ce5b8197c21c5eedfe5fe9c385c6e20b.pdf
Media
Part of Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.1
- extracted text
-
K
R
O
N
I
K
A
„ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. X V z. 1
NORWESKIE
PARKI
ETNOGRAFICZNE
Zagadnienie m u z e ó w skansenowskich b y ł o wielokrotnie poruszane w powojen
nej l i t e r a t u r z e etnograficznej
Przy projektowaniu nowych p a r k ó w
etnograficz
n y c h w r ó ż n y c h r e g i o n a c h naszego k r a j u p o w o ł y w a n o s i ę n a s t u l e t n i e j u ż t r a
dycje k r a j ó w skandynawskich. Wydaje się, ż e pożyteczne będzie
przedstawienie
trzech n a j w a ż n i e j s z y c h m u z e ó w skansenowskich w Norwegii p o ł o ż o n y c h n a przed
m i e ś c i a c h n a j w i ę k s z y c h m i a s t tego k r a j u : O s l o , T r o n d h e i m i B e r g e n . T a i n f o r
m a c j a m u z e a l n a u ł a t w i ć m o ż e o r g a n i z a c j ę tego t y p u m u z e ó w w P o l s c e .
Norsk F o l k e m u s e u m jest n a j s t a r s z y m m u z e u m
typu skansenowskiego
na
ś w i e c i e . Z e s k r o m n y c h z a c z ą t k ó w z 1867 r . o t w a r t o j e w 1894 r . d z i ę k i H a n s o w i
A a l l (1869-1946) w B y g d e y n a p r z e d m i e ś c i u Oslo. P o d o b n i e j a k i n n e tego t y p u
m u z e a s k a n d y n a w s k i e , z a w i e r a ono szereg d z i a ł ó w . C z ę ś ć z n i c h m i e ś c i s i ę w n o r
m a l n y c h budynkach muzealnych z t r a d y c y j n y m typem ekspozycji. W ogromnym
p a r k u pomieszczono
obecnie 105 b u d y n k ó w z a b y t k o w y c h , z k t ó r y c h n a j s t a r s z e
p o c h o d z ą z X I I I w . W s z y s t k i e domy m i e s z k a l n e p o s i a d a j ą w y p o s a ż e n i e w n ę t r z a
pochodzące
niekiedy
z nieco p ó ź n i e j s z e g o
okresu aniżeli
same
zabudowania.
W innych działach muzealnych znajdujemy wyposażenie mieszczańskich w n ę t r z
m i e s z k a l n y c h p o c z ą w s z y od X V I I w . i ubiory m i e s z c z a ń s k i e . W osobnym p o
mieszczeniu znajduje s i ę biblioteka i pracownia H e n r y k a
Ibsena. Analogicznie
do k u l t u r y m i e s z c z a ń s k i e j w p o d o b n y c h p o m i e s z c z e n i a c h u k a z a n o k u l t u r ę l u
d o w ą , a w i ę c w y p o s a ż e n i a w n ę t r z , n a r z ę d z i a p r a c y i u b i o r y . W o s o b n y m dziale
p o k a z a n o p r o t e s t a n c k ą s z t u k ę k o ś c i e l n ą w N o r w e g i i od 1536 r . W ś r ó d d a l s z y c h
d z i a ł ó w w y m i e n i ć n a l e ż y tkactwo wzorzyste w postaci tapiserii i k o b i e r c ó w t a k
c h a r a k t e r y s t y c z n y c h d l a n o r w e s k i e j s z t u k i l u d o w e j . W dziale r o l n i c t w a u k a z a n o
n a r z ę d z i a p r a c y ze s z c z e g ó l n y m u w z g l ę d n i e n i e m p r z e t w ó r s t w a m l e c z n e g o . W osob
n y c h d z i a ł a c h e k s p o n u j e s i ę w r e s z c i e i n s t r u m e n t y m u z y c z n e , z a b a w k i oraz k u l t u r ę
materialną Laponii.
Bogaty zestaw e k s p o n a t ó w ukazuje h o d o w l ę r e n ó w , r z e
m i o s ł a , polowanie i wreszcie ubiory.
2
1
D a n e bibliograficzne podaje A . P y t l i ń s k a ,
Zagadnienie
muzeów
skan
senowskich
w powojennej
literaturze
polskiej,
„ R o c z n i k Muzeum Etnograficznego
w K r j a k o w i e " , t. 1: 1966, s. 191-202. N a p o d s t a w i e u s t a l e ń z n a j n o w s z e j l i t e r a
t u r y p r z e d m i o t u podano o k r e ś l e n i e p a r k e t n o g r a f i c z n y u ż y w a j ą c go n a p r z e m i a n
ze s k a n s e n e m . J e d y n a o b s z e r n i e j s z a i n f o r m a c j a o p r a c y m u z e a l i s t ó w s k a n d y n a w
s k i c h to a r t y k u ł
A. Z a r ę b y ,
Zastosowanie
kwestionariusza
do badań
etno
graficznych
w Szwecji,
„ L u d " , t. 41: 1954, cz. 1, s. 823-830.
P i e r w s z a data podana przez P y t l i ń s k a ,
op. cit., s. 192, n i e dotyczy
j e s z c z e r z e c z y w i s t e j d z i a ł a l n o ś c i m u z e u m i u d o s t ę p n i e n i a go p u b l i c z n o ś c i . P r a g n ę
t u p o d z i ę k o w a ć s e r d e c z n i e m u z e a l i s t o m n o r w e s k i m , w s z c z e g ó l n o ś c i z a ś dr M a r c i e
Hoffmann
z Norsk Folkemuseum, dzięki k t ó r y m m o g ł a m tak wiele
zobaczyć
w c i ą g u k r ó t k i e g o pobytu i o t r z y m a ł a m wszystkie w y d a w n i c t w a .
