6617c11bedaf0df76d01aef6e9df157d.pdf
Media
Part of In memoriam / LUD 1994 t.77
- extracted text
-
Lud,
t. 77,
1994
V. IN MEMORIAM
MARIA
GŁADYSZOWA
( 1912-1994)
W dniu 23 marca 1994 roku etnografia
polska poniosła wielką stratę. Tego dnia
w wieku XI lat zmarła doc. dr hab. Maria Gładyszowa,
która od momentu
powstania ówczesnego
Instytutu Historii Kultury Materialnej
Polskiej Akademii Nauk
(obecnie Instytut
Archeologii
i Etnologii
PAN), tj. od 1954 roku, związana
była
z Zakładem
Etnografii tego Instytutu.
W latach 1980-19X2, tj. do ezasu przejścia na
emeryturę,
pełnila funkcję Kierownika
Pracowni
Etnologii
w Krakowie.
w Krakowie
346
Maria Gładyszowa
urodziła się 27 lipca 1912 roku we Lwowie. Ojcem Jej był dr
medycyny
Zygmunt
Rehan, matką zaś Janina z Langmanów.
Egzamin dojrzałości
złożyła w 1931 roku w Rybniku. Następnie
wste!piła na Uniwersytet
Jagielloński,
na
którym w 1937 roku otrzymała
dyplom magistra
filozofii ze specjalnością
geografii
i etnografii.
Jeszcze w trakcie studiów, w 1936 roku ukończyła
roczny kurs Studium
Pedagogicznego
UJ, zaś po złożeniu egzaminu
pallstwowego
na nauczyciela
szkół
średnich,
pracowała
w szkolnictwie
średnim ogólnym
i zawodowym.
Prac~ t~ kontynuowała
podczas
okupacji
hitlerowskiej,
biorąc udział w tajnym
nauczaniu
organizowanym
przez Ośrodek
Tajnego
Nauczania
nr I w Krakowie.
Maria Gładyszowa
w 1931\ roku zawarła
zwi,!zek małżeńsk i z M ieczyslawem
Gładyszem,
który odegrał wielką rolę w Jej zainteresowaniach
etnograficznych.
Wspólnie bowiem prowadzili
prace terenowe, wydawnicze
oraz bibliograficzne.
Już w 1938
roku Maria Gładyszowa
kierowała
instruktorskim
obozem
organizowanym
przez
Polskie Towarzystwo
Krajoznawcze.
W 1939 rok u uczestniczyła
w etnograficznych
zespołowych
badaniach
terenowych
na Śle!sku, które prowadzone
byly przez Polską
Akademię Umiejętności
w Krakowie i łnstytut Śląski w Katowicach.
Kontynuowała
je
po zakończeniu
II wojny światowej
- w 1946 i 1948 roku. W latach 1946-1949 była
asystentem-wolontariuszem
przy Katedrze
Etnografii
Słowian
UJ. Z Katedrą
tą
współpracowała
także w latach późniejszych
(1968-1972).
biorąc udział w konsultowaniu prac magisterskich. W latach 1950-1953 pracowała
w Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie,
prowadząc
delegaturę
tego Muzeum w Krakowie.
W tym okresie
(1952-1953) współpraco wala z Kated rą Etnografii
U niwersytet u Warszawskiego,
pelni<)c funkcję instruktora
na Międzyuczelnianych
Obozach
Etnograficznych.
W 1954 roku Maria Gładyszowa
rozpoczęła
prac~ w Zakładzie
Etnografii IHKM
PAN w Krakowie.
Tytuł doktora
nauk humanistycznych
uzyskała w Uniwersytecie
Jagiellońskim
w 1961 roku na podstawie
pracy Wiedza ludowu o ywiazdach (Wrocław
1960), której promotorem
był prof. dr Kazimierz Dobrowolski.
Rozprawę habilitacyjną
stanowiła monografia
eómo.'iląskie hudownictwo ludowe (Wrocław 1978). Tytuł doktora
habilitowanego
i stanowisko
docenta
uzyskała
w 1979 roku w Instytucie
Historii
Kultury
Materialnej
PAN, w którym odbyło si~ Jej kolokwium
habilitacyjne.
Zainteresowania
badawcze Marii Gładyszowej
koncentrowały
się między innymi na
zagadnieniach
metodycznych
zwi:ganych
przede wszystkim z przygotowaniem
założeń
teoretycznych
oraz problematyki
zespołowych
badań etnograficznych,
poświęconych
wybranych
dziedzinom
kultury
Polski południowej,
głównie Śle/ska i Karpat.
