dzieła zwarte 1:1524 vol., czasopisma i serie - 2 BZU tytułów.
Ogółem w okresie sprawozdawczym
udos.tępniono 30867
książek i czasopism
7030 czytelnikom, w tym: w czytelni 277'34, poza Biblioteką 3009, wy!slano do
innych bibliiotek i instytucji 124 książki.
W ramach
prac wewnętrznych
pl~zeprowadzono ,inwentaryza'cję księgozbioru:
IX-XI
1970 dzieł ,z,wartych, I 1971 inwentary.zację
czasopism .szwajcarskich, pirenejskich, węgier:-kich, 1$)72 czasopis:rn włoskich, skandynawskich,
niemieckich.
Planuje .się dalsz'l inwentaryzację
·czaso.pism w miesiącach wakacyjnych
'19'73 r.
W zakresie informacji biblioteka pl'zekazuje roczne wykazy w.pływających zagranicznych 'czasopism i dziel zwartych do Katalogów Centralny'ch Biblioteki Narodowej oraz Biblioteki .PAN. Poza tym w "Ludzie" zamieszczane są wykazy posiadanych ważniejszych zagranicznych dzieł zwartych.
Od 1971 r. prowadzone są również pra'ce przygotowawcze
nad bibliografią
etnografii polskiej. W tym zakresie ,gromadZi się noty bibliograficzne w oparciu
o "Przewodnik bibliograIiczny" i "Bibliografię zawartości czasopiSJll".
Zarządzeniem nr 49171 Sekretarza
Naukowego PAN z dnia 16 XII ,197(1 1'.
'W -"prawie organizacji
i 'działania sieci bibliotek naukowych PAN Biblioteka PTL
została włączona w skład sieci bibliotek P AN.
W związku z analizą działalności poszczególnych organów Towarzystwa zaktualizowano regulamin biblioteki i opracowano jego nową wersję.
Archiwulll nallkowe PTL znajduje się w dalszym ciągu w pomiesz·czeniach
312
Kronika.
B. Sprawy
organizacyj Ilo-administracy
j ne
magazynu
wydawnictw.
Materiały
al'chiwalne
udostępniano
w czytelni biblioteki
PTL. Skorzystało z nich kilkanaście
osób. Ponadto ze zbiorów archiwalnych
skorzystały 4 instytucje naukowe.
Odnośnie
prac wewnętrznych,
organiza·cyjnych,
w okresie .sprawozdawczym
przearganiwwano
pracę biura i wprowadwno
pev-me zmiany w strukturze organów
Towarzystwa.
Zgodnie z zaleceniami PAN opracowano regulamin określający zakres
obowiązków
i tryb działania
w.szystkich komórek PTL wraz z instrukcją
obiegu
korespondencji.
W \vyniku ograniczenia
nadmiernie rozrośniętej
księgowości powołano w 1972r.,
w biurze, stanowisko
instruktora
do spraw organizacji
i łączności z Oddziałami.
W wyniku przeniesienia
redakcji "Literatury
Ludowej"
do Wrocławia utworzono
stanowisko
drugiego redaktora
wydawniczego.
W roku 1973 uzyskano, w wyniku
starań Zarządu, status :pracowników naukowych dla pracowników
DWOK i ODiIE;
stanowi to dowód uznania obu tych placówek za społeczne placówki naukowe.
W celu lepszego infOl'mowania ogółu członków o całokształcie
działalności T{)warzystwa,
uchwałą z ,dnia 27 IX 72 postanowiono
sporządzać odbitki z rocznych
sprawoz.dań
Zarządu
Gl., publikowany'ch
w "Ludzie" ,i rozsyłać je nieodpłatnie
wszystkim członkom.
W ostatnim okresie wdrożono prace organizacyjne
nad utworzeniem
w łonie
PTL sekcji muzeologi1cznej, której organizację
powierzono prof. dr M. PrufIerowej,
sekcji folklorystycznej,
której organizację
,powierzono doc. dr D. Simonides oraz
wszczęto rozmowy dotyczące wypracowania
stałych form współpracy
z Centralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania
Kultury - tu jako łącznika .z ramienia Zarządu Gl. powołano dl' Grażynę Dąbwwską
z Oddziału Warszawsl{iego.
III.
Działalność
wydawnicza
w okresie
d o m a j a 1973 r.
W okresie sprawozdawczym
w ramach wydawnidw
pod red. prof. dr J. Burszty 3 tomy Ludu. Są to:
od
września
1970
PTL
ukazały
się kolejn{)
t. 54
t. 55
Lud, t. 56
Lud,
22,50
Lud,
27,60
Ponadto
28,47
wydaliśmy:
Dolnoślqskie
pieśni
pod red. prof.
we Wrocławiu
Materiały
w opracowaniu
J. Majchrzaka,
sfinansowane
w całości przez PRN
ludowe
dr S. Bąka,
10,40
etnograficzne
z pow.
z. 2, pod red.
przez PPRN w Lima-
limanowskiego,
mgra P. Kaleciaka, częściowo :sfinansowane
nowej
2 tomy Łódzkich
Studiów
Etnograficznych
K. Zawistowicz-Adamsl<iej
Są to tomy: 13
11,00
pod red.
prof.
dr
F. 01esiejuka, pod red. doc. dr
W. Kwaśniewicza, częściowo sfi.nansowane przez PWRN w Lublinie
Mity, legendy i podania polinezyjskie
w opracowaniu
m~r H.
RomarlSkiL'j, pod 1"L'l1.mgla A. Posern-·ZiL'1il\skiL'go
Obl'Zędy
weselne
11,00
14,25
14
w Lubelskiem
17,:lO
IO,I;)
ark. wyd.
313
Kroni1~a
w opr~lcowalliu M. Kasjana, pml red. pr'Jf.
częściowo sfinansowane przez Kujawsko-PoKulturalne w Bydgosz·czy
Literatura
Ludowa
pod red. prof. dr Cz. Hernasa, 6 zesz.
za 1972 r. i :3 zesz. za 1973 1'.
Du.my
ukraińskie
clI' J. Klimaszewskiej,
morskie Towarzystwo
7,56 ark. wyd.
45,00"
••.
Redakcja
Dziel
wszystkich
O. Kolberga
wydala
_ ...•.
"
_-_.-
_'o
Lącznie
205,23
ark. wyd.
\\' okresie
sprawozdawczym
4 tomy.
Są to tomy:
50
Sanockie-Krośnieliskie,
54
Ruś
Karpacka,
55
Ruś
Karpacka,
63 Studia,
rozprawy
-cz. II
38,0 ark. wyd.
'Cz. I
cz. II
32,7
44,5
i artykuly
48,:3
LąC<'.
nie
163,7
ark. wyd.
Oclnośnie dzialalności Redakcji DWOK naldy
zaznaczvć, :i'e od początku prac
wydawniczych, tj. od 1961 r. ukazało się 55 tomów o objętości 1.541,6 ark. wyd.
Stanowi to okola !l3"/" calości DvVOK. Z tego wydano 3·6 tomów fototypicznie z oryginałów (7112,:3 ark.) i 19 typograficznie z rękopisów (759,3 ark. wyd.).
W okresie sprawozdawczym
PTL wydało łącznie 368,93 ark. wyd. Bionjc pod
uwagę fakt, że do koń-ca roku 1973 zostan~e wydany-ch jeszcze ok. 50 ark. wyd.,
średnia roczna wydawanych arkuszy ksztabtuje się w grankach
160-170
ark. wyd.
W stosunku do zakładanych
planów wydawniczych
Towarzystwo
realizowało
swe plany jeśli choozi o wyl<arzystanie limitów przyznanych
arkuszy. Nie zawsze
jednal< byly możliwości fin.ansowe niezbędne dla wykonania
planów tytułowych
Towarzystwa. W związku z powyżs.zym były wydawane w pierwszej kolejności te
pozycje, na które Towarzystwo uzyskało pomoc f.inan.sową z zewnątrz.
W wyszczególnionym
wyżej wykazie wydanych
prac zaznaczono
instytucje,
które wykazały SWejpomoc finansową dla Towarzystwa.
W dalszym ciągu Towarzystwo
nasze utrzymuje kontakty z Opolskim Towarzystwem Naukowym w Opolu, które udziela pomocy finansQwej celem wydania pracy
z planu na r. 1·973 pl. Wieś .~ląska w 1'. 1840.
Celem bliższego naświetlenia
kształtowania
się i realizacji tytulowych planów
wydawniczych
na~zego TQwarzystwa przedstawię
plany ostatnich
lat, tj. r. 1972
i 1973. A zatem plan wydawniczy na r. 1972 obejmował następujące pozycje w zakresie publikacj'i zwartych:
12 ark. wyd.
E. Kucharska, A. NaslZ, S. Rosponc1, Wieś opolska w 1840 r.
G. Fierla, Strój cieszyński
6
M. Kasjan, Dumy ukraińskie
8
K. Simiczijew, Bajki macedońskie
B
B. Gawin, Bibliografia
etnografii
polskiej
8
28
O. Kolberg, Sanockie-Kl'ośnieńskie,
cz. II
O. Kolberg, Studia, rozprawy i artykuly
27
Ponad to w zakresie czasopism:
Lud, t. 56, pod red. prof. dr J. Bursz t y
30
Literatura
Ludowa, pod red. prof. dr Cz. HermLsa
10
Łódzkie Studia Etnograficzne,
pod red. prof. dr K. ZawistowiczAdamskiej
10
Razem
147 ark.
wyd.
Plan powyższy został zreal~zowany jeśli braćpoct
uwagę lim.it arkuszowy. Nie
\Vykon~ll1o nal.HlTliast planu tytuŁowego. Z pow{)c.lu braku środków finansowych
314
Kron!ka
,v r. 1972 mogły ukazać się przede wszystkim pozycje stanowi'lce poślizgi z r. 1971.
W związku z ciqglym niec1ustatkiem w zakresie śrudków finan.sowych, u!Jniżeniem
linLitu arkuszy wydawniczych
przez PAN oraz celem uniknięcia dalszych rozbieżności mic;dzy zaldadanym a zrealiz·owanym planem wydawniczym, nada Wydawnicza Towarzystwa postanowiła do planów na lata 1973-1975 nie wprowadzać nowych
pozycji, lecz realizować poślizgi z ,1972 roku. Tytuły umieszczone w planie wydawniczym na rok 197'2 i dotychczas nie wydane ukażą się kolejno w latach 1973-1975.
Zgodnie z planem Pobkiej Akadem.ii Nauk plan wydawniczy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przewiduje wydanie w 1973 r. 176 ark. wyd.
Na plan ten oprócz stałych czasopism, tj. I,ud, LL i ŁSE
70 ark wyd.
składają się następujqce pozycje zwarte:
O. Kolberg, Sanockie-Krośnie1iskie,
cz. I (t. 49) i III (t. 51)
70
M. Kasjan, Dumy ukraińskie
10
E. Ozgowicz, S/.ąs/m rzeźba ludowa
12
E. Kudlarska,
A. Nasz, S. Ros·ponel, Wieś opo/.ska w 184U T.
14
Razem
.-
-_.
17(i ark. wyd.
Tytuł ostatniej pozycji zmieniono na Wieś śląska w 184U 1'.
W dJ'uku znajdują się kolejne 3 tomy DWOK nn poczet planu \V latach 1973UJ74: t. 49, cz. I i t. 51, ·cz. III Sanockie-Krośnieńskie
oraz t. til Pisma muzyczne,
cz.!.
W druku i przygotowaniu
redakcyjnym
znajdują się również kolejne zeszyty
Litcratury
Ludowej.
Tutaj należy nadmienić, że począwszy od 1'. 1972, kiedy to
redak~ję merytory,czną przejął prof. dr Czesław Hernas, 'czasopisnlD ukazuje się regularnie co dwa miesiące, realizując swój plan zarówno arkuszowy jak i w zakresie treści. W chwili obecnej redakcja
Literatury
Ludowej
jest w posiadaniu
materiałów
do dalSizych kilku numerów, a tak:że uo jednego tomu (rucznika zaległego).
Ambicją i koniecznością staje się zarówno dla redakcji jak i dla całego Towarzystwa wydanie zaległych roczników Literatury
Ludowej za lata 1969-1971. Trudność w wydaniu zaległych roczników polega na braku środków finansowych, a także
uzyskaniu z Polskiej Akademii Nauk dodatkowych
arkuszy na wydanie zaległości.
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze podjęło starania o włączenie do planu na 1'. 1974
jednego zaległego tomu Literatury
Ludowej o objętości 25 ark. wyd., a jednocześnie
czyni się starania o uzyskanie pomocy finansowej z Uniwersytetu
Lubciskiego dla
wydania zaległego tomu.
'Wszystkie pozostałe pozycje z planu na .r. 1973 są obecnie mocno zaawansowane
w produkcji ~ można mieć już pewność, że plan roku 1973 zostanie wykonany.
Śląska rzeźba ludowa ukaże się na przełomie III i IV kwartału
73 r., Wieś
ś/·ąska w 1840 T. przewidziana jest na ·koniec ostatniego kwartału.
Na ukończeniu jest kolejny 57 t. Ludu, poświęcony VII Międzynarodowemu
Kongresowi Slawistów w \Varszawie, który miał odbyć się w maju. W związku
z przesunięciem
się daty Kongresu na ,sierpień, a równocześnie brakiem środków
finansowych, Lud t. 57 wyjdzie tuż przed Kongresem.
1'1 opracowaniu
redakcyjnym
znajdują się kolejne t0my i zeszyty wydawnicl w
stałych PTL, Bajki macedońskie
K. Simkzijewa
pod red. Ligii Jasnosz (pozycja
pl'zewidziana do wydania w r. 1974) oraz St1'Ój cieszyński G. Fierli, lXlU. red. prof.
dr A. Kutrzeby-P{)jnarowej,
który zostanie wydany prawdopodobnie
w 1975 1'.
W opracD\vaniu reda:k~yjnym i graficznym
znajduje .<;ię aktualnie
8 tomów
DWOK: 111' 37-·:38 Komentarze tekstuwe i Jl1UZ\TZne do L 1 -36 DWOK. 47 Chełms/cie
i Przemyskie,
56-57 Ruś Czerwona cZ. I-II,
58-59 Materialy
do etnografii Słowian
315
Kronika
cz. f-II, liZ PisTI,1l 1I'.IL!J(·'::l1e lL II (łącznic: ok 2,30 ark. wyd.). Druk trzech z pnwy7.szych pozycji (Ill.' 47, ;iIi, liZ) rozpocznie się Vi 1974 r.
W opracowaniu autorskim znajduj"l .się w różnym ",tuplliu opracowania
wszystkie następne tomy DWOK (14 pozycji), w tym biografia O. Kolberga i indeksy.
Centrw11 prac stanowi nadal blok tomów 5uplemcntowych
i miscellanea oraz materiałów do etnografii Slowian. Dla prr.yspieszenia najbardziej
czasochłonnego opracowania materiałów
mu;zycznych O. Kolberga, które posuwa sil') niezadowalająco
z powodu zatrudniania
przez Redakcję DWOK tylko jednego redaktora-muzykologa. udalo się w okresie sprawozdawczym
pozyskać fachową ,pomoc w ramach prac
zleconych.
W przygutowaniu znajduje s,ię III wydanie tomu 1 DWOK Pieśni ludu polskiego
(druk nakładem finansowym PWM). Trwają starania o wznowienie innych tomów
DWOK, których nald,ld zostal wyczerpany, a także wznowienie wyczerpanych
zeszy tów APSL.
VVzwiązku ze znacznym obniżeniem rocznego limitu arkuszy wydawniczych dla
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
na rok 1974, a może i dalsze lata (w
170 na llO ark. rocznie), wydawnictwo zmuszone jes,t wydać przede wszystkim pozycje 7. dawna już planowane i opracowane. W związku z tym nie przyjmuje się
do oprac,owania aut01:skiei.fQi redakcyjnego pozycji nowych.
IV.
S p r a wo z d a n i e
z
dzia ła lności
f i n a n s o we j
za
l a t a 1970-1972
Działalność finansowa Towarzystwa
stosownie do M.P. nr 67/73 podlega nCldzol'{)wi i kontroli Polskiej Akademii Nauk, ponieważ poprzez PAN Towarzystwu
korzy,sta z dotacji z budżeLu Państwa. Polska Akademia Nauk dokonała pełnej kontroli działalności finansowej Towarzylstwa w roku 197,] za olues od 1 I 1968 do 31 III
1971. Wyniki kontroli zostały ujęte w protokole i zarządzeniach
pokontrolnych
z dnia 14 lipca 1971 r. Dzialalność finansowa Towarzystwa
pod względem merytorycznym nie na.<;uwała władzom Akademii zaslrzeżel'l. Zalecenia pokontrolne
odnl'sily się do wzmocnien ia dyscypliny finansowej
na odcinku terminowości
i poprawności rozliczeó finansow.vch Oddzialów, zabezpieczenia
odpowiedzialności
za
majątek Towarzystwa i poprawienia zasad organizacji, poprawności
ewidencji materiałów archiwalnych.
Zalecenia pokontrolne Akademii zostaly wykonane, o czym
Akademia zO!Stała powiadomiona
pismem z dnia 13 VIII 1971 r., za wyjątkiem
spra\\'y uporz<ldkowania archiwum, co spowodowane
jest trudnościami
lokalowymi.
Z uwagi na przeprowadwn'l
l'ewizję za lata 1967-1971 przez Polską Akademie;
Nauk Zarząd zaniechal kontl'OJ;i ksiąg Towarzystwa 11rzcz biegłego księgowego, natomiast za rok UJ72 zlecono badanie ksiąg biegłemu księgowemu. W wyniku badań biegły księ.~owy w swoim orzeczeniu stvvierdza, że sprawozdanie
finansowe
Towarzystwa zostało sporzqclwne prawidłowo.
Za ol,rcs sprawozc1awczy, tj. rokJ.970-1972
działalność finansowa Towarzystwa
prowadzona byla w ramach zatwierdzonych
preliminarzy
budżetowych.
W okresie roku 1~70-1972 Towarqstwo
dysponowało następującymi
funduszami:
Treść
Dotacja z budżetu
Wpływ .skI. czl.
Sprzed<.lżwyclawn.
Dota-cje na zlec.
Zy;;,J.;:i
nac1zw\'C'z'ljne
R<lzeln
-
1970
-----~
1971
1972
Razem
].294.820
11.895
420.075
121.819
8.482
1.304.000
18.900
420.407
220.000
1.038
1.394.435
11.405
268.016
45.150
391
3.993.255
42.200
1.108.498
386.969
9.911
1.857.091
1.964.345
1.719.397
5.540.833
..._--.
-_._,_ ... -
316
Kronika
Wykazanc wyżcj dochody obcjmujq również RcdakcjG DWOK; wynosZ'l onc za
lab
1970-1972 zł 2.7'20.973, co wynosi 48,3"/" dochodów Towarzystwa.
Dotacja
z budżetu dla Redakcji DWOK wynosiła w tym okresie zł 2.lUZ.000, zaś dla Zarządu Głównego Towarzystwa na pozostałą działalność zł 1.811.255.
Szczególnej uwagi wymaga sprawa terminowego wpłacania składek członlwwskich. Na tym odcinku konieczne jest energiczne działanie władz Oddziałów, bowiem zaległości z tytułu składek członkowskich wg stanu na dzień :n. XII len r.
wynoszą 17.805 zł,W okresie sprawozdawczym wydatkowano następujące sumy:
-_ .. _------_._ ..._Treść
1970
1971
1972
Razem
-_. __ '-_0_'- ..__ __ ._-------- ..--._-_._-------_.- -- ..._.
1.218.401
1.399.075
1.592.020
4.209.496
Działain. wyd.
239.033
zlecona
127.066
39.718
405.817
popułaryz.
68.858
72.705
77.945
219.508
bibliotek
87.055
75.058
67.477
229.590
Koszty administr.
182.167
207.320
165.247
554.734
Straty nadzwycz.
110.811
7.217
4.376
122.374
.
----------_
Razem
..
".'
..
_-_.
.---.-
2.070.079
---_.--._--
1.983.586
1.687.854
.-----
5.741.519
Podane wyżej koszty obejmują również Redakcję DWOK, której koszty za okres
1970-1972 wyniosły zł 2.868.389, pozostałą kwotę zł 2.873.130 wydatkowano z dyspozycji Zarządu Głównego. Wyjaśnić należy, że poniesione straty w roku 1970 w kwocie zł HO.8U dotyczyły lat 1961-11964 w związku z nieformalnym załatwieniem spraw
dzierżawy pomieszcze11 i wynagrodzeń za honoraria.
Reasumując stwierdzić należy, że PTL, obejmujące swą działalnością cały kraj
i pr·(}wadzące wspóŁpracę z wielu instytucjami
naukowymi w świecie, od ·szeregu
lat nie jest w pełni dofinansowane. Czynione .starania przez Zarząd Główny w Polskiej Akademii Nauk o zwiększenie dotacji, w 8zczególnośd na działalność popularyzacyjną Oddziałów oraz działalność wydawniczą, nie dały dolychczas pozytywnego rezulta;tu. Wydaje się zatem konieczne prowadzenie &tarań przez po.szczególne
Zarządy Oddziałów o u.zyskiwanie funduszy od wladz lokalnych na określone badania, wydawnictwa, akcje populm'yzacyjne.