2
KRONIKA
304
Krótkie
zestawienie
najważniejszych
działów
stałej
ekspozycji
muzealnej
b y ł o k o n i e c z n e j a k o w p r o w a d z e n i e do p r z e d s t a w i e n i a samego s k a n s e n u u d o s t ę p
nianego j e d y n i e w o k r e s i e l e t n i m . C z ę ś ć w y p o s a ż e n i a w n ę t r z p r z e j ę t a
zostaje
przez odpowiednie d z i a ł y s t a ł e j ekspozycji w b u d y n k a c h m u z e a l n y c h . U k ł a d ze
s p o ł ó w b u d y n k ó w w skansenie w i ą ż e s i ę z p o d z i a ł e m Norwegii n a szereg geogra
f i c z n y c h i e t n o g r a f i c z n y c h r e g i o n ó w . N a j s t a r s z y m b u d y n k i e m s k a n s e n u jest k o ś
ciół drewniany p o c h o d z ą c y z G o l z regionu Hallingdal w p o ł u d n i o w e j Norwegii
i n a l e ż ą c y do k o l e k c j i k r ó l a O s k a r a I I z e s t a w i o n e j o k o ł o 1885 r . K o ś c i ó ł n a l e ż y
do t y p u b u d o w n i c t w a s a k r a l n e g o z X I do X I I I w . i p o c h o d z i z o k o ł o 1200 r .
W N o r w e g i i z a c h o w a ł o s i ę o k o ł o 30 tego t y p u k o ś c i o ł ó w d r e w n i a n y c h i s ą one
niezmiernie c h a r a k t e r y s t y c z n e dla skandynawskiego t y p u b u d o w n i c t w a nie podle
g a j ą c e g o w p ł y w o m zachodnioeuropejskim. D a c h i ściany tych b u d y n k ó w wspie
r a j ą s i ę n a n i e z m i e r n i e l i c z n y c h f i l a r a c h , co p o w o d u j e o g r o m n e r o z c z ł o n k o w a n i e
c a ł o ś c i p r z y s p a d z i s t y c h f r a g m e n t a c h d a c h ó w . C z ę ś ć tego t y p u k o ś c i o ł ó w o t a c z a
z e w n ę t r z n a galeria. K o ś c i ó ł z G o l posiada część w y p o s a ż e n i a w n ę t r z a z ł a w k a m i
i r z e ź b a m i z d r z e w a z n a p i s a m i r u n i c z n y m i z o k o ł o 1250 г., podczas gdy m a l o
w i d ł a z d o b i ą c e a b s y d ę i c h ó r p o c h o d z ą dopiero z 1652 r. K i l k a p o d o b n y c h k o ś
c i o ł ó w z a c h o w a ł o s i ę w g ó r z y s t y m t e r e n i e N o r w e g i i , j a k np. s ł y n n y k o ś c i ó ł z B o r g u n d i ( o k o ł o 1150 r.) czy k o ś c i ó ł z H e d d a l z p o ł o w y X I I I w . P e w n e p o d s t a w o w e
e l e m e n t y tego b u d o w n i c t w a d r e w n i a n e g o z a c h o w a ł y s i ę w s ł y n n y m zespole c e r
k i e w n y m na w y s p i e K i ż i w republice K a r e l s k i e j na jeziorze Onega. J e d n a k ż e
drewniane filary w s p i e r a j ą tu kopulaste kształty d a c h ó w i p o s z c z e g ó l n y c h kaplic
W wielu norweskich kościołach drewnianych zachowało się w s p a n i a ł e malarstwo
średniowieczne, barwne poliptyki w o ł t a r z a c h .
Pomimo w p ł y w ó w malarstwa
zachodnioeuropejskiego, z w ł a s z c z a angielskiego, w i e l e z t y c h o b r a z ó w , p r z e c h o
w y w a n y c h p r z e w a ż n i e w muzeach historycznych Oslo i Bergen, z a c h o w a ł o cha
r a k t e r m a l a r s t w a l u d o w e g o ze s c e n a m i u k a z u j ą c y m i k u l t u r ę m a t e r i a l n ą ś r e d n i o
wiecza.
4
N o r s k F o l k e m u s e u m posiada jedne z n a j s t a r s z y c h z a b y t k ó w
budownictwa
ś w i e c k i e g o l u d o w e g o n a terenie N o r w e g i i , a c h y b a i E u r o p y . D o m m i e s z k a l n y
z R a u l i a n d w r e j o n i e N u m e d a l d a t o w a n o n a k o n i e c X I I I w . , podczas gdy r z e ź b y
n a d r z w i a c h p o c h o d z ą r a c z e j z o k o ł o 1250 r . N a p i s r u n i c z n y p o d a j e : „ T o r g a u t
F i w i l ,[Ząb L w a J m n i e z r o b i ł " . "Wnętrze s k ł a d a s i ę z sieni, a l k o w y i w i ę k s z e j i z b y .
N i e p o s i a d a on k o m i n a , a t y l k o o t w ó r w d a c h u , k t ó r y m u l a t n i a ł s i ę d y m z p a l e
n i s k a . D o m ten p o s i a d a ł g a l e r i ę d r e w n i a n ą , p r z e z k t ó r ą w c h o d z ü o s i ę do m a ł e j
izby sypialnej p o ł o ż o n e j w części strychowej ponad sienią i a l k o w ą . T a k w niej,
j a k i w d u ż e j i z b i e pod ś c i a n a m i s t a ł y ł o ż a i ł a w y do s p a n i a . Z o k o ł o 1300 r . p o
c h o d z ą t a k ż e t r z y b u d y n k i gospodarcze. B u d o w l a n a f i l a r a c h z d o l i n y S e t e s d a l
pierwotnie s ł u ż y ł a za m ł y n , p ó ź n i e j za spichlerz. Podobnie j a k p o z o s t a ł e , dato
w a n o j ą n a podstawie i n s k r y p c j i r u n i c z n y c h . D r u g i spichlerz pochodzi z T v e i t o
H o v i n w rejonie T e l e m a r k . Jego ś c i a n y otacza n a parterze otwarta, a n a p i ę t r z e
w e w n ę t r z n a galeria. D e k o r a c j a drzwi n a ś l a d u j e formy f i l a r ó w z kapitelami zdo
bionymi stylizowanymi lwami. Nad drzwiami w k a b ł ą k u wyrzeźbionego koszyka
w i d a ć w y o b r a ż e n i e l u d z k i e j t w a r z y . T r z e c i spichlerz pochodzi z R o l s t a d w doli-
3
Kiżi.