Podstawowym nurtem Jej zainteresowań
naukowych
była architektura
ludowa. Opracowania na ten temat były rezultatem
dogh;bnych
badań empirycznych
i poszukiwaI't
archiwalnych.
Są one istotnym wkładem w rozumienie
procesów historycznych
kultury
wsi śląskiej i karpackiej
(zob. np. Zarys rozwoju hudownictwa
ludoweyo w Sio/kowicach
Starych w XIX i XX wieku, "Etnografia
Polska" t. I, 1956. s. 200-213; Budownictwo. w:
Stare i Nowe Sio{kowice, cz. 1, Wrocław
1963, s. 349-508; M/yny mączne, w: Stare
i Nowe
Sio/kowice,
cz. 2, Wrocław
1966, s. 201-260;
O hudownictwie
ludowym
w Karpatach
Polskich. Zayadnienia,
metody i kierunki hada\\'cze, "Etnografia
Polska"
t. 11,1967, s. 99-111; Budownictwo,
w: Etnografia Pol.~ki. Przemiany kultury ludowej, I. I,
Wrocław
1976, s. 279-327;
Uwarunkowania
hudownictwa
ludoweyo
w wyhranych
regionach Karpat Polskich, "Etnografia
Polska" t. 25, 1981, z. 2, s. 150-172; Budownictwo
i struktura
osadnicza, w: Tradyc:ja a współczesne
przeohra::enia
kulIlIry wsi Beskidu
Śląskiego, "Etnografia
Polska" t. 28, 19l\4, z. l. s. 35-71).
Istotnym
polem działałności
naukowej
i organizacyjnej
Marii Gladyszowej
była
Międzynarodowa
Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach
i na Bałkanach,
z którą związana
była od 1960 roku, a od 1985 roku kierowała
polskc, sekcją tej
Komisji. Była członkiem
międzynarodowego
zespołu autorskiego,
przygotowującego
347
monografię
budownictwa
mieszkalnego
Karpat i Bałkanów.
Maria Gładyszowa
wiele
wysiłku włożyła
również
w redakcję
zespołowego
opracowania
kultury
ludowej
w Polsce, którą powierzono
Jej w 1970 roku, a która miała stanowić jeden z rozdziałów
trzytomowego
międzynarodowego
wydawnictwa
Kultura ludowa narodów słowiańskich.
Maria Gładyszowa
przez wiele lat uczestniczyła
w zespołowych
pracach bibliograficznych, których
część została opublikowana
(np. Bibliografia
historii kultury ludowej
Karpat. Materiały
do hihlioyrafii polskiej, cz. I, Warszawa
1960; PoLska bibliografia
historii kultury ludowej Karpat za lata 1968-1972, w: L'udove stavitelstvo
v karpatskej
ohlasti, Bratislava
1974, s. 295-319; Biblioyraphia
ethnographica
Carpatobalcanica,
t. 1,
Lidova architektura,
Brno 1981, s. 79-92).
Maria Gładyszowa
od 1948 roku była członkiem
Polskiego
Towarzystwa
Ludoznawczego,
a od 1973, tj. z chwilą reaktywowania,
Komisji
Etnograficznej
przy
Oddziale
PAN w Krakowie.
Jako przewodnicząca
Komisji
do Badania
Kultury
Ludowej w Karpatach,
od 1985 roku wchodziła w skład Komitetu
Nauk Etnologicznych PAN.
Maria
Gładyszowa
brała ponadto
udział w licznych
konferencjach
krajowych i zagranicznych.
Wygłaszane
przez Nią referaty dotyczyły przede wszystkim
problematyki
budownictwa
ludowego
w Karpatach.
Dorobek
naukowy
Marii Gładyszowej
stanowi
pokaźny
wkład w dziedzinie
etnografii
polskiej,
nie tylko w zakresie
architektury
ludowej,
ale także metod
postępowania
badawczego
i historycznego
spojrzenia
na procesy
rozwojowe
i ich
wielostronne
uwarunkowania
oraz powiązania.