Preliminarz budżetowy na rok 11973 został zatwierdzony przez Akademię w wywkości zł 2.048.444 po .stronie wydatków i dochodów. Dotychczć1sowe dochody i koszty kształtują .się na poziomie planu. Z braku sprawozdań
finansowych z wielu
Oddziałów podawanie sum bezwzględnych dałoby niewłaśC'iwy obraz finansowy.
V. P l a n p I' a c y T {)war
z y s t wan
a
1973 r.
Plan ten przewiduje zgodnie z prespektywicznym
planem na lata 1D70~1!J7'5 realizację:
1. Rocznych planów wydawniczych,
2. Pomoc w realizacji planów Odd,ziałów,
::l. Kontynuację prac Zarządu Gl. w zakresie:
a) gromadzenia i opracowywania księgozbioru,
b) kontynuacjG prac ODilE,
c) kontynuację prac Sekcji amerykanistycznej
d) udział w akcji "KultUJ'a ludowa - dobrem narodu".
Ponadto plan przewiduje .zakończenie rozpoczętych prac organizacyjnych
związanych z: l) zorg;mizowanicm Sekcji muzN\ugiczncj,
folklorystycznej i filmu ctno-
.r---~
/:.-.. t.'łi,~
1«:;'-
'.)\
:f~'1j:G(:~'
F,,;\'~l
\'
./
I(l'olli"a
'.
.
'"
. •
.
\.
fi '" /
pl'zy
l' .'l'L; 2) ZCIwarnem
11lllOWy
O 1V,~pujprac.l' na\lkOW1~.J
l ()rl.(;lllJ:I,C1C.vj~,..:-nej ze Słowackim Towarzystwem
Luc!{)znawczym (Slovenska Narodopisna
Spolccnost); 3) zawarcie umowy o współpracy z Centralnym
OśrDdkiem Metodyki Upowszechniania Kultury przy Ministerstwie
Kultury i Sztuki; 4) kontynuacją
rozmów
z TDwarzySi1:wem Współpracy z Polonią Zagraniczną
"Polonia" co do form współpracy i świadczeń
naszegD Towarzystwa
na rzecz Polonii; 5) lwnt:ynuowaniem
starań o zdobycie dodatlwwych funduszy na reedycję wyczerpanych
tomów DWOK
i APSL.
Ponadto zgodnie z zaleceniami ostatniej
kontroli finansowej
biegłego księgowego Zarząd planuje przeprowadzenie
inwentaryzacji
majątku wszystkich Oddziałów PTL oraz przedy.!>kutowanie wyceny wydawnictw
PTL, które jak się wydaje
mają zbyt niskie ceny, jak również zbadanie raz jeszcze możliwości upłynnienia
nadmiernych zapasów wydawnictw Towarzystwa.
W zwiqzku z potrzebami
rozwojowymi
Towarzystwa
będą wszczęte starania
na Uniwersytecie Wrocławskim o uzyskanie lepszego lolmlu dla pomieszczeń biblioteki, archiwum, biura oraz redakcji wydawnictw PTL.
gl'CillCZl1t'gO
Opracowała:
Bronisława
XLVIII
WALNE ZGROMADZENIE PTL I SESJA NAUKOWA
W DNIACH 8-10 CZERWCA 1973 R.
Jaworska
W LUBLINIE
XLVIII Walne Zgmmadzenie
Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
odbyło się w Lublinie-Zamku
w dniach 8-10 czerwca 1973 r. Po powitaniu uczestników przez dyrektora Muzeum Okręgoweg{) w Lublinie, dr Zygmunta Ślusarskiego,
prezes Zarządu Głównego PTL, prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska,
dokonała
w dniu 8 czerwca 1H713 r. otwarcia obrad, proponując przewodnictwo
mgr Zofii Neymanowej.
Propozycję
tę zaakceptowano
i następnie
przyjęto
porządek
obrad:
l. Uczczenie pamięci zmarłych członków PTL; 2. Odczytanie protokołu z poprzedniego Walnego Zgromadzenia;
:3. Wybór Komisji Matki i Komi.sji Skrutacyjnej
oraz
Komisji Wnioskowej; 4. Sprawozdanie
z działalności Zarządu Głównego; 5. Omówienie wniosków z dyskusji Oddziałów na temat kierunków
i form działalności
PTL; 6. Sprawozdania
z działalności Oddziałów; 7. Sprawozdanie
Głównej Komisji
Rewizyjnej; 8. Dyskusja; 9. Wręczenie legitymacji honorowego członka PTL prof.
dr Tadeuszowi Sewerynowi;
10. Wybór nowych władz PTL; 11. Przedstawienie
planu pracy i budżetu;
12. Omówienie
wniosków
przez Komisję Wnioskową;
13. Zamlmięcie obrad.
Ad. 1. Minutą milczenia zebrani uczcili pamięć zmarłych członków PTL: prof. dr
Włodzimierza Antoniewicza
z Warszawy, doc. dr Adolfa Nasza z Wrocławia
wiceprezesa Zarządu Głównego PTL, doc. dr Tadeusza Wróblewskiego
z Poznania byłego wiceprezesa
Zarządu
Głównego, doc. Józefa Ligęzy z Bytomia,
dr Sebastiana FlizakLl z lVIszany Dolnej - członka honorowego PTL, mgr Janusza
Optołowicza z Lublina, mgr Jana Janoty i Władysława
Stożka z Mszany Dolnej
oraz prof. dr Sulo H8.lt.sonena z Finlandii - członka honorowego PTL.
Ad. 2. Protokół z XLVII Walnego Zgromadzenia,
które odbyło siG w czerwcu
](ronliw
1-972 r. w Ostrołęce, odczytała mgr Małgon:ata Orlewicz. Do protokołu nie wniesiono uwag.
Ad. 3. Wybrano Komisję Matkę, do której powołano 5 osób: dr Stanisława
Błaszczyka, dr Kazimierza Piet.kiewicza, dr Longina Malickiego, dr Bolesława Lopuszańskiego 'i dr Leszka Itmana oraz Komisję Skrutacyjną w składzie: dr Anna
Kowalska-Lewicka,
do.c. dr hab. Zbigniew Jasiewicz i mgr Józef Jastrzębski.
W skład Komisji Wnioskowej weszli: prof. dr Franciszek Wokroj, dyr. Ignacy
Kuźniewski i mgr Medard Tarko.
Ad. 4. Sekretarz Generalny Zarządu Głównego PTL, doc. dr hab. Bronisława
Jaworska, przedstawiła sprawozdanie z działalności PTL w okresie ostatniej 3-letniej kadencji Zarządu - od września 1970 1'. do czerwca 197:3r. W sprawozdaniu
zostały omówione sprawy organizacyjne, działalność naukowa i wydawnicza, sprawy archiwum i biblioteki PTL, działalność Ośr-od-ka Dokumentacji
i Informacji
Etnografi'cznej oraz inne dziedziny pracy. Odczytane zostało również spr!1wozdanie
finansowe PTL za lata 1970-1972 (zob. teksty na s. 307-316).
Ad. 5. Doc. dr hab. B. Jaworska odczytała zbiorczą listę wniosków i postulatów
Oddziałów PTL, zgłoszonych w toku ogólnej dyskusji ·członków w 1972 r., dotyczącej
kierunków i form działaruia Towarzystwa. Zdaniem większości Oddziałów Towarzystwo nasze powinno skupiać nie tylko zawodowy·ch etnografów, ale również miłośników kultury ludowej, działaczy i regionalistów,
których należy włączać do
prac organizacyjnych. Wys·unięto postulat częstszego organizowania zjazdów w mały,ch miejscowościach, dla ich zaktywizowania. Wskazano na pilną potrzebę nawiązania stałej współpracy z PoLskim Towarzystwem Turystyczno-Krajoznawczym
i innymi instytucjami tego typu w kraju, zacieśnienia kontaktów z Polonią zagraniczną. Podkreślono konieezność opracowywania i wydawania materiałów oraz podręczników i instrukcji
dla zes.połów folklorystycznych,
poradników bibliograficznych,
folderów związany'ch z akcją "Kultura ludowa - dobrem narodu", katalogów wydawnictw itp. Postulowano
potrzebę rozszerzenia pra'c badawczych, zaznaczając
przy tym, że OddziaIy Powinny kierować swe wysiłki na badanie kultury ludowej
regionów, w których działają; zauważono także potrzebę zwiększenia kontaktów
PTL z nauką zagraniczną.
Doc. dr hab. B. Jaworska odpowiedziała w imieniu Zarządu na postulaty Oddziałów. Stwierdziwszy, że .stanowią one w sumie bardzo cenny materiał wyznaczający kierunek i formy de,iałalności Towarzystwa, zaznaczyła, iż reałizacja projektów zależna jest w dużym stopniu od aktywności członków, jak też od pomocy
finansowej i poparcia Polskiej Akademii Nauk (zob. tekst na s. 325-328).
Ad. 6. SprawozdaThia z działalności Oddziałów PTL pr,zedstawili: mgr Krystyna
.szałaśna z Gdańska, dr Bolesław Łopuszański z Krakowa, mgr Eugenia Pietrewicz z Koszalina, dr Krystyna Marczak z Lublina, Jan Migdał z Łańcuta, doc.
dr" Jadwiga Kucharska z Łodzi, mgr Piotr Kaleciak z Mszany Dolnej, mgr Józef
Wieczerzak z OLsztyna, dyr. Ignacy Kuźniew,ski z Opola, mgr Stefan Lew z Przemyśla, dr BogusIaw Linette z Poznania, mgr Hanna Wojciechowska z Torunia,
dr Krzysztof Makul.,>~i z Warszawy, mgr Mal'ia Rostworowska z Wrocławia, mgr
Krys.tyna Kaczko z Zabrza, dr Wanda Jostowa z Zakopanego i mgr Irena Pujanek
z Zielonej Góry. Z większości .sprawozdań wynika troska o rozwój działalności Oddziałów, wiele jednostek może pos21czydć się nowymi osiągnięciami, zwIaszcza
w dziedzinie popularyzacji kultury ludowej oraz uczestnictwa w ruchu regionalnym.
Ad. 7. Mgr Józef Jastrzębski złożył ,sprawozdanie z działalności Głównej Komisji Rewizyjnej i w imieniu Komisji zgłosił wniosek o udzielenie absolutorium
u"tępującemu
Zarządowi. Absolutorium
udzielono wi('kszuśei'l głosów (od głosu
ws.tl'zymaIy się 3 osoby - członkowie Prezydium).
Kronika
3Hl
Ad. U. W dyskusji nad sprawozdaniami
zabrało gŁos wielu obecnych. Poruszyli oni główne problemy, którymi żyje Towarzystwo: treść i formy pracy, aktywność w środowisku lokalnym i współpraca z pokrewnymi placówkami czy instytucjami, miejsce PTL w polskiej etnografii i folklorystyce, podstawy finansowe itp.
Doc. dr hab. B. Jaworsl<a zwróciła uwagę na nietypowość działalności PTL: badania naukowe i działalność popularyzatorska
spada na Oddziały, które działają społecznie. Prof. dr K. Zawistowicz-Adamska
zaznaczyła, że mimo trudności Hnansowych istnieją liczne możliwości zaktywizowania
działalności PTL. Oddziały, które
znalazły własny, odpowiedni do warunków miejscowych modeł działania, rozwijają
się dynamicznie, np. Oddziały Koszaliński i Zielonogórski. Prof. dr F. Wokroj
zwrócił uwagę na formalną stronę sprawozdań: powinny one zawierać informacje
o zrealizowanych bądź niezrealizowanych uchwałach, co nie zawsze miało miejsce.
Ad. 9. Zgodnie z uchwałą poprzedniego zjazdu dokonano wręczenia dyplomu
członka honorowego PTL nestorowi polskiej etnografii ~ pmf. dr Tadeuszowi Sewerynowi. Ze względu jednak na nieobecność Profesora z powodu złego stanu zdroWia, dyplom wręczono prezesowi Oddziału Krakowskiego PTL, dr A. Kowalskiej-Lewickiej, z prośbą o uroczyste przekazanie prof. Sewerynowi. Wręczenia dokonała prezes PTL, prof. dr K. Zawistowicz-Adamska.
Ad. 10. Komisja Matka przedstawiła 25 kandydatur do Zarządu Głównego spośród zgłoszonych propozy,cji oraz po 5 kandydatur do Komisji Rewizyjnej i Sądu
Koleżeń,skiego. Obecni zgłosili dodatkowe kandydatury,
dokonując na wniosek
dr A .Kowalskiej-Lewickiej
- prezenta,cj;i ,swych kandydatów nieznanych ogółowi
(kandydatów zgłoszonych przez Komisję Matkę przedstawiła doc. dr hab. B. Jaworska). W wyniku niejawnego głosowania w skład Zarządu Głównego PTL nowej
kadencji weszły 22 osoby, które na zebraniu w dniu 9 VI 73 r. ukonstytuowały się
następująco:
l) prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska
prezes, 2~3) prof.
dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa
i dr Laszek Ibman - wiceprezesi, 4) doc. dr hab. Bronisława Jaworska - sekretarz generalny, 5) doc. dr hab. Dorota Simonides - zastępca sekretarza generalnego, 6) dr Stanisław Błaszczyk skarbnik, 7) prof.
dr Stanisław Bąk - z-,ca skarbnika, S-9) dr Longin Malicki i prof. dr Maria Znamierowska-Priifferowa
- członkowie Prezydium, 10) prof. dr Józef Burszta - przewodniczący Rady Wydawniczej. Członkowie Zarządu: 11) prof. dr Maria Frankowska, 12) mgr Eugeniusz Jaworski, 13) dr Władysław Jeż-Jarecki, 14) mgr Piotr Kaleciak, l;) dr Janusz Kamocki, ,1'6) dr Krystyna Marczak, 1'7) mgr Zofia Neymanowa, Ifl) dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, 19) dr Kazimierz Pietkiewicz. Zastępcy człon:
ków: 20) mgr inż. Homana Krzanowska, 21) mgr .Józef Lech, 22) mgr Mewia Suboczowa.
Skład Głównej Komisji Rewizyjnej: 1) prof. dr Franciszek Wokroj przewodniczący, 2-3) dr Bogusław Linette i mgr Stanisław Chmielowski - członkowie.
Zastępcy członków: 4) mgr Stefan Lew, 5) dr Jadwiga Pawłowska, G) mgr Aleksander Posern-Zielil1ski.
Sąc! Koleżeński: 1) dr Tadeusz Prus-Wiśniowski - przewodniczący, 2--5) dr Witold Armon, dr Maria Biernacka, prof. dr Aleksander GodlewsJd i dl' Bolesław Lopuszal1ski - członkowie.
Ad. 11. Plan pracy Zarządu Głównego na najbliższe trzy lata, którego wytyczną
jest uchwała Zjazdu Towarzystw
Naukowych z czerwca 1'973 r., przedstawiła
w formie projektu doc. dr hab. B. Jaworska. Przewiduje on kontynuClcję dotychczasowych głównych kierunków działania, a w szczególności prowadzenie prac wydawniczych i popularyzator,skich, prac Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej, akcji "Kultura luclowa--·· dobrem narodu" oraz działalności sekcji amerylwnistycznej poc! kierownictwem prof. dl' M. Frankowskiej, jak też tworzenie nowych
320
Kronika
form dzi.ałania, m. in. pr<:e<: zurgaui<:{)wanic trl.ccl1 d,l1.szych ,.,ckcj i: [olldury.s!.yc<:nej,
muzeologicznej i filmu etnograficznego, zacieśnienie współpracy z Cen.tralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania Kultury, gdzie przewiduje się udział w szkoleniu
działaczy kultury, wspólne zebrania w celu opracowania metod szkolenia, przeprowadzanie ekspertyz, fachowy instruktaż itp.
Doc. dr hab. D. Simonides, która będzie kierowała -sekcją folklorystyczną, zaproponowała następujący plan pracy .sekcji: nawiązanie kontaktu .z członkami Towarzystwa zajmującymi się folklorem, doszkalanie etnografów w zagadnieniach folklorystyki, zbadanie zasobów PTL w zakresie materiałów folklorystycznych, służenie
ekspertyzami i pomocą zespołom amatorskim. Sekcja projektuje wydanie słownika
wierzeń ludowych oraz skryptu z dziedziny folklorystyki.
Prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa
określila główne zadania sekcji muzeologicznej, którą organizuje; opracowanie metody klasyfikacji i typologi·i muzealiów
(obecnie brak całościowej systematyki), instruktaż i inne formy pomocy działaczom
regionalnym, udział w pracach programowej
Rady Muzealnej przy Ministerstwie
Kultury. i Sztuki, w skład której powołano dwóch etnografów: prof. dr M. Znamierowską-Priifferową
i dr K. Pietkiewicza.
Zadania .sekcji filmu etnograficznego postanowiono opracować w pozmeJszym
terminie. Zebrani przyjęli tu jako słuszne stanowisko, by środowisko etnograficzne
oficjalnie odcięło się od Towarzystwa Filmu Etnograficznego, którego działalność jest
pod względem merytorycznym Il'iekompetentna.
Plan finansowy PTL w najbliższej przyszłości oparto na dotychczasowych podstawowych
źródłach: dotacji PAN, sprzedaży wydawnictw,
składkach członkowskich i subwencjach specjalnych. Obowiązkiem Zarządu i wszystkich członków jak stwierdzono
jest właściwe gospodarowanie
posiadanymi
zasobami oraz
przestrzeganie
dyscypliny finansowej, a także ;poszukiwanie nowych źródeł.
Ad. 12. Wnioski członków PTL (zgłoszone jeszcze przed zjazdem) zostały
w zna-cznej części twórczo wykorzystane przez Zarząd ":N programowaniu pracy Towarzystwa, co zostało wyżej omówione. W czasie obrad zgłoszono kilka nowych
wniosków, które zostały zatwierdzone więł{JSzością głosów; 1) W celu skrócenia terminu przyjmowania nowy,ch członków Zarząd Główny upoważni Prezydium do bieżącego decydowania o zatwierdzeniu kandydata. 2) W skład kolegium decydującego
w sprawach opieki nad zabytkami budownictwa drewnianego w Polsce powinien
wchodzić etnograf - członek PTL; wniosek ten zostanie przekazany Naczelnemu
Urzędowi Konserwator.sikiemu Mini-sterstwa Kultury i Sztuki. 3) W celu zaktywizowania Towarzystwa - na wniosek Oddziału Toruńskiego - należy zwiększyć liczbę
delegatów na doroczne zjazdy (jeden delagat na 10 członków). Wniosek .ten zatwierdzono jako wytyczną dla nowego Zarządu, gdyż jego realizacja w obecnej sy·
tuacji finanso'wej nie jest możliwa.
Przedstawiciel Oddziału Warszawskiego, dr K. Makuiski, zgłosił wniosek nagły:
Oddział Warszawski zaproponował odby-cie następnego zjazdu PTL w Warszawie.
Wniosek przyjęto jednogłośnie.
Ad. 13. Obrady zamknięto podziękowaniem za udział organizatorom, uczestnikom i gospodarzom zjazdu - zwłaszcza dyrektorowi dr Z. Ślusarskiemu .i personelowi Muzeum Okręgowego, w którego salach toczyły się oiJnlcly, oraz prezesowi
dr K. Marczakowej i członkom Lubelskiego Oddziału PTL.
W sobotę dnia 9 czerwca 1973 r. w .sali Domu Kultury w Lublinie odbyła się
pod przewodnictwem
dr L. Itmana Sesja Naukowa PTL, w l~tórej obok uczestników zjazdu wzięli udział etnografowie i działacze kulturnlni z Lubelszczyzny, regio-
321
Kronika
naliści i twórcy ludowi, a także przedstawiciele miejs-cowych władz i społeczeństwa.
Sesja została poświęcona problematyce badawczej i admini.stracyjno-organiza,cyjnej
związanej z rozwojem kultury ludowej w Lubelskiem. Referat pt. "Wybrane zagadnienia z kultury ludowej Lubelszczyzny" wygłosił doskonały znawca problematyki i terenu, proC dr Roman Reinfuss. Referent zwrócił uwagę na potrzebę nieprzerwanej kontynuacji
badań. Wygłoszono także kilka komunikatów
o osiągnięciach etnografii i muzeologii lubelskiej, o planach badawczych, działalności Stowarzyszenia Twórców Ludowych (mgr J\/I. Grubeł-Myskuła) i in.
W dyskusji zdążyło wypowiedzieć się 12 osób, pozostali uczestnky mogU złożyć swe wypowiedzi pisemnie. Jak stwierdził w podsumowaniu dr L. Itman, dominowaly w dyskusji praktyczne zagadnienia muzealnictwa i plastyki ludowej, takie
jak: miejsce .skansenu lubelskiego w planie rozwoju przestrzennego
miasta i założenia doboru obiektów do tej placówki, współpraca muzeów z twórcami ludowymi,
gospodar!,a Funduszem Rozwoju Twórczości Ludowej (mgr E. Mach zaproponował
wy.stąpienie z wnio.,ldem do 'wladz Cepelii o zwiększenie funduszu na badania terenowe i publikacje oraz na 'nagrody za twórczość w dziedzinie folkloru), weryfikacja dzid twórczości ludowej i twórców (dr J. Rogala zgłosił projekt utworzenia
\V jednym
z muzeów ga lc>tii samorodnej twórczości ludowej, wypły'wającej z inspiracji samego twórcy), wychowanie plastyczne dzieci, 'większy udział tematyki wiejskiej i ludowej \V tW<"ll'Czośoi
artystów-plastyków,
pomoc PTL w -tworzeniu pleneru
dla artystów i in. Mocno podkreślono potrzebę dals.zego rozwijania społecznego ruchu w dziedzinie ludoznawstwa regionalnego. Pominięto natomiast w dyskusji główne problemy naukowo-badawcze
wysunięte w referacie prof. dr R. Reinfus.sa.