Architiekturno-bytowoj
muziei-zapowiednik
pod
otkrytym
niebom,
F i l i a l Gosudarstwiennogo Krajewiedozeskogo M u z i e j a K a r i e l s k i j A S S R , Pietrozawadsik 1962.
M . В 1 i n h e i m , The
Stave
Church
Paintings.
Mediaeval
Art
from
Nor
way,
Milano
1965;
S.
M a r s t r a n d e r , Forer
for
Kirkesamligen,
Videnskapsselskapets
Oldsaksamling,
T r o n d h e i m 1059.
4
305
KRONIKA
córki
Law-
ransa
nie
Gudbrandsdal, znanej
S y g r y d y U n d s e t . P a r t e r b u d y n k u s ł u ż y z a m a g a z y n , podczas gdy
na
piętrze
była
izba
ślady
otoczona
wewnętrzną
gdzie s y p i a l i g o ś c i e c z y
a
pewne
szczegóły
Poświęcono
przykład
kobiety
więcej
w
Należy
galerią.
Przy
Okna
miejsca
jednak
późniejszym
siedziby
z fermy.
architektoniczne
tu
średniowiecznego
charakter.
wała
jako miejsca
rodzinnej
ścianach
są w
przypominają
czterem
zamki
ludowego
podkreślić,
ludowe
okresie
widać
znaczna stabilność
jeszcze
kształcie
najstarszym
budownictwa
że
Krystyny
ze
łóż,
łuków rzymskich,
średniowieczne.
budynkom
względu
?tanowiącym
na
budownictwo
ich
unikalny
norweskie
form. K u r n e
chaty
cecho
i dachy
po
kryte darnią m o ż n a odnaleźć w budynkach datowanych także na X V I I
i XVIII
Zabudowania
chłopskich
według
ugrupowano
poszczególnych
zabudowań
czarnią
przykłady
czy
budynków
w
skansenie
regionów
w
kraju.
Starano
domu mieszkalnego,
chlewnią
ze
dochodziły
formie
oddzielnych
ferm
się przy tym
dać wśród
spichlerza, stodoły,
strychami przeznaczonymi
niejednokrotnie
dodatkowe
na
s t a j n i , obory
suszenie
domy
tych
z
w
tych
wypadkach
w i ę k s z y c h rodzin, kuchnie p o ł ą c z o n e zwykle z pralnią, suszarnie ziarna i l n u
kowane
ków
z
często
równocześnie
zachowały
się
pomieszczeniem
także
na
jako łaźnie
kuźnie,
piec,
poza
młyny,
tym
kształtach
s p i c h l e r z e i szopy, a t a k ż e
konieczne
w
surowym
domach
na
łoża
W
z XVII
ścianach
staranniej
większych
pialne
z
w.
dochodzi
bocznych
domach
obok
Należy
ław,
krzeseł
nych
naczyń.
darzy
dla a n a l f a b e t ó w
szafki
izby
kołysek
sprzętów
w
wnętrzach
tyka
s i ę stare
pochodzących
usuwanie
i
stół
i
garncarza wraz
o
urozmaiconych
Posiada
z ławami
narzędzi
zwierzęce
XVII
w.
6
ornamentu .
zamienione
obserwuje
galerii o t a c z a j ą c y c h
cały
duża
o geometrycznych,
formach
pod
wąskie
odzież.
izby
drewnia
kalen
5
skandynawskich .
rzeźby
liczba wzorzystych
tkanin
a także
przedstawiających
niektórych
fermach
kuchnie.
W
się
otworów
okiennych,
budynek mieszkalny także
są
Jednakże
to
zmiany
Spośród
l udynków
typu
gospodarczego
typu
domach
na pierwszym
i
u k ł a d w n ę t r z a b u d y n k u i styl życia
spo
na
i znaczne urozmaicenia w w y p o s a ż e n i u w
naczynia kuchenne.
Obok
drogą
trze, b u d o w ę p i e c ó w i k o m i n k ó w
natomiast
ilościowego,
nie
na
wielkie
wzór
piece
fińskich
i
całe
pieców
wyposażenie
łaziebnych.
5
Do
pię
meble
zmienia
si^
rodzinnego.
należy
wyróżnić
łaźnie
zamieniane
w X V I I lub X V I I I w. na r ó ż n e g o typu suszarnie zbiorów; wykorzystywano w
celu
sy
oparcia
wyobrażenia
uzyskanego
Na
powiększenie
oknami.
na
s i ę zdobnictwo
z mieszkalnych
się
przezna
rzeźbione
skrzynie
rzeźbione
ornamentu
uderza
salą,
i krzesłami
się m a ł e
okre-
niektó
zwykle
ogromnego b o g a c t w a
posiada
mieszkalnych
ona
także
rozwijające
dziecinnych, a także
i
a
znajdują
na
z różnych
izba, z w a n a n o w ą
kredensy,
różnorodności
k u r n e chaty
z
druga
uwagę
dekoracyjnych, tapiserii i k o b i e r c ó w
ludzkie i
i
izby z paleniskiem. W
tak charakterystyczne dla k r a j ó w
bogactwa
postacie
i dużej
mieszkalnej
zwrócić
Wiele
we
dom
liczne
użyt
budyn
s u s z a r n i e do s u s z e n i a z b o ż a i s i a n a
sprzętów.
i ogromny
i foteli,
wyjątkowanego
drzewie
także
cenniejszych
przyozdabiano
łóżkami.
otwarte
z sieni, a l k o w y
przechowywanie
przy
Coraz
tartaki,
zaś niezmiernie
zespołach
budynkach mieszkalnych pochodzących
isów s k ł a d a s i ę n a j c z ę ś c i e j
czona
folusze,
niektórych
klimacie.