Zofia Szromba-Rysowa
Danuta Tylkowa
MARIAN
PALMOWSKI
( 1929-1993)
24 lutego 1993 roku zmarł w wieku 64 lat Marian Palmowski
zasłużony działacz
kultury, współzałożyciel
i najwybitniejszy
działacz Towarzystwa
Miłośników
Starego
Sącza, aktywny od samych jego początków,
tj. od 1948 roku. Członek PTL, Oddział
w Krakowie
od 1987 roku, poprzednio
długoletni
członek Sekcji Korespondentów
Terenowych
Ośrodka Dokumentacji
i łnformacji
Etnograficznej
PTL w Łodzi. Ekonomista z zawodu,
biegły w zakresie
księgowości
przedsiębiorstw,
choć urodził
się
w Tarnowie, całe życie związany był ze Starym Sączem i Ziemią Sądecką. Kronikarz
wydarzeń miejskich, badacz dziejów Starego Sącza, między innymi rodów starosądeckich, organizacji społecznych.
Współpracował
ściśle z Muzeum Regionalnym,
zabiegał
o wydawnictwa
poświęcone
Staremu
Sączowi. Troszczył
się o narodowe
i sakralne
zabytki miasta za co został uhonorowany
Nagrodą im. Brata Alberta Chmielowskiego
w 1983 roku. Był współorganizatorem
kilkunastu
Festiwali Muzyki Dawnej w Starym
Sączu. Inną jego pasją była filatelistyka;
szeroko
propagował
tę szlachetną
pasję
zbieracb!
wśród młodzieży,
był między innymi organizatorem
filatelistycznych
kół
młodzieżowych.
od 1983 roku przewodniczącym
Komisji Młodzieżowej,
a od 1982 roku
członkiem
Zarze!du Oddziału
PZF w Nowym Sączu.
Za SWe! bezinteresowną
i wytrawną
działalność
w dziedzinie
szerzenia
kultury,
propagowania
historii
i dziejów Starego
Sącza i Ziemi Sądeckiej
otrzymał
wiele
wyróżnień
i odznaczeń,
a między innymi Zasłużony
Działacz
Kultury
oraz Krzyż
Kawalerski
Orderu
Odrodzenia
Polski.
Anna
Spiss
BIBLIOTEKA
ZEStAf/CA
er
Pragniemy
poinformować
wszystkich Przyjaciół "Biblioteki Zesłańca", że wydawane przez nas książki mogą nabywać bezpośrednio
u wydawcy, kierując zamówienia indywidualne i zbiorowe pod adresem:
Jt::..J
BIURO WYDAWNICZE. POLSKIE
TOWARZYSTWO
LUDOZNAWCZE
UL. SZEWSKA 36; 50-139 WROCŁAW
Oto lista książek, które dotychczas
opublikowano:
1. S. Dakiniewicz, Więzień P-303. Wspomnienia łagiernika, Wrocław 1992. Cena zbytu: 30 tysięcy zł.
2. L. Dzięgiel, Lwów nie każdemu zdrów, Wrocław
1991 (wyczerpane)
3. M. Janik, Dzieje Polaków na Syberii, Wrocław
1991 (wyczerpane)
4. A. Janocha, Pod opieką Matki Bożej, Wrocław
1993. Cena zbytu: 40 tysięcy zł.
5. Z. Librowicz, Polacy w Syberii, Wrocław 1993. Cena
zbytu: 35 tysięcy zł.
6. N. Lippóczy, Zapiski z Gułagu, Wrocław 1992.
Cena zbytu: 20 tysięcy złotych
7. W. Niezgoda-Górska,
Dosyć nam Sybiru, dosyć
Kazachstanu, Wrocław 1994. Cena zbytu: 45 tysięcy zł.
8. Z. Orłowska, Tajgo, pamiętna tajgo, Wrocław 1991.
(wyczerpane)
9. L. Perepeczko, W łagrach na "saratowskim szlaku",
Wrocław 1993. Cena zbytu: 35 tysięcy złotych
1O. J. Prorok, Skazani na zagładę, Wrocław 1991. Cena
zbytu: 30 tysięcy zł.
11. A. Sobota, W stepach Kazachstanu. Wspomnienia
z lat 1939-1946, Wrocław 1993. Cena zbytu: 30 tysięcy złotych
*
Ponadto informujemy, że w dwumiesięczniku naukowo-literackim "Literatura Ludowa" 1- 6: 1991 zostały
opublikowane cztery pamiętniki stanowiące ciekawy
zapis polskich losów na syberyjskim wygnaniu (Jakucja,
Kazachstan). Cena czasopisma: 40 tysięcy zł.