Zakończenie Sesji uświetnił występ znakomitego ludowego kabaretu
satyrycznego "Rzep" z Kl'zczonowa.
Trzeci dzień zjazdu, 10 czerwca Hl?:! r" upłynął w terenie. Z rana delegacja
uczestników złużyła wieńce i wiązanki kwiatów pod pomnikiem ofiar zbrodni hitlerowskich w obozie śmierci w Majdanku, a także na grobach etnografów lubelskich - prof. J. Świeżego i mgr ,T. Optołowicz:l, Następnie uczestnicy odbyli wycieczkę naukową trasą: Lublin - Urzędów (zwiedzenie słynnego ośrodka garncarstwa i budownictwa ludowego oraz udział w kiermaszu wyrobów garncarskich) Kazimierz nad Wisl<l (zwiedzenie Muzeum i miasta) - Nałęczów (zwiedzenie Muzeum Prusa i Chatki Żeromskiego). Wycieczka była bardzo pożyteczną imprezą
naukową
Na podstawie
protokołów
i materiałów
Danuty Penkalównej,
Kry'styny Marczakowej, Eugeniusza Jaworskiego,
Elżbiety
Królikowskiej
i Wandy Drewniak
opracował
Medard
Tarko
DYSKUSJA ODDZIAŁÓW NA TEMAT OSIĄGNIĘĆ
I CELÓW PTL
Podsumowanie
II Kongres Nauki Polskiej, który wytyczył główne kierunki i zadania na.uki
polskiej na przyszłe dziesięciolecie, stał się okazją do krytycznego spojrzenia na dorobek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, jego eele oraz kierunki i formy {zia21 -- Lud,
tom LVIlT
322
kronika
łania. Jak IXJwszechnie członkom wiadomo, różne były zadania, które stawiało wbie
Towarzystwo
w poszczególnych okresach swej blisko BO-letniej działalności, podobnie jak różne były zadania ,stawi.ane w tych okresach etnograf,ii.
Z inkjatywy
Sekretarza
Generalnego, jesienią 197'2 r. Oddziały Towarzystwa
zorganizowały
zebrania dyskusyjne,
na których członkowie zastanawiali
się nad
dotychczasowym
dorobkienl i przy.szłym planem pracy Towarzystwa,
nawiązując
do ustaleń ogólnopoLskkh dyskusji nad k;ierunkami działania i organizacją nauki
polskiej, toczący,ch się po VI Zjeździe PZPR. Owocem zebrań i dyskusji członków
PTL były zgłoszone Zarządowi Głównemu liczne wnioski, 'postulaty, uwagi krytyczne li dezyderaty, w wyniku których zarysowuje \Się projekt planu pracy Towarzystwa na przyszłość, planu stanowiącego odzwierciedlenie
dążeń i zamierzeń szerokiego ogółu członków.
Najważniejsze
kwestie poruszone w dyskusjach oddziałowych dotyczyły ogólnego charakteru
naszego Towarzystwa i profilu jego działalności, potrzeby stymulowania ruchu naukowego poprzez organizowanie
sesji i konferencji naukowych
oraz badań naukowych, popularyzacji wiedzy etnograficznej oraz wewnętrznej organizacji pracy Towarzystwa, ze szczególnym uwzględnieniem
działalności wydawniczej.
1. O g ó l n y 'c h a rak
ter
PTL
Zdaniem większości Oddziałów najważniejszą
funkcją spełnianą przez PTL jest
integracja środowiska etnograficznego
obejmującego
zarówno ,specjalistów i amatorów etnografów, jak też specjalistów
innych dyscyplin naukowych związanych
przedmiotowo
z etnografią,
którzy poprzez uczestniczenie w pracach PTL mają
możliwość wymiany swoich doświadczeń. Postulowano, by Towarzystwo nasze bardziej rozszerzyło zakres swojej działalności dążąc do tego, ;aby stać się pomostem
między naukowymi ośrodkami centralnymi a regionami; niektórzy członkowie uważali przy tym, że koncepcji tej powinno podporządkowa6 się całą działalność Towarzystwa, o czym będzie mowa niżej.
Nie brakło jednak i innego spojrzenia :na ogólny profil PTL. Np. członkowie
Oddziału Sląskiego wyrazili opinię, że Towarzystwo powinno raczej zrzeszać ludzi
zajmujących się zawodowo etnografią, uzyskując tym samym cenzus Towarzystwa
o charakterze wyłąc,znie naukowym.
Generalnie jednak biorąc przeważała koncepcja Towarzystwa zrzes,zajqcego zarówno zawodowych etnografów, jak również liczny{:h sympatyków ludoznawstwa,
ludzi bez cenzusu naukowego, lecz zasłużonych dla etnografii poprzez swą działalność w terenie. OddZiał Krakow;ski postulował nawet stworzenie ogniw PTL skupiających młodzież szkolną zainteresowaną etnografią.
Oddziały Krakowski i Łódzki sugerowały potrzeby wprowadzenia odn~bnejkategorii członków Towarzystwa,
tzw. członków-korespondentów,
rekrutujących
,się
z miejscowej inteligen{:ji, jak również aktywu społecznego. Członkowie ci mogliby
dostarczać materiałów terenowych do specjalnie utworzonej w tym celu placfl\vl,i
(archiWum), co mogłoby znacznie usprawnić prace naukowo-badawcze.
2. O r g a n i z a c j a ż y {:i a
n a u k o w e g {)
Większość Oddziałów widzi i aprobuje dążenie Zarządu i poszczególnych Oddziałów do organizowania
etnograficznego
życia naukowego w ,skali całego kraju,
dążenie do organizowania
ogólnopolslkichkonferencji
naukowych,
zjazdów oraz
sympozjów, jak ,również dążenie do poszerzenia kontaktów z instytucjami pokrewnymi, I,tórych krąg stale wzrasta.
Oddział Krakow.';I'i stwierdza, że Zarząd Glowny zbyt rzadko organizuje .sesje
og(Jlnopolskie (zasadniczo raz do ruku z okazji Walnego Zgromadzenia) przy czy,m
poziom tych sesji jest nicl'ówny, że sesje takie powinny być - za przykładem tego
Oddzialu - l1!'zcldzane częściej przez poszczególne Oddziały. Jak wiadomo, niektóre
Oduzialy nie wykazują żadnej działalnoś·ci w tym zakresie, co zdaniem członków
Oddziału Krakowskiego budzić musi niepokój.
Oddzial Warszawski postuluje urządzanie dla człDnków Towarzystwa odczytów
wygłaszanych przez specjalistów z pokrewnych dyscyplin naukowych. Ich obserwacje i doświadczenie mogłyby być dla etnografów bardzo przydatne.
Oddział Toruński L:Vł!"acauwagę na to, że aby intensyfikować działalność naukową należy pamiętać o włączaniu do bl'iższejwspółpracy
miejscowych Tegionalistów-ludoznawców, m. in. poprzez zapraszanie ich do uczestnictwa w sesjach naukowych. Zdaniem tego Oddziału bardzo pożyteczne także byłoby organizowanie dobrze
prz.\·gotowanych pod względem naukowym wycieczek krajowych i zagranicznych.
Wiele krytycznych uwag i konkretnych postulatów dotyczyło organizacji Walnych Zgromadzell i towarzyszący'ch im sesji naukowych. Niektórzy członkowie sugerują przyjęcie zasady, by Walne Zgromadzenia odbywały się częściej w małych
miejsco\Vośdach, co powinno przynosić i Towarzystwu,
i miejs,cowym działaczom
obopólne korzyśd. Można bowiem łatwo zauważyć, jak na każdym Walnym Zgromadzeniu społeczeńst.wo miejscowe pragnie dyskusji związanych tematy'cznie z jego
regionem, odczuwając potrzeby wiązania jej z problematyką naukową bardziej ogólną. Se"je i dyskusje naukowe winny być jednak lepiej przygotowywane pod względem organizacyjnym i merytorycznym.
:l. P o d n o s z e n i e
p () z y c J 1 e t.n o g r a f i i
etnografi'cznej
i
p op ul a r yza cj a
w i e ciz y
Oddział '1'oruńs,ki uważa, że pierwszoplanowym
zadaniem w tym zakresie powinno być ponowne W$zczęcic .przez PTL poważnej i nieustępliwej akcji zmi€Tzającej do restytucji
na Uniwersytetach
sl{asOwanyd"l ldedyś katedr i kierunków
studiów etnograficznych, przy równoczesnych zabiegach o wprowad:óenie wykładów
etnograficznych
do szkół wyższych i średnich (w zależności od ich charakteru).
Tenże Oddział postuluje 'również, aby PTL wystąpiło do II Kongresu Nauki
Polskiej (przez Wydział I PAN) o zaakceptowanie
roli i zasług Polskiego Towarzystwa Lud{)znawczego w poLskim .ruchu społecżno-naukowym.
Oddział w Mszanie
Dolnej proponuje wyshlpienic do odpowiednich władz o uznanie PTL za towarzystwo o wyższej użyteczności społecznej.
Wiele Ocktziałów uważa, ;i,e PTL jalw instytucja zrzeszająca większość fachowców z dziedziny etnograf.ii powinna występować w Toli eksperta i konsultanta w poczynaniach mających n" celu s7.erzenie treści folklorystycznych.
W celu realizacji
tego postulatu poszczególnc Oddziały wskazują instytucje, do których PTL powinno
/,wJ'(Jcić si(~ z pJ"()pozy'cj~l"wej pomocy i usług. Oddział Toruńskii uwa7.a, żc m. in.
naló.ałolJy zWI"lJcićsil; du Ministcl'stwa Kultury i Sztuki (COPiA, COMUK) w celu
ustalenia zakresu współpracy, zwłaszcza w dziedzinie realizacji timprez folklorystycznych, Interesująco
możnaby ułożyć współpracę z PTTK, przeszkolenie etnograficzne instruktorów
obslugujących
wycieczki mogłoby służyć popularyzacji
zagaclnień ludoznawczych.
Oddział Warszawski zwrócił uwagę na to, :<:cczęsto .się zdarza, iż audycje radiowe i telewizyjne .są .przygotowywane przez niefachowców i nie są kDnsuUowane
ze specjalistami, Właśnie PTL winno w tych spd1wach pełnić funkcję konsultanta
oraz pJanowa(' i knol'{lyn.)wać udział p05iZczególnych zes;polów i osób w audycjach
i{ronika
folklorystycznych. Wskazanym byłoby też nawiązanie współpracy z PUPiK "Ksją~ka-Prasa-Ruch",
w porozumieniu z którym możnaby organizować w terenie np.
wystawy objazdowe dla "Klubo-kawiarni".
Oddział Lańcucki sugeruje, aby w oparciu o doświadczenia tego Oddziału przeanalizować możliwość organizowania w plenerze wystaw malarstwa uwzględniającego problematykę etnograficzną, jako atrakcyjnego środka popularyzacji.
Oddziały Warszawski, Śląski i Poznański uważają, że celowe byłoby daL~ze rozwijanie współpracy z Towarzystwem
Lączności z Polonią Zagraniczną "Polonia".
Polonia zagraniczna bowiem szczególnie interesuje Sil~ sprawami folkloru i kultury
regionalnej oraz wydawnictwami
folklorystycznymi.
Dużą rolę mogą tu odegrać
odpowiednie katalogi, jak np. katalogi Dziel wszystkich O. Kolberga wydane ostatnio
w języku rosyjskim i angielskim, a także wystawy i punkty 'sprzedaży wydawnictw
PTL, w organizowaniu ~tórych zainteresowane jest Tow. "Polonia". Istnieje realna
możliwość pełnienia przez PTL funkcji konsultanta
przy badaniach nad Polonią
w krajach, w których są ośrodki emigracyjne.
Wielu członków wskazuje na to, iż ważną funkcją PTL jest służenie informacją wszystkim zainteresowanym.
Funk'cję tę Towarzyslwo może wypełniać poprzez dobrze zorganizowane poradnidwo
(np. dla prowadzących izby .pamiątekilp.).
Liczne sygnały z terenu wskazują na konieczność opracowania i wydania bibliografii dla wszystkich realizacji ,scenicznych wykorzystujących
folklor. Mogłyby t••
być poradniki bibliograficzne dla zespołów regionalnych itp.
4. P l' a c a
naukowa
Oddziały rozwazaJą sprawy aktywizacji prac badawczych organizowanych przez
PTL. Odwołując się do okresów, w ·których działalność Towarzystwa obejmowała
przede wszystkim szeroko zakreślone
prace badawcze, posluluj:] wprowadzenie
zmian w tym zakresie.
Oddziały Poznański i Mszański zastanawiają się nad taką organizacją pracy
Oddzialów, aby wysiłki koncentrowały się przede wszystkim na badaniu i ochronie
kultury ludowej regionów, w których działają.
Oddział Sląski w dyskusji tej zwraca uwagę na t9, że etnograficzna działalność
badawcza
powinna
być korygowana
zapotrzebowaniem
społecznym, m. in. ze
względu na możliwości otrzymania na ten cel cJodabkowych funduszów.
Ten sam Oddział (wraz z Oddziałami Krakow.skim ,i Toruńskim) jest poważnie
zaniepokojony faktem nie podejmowania
dotychczas przez PTL inicjatyw badawczych poza granicami kraju, zwłaszcza w krajach demokracji ludowej. Należy
w związku z tym wszcząć starania o przyznanie PTL funduszu dewizowego. Tematyka podejmowanych
badań powinna dotyczyć przede wszystkim krajów Europy,
ze szczególnym uwzględnieniem 'krajów obozu socjalistycznego.
Odrębną propozycję wysuwa Oddział Lódzki proponując utworzenie Sekcji badań terenowych, posiadającej własny program naukowy, organizującej
seminaria
i dyskusje nad opracowanymi tematami.
Oddział Krakow.ski zwraca uwagę na potrzebę spopularyzowania
zbiorów BibtLoteki PTL we Wrocławiu i łatwiejszego ich udostępnienia.
Zdaniem Oddziału
Lódzkiego nie mniej pilną i ważną potrzebą jest podjęcie odpowiednich kroków
w celu zabezpieczania i zbierania rękopisów będących w posiadaniu star:;zych wiekiem miłośników ludoznawstwa.
5. S p r a w y w e w n ę t r z 'fi o - o r g a n i z a c y j n e
Uwypuklając
PTL, członkowie
liczne potrzeby w zakresie organizacji ruchu naukowego przez
widzą wewnętrzne
niedostatki utrudniające
realizację tak sze-
325
Kron!ka
roko zakrojunych planów Towarzystwa. Większość Oddziałów główne trudności widzi w braku czasu członków, niemożnoś'Ci organizowania szerszej działalności ;bazującej li tylko na pracy SiPołecznej. Postuluje więc Oddział Krakowski zatrudnienie
sprawami
ogólno-administracyjnymi
oddzielnego
pracownika
w biurze Zarządu
Głównego PTL. Oddział Mszański zgłasza postulat, ażeby dla większych Oddziałów
(ponad 3{) członków) przeanalizować
możliwość uzyskania przynajmniej
pół etatu
celem zatrudnienia
pracownika, któryby odciążył członków pracujących
społecznie
od zbyt obciążających ich prac technicznych (prowadzenie rachunkowości, biblioteki
i archiwum Oddziału).
Oddział Toruński zwraca uwagę na fakt, że Ośrodek Dokumentacji i Informacji
Etnograficznej PTL, który jest rzecznikiem polskiej etnografii w kraju i na świecie
i prowadzi wiele ważnych prac związanych z tą działalnością, dysponuje zaledwie
jednym etatem.
Możliwość ożywienia działalności PTL widzi Oddział Krakowski w większej rotacji członków Zarządu Głównego PTL;chodzi
o uaktywnienie
tych osób, które
dysponują większą ilością czasu wolnego dla prac Towarzystwa.
Oddział Krakowski także domagał się przywrócenia
zwyczaju odczytywania
na
Walnych Zgromadzeniach sprawozdal1 z działalności Oddziałów.
6. S P l' a w y w y d a w n i c z e
Wiele uwagi poświęcono sprawom polit)l1ki wydawniczej. W trakcie toczącej się
dyskusj.i padło sporo zgodnych uwag i dezyderatów. Oddział K-rakowski z niepokojem podkreślił, że poza "Ludem" i "Literaturą
Ludową" pozy-cje wydawane w innych seriach ukazują siG nieregularnie,
wydawane .są najczęściej w zależności od
uzyskanych dodatkowych (unduszy, co powoduje, że nie zawsze zgadza się to z intencjami planu wydawniczego, opracowywanego
przez Radę Wydawniczą. W tych
warunlmch nie jest modiwe realizowanie przyjętej przez Towarzystwo zasady, że
w publikowanych
seriach wydawniczych
partycypować
będą wszystkie OddZJiały.
W związku z postulowaną potrzebą większej integracji członków PTL w skali
całego kl'aju, Oddziały Krakowski i Mszal1ski postulowały wydawanie bieżącego informatora o dzlałalności Zarządu Głównego, Prezydium, poszczegó1nych sekcji itp.
Nadto -- obok istniejących już bardzo potrzebnych i pożytecznych serii wydawniczych podkreślono brak stałego periodyku naukowo-informacyjnego.
W tym zakresie Oddziały wysuwają różne propozycje, domagając się informatora o różnej postaci: od skromnego przynajmniej
biuletynu powielaczowego, poprzez pismo wydawane .~zlachetniejszymi
technikami
poligrafii,
do atrakcyjnego
magazynu
dla
szerokiego grona osób, stanowiącego zarazem ·przewodnik metodyczny dla członków
oraz in(ol'malor organizacyjny .
.Jednocześnie uznano, że w związku z programem "Kultura ludowa - dobrem
narodu" należy koniecznie wydać sepię poradników i materiałów iJnstruktażowych,
a także atrakcyjne foldery, katalogi itp.
Opracowali :
Bronisława Jaworska, Jerzy Lewowieki
W ODPOWIEDZI
ODDZIALOM
-
UWAGI PREZYDIUM
ZG PTL
Na wstępie na!L:ży zauważyć, że pr{)fil działalności Towarzystwa
przechodził
różne fazy, zależne w dużym stopniu od tendencji odgórnych PAN (np. wskazania
326
Kronika
odnośnie do nacisku na popularyzację
wiedzy J;;:Q:>zlembadań !ere-now.veil.
nil'równomierny dopływ funduszy na działalność podstawQwą T{)warz.Y~twa itp.), Sl'ld
też konkretne
propozycje
Oddziałów pozwalają wprawdzie
ZarządQwi nakreślić
teoretycznie zarys przyszłej działalności, lecz trzeba pamiętać, że pełna re.d izaeja
tego projektu 'zależeć będzie m. in. od uwzględnienia niel,tórych postulatów przez
władze PAN.
Ad. 1. C h a rak t e r Towar
z y s t w a. Prezydium ZG PTL przychyla ~it; do
głosu większości, że członków Towarzystwa
powinno się rekrutować
z różnych
środowisk, zarówno etnograficznych zawodowych, jak i amatOl~skich - mHQśników
ludoznawstwa,
a także z środowisk pokrewnych. Stanowisko takie popiera obecnie
także PAN. Uważamy, że ramy naseego statutu umożliwiają już teraz organiwwanie kół młodzieżowych. Prezydium myśli też o szerokim weroowaniu
członków
z regionalnych środowisk działaczy kultury. Chodzi nie tyle o stworzenie
nQwej
kategorii członków korespondentów,
co o formy aktywizacji etnografów amCl!orów,
którzy dobrowolnie zgłaszaliby ak,ces, m. in. do pracy zbierackiej.
Ad 2. Organizacja
życia
naukowego.
Odnośnie do sugestii organizowania większej ilości sesji naukowych
(postulat Oddziału Krakowskiego)
prezydium jak najbardziej
popiera to stanowisko. Dotychczasowe ograniczenia w tej
mierze wynikają jedynie ze skromnych możliwości finansowania tych imprez przez
PTL. Ponadto, aby zapewnić minimum funduszy, trzeba je zaplanować z rocznym
wyprzedzeniem
i koszty wstawić do ;planu finansowego. Podobną trudność sprawi,\
organizacja wycieczek, których koszt jest znaczny, a Towarzystwu brak środków na
dofinansowanie tego rodzaju akcji.
Prezydium popiera całkowicie propozycje urządzania Walnych Zgl'OmadZCli Delegatów w ośrodkach regionalnych (w ostatnich latach Walne Zgromadzenia odbyły
się w Limanowej, Międzyrzeczu, Ostrołęce i Łomży). Organizowanie
Zjazdu nie
jest jednak możliwe w każdej miejscowości ze względu na konieczno~ć zagwarantowania minimum 150 miejsc noclegowych.