Urządzenie wnętrza w
rych
parowe. W
ow
siana. D o
mieszkalne
w.
wnętrza.
Niektóre
piece
rzadko w y s t ę p u j ą c y c h
były
tym
zbudowane
budynków
należy
H. S t i g u m ,
V á r l?árearv.
Bilder
ira
Norsk
Folkemuseum
Samlinger,
O s l o 1957, s. 50-53; W .
E n d r e i , Kalendarze
dla
analfabetów,
„Kwartalnik
H K M " , R 15: 1967, n r 3.
Musée
Populaire
et Folkloriąue
de Norvege,
O s l o 1961; S t i g u m . op.
cit.
8
20 — Etnografia Polska, t. X V , z. 1
306
KRONIKA
mleczarnia z Ustrammen z rejonu • Glámdal.
N a parterze przerabiano
mleko
n a m a s ł o i s e r y , podczas gdy i z b a n a p i ę t r z e s ł u ż y ł a z a s u s z a r n i ę b i e l i z n y i s y
p i a l n i ę s ł u ż b y f o l w a r c z n e j . P o s z c z e g ó l n e typy m a g a z y n ó w nie r ó ż n i ą s i ę m i ę d z y
sobą układem wnętrz. Z budynków przemysłowych w y m i e n i ć należy kuźnię wiej
ską z Nordmore z p e ł n y m w y p o s a ż e n i e m w narzędzia kowalskie, tartak z H a r dangieru p o c h o d z ą c y z X V I I I w . p o r u s z a n y w o d ą z a p o m o c ą t r z e c h k ó ł r ó ż n e j
w i e l k o ś c i . W ś r ó d l i c z n y c h m ł y n ó w n a j s t a r s z y pochodzi z X V I w . z H a r s t a d w r e
j o n i e S a t e s d a l . U ż y t k o w a n o go z w y k l e t y l k o n a j e s i e n i i n a w i o s n ę , gdy p o r u
s z a j ą c y go potok m i a ł o d p o w i e d n i ą i l o ś ć w o d y . P o d o b n e w y p o s a ż e n i e i k o ł a n a s i ę b i e r n e p o s i a d a folusz z J a s v o l l W r e j o n i e S u n n m 0 r e , s ł u ż y ł on t a k ż e do m y c i a
t k a n i n p ó ł w e ł n i a n y c h . I n t e r e s u j ą c e w y p o s a ż e n i e p o s i a d a dom g a r n c a r z a z N e s
p o c h o d z ą c y z X I X w . Poza p o d w ó j n y m piecem ceglanym n a l e ż y z w r ó c i ć u w a g ę
na k a m i e ń m ł y ń s k i r o z g n i a t a j ą c y g l i n ę poruszany kieratem k o ń s k i m .
W s k a n s e n i e N o r s k F o l k e m u s e u m nie k o l e k c j o n u j e s i ę j e d y n i e b u d o w n i c t w a
wiejskiego. R o z p o c z ę t o t a k ż e u r z ą d z a n i e d o m ó w i w n ę t r z mieszkalnych r z e m i e ś l n i
k ó w i r o b o t n i k ó w m i e s z k a j ą c y c h w miastach. W tym celu uzyskano szereg d o m ó w
w O s l o p o c h o d z ą c y c h n a o g ó ł z X V I I do X I X w . N a p r z y k ł a d Dom
rzemieślni
ków
z l a t 1661-1741 stoi p r z y z r e k o n s t r u o w a n e j u l i c z c e h a n d l o w e j starego. O s l o .
M u z e u m u z y s k u j e coraz to w i ę k s z ą i l o ś ć t y c h d o m k ó w , n i s z c z e j ą c y c h n i e r a z n a
p r z e d m i e ś c i a c h m i a s t a . W ten s p o s ó b m u z e u m o d t w o r z y ł o w n ę t r z a
mieszkalne
r z e m i e ś l n i k ó w p o c z ą w s z y od X V I I w . i r o b o t n i k ó w n o r w e s k i c h z u b i e g ł e g o s t u
l e c i a . Z a c h o w a ł y s i ę t a k ż e domy b o g a t y c h k u p c ó w . P r z e c h o w y w a n o t a k ż e 9 s ł u
p ó w granicznych z X V I - X I X w. I n t e r e s u j ą c y wreszcie p r z y k ł a d
niezmienności
n o r w e s k i e g o b u d o w n i c t w a l u d o w e g o s t a n o w i dom e m i g r a n t ó w z b u d o w a n y w K i n d
red, w stanie P ó ł n o c n a D a k o t a w U S A . S k a n s e n w Oslo u k a z u j e p r a c ę i ż y c i e
c o d z i e n n e s z e r o k i c h rzesz l u d n o ś c i N o r w e g i i od ś r e d n i o w i e c z a do p o c z ą t k ó w n a
szego s t u l e c i a . C e n n y m u z u p e ł n i e n i e m t y c h i n f o r m a c j i j e s t m i e s z c z ą c y s i ę obok
opisywanego muzeum oddział Muzeum Uniwersyteckiego. W specjalnym b u d y n k u
pomieszczono trzy zachowane ł o d z i e w i k i n g ó w w r a z z c a ł y m ich w y p o s a ż e n i e m
w n ę t r z mieszkalnych i narzędziami pracy przekazanymi pochowanym
członkom
r o d z i n y k r ó l e w s k i e j z I X w . Ł o d z i e te znaleziono u w y l o t u O s l o f i o r d u w O s e b e r g ,
Tune i Gokstad .
