e1994cb352e739eb01ef7f7465ff157e.pdf
Media
Part of Cyganologia w Bułgarii / ETNOGRAFIA POLSKA 1978 t.22 z.2
- extracted text
-
„Etnografia Polska", t. X X I I z. 2
ADAM BARTOSZ
C Y G A N O L O G I A W BUŁGARII
Bułgaria zajmuje jedno z pierwszych miejsc pośród krajów, które
zamieszkuje n a j w i ę k s z a ilość C y g a n ó w , i to z a r ó w n o jeśli chodzi o licz
bę b e z w z g l ę d n ą , jak też stosunek liczby C y g a n ó w do całej ludności p a ń
stwa. Jest ich tutaj ponad 200 000, co stanowi około 2,5% ludności B u ł
garii (liczba podana w przybliżeniu, o czym jeszcze niżej).
Cyganie w B u ł g a r i i należą do trzech w i ę k s z y c h grup j ę z y k o w y c h , za
c h o w u j ą c y c h t a k ż e charakterystyczne różnice kulturowe. S ą to: Cyganie
bułgarscy, Cyganie tureccy oraz Cyganie w o ł o s c y (właszki
cigani). G r u
py te wydzielono na zasadzie różnic j ę z y k o w y c h , ale jest to jednocześnie
podział w e d ł u g s a m o o k r e ś l e n i a C y g a n ó w . N a l e ż y jedynie zaznaczyć, że
zwłaszcza Cyganie tureccy i w o ł o s c y często podają się za T u r k ó w i R u
m u n ó w , co u n i e m o ż l i w i a dokładniejsze określenie liczebności C y g a n ó w
w Bułgarii. S p r z y j a temu fakt, że w i ę k s z o ś ć z nich nie zna w ogóle j ę
zyka c y g a ń s k i e g o , p o s ł u g u j ą c się w y ł ą c z n i e j ę z y k a m i tureckim czy r u
muńskim.
W n a j w y ż s z y m stopniu ulegli asymilacji Cyganie bułgarscy, podczas
gdy tureccy i w o ł o s c y zachowali w d u ż e j mierze t r a d y c y j n ą obyczajo
w o ś ć i w ś r ó d nich n a j w i ę c e j jest C y g a n ó w koczujących. Z a r ó w n o Cyga
nie osiedli na stałe, jak i koczownicy (sezonowo) z a m i e s z k u j ą w b u ł g a r
skich miastach i wioskach osobne dzielnice
(machały).
P r z y tak wielkiej liczebności populacji c y g a ń s k i e j często byli oni
przedmiotem z a i n t e r e s o w a ń n a u k o w c ó w , lecz do lat m i ę d z y w o j e n n y c h
osobnych publikacji na ich temat w zasadzie nie było. P e w n ą ilość a r
t y k u ł ó w , g ł ó w n i e folklorystycznych, o p u b l i k o w a ł przed w o j n ą B . GilliatS m i t h . w „Journal of the G y p s y Lore Society". W czasopiśmie tym
Smith p u b l i k o w a ł m a t e r i a ł y z Bułgarii od początku lat sześćdziesią
tych.
Pierwsze w i ę k s z e opracowanie na temat C y g a n ó w z a m i e s z k a ł y c h
w Bułgarii w y d a ł w 1934 r. Najden Szejtanow (Prinos kym gowora na
sofijskite
cigani, „Izwestija na Etnografskij Muzej"). Ten sam autor
w y d a ł w n a s t ę p n y c h latach jeszcze kilka drobnych prac, a w archiwum
Muzeum Etnograficznego w Sofii znajduje się jego nie wydany rękopis.
г
i
206
j
*
BADANIA W INNYCH K R A J A C H
Drugim j ę z y k o z n a w c ą , autorem kilkunastu pozycji zamieszczonych
na ł a m a c h takich czasopism, jak „ B y ł g a r s k i ezik", „ B y ł g a r s k o ezikoznanie", „Journal of the Gypsy Lore Society" i inne, jest publikujący od
1956 r. i nadal aktywny Kirił K o s t ó w . W swych pracach z a j m o w a ł się
m i ę d z y innymi elementami c y g a ń s k i m i w bułgarskiej onomastyce i b u ł
garskich j ę z y k a c h tajnych.
Aby w y c z e r p a ć j ę z y k o z n a w c z e opracowania, n a l e ż y w y m i e n i ć jesz
cze w s p ó ł c z e s n e g o angielskiego cyganologa Donalda S. Kenricka, publi
k u j ą c e g o w ostatnim dziesięcioleciu m a t e r i a ł y w czasopismach zachod
nich i w Bułgarii.
Jeśli z a ś chodzi o opracowania ściśle etnograficzne, w y m i e n i ć m o ż n a
nieco w i ę c e j nazwisk, przy czym s ą to g ł ó w n i e autorzy p u b l i k u j ą c y
w ostatnim dwudziestoleciu. Po jednym artykule opublikowali Georgiew a Iwaniczka (Izsledwanija
wyrchu bita i kulturata na byłgarskite
ci
gani w Sliwen) i Anastas Primowski (Kowaczite agupti w grad Madan).
Obie prace u k a z a ł y się w „Izwestija na Etnografskija Institut i M u zej". A r t y k u ł Primowskiego jest i n t e r e s u j ą c y ze w z g l ę d u na n a z w ę C y
g a n ó w , k t ó r y c h praca dotyczy. S ą to agupti zamieszkali w Rodopach
i ich n a z w ę kojarzy się z Egiptem, co jest jeszcze jednym przyczynkiem
do rozpowszechnionego mniemania o ich egipskim pochodzeniu. D o d a ć
można, że w sąsiedniej Macedonii żyją Cyganie zwani gjupci.
W i ę c e j pozycji opublikował W a s i ł M a r t i n ó w , z czego w y m i e n i ę opra
cowanie najobszerniejsze, dające s k r ó t o w ą s u m ę wiedzy o Cyganach
w Bułgarii, o ich zajęciach, mieszkaniu, stroju, obyczajach i przemia
nach, jakim ulegają w latach powojennych (Nabljudenija
wyrchu
bita
na cigani w Bylgarija). A r t y k u ł został wydany r ó w n i e ż w wymienionym
w y ż e j czasopiśmie.
W. Denczew zebrał m a t e r i a ł y m. in. folklorystyczne w ś r ó d C y g a n ó w
w Kolarowgradzie (nie publikowane), a U . K e r i m , Cygan, w y d a ł w j ę z y
k u b u ł g a r s k i m swoje wiersze (Pesni na katuna).
P o w a ż n e ilości m a t e r i a ł ó w o Cyganach znaleźć m o ż n a ponadto w wie
lu opracowaniach etnograficznych d o t y c z ą c y c h najrozmaitszej tematyki.