Troska o .staranne przygotowywanie corocznych sesji zasługuje naszym zdaniem
na dużą uwagę; myślimy, że sytuacja się poprawi gdy zaczną pracować organiz.owane obecnie sekcje specjalistyczne,
które będą mogły wziąć na siebie trud przygotowania niektórych sesji z okazji WZD.
Ad.3. Pozycja
etnografii
i popułaryzacji
wiedzy.
Prezydium
ZG w miarę swoich możliwości czyni wysiłki, aby włączyć się do różnych akcji.
sugerując zarazem potrzebę oferowania fachowego poradnictwa rÓ7.nym zainteresowanym instytucjom. Wydaje się nam, że i członkowie ze swej stnll1,v powinni w interesie całej naszej o rgaJIlizacji wykorzystywać każdą okazję Spl'zyjającą nawi'lzywaniu takich kontaktów.
Prezydium ZG czuje -się w ooowiązku poinformować, że podjęło już uprzednio
rozmowy z Towarzystwem
Łączności z Polonią Zagraniczną
"Polonia" i wzięło
udział w zjeździe uczonych zagranicznych
polskiego pochodzenia, który odbył się
w Krakowie w lipcu 1973 r. W czasie zjazdu, prócz okolicznościowej wystawy wydawnictw PTL mogących zainteresować
Polonię zagrani'czną, odbyliśmy rozmowy
z przedstawi,cielami Polonii, m. in. z prezesem Fundacji Kościuszkowskiej dr Eugeniuszem Kusielewiczem, na temat wzajemnej współpracy kulturalnej i naukowej.
P,rezydium nawiązało kontakt z Centralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania
Kultury przy Minister.stwie Kultury i Sztuki oraz bierze instytucjonalnie
udział
w akcji "Kultura ludowa dobrem narodu". reprezentując
PTL w Komitecie
ogólnopolskim. powstałym przy Ministerstwie Kultury i Sztuki.
Reprezentanci
PTL są <:zlonkami KomilC'lu kr;lj{)wq~o JVlięc!zyI1;ll'<)(lowl·j
LJlli
Kron/.ka
327
Nauk Antropologicznych i Etnologicznych oraz Komitetu Nauk Socjologicznych PAN
(brali udział w organizowaniu Sekcji Etnograftcznej tego Komitetu).
Zarz<\d PT1, zdaje sobie sprawę z tego, że Po1slde Towarzystwo Ludoznawcze
petni ważne funkcje ideologiczno-polityczne.
W ludowym Państwie" w którym problemy l<ultury ludowej znajdują się w centrum uwagi społeczeńSItwa, PTL - towarzystwo powołane do rozwijania działalności na tym polu - winno traktować
swą działalność jako ważne zadanie :ideologiczne. Pełnienie tego ,zadania podnosi rangę pracy całego Towarzystwa w oczach działaczy terenowych i centralnych.
Pamiętamy, że Towarzystwo jako trybuna polskiej etnografii jest w dużym stopniu
odpowiedzialne
za realizację programu ochrony kultury ludowej. Powinno więc
w poslaci apeli, interwencji i akcji społecznych czuwać nad prawidłowościami
popularyzacji tych problemów. Powinno występować z nowymi inicjatywami do władz
cenlralnych i terenowych, do różnych towarzystw i instytucji, domagając się rozszerzenia wszelkiego rodzaju akcji ochronnych i I>Opularyzatorskich.
Ad 4. P r a c a n a u k o w a. Na temat badań poza granicami kraju możemy
zakomunikować, że w toku załatwiania jest ,Siprawa zawarcia umowy o współpracy
ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym, w której to umowie przewidywany
jest udział członków w konferencjach, sesjach i badaniach.
Wobec tego, że uzyskanie specjalnych funduszów dewizowych na ten cel jest
niemożliwe, będzie to jedyna dostępna forma prowadzenia
badań poza granicami
kraju. Należy nadmienić w tym miejocu, że zgodnie z sugestiami PAN prace badawCi,:e Towarzystwa powinny być prowadzone be<'- specjalnych
nakładów finan;;owych, raczej jako uzupełnienie
działalności "oficjalnych"
specjalistycznych
placówek, powolanych do życia w określonym celu i funkcjonujących
zgodnie z zaplanowanym profilem instytucji użyteczności pub~icznej.
Ad 5. S p r a w y we w n ę t r z n o - o r g a n i z a c y j n c. Zatrudnienie dodatkowych osób jako pracowników administracyjnych
w PTL pociąga konsekwencje finansowe i wymaga zgody PAN. Akademia zaś zazwyczaj tej zgody nie udziela wychodząc z zalo7.enia, że c<,-łonkowie niektóre funkcje (zwłaszcza w Oddziałach) powinni pełnić społecznie.
W związku z sugestiami na lemat rotacji członków Zarządu pragniemy zwrócić
uwagę, że apelowaliśmy do poszczególnych Oddziałów, aby zgłaszały swoich kandydatów. Na ten dwukrotnie
zgłaszany apel odpowiedzi wpływają bardzo powoli.
Pragnęlibyśmy ponadto, aby kandydatury
zgłoszone Walnemu Zgromadzeniu Delegatów daly możność zorientowania się w dotychczasowej działalności proponowanych
kandydatów w ramach prac Towarzystwa.
Zarząd ubolewa, podobnie jak członkowie, z powodu braku wewnętrznego informatora działalności Towarzystwa, jednakże w obecnej .sytuacji nie Wiidzimy żadnych ,szans na rozwinięcie akcji wydawniczej o jeszcze jeden tytuł. Chcąc jednak
poszerzyć zakres wewnętrznej
informacji postanowiono sporządzać odbitki z rocznych sprawozdań PT1, publikowanych w "Ludzie", a ponadto zaopatrzyć wszystkich
członków w odbitkę artykułu Prezesa, prof. dr K. Zawistowrcz-Adamskiej,
na temat naszego Towarzystwa i jego działalności, opublikowanego
w czasop. "Nauka
Polska" nr 1173 w związku z II Kongresem Nauki Poll5kiej.
Jeśli chodzi o odczytywanie sprawozdań na WZD, to z inicjatywy Prezydium.
były one odczytywane w 1971 i 1972 r., lecz z przykrością należy stwierdzić, że delegaci nie zawsze byli obecni w sali obrad.
Ad li. S p l' a w y w y d a w n i c z e. Wątpliwości Zarządu i członków w sprawach wydawniczych .są zbieżne. Niestety, stała dotacja PAN starcza wyłącznie na
wydawanie dwóch reprezenta<:yjnych wydawnictw ciągłych: "Ludu" i "Lileratury
328
Kron.ika
Ludowej". Inne serie wydawnicze
lub tytuły poza .>eriami mog;l ukazywać si~
w miarę zdobywania funduszy ze sprzedaży zapasów wydawnictw PTL i uzyskiwania specjalnych subwencji. Zarząd zwraca się więc do członków z apelem, aby
pomogli w kolportowaniu wydawni'ctw PTL.
W akcji "Kultura ludowa - dobrem narodu" prace wydawnicze, zgodnie z sugestiami Ministerstwa Kultury i Sztuki, prowadzą komitety wojewódzkie, w których
aktywnie działają Oddziały PTL. Słuszne są głosy członków, że zakres tych prac
niewątpliwie należałoby jak najbardziej poszerzyć i rozwinąć.
Opracowala:
Bronisława
Jaworska
DZIALALNOŚC OŚRODKA DOKUMENTACJI I INFORMACJI ETNOGRAFICZNEJ
PRZY POLSKIM TOWARZYSTWIE LUDOZNAWCZYM W 1972 R.
Ośrodek Dokumentacji
i Informacji .Etnograficznej
PTL w Łodzi, prucujący
początkowo pod kierownictwem
prof. dr K. Zawistowkz-Adamskiej,
a następnie
od połowy 11971 r. pod kierownictwem
doc. dr B. Kopczyńskiej-Jawor.skiej,
rozpoczął swoją działalność we wrześniu 1968 r.
Powołana z inicjatywy spolec.znej pla'cówka, zgodnie z intencjami zalużycicli
miała służyć zarówno dokumentacji
poczynań naukowych w dziedzinie etnografii,
jak i świadczyć usługi na rzecz organizatorów prac kulturalno-oświatowych,
udzielając informacji z zakresu szeroko pojętego folkloru.
Zamierzenia
te jak dotychczas zostaly tylku cZI:śdowo zrealizowane.
Pierwszy okre5 pracy Ośrodka (lata '1"968-1969) wstał poświęcony założeniu podstawowej bazy dokumentacyjnej
przedsięwzięć folklorystycznych.
Ośrodek prowadził
dokumentację
dotyczącą dzialalności naukowej placówek etnog;ra[icznych w S\Vlecie, w tym towarzystw międzynClrodowych, kolekcjonował
mat(~rialy ze zjazdów,
konferencji i sympozjów krajowydl i zagranicznych.
Powyższe działy dokumentacji
uzupełniane były w latach następnych . .Jednocześnie ·czyniono wysiłki w celu nawiązania kontaktów z różnymi rouz<Ija'lli phcówek etnograficznych zarówno w kr<lju, jak i za granic;l ella z()n~<Iniznw:lI)i:1IW
pośredniej wymiany świadczeń.
S ł u ż b a i n f o r m a c y j n a. W ramach działalności na użytek \Vłasne~~oś;'odowiska etnograficznego
ODiIE kolportował wśród poszczególnych osób i pl:w',wek, w zależności od ich specjalizacji naukowych, informacje o zjazdach i konl'vrencjach zagranicznych uzysl(iwane na podstawie zaproszeń przysyłanych du PTL
od organizatorów. Ponadto opracowywano zestawy informacji do kroniki kolejnych
tomów "Ludu" l.
W odpowiedzi na sugestie zgłoszone pl'zez czlunków PTL w .ruku 1972 OŚ!'ockk
przystąpił
do zbierania
informacji
na temat
opracowywanych
kwestionnriuszy
I,-
1 Zob. sprawozdania [w:] "Lud" 1971, t. 55; s. 365-366; 1972, t. 56, s, 364-365, ara, "Lud"
t. 54; 1970, Muzealne wystawy etnograficzne w latach 1963-69, Doktoraty i habilitacje: "Luci"
t. 55, R. 1971, Festiwale,
"dni", konkursy
w 1969, Badania tereno\l.,re prowadzone
przez J11UZCCI
w latach 1968-70, Skanseny, Wykaz prac magisterskich, Etnograriczne wystawy czaso"'e eksponowane \v r.
1970,
Doktnraty
i. habilitacje
przygotowano kronikc; do 56 tomu "Ludu".
7.
zal<Tcsu eLnografl.i \V lat-ach 19(;n-7H.
W r. J97~
I{ronlka
329
(ankiet) do tcrellowydl
badełl'! etll{)graficznyc1l. Wysłano 200 ankiet, w odpowiedzi
otrzymano 110kwestionariuszy.
Kwestionariusze
przekazane przez autorów są przechowywane w zbiorach Ośrodka, z kwestionariuszy
wypożyczonych do wglądu sporządzono mikrofilmy.
W tym samym roku opracowano i rozesłano około 400 ankiet adresowanych
do
zespołów folklorystycznych.
Otrzymane w odpowiedzi informacje pozwoliły uzupełnić posiadaną kartotekę zespołów. Tegoż ,roku, korzystając
z akcji weryfikacyjnej
twórców ludowych prowadzonej przez Ministerstwo
Kultury i Sztuki, .zapoczątkowano weryfikację
danych w kartotece twórców (zweryfikowano
z wykazami Ministerstwa 7 województw).
Pominw wysiłków zmien:ających do informowania
jak najszerszego kręgu działaczy kulturalno-oświatowych
o istnieniu
Ośrodka (rozesłano komunikaty
{) powstaniu Ośrodka do Wydziałów Kultury Prezydiów Rad Narodowych), stosunkowo
rzadko udzielane 5<1 informacje
dla tego rodzaju odbiorców. Najczęściej udzielanym rodzajem informacji na zapytania indywidualne
z kraju, jak i z zagranicy,
są wskazówki bibliograficzne oraz wiadomości o osobach i instytucjach
prowadz,~cych badania na określone tematy.
Pracownicy Ośrodka, z wykształcenia
etnografowie,
w miarę możności śledzą
i dyskutują metody pracy i techniki dokumentacji
naukowej. Główna uwaga zwrócona jest obecnie na sprawę klasyfikacji materiałów. Ośrodek podjął w.stępne wysiłki w celu opracowania
etnograficznego
tezaurusa. Etapy dyskusji i wykonywanyd1 prac w lej dziedzinie znajdują swe odbicie w kilku artykułach opublikowanych Ol'aZ znajdujących się w druku 2.
K o o r d y n a c j a i w s pół p r a c akr
a j o w a. Ośrodek nasz jest jedynel
w Polsce placówkil dokumentacyjną
w dziedzinie etnografii. Ostatnio wzrosła jego
rola w związku z pracami przygotowawczymi
do Kongresu Nauki Polskiej {)LraZ
pracami 'powołanej w 1972 r. Sekcji Etnograficznej
przy Komitecie Nauk Socjologicznych PAN. Dla potrzeb tej Sckcj i Ośrodek .sporządził szereg zestawiel'! informacyjnych (wykazy pracowników działających na polu etnografii, wykazy wydawnictw etnograficznych,
towarzystw itp.). Ponadto Sekcja zleciła Ośrodkowi organizację i prowadzenie prac z zakresu bieżącej bibliografii.
ODiIE powstaje
również w kontakcie
z ODiIN PAN ucz~'slniCl.'lc w mian;
mu;(.ności w seminariach organizowanych przez tl; instytltcję 'l.
Najlepiej przedstawia się współpraca z działami etnograficznymi
mu:r.eów, kl6re
przekazuj,! nam slale swe informacje.
W s pIj ł P r a c a III i l; d z y n a r o ci o w a. O~r<.lljd; ŚWi:ldczy ró;i.ncgo rod:r.aju
usługi informilcyjne zlecane mu przez Zarząd Główny Pols.kiego Towarzystwa Lu(loznawczeg<J, jak przekazywanie
danych do rejestru stowarzyszeń
nauk spolecznych
(UNESCO), danych do informatorów
międzynarodowych
itp. W roku 1972 .sporz'ldwno selektywną bibliografię prac etnograficznych
publikowanych
w 1971 r. dla
międzynarodowej
bibliogl'afii nauk społecznych, wydawanej
przez Comite International pour 1~1Documentation
des Sciences Sociales (CIDSS UNESCO) w Paryżu.
2 E. Królikowska,
Uwagi na tcmat
zagadnień
dokumentacji
i informacji
naukowej,
,.EIllI'·
graCia Polska",
t. 16: 1972, S. 259-266; E. Królikowska,
Z problematyki
klasyfikacji,
,.Pracc
i Materialy
Muzeum
Archeologicznego
i Etnograficznego
w Lodzi",
seria
etnograficzna,
t. 17
IV
druku,
B. Kopczyńska-Jaworska,
Problematyka
dokumentacji
muzealnej,
tamże.
3 B. Kopczyńska-Jaworska,
E. Królikowska,
Uwagi
o stanie
źróde1 pochodnych
w etnografii, Stan i Potrzeby
Informacji
Naukowej
IV
Naukach
Spo1ecznych,
Materialy
z III sympozjum
Pracowników
Informacji
Naukowej
PAN i CAV IV Zakopanem
w 1970 r. ODIN PAN,
\V-wa 1971.
330
KronIka
OSJ'<)ckk prDwad;o:i s1:ilł'l wymianę ma1:eriałów z Pracownią
Dokumentacji InstyI.ulu Etnografii Sluwackiej Akademii Nauk (Narodopisny
Uslav SAY) w Bratysławie.
W 1972 1". prl:ygolowal1o materiały {) działalności Ośrodka na konferencję zorganizowaną przez międl:ynarodowe etnograficzneczasopis.mo
dokumentacy jne "Demos".
P<JIladto referat na temat klasyfikacji dany'ch dla potrzeb etnografii - na Międzynarodowy Kongres Nauk An1:ropologi·cznych i Etnologicznych, który ma się odbyć
w Chicago w 1973 r.4•
D a Is z y r {)z w Ó j P l a c ó w 'k i. Opierając
siG na analizie d{ltychczasowej,
czteroletniej
działalności Ośrodka dyskutowana jest obecnie spi'awa dalszego profilu
praey. Ze względu na ograniczone możliwości kadrowe (2 osoby na pól etatach)
i niewielkie kredyty na prace zlecone, działalność.ta,
jak się wydaje, musi ię skoncentrować na ,zagadnieniach uznanych za podstawowe dla naszej dyscypliny. W tym
względzie nie podjęto jeszcze ostatecznych decyzji, ale tok dotychczasowych dyskusji
sugeruje,
że w pierwszym
rzędzie będzie to dokumentacja
bibliograficzna
prac
publikowanych oraz pra,c badawczych będącyoch w toku, wraz z informacją o miejscu i stanie przechowywania materiałów źródłowych.
Opr<Jcowala Hroni:;Za wa Jaworska
SPRAWOZDANIE
Z MIĘDZYNARODOWEJ
KONFERENC.JI CZASOPISMA
"DEMOS", POSWIĘCONEJ
WDRAŻANIU JEDNOLITEJ
KLASYFIKACJI
PRAC ETNOGRAFICZNYCH
I FOLKLORYSTYCZNYCH,
Hl7:3
Kiedy na konferencji redakcyjnej
w Brnie w roku 1971 ustalono ostatecznie
za.sady nowej klasyfikacji .systematycznej p.rac etnograficznych
i folklorystycznych
w omówieniach
informacyjnych
pl'Zeznaczonych dla .,Demosu·', międzynarodowego
etnograficznego
organu informacyjnego
krajów socjalistycznych,
wyłoniły się problemy teoretyczno-metodolog.icznej
natury, związane z uzgadnianiem
międzynarodowym terminologicznego
zakresu pojęciowego deskryptorów.
Poslanowiono wtedy
mimo to .nową sy.stematykę wprowadzić do "Demosu" już w roczniku 1972 z tym,
:i.e redalccje krajowe uwagi .swoje dotyczące funkcjonowania
nowego systemu przygotują do następnej konferencji, 'której zorganizowania podjęła się Bułgaria.
Bulgars,ka Akademia Nauk. reprezentowana
przez Instytut Etnograficzny i Muzeum w Sofii, zaprosiła Redakcję Główną, wydawców i delegacje redakcji Jo-ajowych do Albany pod Warną. Konferencja odbyła się tam w d.niach od n do 11 maja
1973 1". Uczestni'czyli w niej z Bułgarii - dr M. Veleva, ell' St. Stoikova i dr T. ŻivI.;:ov,z Cze~hosłowacji - clI' L. Kunz i doc. clr A. Robek, z Jugosławii - dl' M. Radovanović i dr J. Bezić, z NRD - ell' R. vVeinhold, ell' B. Weis.sel, dr W. Fiedler.
dr S. Kube i B. Emmrich, z Polski - prof. dl' A. Kutrzeba-Pojnarowa
i ell' S1:.
Bł.as7,czyk, z Węgier - dr E. Barabiis-K,isban
i dr 1. Kriza. z ZSRR - prof. ell'
1. N. Terenlieva
i prof. dr B. PU'tiłov. Ponadto brai udział w obradach dr P. Wick
z Centralnego Instytutu Historycznego Akademii Nauk NRD on'lZ H. Palm, pJ·zed-
.\ B. KOPczyńska-Jaworska, "Classification
tation et de I'information ethnologique".
des donnees
mises au service tle la tloC:l1lncn-
Kronika
331
stHwiciC'lI;;1 wyr];1\vnidll''1 AkH(lc-l1llCVcrbg. Nie przyhyli delegaci z Alh;:1l1ii Hll1ll1.1ni
i.
Ot.WH1'Ci;1k'mfercllcji
dukunala dr Veleva, cl.łu!wk bułgarskiej
redakcji \,r,lj,,II'Cj, a I. ramienia Bułgarskiej
Akademii Nauk przemówienie
powitalne
wyg;losil
d,vrektOl' Instytutu Etnograficznego
i Muzeum pwf dr Vesselin Hadżinikołov.
Przedmiotem
obrad plenum redakcyjnego
były, jak zapowiedziano,
pmblcm,l'
I.lviązane z wprowadzeniem
do praktyki redak<:yjnej "Demosu" jednolitej systema1\'I,i etnograficznej
i odpowiedniej
w związku z tym klasyfikacji
zawartośd
prac
etnogra[iczn~rch \V referatach
rlostarcmny-ch
przez redakcje
'kl'ajowe do druku,
Przedyskutowano
przygotowany
przez Redakcję Główną częściowy spi" deskrypt.ur(IW
ural. pomocnicze zestawienie
haseł w ujęciu rzecwwym
i alfabetycznym.