7
F o l k e m u s e e t for T r o n d h e i m og T r o n d e l a g z a ł o ż o n e w 1909 r. j e s t d r u g i m pod
w z g l ę d e m w i e l k o ś c i parkiem etnograficznym w Norwegii. N a j w i ę k s z a kolekcja
z a b y t k ó w budownictwa drewnianego z n a l a z ł a się w o m a w i a n y m muzeum w l a
t a c h 1914-1916, stopniowo u z y s k u j e s i ę d a l s z e z e s p o ł y b u d o w n i c t w a
świeckiego
z r ó ż n y c h r e g i o n ó w k r a j u . K o m p l e t u j e siię p r z y t y m p r z e d e w s z y s t k i m z b i o r y
z r e g i o n u T r o n d h e i m i s z e r z e j ze ś r o d k o w e j i p ó ł n o c n e j N o r w e g i i , p o d c z a s gdy
w s k a n s e n i e w O s l o p r z e w a ż a ł y z a b y t k i z p o ł u d n i o w e j c z ę ś c i tego k r a j u . P o d o b
n i e j a k w i n n y c h m u z e a c h , w 13 s a l a c h u r z ą d z o n o e k s p o z y c j ę r ó ż n e g o r o d z a j u
z a b y t k ó w z zakresu r z e m i o s ł a i sztuki zdobniczej z a r ó w n o ludowej, j a k i m i e s z
c z a ń s k i e j . Z a b y t k i te p o c h o d z ą n a j d a l e j z X V I I w . Z n a j d u j e m y t a m i n t e r e s u j ą c e
w y p o s a ż e n i e w n ę t r z , u b i o r y w r a z z d o d a t k a m i do n i c h , t k a n i n y w z o r z y s t e , h a f t y
i koronki, a t a k ż e n a r z ę d z i a w ł ó k i e n n i c z e i rolnicze oraz m a t e r i a ł y ikonogra
ficzne p o c h o d z ą c e z d r z e w o r y t ó w .
W p a r k u etnograficznym w Trondheim znajduje się k i l k a d z i e s i ą t b u d y n k ó w ,
a przy realizacji dalszych p l a n ó w zagospodarowania terenu ilość ich przekroczy
setkę. D o najstarszych z a b y t k ó w należą dwa kościoły drewniane. Przebudowany
A.
H a g e n.
Les
bateaux
Vikings,
Oslo
1966.
307
KRONIKA
k o ś c i ó ł z H a l t d a l e n pochodzi z lat 1050-1100, a l e d e k o r a c j a w n ę t r z a z o s t a ł a w y
konania o k o ł o 1604 r . B a r d z i e j o k a z a ł y jest k o ś c i ó ł z b o w A s e n
zbudowany
w 1434 г., l e c z p r z e b u d o w y w a n y i p r z e r o b i o n y n a p r o t e s t a n c k i w X V I w . O b a
te k o ś c i o ł y r ó ż n i ą s i ę z n a c z n i e f o r m ą a r c h i t e k t o n i c z n ą od o p i s y w a n y c h u p r z e d
nio k o ś c i o ł ó w z p o ł u d n i o w e j N o r w e g i i i p o s i a d a j ą w n ę t r z a p o z b a w i o n e d e k o r a c j i
malarskiej. Zespoły budownictwa
świeckiego uporządkowano
podług
regionów,
s t w a r z a j ą c tradycyjne u k ł a d y ferm z zabudowaniami gospodarczymi. J a k k o l w i e k
n a j s t a r s z e domy p o c h o d z ą dopiero z X V I I w., u k a z u j ą one p r z y k ł a d y c h a t k u r
nych, budownictwa na palach i d a c h ó w k r y t y c h darnią. Obok k o ś c i o ł a z H a l t d a
l e n stoi z e s p ó ł d o m k ó w r y b a c k i c h n a d m a ł ą p r z y s t a n i ą d l a ł o d z i , n a d b r z e g a m i
f i o r d u z o k o l i c T r o n d e n l a g s . " W y j ą t k o w o b o g a t ą d e k o r a c j ą w y r ó ż n i a s i ę dom
m i e s z k a l n y z a m o ż n e g o c h ł o p a z O p p d a l z p o c z ą t k u X I X w . Zdobiono z a r ó w n o
o t w o r y d r z w i o w e i o k i e n n e , j a k sufit. O s n a w i a n j ' s k a n s e n p o s i a d a
wyjątkowo
liczne i znakomicie w y p o s a ż o n e w n ę t r z a r ó ż n y c h w i e j s k i c h i m i e j s k i c h w a r s z t a
t ó w rzemieślniczych. W y m i e n i ć należy rzeźnię, warsztat rymarski
i garbarski,
szewski, złotniczy, zegarmistrzowski, p a r ę p o m i e s z c z e ń k a n t o r ó w kupieckich, p i
w i a r n i i t r a k t i e r n i oraz w i ę k s z y c h k u c h n i z u b i e g ł e g o s t u l e c i a . W w i ę k s z y c h po
m i e s z c z e n i a c h , np. w d a w n e j a p t e c e z 1687 г., obok z a m o ż n i e j s z y c h m i e s z c z a ń
skich w n ę t r z m i e s z k a l n y c h umieszczono zbiory z zakresu historii transportu, j a k
s a n i , n a r t i ł o d z i . W o s o b n y m dziale m o ż n a z n a l e ź ć z a b y t k i u k a z u j ą c e ż y c i e p a
sterzy k o c z o w n i k ó w .