Dl' 'Wick, kt.óry przedslawil
zasady doboru deskryptorów
dla nauk historyc7.nych
\1'
liczbie uj·wlo 2''i00 terminów. uzgodnionych
ze specjalistami
różnych dziedzin
nauk humanist.ycznYoC'h, wyjaśnił, że na etn.ognlfię i folklorystykę
przypada z tego
okolo 650 deskryptorów,
\Vybór ich spośród wielu tysięcy terminów obiegowych
został tak dokonany, aby przy pomocy modyfikatorów,
będących synonimami
lub
ąuasisynonimami
oW~'ch wybranych
deskryptorów,
można było w miarę precyzyjnie i jednolicie z zastosowaniem
.systemu cyfrowego wykazywać zawartość referowanych w "Demosie" prac. Ponieważ cała ta robota przygotowawcza
dol{onana
została na gruncie terminologii niemieckiej, wobec tego zadaniem redakcji kraj 0\\,\'ch bqdzie musiało być w~\pracowanie specyficznych
deskryptorów,
oddających
rodzime poj':cia, Gel." to trudne zadanie zos:tanie przez wszystkie redakcje krnjowc
\I'.I·konane, a I)(;dzie to wymagało częstych bezpośrednich
kontaktów
z Redakcj"
Gł'Jwną vI' Drcź,nie, to uzyskamy VIi pełni sprawny aparat informacyjny,
przysto.sowany du maszyn cyfrowych.
Będzie wtedy też m07,na przystąpić
do prac nad
międl.ynarodowym leksykonem nauk społecznych, który mieści się w perspektywiczn,l'ch planach w.vclawni·czych.
Uczestnicy konł't'renc,ii mieli okazję prześledzić sposób cyfrowego opracow<lnia
i owaczenia
zawal'lości zamieszczonych
w "Demosie" dwóch pozycji, których to
prób dokonali dr Kube i dr Weinhold. W nawiązaniu
do tych prób zaznaczył
Weinhold, że w roku 1974 pojawią się już deskryptory
cyfrowe oznaczające za\Vartoś~ informacji,
które będą umieszczane
na końcu każdej pozycji. Pracę tę
będzie wykonywać
początkowo
Redakcja
Główna, później zaś, gdy deskryptory
bęcl,] gololve w poszczególnych językach, trud ten będą musiały wziąć na siebie
redakcje krajowe czy nawet autorzy referatów. Jako pierwsi opracują swoje deskryptory w ciągu najbliż;s:/.ego roku Rosjanie, Bułgarzy i Węgrzy. W następnych
latach prace te będ;~ mu.siały wykonać pozostałe redakcje narodowe.
W dyskusji zwracano uwagę na zadania "Demosu" jako jedynego międzynarodowego czasopisma informacyjnego
krajów socjalistycznych
z zakresu etnografii
i folklorystyki i w zwi'1ZkU z tym na konieczność celowego doboru referatów mogących informować o wszystkich ważny'ch dla rozwoju dyscypliny naszej publikacjach w ramach obozu socjalistycznego,
mogących też ten dorobek badawczy prezentować na zewnątrz, tj. państwom niesocjalistycznym,
co jest szczególnie ważne
wobccc wzrastającego zainteresowania
tymi pracamicalego
Zachodu.
Z Inyślq () t..l'm. by ,.Demo,>" mógł jeszcze lepiej niż dotąd pełnić swą odpowiedzialną informacyjn'l funkcję i objąć szersze rejony oddziaływania,
postawiła delegacja polska wniosek () drukowanie
tytułów referowanych
publikacji nie tylko jak dotqd - w brzmieniu oryginalnym
i w tłumaczeniu
niemieckim, ale również
w wersji l'OsY.i'ikiej i angie].sldej. Wniosek zyskał poparcie plenu:I11 i od rolni Hl74
"'pt'"wadzi Sil; Il; inlHlwacj,;, korzystni! sz<:zególnie dla młodszego pokolenia Il'lda-
332
Kronika
C;t,y,wśród których --- jak w Pob.ce - znajomość jc;zyka niemieckiego jest mniej
rozpowszechniona niż angielskiego czy rosyjskiego.
Delegacja polska w poro.zumieniu z Wydziałem I - Nauk Społecznych PAN
zaproponowała
też, by następna
konferencja
redakcyjna
"Demosu" odbyła się
w 1974 roku w Poznaniu równolegle z plenum redakcyjnym
"Ethnologia Slavica"
i by uczestnicy obu konferencji
mogli wziąć udział w przygotowywanym
w tym
czasie w Poznaniu sympozjum pl. "Kultura ludowa - kultura narodowa". Propozycja ta zostala przez zebranych z uznaniem przyjęta.
Na zakończenie podzielił się prof. Putnov z Leningradu
swoimi wrażeniami
i spostrzeżeniami
z podróży na wyspy Oceanu Spokojnego śladami Mikłucho-Makłaja.
Organizatorzy
konferencji, której patronowaly
wladze polityczne i administracyjne okręgu tolbuchiń5kiego,
dały delegatom na konferencję okazję do uczestniczenia również w sympozjum
folklorystycznym,
które odbywało ,się równolegle
w Albenie od 8 do 11 maja. Wygło.szono na nim 32 referaty. Obejmowały one
szeroki wa,chlarz zagadnie{l zw.iązany.ch z dawnym jak i w!>półczesnym folklorem
oraz oddziaływaniem
tradycji ludowej na kulturę narodową naszej doby. Szczególnie dużo uwagi poświęcono kulturze ludowej Dobrudży i jej związkom z całą
kulturą bułgarską. Nie hylo to przypadkowe, gdyż sympozjum odbywało się właśnie
na obszarze tej ziemi. Ponadto umożliwiono uczestnikom obu imprez zwiedzenie
Balcziku, Kaliakry, Rusałki i stolicy okręgu. z otwartym
w roku 1'970 muzeum,
mieszczącym się w zrekonstruowanym
domu -z XIX-wiecznym
wnętr/.cm mieszkalnym i urządzonym w nim pokazem ludowej kultury Dobrudży. Ucze~tnicy wycieczki
do Tołbuchina
mieli ponadto możność zwiedzenia nowo zbudowanego i celowo
wyposażonego pałacu ślubów i nadawania imion. Dało to m.in. okazję do wymiany
zdań na temat obrzędowości świec1<iej i jej stosunku c1n ludowej t I'ad.vcji.
Opr<tc{)w,l1i:
A.
Kutl'zcba-Pojnamwa,
Stanislaw
II MIE;nZYNAHOlJOWE SYMPOZJUM ETHNOLOGL'\
BI{ATYSLAWA 19-22 X 1972
Hlaszczylc
SLAVICA
Doruc~ne .sputkanie -członków redakcji, wsp61prucownik,',\V i ;t,apl'oswnydl gości
wydawanego
przez Katedrę Etnografii Uniwersytetu
Komeńskieg{) w Bratysławie
rocznika "Ethnologia Slavica" miało miejsce w Bratysławie w dniach 19-,22 X 1972 1'.
Wzięło w nim udział 11 członków redakcji i 6 go,ści.
Pierwszy dzień sympozjum poświęeono tematowi:
"Aktualne
problemy i zadania etnografii słowiańskiej", Glówną uwagę zwrócono na pojmowanie przedmiotu
słowiańskiej etnogl'afii i folklorystyki, na stosunek etnografii do pokrewnych dyscyplin naukowych w zakresie badań slowiańskich oraz na stan badań kultury ludowej w poszczególnych krajach słowiańskich,
Podstawowy
referat wyglosił odpowiedzialny redaktor "Ethnologia Slavica", Jan Podol6.k. Dalsze referaty i komunikaty wygłosili: K. V. Ćistov (Leningrad), J, Burszta (Poznaó), P. Nedo (Lipsk).
V. K. Bondarcyk (Mińsk), M. Gładysz (Kraków), M. Barjaktarović
(Belgrad), B. Ri',,!Dvski (Skopi~') i B. Bpne.~ (Brno). W dyskusji W,vstLlPili ponad!,,: Ch. Vakar('!<;k;i,
,J. Tome';' S. Genc:ev i J. Komol'ov.skY.
Kronika
W drugim dniu odbyło siG posiedzenie ]wmitetu red:lkcyjnego ES poświGcone
aktualnym problemom tego międzynarodowego
czasopisma. Referat wprowadzający
wygłosił również J. Podolak, naświetlając dotychczasowy rozwój ES, aktualną koncepcję rocznika i dalsze 'jego perspektywy. Dodatkowe informacje podał ·sekretarz
redakcji, J. KomorovskY. Referaty i dyskusja wskazały na znaczenie ES jako jedynej wsp,',!nej instylucji etnografów słowiańskich, umożliwiającej
publikowanie wybranych artykułów i rozpraw dotyczących kultury ludvwej Slowian. Chodzi o dalszy
ilościowy i jakościowy jego rozwój oraz a ewentualne
jego poparcie ze strony
UNESCO. Dotychczas,)we międzynarodowe oceny tego czasopisma są pozytywne. Rozważam) możliwość wydawania
dwóch zeszytów rocznie, postanowiono
rozszerzyć
dział dyskusji, ulepsz.\'Ć część informacyjną i recenzyjną ważniejszych dzieł i czasopism oraz publiko\\'ać bibliogra[jc;my wybór prac o ·charakterze etnograficzno-slawistycznym.
\V zakresie .spraw organizacyjnych
postanowiono, aby prace redakcyjne przejQly
w większej mierze filialne redakcje narodowe: w ZSRR przy Instytucie Etnografii
AN w Moskwie i Leningradzie;
bułgarska przy Instytucie Etnograficznym
BAN
w Sofii; w NRD przy Instytucie Łużyckim w Budziszynie; polska przy PTL redakcji "Ludu"; jugosłowiańska
przy Towarzystwie
Etnologicznym
w Belgradzie.
Redakcje filialne wezmą na siebie odpowiedzialność
za przesyłane do ES arty1wly
i opracowania, za przygotowanie
bibliografii oraz za propagowanie
ES w 8wych
kr:ljach.
Do zadań instytucji ES należy organizowanie
dorocznych redakcyj-nych sympozjów naukowych. Najbliższe, w r. 197:3, odbędzie się w Jugosławii (Macedonia,
Ochryd), czwarte zaś (HJ74) w Poznaniu przy UAM, polączone z II Międzynarodową
Konferencją Etnografów S!owiat'lskich; piąte (197'1 r.) ma mieć miejsce w Mińsku
IV Instytucie
Elnogrnfii.
Józef
lU MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM ETHNOLOGIA
OCHRYD 5-6 VII .l9n
RU1'8zta
SLAVICA
Zgodnie z poprzednimi postanowieniami, III Międzynarodowe Sympozjum Ethnologia Slavica odbyło się w miej3cowości Ochrycl, w Maceclonii(Jugosławia).
Gospodarzem by! Instytut Folkloru w Skopje, kierowany
przez dra B. Ri'stovskiego.
Wzięło w nim udział {)k. 40 uczestników, cz!onków redakcji i współpracowników
"Ethnologia Slavica" oraz zaproszonych gości z następujących krajów slowiańskich:
Związku Radzieckiego, Polski, Czechosłowacji, NRD, Bułgarii i wszystkich republik
Jugosławii.
Tematem .sympozjum by!y "Atlasy etnograficzne
a narody słowiańskie". Wiodący referat wygłosił B. Bratanić (Zagrzeb). Wskazał on na podstawowe zalożenia
teoretyczno-metodologiczne
kartografii etnograficzm~j, podkreślił jej znaczenie jako
heurystycznego środka poznawczego etnologii, jako "półfabrykatu"
do dalszych operacji naukowych o charakterze
historyczno-porównawczym
i etnogenetycznym
służącym do rekonstrukcji
historii ludów i ich lwitur. Wiąże się z tym zagadnienie
właściwegO opracowania
masowych danych z dużych obszarów oraz sprawa ich
jednoznacznego pl'zedstawienin
na kartogramach,
a następnie należytej ich inter-
3iH
I~roni1aJ.
pl'daeji.
Na t.ytrl tle pl'dcgcl1t przedslawil
aklu:llny
st.an iJadan <JlIas<J\vych IV poszczególnych krajach europejskich, zwłaszcza slowiański·ch, ilust.rując niekt\Jre kWestie konkretnym materiałem.
W dalszym ciągu sympozjum S. 1. Bruk z Moskwy przedstawił pwblemy atlasów historyczno-etnograficznych
i kh znaczenie poznawcze, ilustrowane
na przykładzie opracowanego już takiego atlasu w ZSRR (atlas Russkije).
Podobne zagadnienia odnośnie do opracowywanego
atlasu historyczno-etnograficznego
Białorusi
przedstawił K. V. Bondarcyk, a w odniesieniu do Bułgarii Ch. Vakarelski i B. Tumangelov, S. Kovacevicova z Bratysławy w obszernym referacie przedstawiła postępujące prace nad Atlasem Etnograficznym
Slowacji, a Z. Kłodnicki (Wrocław)
niektóre zagadnienia
związane z wydawaniem
Polskiego Atlasu Etnograficznego.
J. Burszta przedstawił opracowany wspólnie 'Z Z. Sobierajskim Iwmunikat o założeniach i charakterze
będącego we wstępnym stadium przygotowawczym
i badawczym Atlasu języka i kultury ludowej Wielkopolski. Nad wygłoszonymi referatami
rozwinęła się ożywiona dyskusja.
Drugi dzień przeznaczono
głównie
na posiedzenie
kolegium
redakcyjnego
"Ethnologia Slavica". Redaktor ES, J. Podolak, zainali%iOwał szczegółowo dotychczasowe prace nad czterema już wydanymi i dwoma oddanymi do druku rocznikami, scharakteryzował
ich pozytywy i braki i zary.sowal .szereg postulatów i wytycznych odnośnie do ułE.1Pszeniaposzczególnych działów tego periodyku (dział artykułów, informacji, recenzji, dysku.sji, bibliografkzny).
W -dyskusji zwrócono również
uwagę na zwiększające się zadania redakcji narodowych.
Na zakOJ1czenie J. Burszta zaproponował
i rozwinął pl'obiematykę
nauko\\'<l
IV Sympozjum, jakie ma odbyć się w Poznaniu w 1974 l'. Ma być nią t.emat "Kultura ludowa kultura narodowa". A znów K. V. Bondarcyk wysunął sugestię,
by na V Sympozjum w Mińsku (1975) omawiano zagadnienia etnogenelycznf' .
.J(jzeJ
D/ll's:::fn
MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA PT. "PRZEMIANY TRADYCJI
LUDOWYCH W CSRS", SMOLENICE, 2:3-25 X 1972
Instytut Etnografii Słowackiej Akademii Nauk przy współpracy ze Słowackim
Towarzystwem
Etnograficznym
(Slovensk<'l narodopLsna spolocnost) zorganizował
w dniach 23-25 X 1'972 w miejscowości Smołenice k. Bratysławy międzynarodow;ł
konferencję na wspomniany wyżej temat z udziałem ponad 50 etnografów i folklorystów czechosłowackich,
przedstawicieli
odpowiednich
instytutów
akademickich,
katedr uniwersyteckich,
muzeów itd., oraz delegacji naukowc\)w z (j europejs.];ic!J
krajów socjalistycznych:
z ZSRR - :l, z Polski - li, z NRD - 2, z Bulgari i - 5,
z Węgil:r - 2 i z Jugosławii - 3. W konferencji
wzięli udział także uczestnicy
1I Sympozjum Ethnologia Slavica, odbytego dopiero co w Bratysławie.
PierwBze dwa dni konferencji poś'więcono teorii i .problemom badawC:7.ym przemian kulturowych, omówionym w 10 referatach
plenarnych. Tak więc A. Pl'anda
z Bratysławy mówił na temat podstawowych czynników procesu zmian slowac:kiej
i czeskiej kultury ludowej po drugiej wojnie światowej; K. V. Clstov z Leningradu
omawiał tradycyjne i "wtórne" formy i problemy kultury współczesnej z położeniem nacisku na rolę "regenerowanych"
form kultury tradycyjnej w procesie etnicznej !wnsolidacji współczesnyeh
narodów; J. BUl'szla (pozn:l1'l) l-Jl'zedstuwił zus:ld-
331
KroniIw
niCl.l' za!'."";\' prol)lcl\1u współistnienia
l.raclyc.ii i nn\"rfJczcsl1ości IV że'ciu wSJl(,lo~csnego społeczeń:>twa; B. Kopczyńska-Jaworska
(Łódź) miała jako temat "Przemiany
kulturowej hierarchii wartości" ilustrowane
na przykładzie konkretny'ch społeczności lokalnych; R. Peseva-Popova
(Sofia) zastanawiała się nad strukturą
i prawidłowościami bytu z uwzględnieniem istotnych wchodzących tu w grę pojęć; A. Sulitka (Bratysława) mówił o roli tradycji we współczesności; J. Vareka (Praga) wygłosił referat pl. "Teoretyczne problemy badań etnograHcznych w regionie północnych Czech", zaś M. Sarkany (Budapeszt) "Niektóre problemy podejścia społeczno-antropologicznego do rozpadu kultury ludowej na Węgrzech"; J. KramaHk (Praga)
omawiał zagadnienie pojmowania tradycji w etnografii, zaś A. Robek (Praga) mówil ,,0 niektóry·ch problemach przemian tradycji w dziedzinie kultury duchowej".
W sekcji etnograficznej wygłoszono na:stępmie 13 referatów na tematy konkretnych badań społeczności lokalnych w różnych regionach Czechosłowacji (referenci:
R. Jerabek - Brno, L Heroldowa i F. Vancik - Praga, J. Podolak, K. Podolakova
i P. Skalnik z Bratysławy, J. Tomes - Strażnice, J. Usak, O. Danglova i S. Kovacevicova z Bratysławy;
V. Kovaru, A. Jerabkova
i V. Svobodova z Brna).
W .sekcji folklorystyki przedstawiono podobnie 10 referatów z zakresu różnorodnej
problematyki badań różnych dziedzin folkloru na obszarze Czechosłowacji. Referenci: M. Lescak, V. Gasparikova, S. Vanovicova, S. Burlasova i J. Michalek z Bratysławy; M. Sramkova i B. Benes z Brna; M. Musinka z Presowa i L. PourovaVolbrachtova z Pragi.
Tematem ostatniego dnia konferencji były problemy i wyniki badań nad przemianami tradycji ludowych i współczesnych zjawisk kulturowych w innyeh poza
Czechosłowacją krajach socjalistycznych.
Tak więc np. T. A. Żdanko z Moskwy
mówila na temat tradycji i nowoczesności w życiu codziennym ludów ZSRR, M.
Gładyszowa (Kraków) o tendencjach współczesnych przemian w kulturze ludności
góralskiej, W. Paprocka (Warszawa) o roli industrializaeji w procesie zmian gospodarczych, społecznych i kulturowych wsi polskiej. R. D. Rakić z Belgradu mówił
o współcze"nych przemianach w życiu narodowym w Serbii; T. Hofer (Budapeszt)
dal szereg metodologicznych uwag na marginesie procesu ;przejścia kultury wsi węgierskiej z systemu pelnochłopskiego do pochłopskiego. Podobne zagadnienia w odniesieniu do Bulgarii poruszali przedstawiciele
Instytutu Etnograficznego z Sofii:
D. Todorov, B. Tumangdov,
L. Dukov i M. Todorova-Vasileva.
Łącznie na tym
ostatnim plenarnym posiedzeniu wygłoszono 13 referatów.
Konferencja
ukazała .szeroką gamę problemów
teoretyczno-metodologicznych
związanych z badaniami przemian społeczno-kulturowych
współczesnych społeczeństw
w krajach socjali-stycznych. ujawniła osic1gnięcia badawcze na tym odcinku w poszczególnych krajach i wytyczyła dalsze perspektywy badawcze. Postanowionn ]wntynuować tego rodzaju badania i knnferencje mi(;c1zynamc]owc.
.J óze J Burs:~ta
VI BAŁKAŃSKI FESTIWAL PIESNI I TAŃCÓW LUDOWYCH
ORAZ III MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM FOLKLORU BALKAŃSKIEGO
OCHRYD 3-B LIPCA 197:1
Otwarcie VI Bałkaitskiego Festiwalu Pieśni i Tańców Ludowych w Ochrydzie
w dniu :3 lipca 1'973 r. zainaugurował marsz uczestników ulicami miasta oraz przejażdżka łodziami po jeziorze. W manifestacji tej wzięło udział ponud 400 tancerzy
i śpiewaków ludowych z krajów balkaJlskich i przylJałkailskich. Imponujący prze-
glącl żywego folkloru ludów balkalls.kich i ich "'<jsiadów, który 0dbywal się w teatrze
letnim "Dolni Saraj", zainaugurował
zespół macedol'lski "Mirce Acev" z Prilepu
tańcem "teskoto".
Zespół .słoweński wykonał żywe i rytmiczne tailce związane z weselem wiejskim oraz archaiczny taniec "Oracze", ukazujący wygnanie złych duchów, co według wierzeń ludowych gwarantuje
dobre z1Jiory. Duże wrażenie wywarła gra na
instrumencie muzycznyom "oprekol", znany·m w Słowenii od kilku wieków.
Węgierski zespół z Galgamaksa
wykonał pieśni i tańce, jakich nie widziano
w poprzednich festiwalach w Ochrydzie. Węgrzy wykonali l;;:ilka tańców żeńskich
j dwa czarda.sze weselne.
Dużymi aplauzami wynagrodzili widzowie występy węgierskiego zespołu dziecięcego.
W programie zespoIu "Aco Marović" z Obicia (Kosów) znalazły się albańskie
oraz serbskie pieśni i tańce ludowe. Imponująco
został wykonany taniec "sota";
taniec "rugowo" symbolizował walkę o zdobycie dziewczyny.
Bułgarski zespół ludowy wykonał tańce .i zabawy zwiivmne z kolędowaniem.
Dość ciekawy był także ich taniec "kukeri" wykonany przez przebrańcl)w, ilustrujący ludowy karnawał. Wystąpiła też bułgarska staruszka, Irena Angelova, która
wykonała kilka trackich pieśni ludowych. Na zakończenie Bułgarzy wykonali oryginalny cykl pieśni i tańców "bujenec", związany z wiosennyomi pracami chłopa
i z wierzeniami ludowymi.
Zespół "Młody Metalowiec" z Sarajewa przedstawił autentyczny folklor Bośni
i Hercegowiny. Grupa tancerzy wykonaIa regionalne pieśni i tańce, m.in. taniec
"zapalanie łuczywa", 'kryjący działania magiczne. Bośniacy wykonali także pieśni
i tańce ludnośd muzułmańskiej z okręgu Jajce.
Starodawne pieśni i tańce łudowe zaprezentował zespół albański "Dur,s" z okręgu Dracz. W barwnych strojach ludowych w ciągu całej godziny przedstawiał on
bogaty dorobek kultury artystycznej swego kraju.
Czystą muzykę ludową i żywe tań-ce sel'bskie z Szumadiji wykonali członkowie
utalentowanego
zespołu holenderskiego z Amsterdamu. Jak zauważyli rzeczoznawcy
serbscy, w ich wykonaniu
nie było żadnych usterek. Przedstawili
oni ponadto
starodawne tańce swego narodu.
Zespoły serbskie z wiosek Nadrlje i Gornja Crnucia składające się z mężczyzn
.i kobiet, których wiek wynosił od 15 do 72 lat, zdobyły sympatię widzów dzięki
dynamicznemu
i wspaniałemu
wykonaniu
bogatego programu,
składającego
się
z żywych tańców i pieŚini ludowych.
Duże brawa uzyskał zespół "Njegos" z Cetynji (Czarnogóra), który przedstawił
tańce i pieśni ludowe z Boki Kotorskiej. Zespół ów, jeden z naj starszych na Bałkanach, wykonal ta6ce rycerskie mężnego ludu tego górzystego kraju. Wystąpił
także Czarnogórzec, ,gęślarz ludowy Gruica Vuković, który wykonał urywek
z poematu Górski wieniec poety narodowego - Petra Njegosa.
Włoskie zespoły z Setingiano oraz Briatano
(okręg Kalabrii), składające się
z uczniów i robotników, przedstawiły
bogate tradycje folkloru włoskiego tego regionu. W rytmie tarantelli zaprezentowały
życie Kalabryjczyków
oraz prace związane z winobraniem,
żniwami, łowieniem ryb i zabawami ludowymi.
Po występie Włochów zaprezentowali
.swój program Chorwaci. Rekrutują się
oni z mieszkańców wsi Vrsnica na wyspie Krk. Zademonstrowali
oni piękne tradycje ludowe, przekazywane z pokolenia na pokolenie, wykonując m.in. tańce symbolizujące cztery pory roku. Chłopi z tej wyspy chorwackiej przywieźli dwa dość
rzadkie muzyczne instrumenty ludowe: "velę" oraz "małą sopilę"·
Jako ostatni wystąpili
gospodarze festiwalu Macedończycy. Trzy zespoły
Kronika
337
z trzech oddalonych od siebie regionów: ze wsi Gorna Belica w okręgu Strugi,
z okręgu Kostur (część Macedonii należąca do Grecji) oraz ze wsi Petrovo w okręgu
Gevgelija, tańcami i pieśniami ludowymi pokazały, że mimo wielowiekowej
niewoli tureckiej i rozdzielenia
Maced<mii między sąsiadujące
państwa, folklor zachował swoje piętno narodowe, jedność geograficzno-etnografi.czną
oraz wysokie
walory artystyczne.
Zespół żeń!>ki z okręgu Kostur wykonał kilka obrzędowych
pieśni ludowych, związanych
z obchodami
święta Jerzego i innych wiosennych
świąt obyczajowo-kalendarzowych.
Wielką manifestację tej niecodziennej imprezy zamknął program tancerzy ze wsi
Petrovo w okręgu Gevgelija. W barwnych strojach ludowych wykonali oni atrakcyjne tańce i pieśni ludowe z dużym temperamentem.
Tań,ce i pieśni z ich repertuaru rozbrzmiewają
tu po dziś dzień podczas obchodów świąt wielkanocnych.
Zaznaczyć należy, iż pieśni i tańce ludowe wykonywane
podczas obchodów
śWi,ll kalendarzowych
u ludów bałkańskich,
mają charaIder
czysto obrzędowy,
a nie religijny.
Równolegle z VI Bałkań,skim Festi walem Pieśni i Tańców Ludowych, w dniach
7 i li lipca odbyło się w Ochrydzie tradycyjne już III Międzynarodowe
Sympozjum
Folkloru Bałkańskiego. C{} dwa lata w ramach Festiwalu Pieśni i Tańców ludowych Ochryd jest {}środkiem wymiany poglądów i przeglądu
rezultatów
badań
folkloru bałkańskiego. Tym razem zgłos.iło swój udział na tym sympozjum 85 folklorystów ze Związku Radzieckiego, Polski, Czechosłowacji,
NRD, NRF, Węgier,
Rumunii, Grecji, Albanii, Bułgarii, Turcji, Francji, Ghany, Austrii, Izraela, USA
oraz ze wszystkich związk{}wych republik Jugosławii. Najliczniej byli reprezentowani MacedOl1czycy, którzy wystąpili z 26 referatami.
Otwarcia sympozjum dO'konał sekretarz Oświaty i Nauki Rady Wykonawczej
SR Macedonii, Ljupcio Koprovski. Organizator sympozjum, dyrektor Instytutu FolklOl'ystycznego SR Macedonii, dr Blaze Ri.stovski, w gorących .słowach złożył uczestnikom życzenia o\V{)cnych obrad.
Na posiedzeniu pierwszej sekcji poruszane były zagadnienia ogólne, dotyczące
folkloru ludów bałkLlliskich isł{lwiań"kich,
na drugiej zaś referenci .przedstawili
wiosenne zwyczaje i obyczaje oraz wiosenne pieśni {lbrzędowe tych ludów. Część
referatów poświęcona byla bałkańskim instrumentom muzycznym dętym typu "oboa",
pozycji i r{lli kobiely przy wykonaniu tańców i pieśni ludowych, a także proble~
mom terminologii i klasyfikClcji krótkich utworów ludowych.
Wspólny referat S. L Bruka z Moskwy i K. V. Cistova z Leningradu pt. "Podstawowe kierunki badań folklorystycznych"
zawierał główne zagadnienia
folkloru
słowiańskiego, którymi zajmują się badacze Związku Radzieckiego. W. K. Bondarcyk przedstClwił opracowany wspólnie z A. S. Fedosikiem referat pt. "Naukowe
podstawy wielotomowego
wydania folkloru białoruskiego".
Nawiązał on także do
bogatej działalności
wydawniczej
pozostałych narodów słowiańskich
podkreślając
duże zasługi folklorystów radzieckich w badaniu twórczości ludowej Słowian zachodnich i południowych.
Józef Burszta z Poznania w sposób syntetyczny omówił zainteresowania
Polaków folklorem Słowian bałkai1skich w wieku XIX i XX. Zatrzymał się bardziej
szczegółowo na postaci Oskara Kolberga badacza kultury narodów Chorwacji,
Słowenii i Serbii. Z drugiej .strony ujął szczególne osiągnięcia badawcze w zakresie
folkloru bałkańs.kiego doskonałego znawcy kultury ludowej Słowian - Kazimierza
Moszyńskiego.
Aleksandra Popvasileva mówiła o bilingwizmie w macedońskich bajkach Iudo22 -
Lud,
tom
LVIII
338
Kronika
wych, zaś Orhan Acipay.amli z Ankary przedstawił problemy terminologii folkloru
tureckiego, a Katarzyna Podolakova z Bratysławy mówiła o determinantach
zmian
folkloru w warunkach ustroju socjalistycznego.
Wiele referatów, jak już wspomniano, dotyczyło wiosennych zwyczajów i obyc,zajów oraz pieśni obrzędowych narodów bałkańskich. Zagadnienia te nie są w pełni
opracowane. Sporadyczne prace dotychczasowe mają charakter lokalny lub ogólny.
Nie ma prac omawiający,ch w całości poszczególne grupy pieśniowe danego narodu
bałkańskiego, nie mówiąc już o pracach porównawczych z sąsiednimi ludami. Sympozjum dokonało de,cydującego 'kroku w tym kierunku.
Było wiele referatów.
w których poruszono na tle porównawczym wspólne i odrębne cechy wiosennych
obrzędowych i obyczajowych pieśni ludowych narodów bałkańskich. Emilia KomiĘ;'elz Bukaresztu mówiła o wspólnych elementach folkloru wiosennego ludów balkańskich i przybałkańskich.
Gereald Frorian z Wiednia zaj'lł ,się wi·osennymi ob:,czajami i pieśniami
ludowymi
z Poludniowej
Koruszki. Michail Bukureśtlijev
z Sofii omówił utwory te u niektórych narodów balkańskich oraz przedstawił formy dziecięcego folkloru muzycznego. Muzyczne cechy wiosennych pieśni z okręgu
Kumanovo
(SR Macedonia) były przedmiotem
l'eferatu Boriv(Jja Dźimrevskiego
ze Skopje. O pieśniach łazarskich Dolnego Połogu (okręg Tetowo), mówił Trpko
Bicevski ze Skopje, a o tych samych utworach lecz z regionu Prespy - Michajlo
Brz.anov ze Skopje. Lazarskie obrzędowe pieśni taneczne z regi·onu Struga przedstawił Michajło Dimovski ze Skopje, natomia·st Susanne Ziegler z Berlina zachodniego mówiła o figurach, powtarzających
się w macedońskiej muz.vce i \V tekstach
p.ieśniowych.
Sporo miejsca poświęcono .popularnym pieśniom i obrzędom związanym z dniem
św. Jerzego. Vaclav Frole·c z Brna mówił o ludowej tradycji św. Jerzego u ludów
słowiańskich, a niżej podpisany przedstawił pieśni i zabawy ludowe wykonywane
w dniu św. Jerzego u Macedończyków,
Serbów i Bułgarów; autor wskazał na
odrębne i wspólne cechy tych utworów, wynikające z jednakowych lub odrębnych
warunków ży'cia społecznego i historycznego na przestrzeni wieków. Nawiązał także
do folkloru greckiego udowadniając, iż utwory tych trzech ludów słowiańskich oraz
ich obrzędy, zabawy, zwyczaje i obyczaje mają charakter łudowy, a nie religijny,
że są pozostałością dawnych tradycji prasłowiańskich.
O niektórych macedońskich
regionalnych obrzęda-eh i utworach poezji ustnej
mówili
Blaze Petrovski,
Tanas
Wrazinovski
oraz Olga Bekjarova
(wszy,scy
ze Skopje). Natomiast E. Zakhos-Papazahariou
z Paryża mówił o wqtku wiosennym w pieśniach łudowych Ałbanii i Grecji, w którym jest mowa o zabiciu smol<a
przez bohatera.
W drugim dniu obrad (8 lipca), w pierwszej s,ekcji, której przewodniczył Jan
Podolak z Bratysławy, redaktor naczelny czasopisma "Ethnologia Slavica", Tatiana
Koleva z Sofii mówiła o pochodzeniu wiosennych obyczajów dziewczęcych u Słowian południowych, zaś Abdulhac Salih o obyczajach pierwszomarcowych
Turków
zamieszkałych w Ochrydzie.
Zbieracz macedońskich
utworów ludowych, Milan Risteski, omówił obyczaje
przypadające
w pierwszym dniu wiosny w niektórych regionach Macedonii. Jan
Podolak przedstawi!
na tle porównawczym
pasters,kie obyczaje wiosenne ludów
bałkański,ch i górali Kal'lPat. Dragoslav An(.oniević z Serbs.l<iej Akademii Nauk
wsposób
.syntetyczny przedstawił obyczaje i pieśni ludowe bałkańskich hodowców
owiec. Leopasava Spirovska, pracownik Instytutu Folkloru SR Macedonii, mówiła
o obyczaju "tajane" u Macedończyków i Wałachów zamieszkałych w mieście Kru·szevo. Natomiast Slobodan Zecević z Belgradu zreferował wiosenny obyczaj "german" (błaganie o deszcz).
1{ronik(/.
W sekcji drugiej Kiril Penusliski z Uniwersytetu w Skopje, znany folklorysta
macedoński, mówił () tematyce maced011skich wiosennych pieśni ludowych rozmieszczonych na całym obs.zarze etnograficznym
kraju, a Rosica Angelova z Sofii poświęciła swój referat motywowi balladowemu
pieśni wiosennych
Słowian południowych.
1 ad er ciekawy
był referat gQSpodarza sympozjum, dra Blaze Ristovskiego, o macedońskich ludowych pieśniach obrzędowych poświęconych św. Lazarowi. Referent
przedstawił obecny stan tych utworów obrzędowych na ziemiach macedońskich, gdzie
stare wqtki zostały spojone z życiem współczesnym chłopa macedońskiego. Do pieśni
łazarskich, cytowanych przez Ristovskiego, weszły postacie życia politycznego Jugosławii. Tito np. zastępuje w nich dawniej opiewanych królów i władców.
Inne referaty, wygłoszone przez młodszych pracowników
naukowych SR Macedonii. poruszały zagadnienia związane z obrzędowymi pieśniami i zabawami wiosennymi, lecz dotyczyły szczupłego zasięgu.
Ciekawy był referat Igora Michajlovica Septunova z lVloskwy. Przedstawił on
św. Jerzego występującego
w hajduckich
pieśniach ludów bałkańskich.
Bazując
na serbskich i bułgarskich hajduckich pieśniach ludowych wskazał, iż wpływ utworów gjurgjewdeńskich
(o św. Jerzym) na nie jest duży. Zjawisko to jest znane
w poezji ludowej Słowian, bowiem granice poszczególnych grup pieśniowych nie
występują ostro i pewne utwory wykonywane są l!1ie w wyznaczonych
świętach
obyczajowo-kalendarzowych,
z którymi są związane tematycznie przez długi okres,
lecz wchodzą także do repertuaru .innych utworów obrzędowych.
Pięć referatów poświęcono instrumentom muzycznym, zwłaszcza "zurli" i "dudce".
Etnomuzykolodzy z Węgier, USA i Albanii mówili lO archaicznych tańcach i o dramacie ludowym, wykonywanych przez kobiety ,południowo-wschodniej
części Europy.
Bohuslav Benes z Brna przedstawił klasyfikację
krótkich utworów związanych
z prognozą pogody u południ()wy<:h i zachodni·ch Słowian: Referat Vasile Adascalitei
z Rumunii omawiał rolę kwiatu w ściennym malarstwie wiejski,m li Rumunów,
Polaków i Węgrów, zaś Niko Tozi ze Skopje mówił o kwiatach w ozdobach rzeźbiarzy z północno-zachodniej
Macedonii, natomiast
Georgi Zdravev
ze Skopje
mówił o kwiecie w tekstylnym
przemyśle Macedonii, podkreślając
duży wpływ
folkloru na współczesne wzornictwo.
Sumując, III Międzynarodowe Sympozjum Folkloru Bałkańskiego licznymi referatami i bogatą dyskusją 'przyczyniło się do wyjaśnienia
wielu zagadnień związanych z twórczością ludową
narodów południowo-wschodniej
Europy. Pozostaje
jednak jeszcze wiele problemów, które w kolejnych Sympozjach będą przedmiotem
rozważań badaczy bogatego i oryginalnego folkloru bałkańskiego.
Kole
WYSTAWY ETNOGRAFICZNE
WOJ. BIAŁOSTOCKIE
B i a ł y s t o k - Klub Budowlanych
- "Białostockie wyroby ludowe"
B i a ł y s t o k - KaW\iarnia "Związkowiec"
- Wyroby łudowe
B i a ł y s t o k - Klub Białost. Sp-ni Mieszk.
W 1972 R.
Simiczijew
340
Kronilat
- "Kurpiowskie wydnanki ludowe, dziecięce"
B i a ł y s t o k - Księgarnia Naukowo-Techniczna
- "Kultura ludowa - dobrem narodu"
B i a ł y s t o k - Sala wyst. Sp. Zrzesz. Wytwór. Przem. Artyst.
- Wystawa pisanek ludowych
- "Sztuka ludowa - dobrem narodu"
C i e c h a n o w i e c - Muzeum Rolnicze im. K. Kluka
- "Sztuka ludowa Białostocczyzny"
Lomża
- PDK
- Wycinanki kurpiowskie
Lud.
WOJ. BYDGOSKIE
B Yd go sz c z - Klub Energetyka
- Wystawa prac dziecięcych
B y d g o s z c z - Klub Plastyków Amatorów
- Wystawa - izba kujawska, hafty, kowalstwo
- Wystawa twórczości ludowej pow. chojnickiego
Bydgoszcz
- Sala BWA
- Wystawa Rumuńskiej Sztuki Ludowej
B y d g o s z c z - Sala MPiK
- "Piękno ziemi Krajeńskiej", fotogramy i stroje krajeńskie
B y d g o s z c z WDK
- "Złote ręce seniorów"
Aleksandrów
Kuj.-PDK
- "Ochrona zabytków kultury ludowej"
B r u s y - Grom. Ośrodek Kultury
- Wystawa twórczości ludowej i pamiątkarstwa
C h o j n i c e - Kinoteatr
- Wystawa twórczości ludowej, plastyki, wydawnictw pow. chojnickiC'go
C h o j n i c e - PDK
- Wystawa wycinanek Bronisława Dudy
C i e c h o c i n e k - sala wystawowa Biblioteki
- "Kujawska sztuka ludowa"
Grudziądz
- Muzeum
- Wystawa rzeźby ludowej z Prabut i sztuka zdobnicza Kaszub
- Wystawa ludowej sztuki rumuńskiej
P ę P e r z y n (PGR) - Klub "Ruchu"
- Wystawa haftu i robót ręcznych mieszkanek Pęperzyna
R a d z i e j ó w - PDK
- Wys1awa sztuki ludowej pow. radziejowskiego
Rypin
- PDK
- Wy.stawa twórców ludowych pow. rypińskiego
S ę p ó l n o - PDK
- Wys,tawa rzeźbiarza WI. Licy z Wdzydz Tucholskich
Szubin
- "Wiosna na Pałukach - 1972"
T o ruń
- Muzeum Etnograficzne
- "Sztuka plastyczna proletariatu miejskiego"
- Wystawa .prac <twórców ludowych Feliksa Mailca i E. RaszaŁa
T o ruń
- Klub "Pod Trójką"
KronIka
- Wystawa kujawskiej sztuki ludowej
Tuchola
- Dom Rzemiosla
- Twórczość ludowa Borów Tucholsl{ich
W lo c Ła wek Muzeum Kujawskie
- Pokonkursowa wystawa fajansów malowanych
Wyda.rtów
- Klub "Ruch"
- Wystawa sztuki ludowej Paluk
Z n i n - Muzeum PTTK
- Wysfawa twórców ludowych Paluk
WOJ.
GDAX'lSKIE
Gdańsk
- Wystawa twórców ludowych woj. gdańskiego
G d a ń s k - O I i w a - Muzeum Etnograficzne
- Wystawa rzeźby ludowej Polski Północnej
G d a ń s k - Kawiarnia .,Palowa"
- Pokonkursowa wystawa dzieci "talentów ludowy~h"
Koś c i e r z y n a - Sala MRN
- Wystawa sztul,i ludowej Ziemi kościerskiej
K w i d z y ń - Muzeum Zamkowe
- Wystawa rzeźby ludowej
Luzino
- Wystawa haftów kaszubskich
- W d z y d z e - motel
Wystawa haftów i plecionek
We.i herowo
- Klub "Senior"
- Wystawa haftów kaszubskich
WOJ.
KATOWICKIE
Częstochowa
- Muzeum
- "Sztuka Bali"
- ,.Ludowe wYl'Oby kowalskie reg. częstochowskiego"
S k o c z Ó w - Sala Och. Str. poż.
- Wystawa twórczości ludowej Beskidu Śląskiego i Zywieckiego
T a r n o w s k i e G ó l' Y - Muzeum
- Wystawa kraszanek śląskich
Wo d z i s l a w - Muzeum
- .,Rzeźba \V w~glu"
WOJ. KIELECKIE
K i e I c e - Muzeum Świętokrzyskie
- Wy,stawa rzeźb J. Pilata (pośmiertna)
Kielce
-Klub
MPiK
- Wystawa sztuki ludowej Kielecczyzny
K i e l c e - Sala WRN
- Wystawa malarska Stefana i Remigiusza póltor.aków
B u k o w a - DK ZakŁadów Przem. Wapien.
- Wys.tawa rzeźby ludowej
I l ż a - Sala PRN
- Wystawa sztuki ludowej pow. jjźeckiego
K o z i e n i c e - PDK
341
342
Kronika
- P.okonkursowa wystawa sztuki ludowej
Nowa
Słupia
- "Dymarki 72"
- Pokonkul1SQwa wystawa sztuki ludowej
O p o c z n o - Klub "Pax"
- WYl5tawa twórczości ludowej o tematyce sakralnej
Opoczno
- Pokonkursowa wystawa sztuki ludowej pow. opoczyńskiego
O s t r o w i e c - Muzeum Regionalne
- Wystawa prac Czesława Waszki
P r z y s u c h a - PDK
- Pokonkursowa wystawa sztuki ludowej Opoczyńskiego
Radom
- Muzeum
- "Kowalstwo ludQwe Ziemi Radomskiej"
S z y d ł o w i e c - Zamek
- "Kielecka współczesna sztuka ludowa"
WOJ.