8
Z u p e ł n i e inny charakter m a muzeum w Garnie Bergen. I n t e n s y w n a rozbudowa
i p r z e b u d o w a tego bogatego m i a s t a p o r t o w e g o s p r a w i ł a , ż e z a m o ż n i e j s i k u p c y
p r z e n o s i l i s i ę j u ż w p o c z ą t k a c h u b i e g ł e g o s t u l e c i a do s w y c h l e t n i c h r e z y d e n c j i n a
p r z e d m i e ś c i a c h miasta. K i l k a z tych b u d y n k ó w w e s z ł o n a s t ę p n i e w skład m u
z e u m w r a z ze s t a r y m i d o m a m i p r z e n o s z o n y m i z B e r g e n czy o k o l i c z n y c h m i a s t .
W rezultacie p o w s t a ł o kilka uliczek z domami p o c h o d z ą c y m i z k o ń c a X V I I I w.
i z u b i e g ł e g o s t u l e c i a . U k a z u j ą one codzienne ż y c i e k u p c ó w i r z e m i e ś l n i k ó w
tego portowego m i a s t a . W tej c h w i l i s k a n s e n l i c z y t y l k o 17 d o m ó w , j e d n a k ż e p l a
nuje s i ę uzyskanie dwukrotnie w i ę k s z e j ich liczby. O p r ó c z paru d o m ó w z a m o ż
nych k u p c ó w z w y p o s a ż e n i e m p o c h o d z ą c y m z p r z e ł o m u X V I I I i X I X w. zacho
w a ł y s i ę domy: m a r y n a r z a , piekarza, z o s o b n ą p i e k a r n i ą , szwaczki, p o w r o ź n i k a ,
s z e w c a i a p t e k a r z a . N a s z c z e g ó l n ą u w a g ę z a s ł u g u j e m a l e ń k i domek
szwaczki
p o c h o d z ą c y z 1766 г., s k ł a d a j ą c y s i ę z p o k o j u i k u c h e n k i . Z a w i e r a on n a r z ę d z i a
pracy z I p o ł o w y X I X w .
W ś r ó d starannie u r z ą d z a n y c h w n ę t r z mieszkalnych
z r ó ż n y c h o k r e s ó w u b i e g ł e g o stulecia na u w a g ę z a s ł u g u j ą pomieszczenia czelad
n i k ó w , służby, kantory handlowe i starannie skompletowane urządzenia k u c h e n
ne. C z ę ś ć z a c h o w a n y c h u b i o r ó w z k o ń c a X V I I I i z X I X w . j e s t u k a z a n a w e w n ę
t r z a c h m i e s z k a l n y c h w p o s t a c i z a w a r t o ś c i o t w a r t y c h szaf i p o r z u c o n y c h r o b ó t e k
r ę c z n y c h . D u ż e z b i o r y m a l a r s t w a i p o r c e l a n y s ł u ż ą do u z u p e ł n i a n i a s z c z e g ó ł ó w
ekspozycji poszczególnych w n ę t r z .
9
1 0
Informacje o norweskich zbiorach muzealnych p o s i a d a j ą s z c z e g ó l n e znacze
nie ze w z g l ę d u n a k o n i e c z n o ś ć szybszego p r z e s t a w i a n i a n a s z y c h z b i o r ó w z a
b y t k ó w b u d o w n i c t w a w i e j s k i e g o i m i e j s k i e g o n a ten t a k n o w o c z e s n y i p o s i a d a
j ą c y o l b r z y m i e w a l o r y d y d a k t y c z n e rodzaj e k s p o z y c j i .
8
nem
9
1 0
S.
O.
Tiller,
Folkemuseet
for
Trondheim
museets
samlinger,
T r o n d h e i m 1961.
Gamie Bergen. Fremden
Führer,
B e r g e n br.
„ G a m i e B e r g e n " , A r b o k 1966, B e r g e n 1966.
og
Trondelag.
Irena
Turnau
Ęeileder
gjen-
308
KRONIKA
W
MUZEUM
POD OTWARTYM
1971 г.,
50
rocznicę
powstania
Gruzińskiej
R a d z i e c k i e j , zostanie
otwarta
uroczyście
pierwsza
maju
publiki
zeum
gruzińskiej
nego
muzeum
bytków
w
architektury ludowej
podjęło
przed
przy
wydatnej
Kultury
kilku
i
kultury
laty
W
pomocy
TBILISI
Gruzińskiej
GSRR
Giorgi
budowy
jest
czł. koresp.
AN
gruzińskich.
Generalny
projekt
mu
omawia
Ochrony
Za
SRR. Kierownikiem
Czitaja,
muzeum
Re
wielkiego
Towarzystwo
władz
naukowym
Socjalistycznej
część
materialnej. B u d o w ę
Gruzińskie
etnografów
zespół
NIEBEM
zasłużony
opracowany
senior
został
przez
pod k i e r u n k i e m a r c h i t e k t a , doc. Ł . S u m b a d z e . U z y s k a n o pod m u z e u m
skonale położony, rozległy
lisi, l e ż ą c y m i ę d z y
szosy
Poniżej
wykorzystany
(47 h a ) n a z a c h o d n i m
skraju
stolicy
parkiem W a k e a jeziorkiem Ż ó ł w i m , ł a t w o
przebiegającej
linowej.
teren
na
szczyt
muzeum
dla
góry,
znajduje
występów
doskonale
się
duży
zespołów
widoczny
stadion
ludowych
i
dostępny
z
od
sportowy,
który
Tbi
strony
wagoników
urządzania
do
Gruzji
kolejki
może
festiwali
być
folklo
r y s t y c z n y c h . W a d ą tego t e r e n u j e s t jego d u ż e n a c h y l e n i e , s i ę g a j ą c e m i e j s c a m i 30°
i
zbyt
mała
ilość
styczną
dla
nizinnych
osadzenie
część
płaskiego,
terenów
nadającego
Gruzji.