KOSZALmSKIE
Koszalin
-. Wystawa twórców ludowych regionu koszalińskiego
K o s z a l,i n - Muzeum Archeologiczno-Historyczne
- "Jamno i okolice"
R u s i n ów - Ośrodek "Nowoczesna Gospodyni"
- Wystawa miej5kiej sztuki ludowej
S ł u p s k - Dom Towarowy
- Wystawa haftu kaszubskiego
S ł u p s k - Muzeum Pomorza Środkowego
- "Sztuka Indonezji"
S z c z e c i n e k - PDK
- Wystawa twórczości ludowej pow. szczecineckiego
Z i mow i sko (PGR) - Klub "Ruchu"
- Wystawa rzeźby ludowej
WOJ.
KRAKOWSKIE
Kra k ó w - Muzeum Etnograficzne
- Wystawa dawnej rzeźby ludowej w fotografii J. Świderskiego
- Malarstwo Eweliny Pęksowej
- Maroko - stroje, tkaniny, rzemiosło, folklor
- Folklor Maroka w malarstwie Zofii Piramowi<:z
Kra k ó w - Muzeum Archeologiczne
- "Gwinejskie safari"
Kra k ó w - KDK - galeria twórczości ludowej
- Wystawa prac malarskich T. Miodońskiego i J. Ptaka
Kra k ó w - Galeria Desy
- Wystawa ceramiki Stanisławy Piętkowej
Kraków
- Klub ZZK
- Wystawa artysty ludowego Kazimierza Gądka
Kra k ó w - Muzeum Historyczne
- "Szopki krakowskie" 1971
- "Szopki krakowskie" 1972
343
Kron!ka
B o c h n i a - PDK
- Pokonkursowa wystawa twórczości ludowej pow. bocheńskiego
Krynica
- Wystawa prac Nikifora, Ireny Włodek i rzeźbiarzy ludowych
M y d l n i k i - Stara Kuźnia
- Wystawa twórcy ludowego E. Condka
M y ś l e n i c e - PDK
- .,Drewno w sztuce ludowej"
- Wystawa rzeźb Wiktora Cwierzyka
Nowy
Sącz
- Muzeum
- "Współczesna rzeźba ludowa Karpat Polskich"
- Współczesna sztuka ludowa pow. sądeckiego
N o w Y T a r g - Sala NZPS
- Wystawa pokonkursowa twórców Podhala
Olkusz
- Wystawa etnograficzna zachodniej Afryki
R a b k a - Muzeum im. Orkana
- Wystawa pokonkursowa
"Kwiaty w zimie"
S u c h a - Zamek
- ,.Budownictwo
regionu Babiogórskiego
dawniej
dziś" oraz
ludowe
S z c z a w n i c a - Muz{~um
-~ Wystawa prac M. Słowika-Dzwona,
J. Wierzby, Sto Czai
Z a k o p a n e -- BWA
- "Życie górali podtatrznńskich"
Za l i p i e
- Wystawa malarek zalipLulskich
Ż y w i e c - Muzeum Ziemi Żywieckiej
- "Wieś żywiecka w sztuce"
WOJ. LUBELSKIE
L u b l i n - Muzeum Okręgowe
- "Sztuka ludowa narodów świata w świetle publikacji"
L u b l i n - Akademia Medyczna
- Wystawa sztuki ludowej
L u b l i n - Klub w D. Sf. "Femina"
- Wystawa wycinanek lubelskich
B i ;Jł a P o d l a s k a - Muzeum
- Wystawa rzeźby ludowej i garnc;Jrstwa
- Stroje ludowe północnej Lubelszczyzny
B y c h a w a - PDK
- Wystawa sztuki ludowej
C h e ł m - Muzeum
- ,.Stroje ludowe Lubelszczyzny"
L u b a r t ó w - Muzeum
- Wystawa prac rzeźbiarzy ludmvych
Łuków
- Muzeum
- Wystawa strojów ludowych północnej Lubelszczyzny
S i e ill i e ń - Klub OSP
- Wystawa sztuki ludowej
rzeźba
malanstwo
344
Kronika
WOJ. LOnZKIE
L ó d ź - Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne
- "Twórcy ludowi regionu Borów Tucholskich"
- "Włocławskie fajanse malowane"
- Wystawa twórców ludowych Białostocczyzny
L ó d ź - sklepy CPLiA
- "Tydzień sztuki ludowej"
L ó d ź - Biblioteka rejon. 22
- "Kultura ludowa - dobrem narodu"
B r z e z i n y - Szkoła Podstawowa nr 2
- "Sztuka ludowa pow. brzezińskiego" wystawa pokonkursowa
Lask
- PDK
- Wystawa pokonkursowa twórczości ludowej pow. la~l;;jego
S i e r a d z - Mu.zeum Regionalne
- Wystawa twórcwści M. Wojciechow,skiej z Ch{)jnego i J. Gl'ali z Burzenina
T o m a s z ó w M a z o w i e c k i - Muzeum Regionaln,~
- "Wystawa twórczości ludowej Józef y Siwek na tle sztuki ludowej wsi Zukościelc"
- "Sztuka Bali"
W i e l u ń - Muzeum
- Pokonkuroowa wy,stawa sztuki pow. wieluńskieg<J
Zakościele
- Wystawa twórczości ludowej mieszkańców Zakościela
WOJ. OLSZTYŃSKIE
O l s z t y n - Muzeum Mazurskie
- "Rzeźba ludowa Warmii i MClzur"
B a r t o s z y c e - PDK
- Wystawa twórcwści ludowej pow. bartoszyckiego
G i ż y c k o - PDK
- Wystawa twórczości ludowej i pamiątkarstwa
I ła wa - PDK
- Powiatowa wystawa twórczości ludowej i amatorskiej
Mrą g o w o - PDK
- Wystawa tkaniny i haftu ludowego
O s t ród a - PDK
- Wystawa twórczości lud'Owej regionu Ostródy
P a s łęk -- PDK
- Powiat'O\va wystawa twórczości ludowej
Reszel
- Wojewódzka wystawa sztuki ludowej woj. olsztyilskiego
WOJ. OPOLSKIE
O P o l e - Muzeum Wsi Opolskiej
- Pokonkursowa wystawa !sztuki ludowej i pamiątkarstwa
- "Dawna wieś opolska" - rysunki dziecięce
Ol eśno
- PDK
- Powiatowa wystawa twórczości ludowej i pamiątkarstwa
R a c i bór z - Sala "Strzechy"
- Wyst.awa kolaczy, kraszanek i strojów lud{,)wych powiatu
25-lecia woj. opolskiego
34:J
Kronika
WOJ. POZNANSKIE
P o z n a li - Pałac Kultu!'y
- "Ludowe elementy we współczesnej odzie;i;y"
Poznań
- Arsenał
- "Malarstwo,
grafika,
s,ztuka ludowa, rzemiosło
artystyczne"
"Ruchu"
Dymaczew
Nowy
- Klub Rolnika
- Wystawa haftów ludowych
Kalisz
- KDK
- "Etnografik" - wystawa zbiorów J. Orczykowskiego
w
reprodukcjach
WOJ. RZESZOWSKIE
R z e s z ów - Muzeum Okręgowe
- "Budownictwo ludowe i jego ochrona w woj. rzeszowskim"
- "Łowicka sztuka ludowa"
Rzeszów
- Wystawa rzeźby ludowej M. Hessa
R z e s z ó w - Dom Sztuki
- Wystawa współczesnej plastyki ludowej i amatorskiej
woj. rzeczowskicgo
Kro s n o - Muzeum Regionalne
- Wystawn twórczości ludowej i amatorskiej ziemi krośnieńskiej
Łań c u t - ŚwieUica PRN
- "Tematy etnograficzne ze wsi łańcuckiej w akwareli i rysunku Fr. Frączka"
Mi el ec
- Wystawa plastyków amaturów i twórców ludowych
WO.l. SZCZECINSKIE
szczec in -
Muzeum Narodowe
- "Współczesna sztuka ludowa regionu s.zczeciriskiego"
S z c z e c i n - Zamek
- Wystawa sztuki ludowej i pamiątkarstwa
- "Wystawa prac ludowych i plastyków
amatorów
Ziem
nocnych"
WOJ. WARSZAWSKIE
Nadodrzańskich
I WARSZAWA
War s z a w a - Dom Chłopa
- Wystawa twórczosci SI. Korpy
- Wystawa twórcy ludowego AJ. Kucharskiego
- Wystawa prac J. Franusika
- Wystawa kowalstwa ludowego i artystycznego
Podhala
War s z a w a - Dom Kultury Nauczyciela
- Wystawa ceramiki ludowej, dziecięcej z Rzeszowskiego
War s z a w a - Sala WRN
- Wystawa ochrony budownictwa i sztuki ludowej Maz.owsza
War s z a w a - Pałac Kazimiel'Zowski
- Wystawa sztuki ludów a[rykań.skich
War s z a w a - MPiK (Ściana Wschodnia)
- Wystawa sztuki ludowej Afryki, Azji i Ameryki ŁaciJ'lskiej
War s z a w a - Kordegarda w Łazienkach
ziemi
radomskiej
Pół-
346
Kronika
- Wystawa pokonkursowa "PQlskkh Szopek LudQwych"
- "Rzeźba ludowa z woj. warszaw.skiego i lubelskiego"
- "Kaszuby w Łazienkach"
- Wystawa wycinanki kUl'piowskiej Czesławy Konopkowny
War oS z a w a - Zachęta
- "Twórczość Piotr'a Waligóry"
War s z a w a - Muzeum Literatury
- Wy.stawa rzeźby z pow. sierpeckiego
B a r a n ó w - Kinoteatr
- Wystawa kurpiowskiej sztuki ludowej
C i e c h a n ów - PDK
- Wystawa sztuki ludowej Klli'pi
G a l' w o l i D - PDK
- Wystawa twórczości ludowej pow. garwolińskiego
G o oS t y n i n - PDK
- Pokonkursowa wystawa dziecięcych wycinanek ludowych
G l' z y m a ł y - Szkoła Podstawowa
- Wy.stawa tkanin ludowych z Grzymal
Mława
PDK
- Wy.stawa art. ludowej Zofii Kawcckiej
Ostrołęka
- .,Sztuka ludowi] w.szkole·'
- "Sztuka ludowa Puszczy ZieIQDe,i"
P ł Q C k - Klub Sp-ni Mies.zk. "Tysiąclecie"
'- ,,\Vspółczesna tkanina ludowa woj. vvarszawskiego"
P u ł t u oS k - PDK
- "Sztuka ludowa Kmpiów Białych"
P u ł t u s k - Rotunda Zamkowa
- .,Budownictwo drewniane na Kurpiach"
Siedlce
-- SPDK
- 'Wystawa twórczości ludowej
S i e r p c - Muzeum Regionalne
- "Sierpecka rzeźba ludowa"
S o koł ó w P o dL - PDK
- Wystawa sztuki ludowej ziemi sokołowskiej
S t o k R u s l, i - Szk01a Podstawowa
- Wystawa wyrobów ludowych i sprzęt.u obróbki lnu
W i Ś n i c w - Szkoła PodstawoWe)
- Wystawa sztuki ludowej
W I a d z i 111 -- Klub "Ruch"
- Wystawa sztuki ludowej reg. kolbielskiego
WOJ.
WROCLAWSI<IE
W r o c l a w - Muzeum Etnograficzne
- Wystawa pisanek dolnośląskich i wyrobów ze slomy
- Wystawa prac twórcy ludowego .J. Lurki
Wrocław
-- MPiK
- Wystawa pisanek Al. Polańskiej-Hryńczuk
B l' Z e g D o l n y - Klub ZMS "Atikor"
- Wystawa rzeźby artysty ludowego Fl'. Jóźkowa
3·l'j
Kronika
WOJ. ZIELONOGÓRSKIE
G o r z ó w - Muzeum Regionalne
- Pokonkursowa "vy~tawa sztuki ludowej
S t l' Z e l c e Kra j e ń Si k i e - PDK
- Powiatowa wystawa twórczości ludowej
POLSKIE
ETNOGRAF'lCZNE
WYSTAWY CZASOWE
W 1972 R .
EKSPONOWANE
ZA GRANICĄ
..Ziemia Kielecka" Bratysława,
Praga, Budapeszt, Sofia, Magdeburg, Berlin
zorganizowana
staraniem
WRN-Kielce,
Muzeum Świętokrzyskiego
i BWA
Wystawa polskiej sztuki ludowej - Mińsk (Białoruska SSR)
Wystawa sztuki ludowej woj. bydgoskiego - Pite!?ti (Rumunia) - zorganizowana
staraniem
WRN-Bydgoszcz
i Kujawsko-Pomorskiego
T-wa Kulturalnego
Wystawa strojów i tkanin ludowych - Miluza (Francja).
Z materiałów
aDiIE
Krystyna
WYSTA WA KOLBEHGOWSKA
W KRAKOWIE,
opracowała
Selmowicz
197:3
W dniach l-!i lipca 19n r. \V sali. 26 Collegium Novum Uniwersytetu
Jagicl10t1skiego w Krakowie czynn,: była okolicznościowa
wystawa pl. "Folklor w dziełach Oskara Kolberga omz w wydawnictwach
Pol9kiego Towarzystwa
Ludoznawczego i Polskiego Wydawnictwa
Muzycznego". Wystawę zorganizowało Polskie 1'0wal'zysLwo Ludoznawcz~ wes,pół z Towarzystwem
Łączności z Polonią Zagranicznil
"Polonia" oraz Polskim W.vd,nvnictwem Muzycznym i Lud(lwą Spółdzielnią
Wydawniczą. przy życzliwym zainteresowaniu
rektora UJ pl'Qf. dr NI. Karasia i dyrektora administracyjnego
UJ mgr S. Bąka oraz kierownika
Zakładu Polonijnego UJ
cloc. clI' hab. H. Kubiaka, z okazji odbywającego
się w tym czasie w UJ zjazdu
uczonych zagranicznych
polskiego
pochoclzenia.
Celem wystawy
było bowiem
uk;lzanie g{)ściom polonijnym (]Drobku naukowo-edytor·skiego
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego i Polsklcgo Wydawnictwa
Muzycznego w dziedzinie kultury ludo\\'ej. której treściq współczesną i tradycyjnymi
formami Polonia żywo się interesuje.
Główną CZeŚĆ wystawy zajęło monumentalne
wydanie DZ'iel wszystkich
O. Kolberga (55 tom{lw wydrukowanych
od }!HH r. na wystawie oraz 25 w przygotowaniu
i druku): przy dzicł,lch umieszczono portret uczonego oraz fotokopie jego rękopisów,
z których dzieła Sci wydawane. Ta <:zęść wystawy sprawiała
imponujące wrażenie,
toteż nieustannie przykuwała
uwagę zwiedzających.
Dziela
wszystkie
a. Kolberga,
zwane po prostu "Kolbergiem",
to przecież niezmierzona,
stale ukazująca
nowe
złoża kopalnia materiałów
do etnografii PoLski i Słowian, folklorystyki,
muzykologii, historii i innych nauk, to materiały opisowe oraz teksty i melodie ludowe
z XIX wieku coraz częśetej wykorzystywane
twórczo we wszystkich dziedzinach
współczesnej sztuki i kultury.
Z uznaniem należy podkreślić specjalne wydanie z tej okazji katalogu polsko-angielskiego
Dziel
/Vs.:ystkich,
który zawiera krótką biografię twórcy i historię
Dziel maz omówienie
zawartości poszczególnych tomów. Wydawnictwo
to z pew-
348
[{Tonika
nOSClą spopularyzuje
Dziela w skupiskach
zachodnich, podobnie jak katalog kolbergows.ki wydany w 1972 r. w jęz. rosyjskim uprzystępnił
Dziela czytelnikom we
ws~hodniej części Europy.
Warto w tym miejs-cu wspomnieć, że władze uniwersyteckie
zgłosiły życzenie,
by podobną wystawę kolbergowską
zorganiZiować w najbliższej przyszłości w Domu Pra9 Twórczej UJ w Modlnicy - miejs~u pobytu O. Kolberga w latach 18711884 - wraz z sesją naukową z okazji 160 rocznicy jego urodzin.
Oprócz Dziel wszystkich
O. Kolberga zainteresowaniem
-cieszyły się na wystawie także inne wydawnictwa
PTL, jak np. Atlas polskich
strojów
ludowych
czy
monografie
obrzędów weselnych, oraz starannie
wydane pozycje Polskiego Wydawniclwa Muzyanego,
zwłaszcza monografie regionalne czy antologie pieśni i muzyki ludowej, literatura
chóralna, opracowania
teoretyczne
z dziedziny etnografii
muzycznej i in. I tu cennym uzupełnieniem
ekspozycji były przejrzyste i efektownie
wydane katalogi wydawnictw PWM.
Zwiedzający
wystawę, wśród których
byli wicepremier,
prezes Towarzystwa
Łączności z Polonią Zagrani·czną "Polonia" - Wincenty Kraśko, profesorowie literatury polskiej w Kanadzie i USA - E. Ordon i T. Domaradzki, w Szwecji prof. J. Trypućko, prezes Fundacji Kościuszkowskiej
w USA - dr E. Kusielewicz,
z którym przedstawidele
PTL .prof. dr K. Zawistowicz-Adamska
iprof.
dr
M. Znamierowska-Pri.ifferowa
przeprowadzili
rozmowę na temat współpracy
naukowej i kulturalnej,
prof. Anna Cienciala z USA oraz wiele innych osób z kraju
i zagranicy, zwrócili uwagę na to, że nie można nabyć kompletu Dziel wszystkich
O. Kolberga czy AtLasu polskich
strojów
ludowych
z powodu wyczerpania niektórych tomów i zeszytów. Zauważono również brak wydawnictw
folklorystycznych
pilnie obecnie poszukiwanych,
jak np. zwięzły·ch "kieszonkowych"
monografii: polskiego stroju ludowego, pieśni i muzyki ludowej, budownictwa, zwyczajów i obr2<;c1ów itp., leksykonLl etnograficznego,
małej encyklopedii współczesnej kultury ludowej, serii regionalnych utworów s-cenicznych i chóralnych, informatora wydawnictw
z dziedziny kultury ludowej, bibliografii dla zespołów artystycznych
itp. Na tego
rodzaju literaturę
zgłas.zali zapotrzebowanie
wszyscy przedstawiciele
Polonii zagranicznej zwiedzający wystawę.
Połączona wystawa PTL i PWM spełniła zatem całkowicie swoje zadanie zarówno jako pokaz dorobku, jak też jako punkt wymiany myśli wydawniczej i kontaktów w sprawie dalszych form współpracy.
Medal'd
KRAJOWE
SESJE,
SEMINARIA
SESJA
I KONFERENCJE
NAUKOWA
ETNOGRAFICZNE
NA TEMAT KULTURY
(KRAKOW 29 IV)
Tarko
W 1972 R.
MAROKA
W dniu 29 kwietnia w Muzeum Etnograficznym
w Krakowie odbyła -siG zorganizowana staraniem Muzeum i Krakowskiego Oddziału PTL sesja naukowa poświę~ona kulturze Maroka. Na ,całość sesji złożyło się pięć referatów dotyczących: dziejów, slosunków społecznych i 1'01nic;o:ych,kontaktów kulturowych:
I'<"rerat wprowCłc1zaj<'lcyna temat kultury Maroka wygłosił Sekretarz Ambasady Maroka w Polsce.
Kronika
Uzupełnieniem
sesji naukowej byly ol warte jednocześnie
dwie wystawy cza,owe:
Mal'oko, stroje, tkaniny, rzemioslo, folklor i Folklor Maroka \V malarstwie
Zofii
Piramowicz,
SYMPOZJUM
KULTURY INDIAN
(KRAKOW 21-23 IV)
W dniach 21-2:3 kwiet.nia odbyło się w Krakowie w gmachu Muzeum Etnograficznego sympozjum
na temat kultury
Indian zorganizowane
staraniem
tegoż
Muzeum i Oddz. Krakows:kiego PTL. Na całość konferencji
złożylo się 12 referatów merytorycznych,
dwa omawiaj[ICe posiadane przez Muzea krakowskie
zabytki
indiańskie oraz c1~'skusja.
KONPERENCJA
ROZWOJU
(WARSZAWA
WSI I ROLNICTWA
11-12 V)
W dniach 11-1·2 maja odbyła się w Pałacu Staszica w Warszawie konferencja
zol'ganizowaI':t pi'zez IFIS PAN, Sekcję Socjologiczną
Wsi i Mias! KNS i PTS,
Tematem konferencji byla polityka rozwoju wsi i rolnictwu, problemy i możliwości.
Wygłoszono relcraty zgrupowane
wg tematów:
1. Młode pokolenie
a rozwój wsi
i rolnictwa
indywidualnego;
2, Zmiany i rozwój rolnictwa
nieindywidualncgo;
:3. Możliwości i drogi rozwoju wsi, or<1Z zmiany w rodzinach, go.)poc1arstwo i sytuacja kobiety wiejskiej.