Nadaje
się
pod
siię
on
charaktery
doskonale
zresztą
Wnętrza
nich
muzeum
dążą
do
budynków
skutek
dużego
odmiennych
ctwa
zostaną
każdy
urządzone
tradycji.
zabytkowy
korzystny
klimat
jak w
kraju,
naszej
zrekonstruowane
starych
z
były
jakiego
i
wywierający
na ogół
tak
strefie
geograficznej.
Wiele
jednak
w
czasie
najazdów
mongolskich,
Gruzję
do
połowy
X I X w.
Niektóre
a
znajdowane
w
według
odpowied
różnorodne
gospodarczych
form
nie
zniszczeniu
starożytną,
skupisko
pochodzi.
i
okazów
wznoszone
uległo
epokę
lub
z której
bardzo
przyrodniczych
trapiły
aż
jest
się bardzo
materiał,
budynek
dla krainy,
gruzińskie
warunków
Zachowaniu
zarówno
albo
Budownictwo
zróżnicowania
sprzyjał
budynki,
tego, a b y
znalazło się w krajobrazie odpowiednim
tradycyjnych wzorów.
—
mszczącego
budowni
i
domów
mieszkalnych, pochodzący
tego
typowy
0
też
wieku
dawniej
jednej
dużej
ma
d l a tej
części
tureckich,
które
budynków
sięgają
daleko
licznych wsiach
kamienne
budowle
izbie
dwóch
i
większość
Gruzji
na
budynków
formy
z południowej
pochodzić
jak
wpływu
dawnych
perskich
na
oraz
kamień,
po k i l k a , a n a w e t k i l k a n a ś c i e s t u l e c i . J e d e n ze z r e k o n s t r u o w a n y c h j u ż w
1 z
na
większą
tego k r a j u .
budynków
w
zabudowę
natomiast
w n i m o b i e k t ó w z g ó r s k i c h okolic G r u z j i , o b e j m u j ą c y c h
Twórcy
i
terenu
G r u z j i , jest datowany
jego
drewnianych
dom-ziemianka,
Jest
stok
to
góry,
posiadający
niskie
zbudo
wanym
z piramidalnie ułożonych
równo
cześnie
oświetlania
kamienne
z bardzo
kamienne
wieże
obronne,
charakter
mają
domy
W
muzeum
darczych,
Przy
a
wznoszone
zostaną
do
lub
do p i e r w s z e j p o ł o w y
X I X w.
Zupełnie
nizinnej
części
szeroko
także
muzeum
wzięto
pod
mieści
które
które
Gruzji,
różne
uwagę
i
na
domy
oraz
przeważnie
wysokie,
inny
drewniane.
rodzaje b u d y n k ó w
gospo
terytorialno-administracyjny
p o d z i a ł G r u z j i , w s k u t e k czego c a ł y t e r e n e k s p o z y c j i
wschodnią.
i
są
dachami
z których
nych,
dymu
charakterystyczne
dwuspadowymi
p o d z i e l o n o n a 10 s t r e f p o d s t a w o w y c h ,
pięć
wypuszczania
kaukaskich
sakralnych.
urządzaniu
1 ekonomiczny
wsi
niskimi, jedno-
uwzględnione
nawet
bali, służący
Dla
zachodniej,
pomieszczeniach,
w
w e j ś c i e zaopatrzone w d r z w i z g r u b y c h bierwion i spory o t w ó r w stropie
wnętrza.
mniejszych
na X V w.
części.
wbudowany
liczą
muzeum
Każda
dzieliła
z tych
się
stref
Gruzja
i
pięć
etnograficznej
obejmuje Gruzję
zachodnią
jedną
lub
krain
historycz
nadal
stanowią
podstawę
podziału
więcej
309
KRONIKA
etnograficznego
tego k r a j u . N a w s c h o d n i ą
czyli
Kwemo
Szida
i
l
Kartli ;
—
Kacheti;
I I I . południowa
wysokogórze
(Kaukaz)
— Chewi,
Pszawi i Chewsureti; V. południowo
osetyńska
obłast'
Samcche i Dżawacheti;
Mta-Tuszeti,
na;
V I . wybrzeże
razem
ze
G r u z j ę s k ł a d a j ą s i ę strefy: I . c e n t r a l n a ,
strefą
I I . wschodnia
I V . wschodnie
—
Mtiuleti,
autonomicz
czarnomorskie
(Kolchida); V I I . strefa
zachodnia,
obejmująca
szóstą
Guri,
Imereti
Leczchumi;
krainy:
Megreli,
Raczia,
i
V I I I . A d ż a r s k a R e p u b l i k a A u t o n o m i c z n a ( G r u z i n i z m a h o m e t a n i z o w a n i od X V I I w . ) ;
IX.
Abchaska Republika Autonomiczna;
Swaneti
gdzie
i górna
Raczia.
będą
eksponowane
Wypada
nadmienić,
grupę
narodowościową,
w
Azerbejdżanie,
perskich
w
siedleńcy
w następstwie
1 połowie
Cchinwali,
(razem
w
XVIII
zabytki
że
stanowią
w
Wydzielono
w
Osetyńczycy,
ponad
120
tys.),
w.