IV SEMINARIUM
OSRODKA
BADAŃ
NAUKOWYCH
1M, W, KĘTRZYŃSKIEGO
(ILA W A 29-31 V)
W OLSZTYNIE
W dniach od 29-31 maja odbyło się w !ławie (Ośrodek wypoczynkowy sportów
wodnych PTTK) Semin,lrium poświęcone zagadnieniom malych miast i ich rozwoju
ze szczególnym uwzględnieniem
miast Ziem Zachodnich i Pólnocnych, Wygłoszono
9 referatów omawiających maIl' miasta jako przedmiot badań socjologiczny,ch, strukturę pochodzeniową mieszkańców, perspektywy rozwoju, powiązania z rolnictwem,
przemiany społeczno-kulturowe,
rozwój demograficzny
i migracje na terenie W<lj.
krakowskiego oraz problemy etnograficzne
na przykładzie Wielkopolski.
Seminarium
to bylo czwartym z kolei organizowanym
już tradycyjnie
przez
Ośrodek Badań Naukowych im. W, Kętrzyńskiego,
SESJA NAUKOWA
(LOM2:A-OSTROLĘKA
PTL
16-13 VI)
W dniach 16-Hl czerWC,l odbyła się w Lomży i Ostrolęce Sesja Naukowa poląClona z Walnym Zgromadzeniem
PTL, ~sja
byla poświęc·')n~ działalności naukowej i społecznej doc. clI' Adama Chętnika, Poza ogólnym referatem wprowadzającym wygłoszono :l referaty
poświęcone
działalności
Adama Chętnika,
Po sesji
uczestnicy zwiedzili Skansen \V Nowogrodzie założony przez A. Chętnika, Muzeum
w Łomży oraz Sp. "KUl'pianka" \V Kadzidle, gdzi~ odbyły się występy zespolu
ludowego.
KONFERENCJA
NAUTOLOGICZNA
(GDYNIA 26-23 XI)
W dniach 26-2fl XI oelbyla .się w Gdyni doroczna Sesja Towarzystwa
Nautologicznego, organiZDwana przy wspólpracy
Ministerstwu
Żeglugi, Zakładu Historii
Naul,i i Techniki PAN oraz Zjednoczeni::! Przemysłu Okrętowego, Jakkolwiek
nie
była to konferencja
etnograficzna,
podajemy o niej informacje, gdyż tematyka po-
350
Kronika
ruszanych
zagadnień angażuje etnogr<1fów. Jdór:<:~' byli na ni,! wproszeni.
Obrady
toczyły się na zebraniach plenarnych
i w 4 sekcjach: 1. historii żegl ugi. 2 historii
okrętownictwa,
:3. historii portów i 4. historii środowi.5k nautycznych.
KONFERENCJA
EKSPERTOW
EUROPEJSKlCH
(TORUŃ 2-4 Xn)
DO SPRAW
HYIlOL()\\,STWJ\
W dniach 2-4 grudnia w Muzeu.m Etnograficznym
w Toruniu odbyła się zorganizowana staraniem
PTL konferencja
robocza ekspertów
europejskich
do spraw
rybołówstwa,
będąca przygotowaniem
do organizowanego
w ] Bn r. Kongresu Nauk
Antropologicznych
i Etnologicznych
w Chicago. Tematyk;l poruszanych
:<:agadniel1
obejmowała
następujące
kwestie:
1. Współczesna
sytuacja
spolcezno-gospodarcza
rybaków
w porównaniu
z sytuacją
innych grup ludności; l. Kultura
rybaku\\':
:]. Narzędzia i metody pracy w rybołów5twie:
4. Zagadnienia
b<",(\;I11i ekspozycji
db potrzeb
muzealnych
z uwzglęc1nieniem historii rybolt)\vstwa
i historii badań.
Po zakończeniu konferencji
uczestnicy ode.vli wy·cieczkę. \\' t rakci,' ktc'lI'cj zapoznali
się z ośrodkami rybackimi tego regionu oraz muzeami.
KONFERENC.TA
FOLKLORU
R:l.ES:l.OWS%CZY%NY
(RZESZO W 2-4 XII)
'vV dniach 2-4 grudnia odbyła się w Rzeszowie O~ólnopol.ska Kunferencja
FolJ\.lorystyczna Regionu Rzesz.Q\vskie;,\o zorganizowana
przez COK. Kunferencja
połączona była z występami
zeSipołów re~i()nalnvl'h i zwied/:anil'lll okolicznościowl'j
wystawy w Muzeum Okn;gowym.
KONFERENC.JA
KOMITETU
BADAŃ REJONOW
(WLOCLA WEK H-!J XlI)
UPTIZEMYSLAWTANYCJI
We Włocławku odbyła się IV dniach 3-9 gmdnia w Klubie MPiK konferencja
na temut: Społeczno-ekonomiczne
problemy
uprzem.vslawianego
rejonu włocławskiego zorganizowana
staraniem
Komitetu
Badal1 Rejonów
UprzemysIawianych
PAN. Tematyka Konferencji omawiająca
osadnictwo, demografię, :<:atrucinienie, migracje, zagadnieniu kulturowe uwzględniała
również zag,ldnienia l'1.nograficzne.
Z materiałów
ODilE
Krystyna
SESJA MUZYKOLOGÓW
opracowała
Selmou:icz
W POZNANIU
W dniach 26 i 29 października
.1972 r. odbyła się \V Poznaniu sesja muzykologów z okazji 50 rocznky powstania Katedry Muzykologii przy Uniwersytecie
Poznańskim, zorganizowana
przez Sekcję Muzykologiczną
Poznal1s1\iego 'Towarzystwa
Muzycznego im. H. Wieniawskiego.
Referaty wygłoszone na sesji poświęcone były wyłącznie środowisku poznal1skiemu. P,rzedstawiono
IV nich
powstanie w 1922 1'. i dzieje Katedry Muzykologii
aż do jej likwidacji w 1965 1'. oraz działalność naul<ową i Llrtystyczną muzykologów
do chwili obecnej (referaty dra Mariana Obsta, mgr Salomei Muszkiety, dra Bogusława Linette'a).
Naświetlono
sylwetki
pierwszych
muz.vkologów: ks. dra Józefa
31)1
Kroni1w
Surzyńskiegc i ks. dra Wacława Gieburowskit'go oraz kolejnych kierowników Katedry: prof. dra Lucjana Kamieńskiego,
prof. dra Adolfa Chybil'i.skiego i doc. dr
Marii Szczepańskiej
(ref. dr Krystyny Winowicz, dra Tadeusza Nowakowskiego,
doc. Hanny Rudnickiej-Kruszewskiej).
Następnie omówiono szczególnie ważną rolę ośrodl,a poznc .ńskiego w badaniach
polskiego folkloru muzycznego (ref. dra Jarosława Lisakowskiego). Tu bowiem już
w latach lfJ24/25 L. Kamieński zapoczątkował
badania folkloru, tu też powstało
w 19:30 r., działające do r. ,1939 pierwsze w kraju Regionalne Archiwum Fonograficzne, zorganizowane
przez Ł. Karnieńskiego przy Zakładzie Muzykologii. Kontynuacją jego jest dzisiejsza Pracowni.a Folkloru Instytutu Sztuki PAN. W Poznaniu
w ciągu tych lat wykształcili się czołowi polscyetnomuzykolodzy.
Katedra była również kolebką polskich badań naukowych z zakresu akustyki
muzycznej. Badania w tej dziedzinie prowadzone początkowo samotnie przez prof.
dra Marka Kwieka poszerzyły się znacznie z chwilą dworzenia
odrębnego Zakłclc1u
Akustyki (ref. dr Heleny Harajdy).
We wszystkich referatach oraz w dyskusji podkreślono potrzebę reald.ywowania Katedry, która poza kształceniem
nowej kadry koordynowałaby
prace naukowe muzykologów, podejmowane dotąd indywidualnie.
W zwiilZku z tym wystoSOw,111yzostał i podpisany przez uczestników zjazdu memoriał do władz uniwer,,·leckich w sprawie pl'zywrócenia Katedry Muzykologii.
Sesję uświetni! koncert dawnej muzyki VI wykonaniu Poznańskiego Chóru Chłopięcego pod dyr. Jerzego Kurczewskiego,
wychowanka
Katedry. Otwarta została
również wystawa okolicznościowa
ilustrująca
dorobek naukowy i artystyczny
poznańskich muzykologów. Na zakończenie zjazdu uczestnicy złożyli kwiaty na grobach A. Chybińskipgo, M. Szczepańskiej i M. Kwieka.
1
Danuta
MAGISTERIA
I DOKTORATY
Z ZAKRESU
ETNOGRAFII
Pawlak
W1972
R.
PRACE MAGIS "ERSKJE
Uniwersytet
,Jagielloński
-
Kraków
BARTOSZ Adam, Gospodarowanie
Cyganów na Polskim Spiszu, prof. dr Mieczysław Gładysz.
BRZEZIŃSKI Jacek, Przeszłość własnej wsi i regionu w świadomości mieszkańców
Podhala, prof. dr Mieczysław Gładysz.
BURZYŃSKI Tadeusz, Stosunki społeczno-gospodarcze
w argentyńskim
rolnictwie
w XIX i XX wieku (głównie na przykładzie rozwoju Pampy), prof. dr Andrzej Waligórski.
DUDZIAK Wojciech, Etnograficzne poznawanie Słowaków przez Polaków VI latach
1804-1876, prof. dr Mieczysław Gładysz.
JANICKA Urszula. Magia handlowa na Polskim Spiszu na przelomie XIX i XX
wieku, prof. dr Mieczysław Gładysz.
KANTOR Ryszard, Film na usługach etnografii.
Zclrys problematyki
zwi<)zanej
z szerokim wykorzystaniem
techniki filmowej w naukowo-badawczej,
dydak-
Kronika
tycznej i popularyzatorskiej
działalności placówek etnograficznych,
prof. dr
Mieczysław Gładysz.
KASPRZYKOWSKI
Zbigniew, Przeobrażenia
w praktyce instrumentalnej
Podhala
na przykładzie
miejscowości Bukowina Tatrzańska
i Murzasichle, prof. dr
Mieczysław Gładysz.
KUREK Jan, Struktura
widowiskowa obrzędowości dorocznej we wsiach Beskidu
Sląskiego i Zywieckiego w Jaworzynce,
Koniakowie, Istebnej, prof. dr
Mieczysław Gładysz.
PALUCHOWSKA-TARGOŃSKA
Anna, Z:mik funkcji zwyczajów dorocznych na
przykładzie okresu Bożego Narodzenia w Istebnej na przestrzeni XX wieku,
prof. dr Mieczysław Gładysz.
SALWA Wojciech, Rozwój konstrukcji
pomieszczeń pszczelich w Polsce od kłody
do współczesnych uli nadstawkowych,
prof. dr Mieczysław Gładysz.
TRACZ Marek, Rola gospodarki chłOtpskiej w kraju słabo rozwiniętym na przyldadzie Peru, prof. dr Andrzej Waligórski.
TRACZYŃSKI Edward, Twórczość artystyczna Jana Kołodziejczyka, rzeźbiarza ludowego ze wsi Pasierbiec,
pow. limanowskiego
(Zarys monograficzny)
prof.
dr Mieczysław Gładysz.
U n i w e r s y t e t im. A. M i c k i e w i c z a -
P oznań
BARANlUK Tadeusz, Założenia teoretyczno-metodologiczne
współczesnej radzieckiej etnografii i folklorystyki, prof. dr Józef Burszta.
BIELECKA Elżbieta, Ludność polska Warmii i M3ZLll' w etnografii niemieckiej do
1918 rQku, prof. dr Józef Burszta.
DOPIERAŁA Włodzimierz, Tradycyjna kultura ludowa w wartościowaniu
i postawach młodego i starego pvkolenia wsi, prof. dr Józef BurszU!.
KORZENIOWSKI Jacek, Tak zwane "poniatówki" jako typ zabudowy wsi wielkopvlskiej w okresie międzywojennym, prof. dr Józef Burszta.
MONIAK Andrzej, Problemy akulturacji u Indian Aymara w boliwijskim Altiplano,
prof. dr Maria Frankowska.
MUSIELAK Krystyna, Kaszubkie budownictwo mieszkalne typu szkieletowego w powiecie kartuskim, prof. dr Józef BUl15zta.
OLIŃSKA Barbara, Sylwetka naukowa prof. dr Bożeny Stelmachowskiej
na tle
etnQgrafii polskiej, prof. dr Józef Burszta.
PENKALA Danuta, Problem bohatera kulturowego w mitologii polinezyjlskiej, prof.
dr Maria Frankowska.
SOJA Henryk, Ludność polska Pomorza Zachodniego w etnografii niemieckiej do
roku 1918, prof. dr Józef Burszta.
Uniwersytet
Warszawski
-
Warszaw'a
BUCEWICZ Krystyna,
Modernizacja
gospodarstw"
domowego po drugiej wojnie
światowej na wsi rzeszowskiej, prof. dr Anna Kui-rzeba-Pojnarowa.
CZAJ Joanna, Zamierzone i rzeczywi~te funkcje społeczne sołtysa na przykładzie
wsi Sufczyn w gromadzie Kołbiel, doc. dr hab. Zofia Sokolewicz.
FADYSZAK Barbara, Instytucja
społecznego referenta
do spraw kultury (Ocena
eksperymentu
Wojewódzkiej Rady Narodowej 7 1970 r.), doc. dr hab. Zofia
Sokolewicz.
GŁOW ACKA Joanna, Aktywizacja kulturalna wsi na przykładzie wsi rzeszowskiej,
prof. dr Ann3 Kutrzeba-Pojnarowa.
KAMIŃSKI Marek Ignacy, Studium socjo-etnolDgiczne Cyg<inów Romów z Czecho-
3153
I{ronika
słowacji (próba modelu powstania wariantów akulturowych),
prof. dr Witold
Dynowski.
KRASNOWOLSKI Andrzej, Powstawanie
nowych sJ)Qłeczności lokalnych w Bieszczadach, prof. dr Witold Dynowski.
MASNY Ewa, Rola społecznego referenta do spraw kultury w aktywizacji kulturalnej wsi, doc. dr hab. Zofia Sokolewicz.
OLESZCZUK Anna Iwona, Targi i jarmarki w Kołbielskiem i loch rola we współczesnej gospodarce chlopskiej, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
PAWLICZEK Jerzy, Organizacje polityczno-społeczne
wsi współczesnej (w porównaniu z okresem międzywojennym),
doc. dr hab. Zofia Sokolewicz.
PRZYBYL Grażyna, Wplyw pracy pozarolniczej na przemiany życia mieszkańców
wsi Wula Sl1!'czyńska, pror. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
RADZlE.JOWSKI Janusz, WspMczesne .stosunki nal'od{)wościowe na Podlasiu. Świadomość narodowościowa i etniczna oraz jej czynniki na przykładzie mniejszości bi<.Jlorl1skiejw Polsce, pm£. dr Witold Dynowski.
SIEWIERA Kazimierz, Hybolówstwo w strukturze
spoleczno-gospodarskiej
w,si podlaskiej Nur, pr<lf. dr Anna Kutaeba-Pojnarowa.
SULIŃSKA JolanUl. Podzial pracy w rodzinie wiejskiej, prof. dr Witold Dynowski.
TOMrCKl Ryszard, Wierzenia i obrzędy związane ze śmiercią w tradycji społeczności wie.h·kich, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
WASI LEWSKI Eu.stdchy, System cargos we wspólczc3nej
strukturze
społeczno-gospodarczej Meksyku, prof. dr Witold Dynowski.
WODZI CK I Mieczysław, Przeobrażenia
kulturalne
wsi podwarszawskiej
pod wpływem .-:mian struktury spoleczno-go;podarczej,
prof. dr Witold Dynowski.
ZAWIER UCHA Anna, Przeobrażenie
warunków życia i struktury społeczno-gospodarczej wsi Bóbrka poe! wpływem uprzemy.slowienia, doc. dr hab. Zofia 30kole,vicz.
ZIOŁKOWSKA .Justyna, Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w życiu gromady,
uoc. clI' hab. Zol'ia Sokolewicz.
PHACE DOKTORSKIE
Uniwer<;ytct
Jagielloński
-
Kraków
SZROMBA-RYSOWA Z{)fia, Stuclia nad pożywieniem ludności
Śląska w latach 1!JOO-HJ70. Promotor: prof. dr Mieczysław
wiejskiej
Gładysz.
Górnego
Praca oparta jest na wynikach badań :3 wsi w powiatach: Prudnik, Tarnowskie Góry, Cieszyn. Na treść pnlcy składają się następujące rozdziały: Wstęp, podstawowe z:tłożenia, zalFes i metouy badawcze, stan badań nad p'ożywieniem ludności wiejskiej w Polsce, charakterystyka
badanych wsi z wyszczególnienim
elementów warunkuj<'lcych poziom i strukturę
pożywienia, zagadni.enie samowystarczalności żywnościowej. kształtowanie
i kierunek przemian, kulturowe i s.poleczne
znaczenie pożywienia, zakończenie.
ZAMBRZYCKA-KUNACHOWICZ
An.na, Uwarunkowanie
pozycji społecznej rzemieślnika wiej;;kicgo (na przykładzie wybranych wsi Kotliny Nowotarskiej),
promotor: prof. dr Mieczysław Gładysz.
Przedmiotem
rozważań jest funkcjonowanie
i struktura
rzemiosła w określony,ch społecznościach
wiej!;kich. Dążono do ustalenia
zależności występujących
między układem g{)spoc1arezo-s·połecznym na wsi a .strukturą organizacyjną
war23 -
Lud,
tom
LVIll
354
Kronika
sztatów rzemieślniczych, strukturą organizacyjną
a prestiżem społecznym rzemieślników na tle systemu wartości układu s.połeczno-gospodarczego oraz kulturowego,
oraz między strukturą
organizacyjną
rzemiosła a prestiżem poszczególnych zajęć.
U n i w e l' s y t e t im. A. M i c k i e w i c Z 3
ARMON Witold, Dzieje
Frankowska.
polskich
badań
nad Jakutami.
-
P ozn a ń
Promotor:
·prof. dr Maria
Praca jest monografią z zakresu h15torii etnografii, jej zadaniem jest zobrazowanie i podsumowanie polskiego dorobku w badaniach nad Jakutami. Opierając
się na dostępnych źródłach ustalono nazwiska 25 Polaków zajmujących się tym
zagadnieniem z tego 11 o.sób dotychczas nieznanych. Omówiono również działalność
naukową polskich zeslańców politycznych
i ich udział w ruchu rewolucyjnym
Rosji, stosunki ich z Jakutarni i omówiono sylwetki najbardziej
zasłużonych baduezy.
BARANOWSKI Władysław, Kult świętych w tradycyjnym
katolicyzmie ludowym
na przykładzie poludniowych
powiatów woj. łódzkiego. Promotor: prof. dl'
Józef Burszta.
Praca oparta jest na źródłach pisanych z różnych okresów historycznych i na
badaniach etnograficznych
z tego teł'enu. Celem jej jest wykazanie his-toryanych
uwarunkowań
kultu święty'ch na przełomie XIX i XX wieku i przedstawienie tego
kultu jako części skła{]owej tradycyjnego katolicyzmu ludowego.
BLASZCZYK
Stanisław,
Ludowa :plastyka figuralna
w WielkopoLsce, Promotor: prof. dr Józef Burszta.
o
charakterze
kultowym
W pracy omówiona jest twórczość plastyczna: drzeworyty, malarstwo na szkle,
papierze, blasze, litografia, rzeźba, kapliczki przydrożne. Zestaw .materiałowy poprzedzony jest rozważaniami
nad zmianami poglądów na sztukę ludową i metodami jej badań, a rozdzial zamykający pracę jest charakterystyką
oblicza wielkopolskiej plastyki figuralnej, jako zjawiska historycznego i społecznie uwarunkowanego. Zdaniem autora kryteria oceny i wartościowania
tej sztuki nie mogą się
opierać na schematach formalny'ch w sztuce ludowej obowiązujących, gdyż doprowadzalo to do mylnego wartoś·ciowania
nie doceniającego stadium rozwojowego
ludowej sztuki figuralnej w Wielkopolsce.
Uniwersytet
Warszawski
-
Warszawa
ZADROZYŃSKA-BARĄCZ
Anna, Motywy zawarda i oceny małżeństwa a 'system
wartościowania
wSjpólczesnych spolecznoś·ci wiejskich w Polsce. Promotor:
Prof. dr Witold Dynowski.
Praca jest próbą odnalezienia "zasady genE'ralnej" względem której istniałaby
możliwość analizowania i interpretowania
kulturowych zachowa!'l społecznych i indywidualnych 'zróżnicowań kulturowych
oraz dążeń jednostek. Analiza opiera się
na wynikach badań ze wsi podlaskich. Na podstawie motywów zawarcia małżeństwa i ocen przeżytych malżeństw porównano i odszukano różnice w zespołach wsi.
Dokonano też próby zbudowania modelu .systemu warl·ościowania, jako nadrzędnego ukŁadu warunkującego
zachowanie jednostek j badanych grup. Układ ten
okazal się stabilnym w odniesieniu do za5ad warto~'ciowania, nal<Jmiast w płaszczyźnie wartościowań
realizacyjny,ch wykazuje wahania i <Jdchylenia od tradycyj-O
nego modelu wartościowań.
Z materiałów
ODiIE opracowała
Krystyna
Selmowicz