Poza
wymienionymi,
przybyli
dnią
zostanie
przy
budynek
o r a z pod u s ł u g i .
i zachodnią)
W
zaś
znaczną
po
pierwszym
etapie
wąski
tów, z których
i
głównie
którzy
zamieszkują
budynków,
liczbie
kultury materialnej i dzieła
niem
dokładnie
zasady p e ł n e g o
ne,
więcej
zbadany
i
są
z
materiału
tereny
do
zostaną
bytkowe
budowle
kamienne,
scowości
Sijoni,
pochodzącą
kompletowana
w
jakim
głównie
tylko
dział etnograficzny
znajdują
w
organizowanych w podobny
pod
otwartym
krotni
ilość
niebem
ctwem
1
w Tbilisi,
zostaje przed
się
na
muzeum
jeszcze w
przyjęto
zwłaszcza
kamien
odpowiadającego
t r a k t u j e s i ę stare, z a
1966 r . ś w i ą t y n i ę
ta, c z ę ś c i o w o
w
i stworzy
kultury ludowej
przeniesie
nie
miejscu,
Inaczej
możność
tego
w
stanie
przed
skansenie
z miej
uszkodzona
w
i
takim
zde
staniej
bez u z u p e ł n i e ń .
etnograficznego,
lecz
M u z e u m G r u z j i i m . S. D ż a n a s z i i ,
które
licznych
którego
dotąd
(wscho
liczne
muzeum
muzeach
regionalnych
etnograficzne
tego
s p o s ó b , j a k nasze mniejsze muzea regionalne.
eksponowanych
archeologicznych
mieścić
W
wyodrębnionego
stosunkowo
gdzie
wysta
I, I I I , V I , V I I
d z i a ł y historii, archeologii i przyrody. E k s p o z y c j e
się także
sala
situ.
postawiona
w Państwowym
ośrodek
obszarze m u z e u m
części budynków,
V I w. Ś w i ą t y n i a
dotychczas
i duża
obiekt
in
kamienia.
jak przeniesioną
z
pod
muzeum,
strefy
będzie
się na dawnym miejscu, a w i ę c
nie posiada
o b e j m u j e ponadto
większość
znajdującego
(bez s k l e p i e n i a ) , z o s t a ł a
znajdowała
Gruzja
wejścia
dopiero
Z n a j d z i e s i ę t u o k o ł o 40 o b i e k
sztuki. K a ż d y
gatunkowi
Gruzji
u
rejon
wschodniej
parkowy.
dlatego n i e k t ó r e
pierwotnemu
teren
prze
masą
i
c z ę ś c i ekspozycji etnograficznej
zinwentaryzowany
autentyzmu,
wznoszone
mniej
na
wydzielono
placu
obszar
których
mioty
zwartą
Gruzji południowej
znaczna c z ę ś ć jest j u ż gotowa. N a c a ł y m
200 r ó ż n y c h
najazdach
i Persją,
sala kinowo-odczytowa
zagospodarowane
mieszkańców
przez R o s j ę z T u r c j ą
i X I , p o ł o ż o n e w dolnej c z ę ś c i t e r e n u m u z e a l n e g o .
ponad
część
uchodźcy
strefami
Obie podstawowe
przedzieli
kamiennej.
najliczniejszą
jako
głównym
zarządu,
rzeźby
niszczących
osadzeni
większej
podstawowymi
administracyjno-kulturalny
wzniesiony
w
(Kaukaz), tj.
stanowią
głównie
Grecy
w o j e n toczonych
okazy
Gruzini
a w rozproszonych wioskach sięgają
XVIII
wowa
tu
Ormianie i
oraz
RA
południowej
przyszli
wysokogórze
historyczno-archeologiczną (XI),
archeologiczne
Gruzji
X I X w. T a k ż e
strefę
Abchazkiej
którzy
w., oraż
X . zachodnie
także
budowa
Gruzji
potrwa kilkanaście
obiektów
łatwiejszego
kraju,
Muzeum
lat, zwielo
etnograficznych,
a
także
zapoznania s i ę z w i e l k i m
boga
kraju.
N a z w y t y c h k r a i n p o d a j ę zgodnie z i c h a u t e n t y c z n y m , g r u z i ń s k i m b r z m i e
niem, k t ó r e m. in. zachowuje najnowszy fundamentalny atlas G r u z j i , opraco
wany i w y d a n y przez A k a d e m i ę N a u k G S R R (Atlas
Gruzinskoj
Socjalisticzeskoj
Sowielskoj
Respubliki,
T b i l i s i — M o s k w a 1964).
310
KRONIKA
Realizacja
ilości
muzeum
fachowców
Środków
napotyka
umiejących
finansowych
dotacji n a b u d o w ę
jest
trudności
konserwować
sporo,
gdyż
tego w i e l k i e g o
budowy,
jako
obowiązek
zależnie
od b u d o w y
skansenu
ludowej
na miejscu,
w
wynikające
rząd
Gruzińskiej
obiektu, t r a k t u j ą c
wobec
kultury
się w
całe
braku
wsie.
odpowiedniej
zabytkowe
budowle.
S R R udzielił
znacznych
go, p o d o b n i e j a k i n i c j a t o r z y
narodowej.
zabezpiecza
t y m nawet
z
i rekonstruować
Warto
Gruzji
podkreślić,
szereg
że
obiektów
T a k na przykład
zabezpieczeniu
poddana została jedna z najciekawszych w s i chewsurskich Szaszili (Kaukaz),
mieszkańcy
Kachetii.
z o s t a l i p r z e n i e s i e n i p r z e d b l i s k o 20 l a t y n a n i z i n n e t e r e n y
Czynności
stosunkowo
zabezpieczające
zabytków
Etnografii
zadania
i
muzeum kultury ludowej
pozostają
Gruzji
w
bliskiej
A N GSRR
atlasu
współpracuje
Katedra
z
Etnografii
gromadzenie
w
inwentaryzujące
prowadzi
szereg
w
podstawę
dla p e ł n e g o
z
się jednak
terenowych
Tbilisi.
całość
Gruzji.
opracowania
przez
w
MUZEUM
Muzeum
w
Sieradzu, p o w s t a ł e
swą właściwą
działalność
W
w
związku
z tym
i
stworzyć
Gruzji.
budynku
1937 r. p o c z ą t k o w o
zaczęło
organizowano
Pietraszek
SIERADZU
prowadzić
„pojagiellońskiej" kamienicy. Wraz
montowaniem
tego
muzealnych
kultury ludowej
etnografii
Zakład
realizacji
placówek
Prowadzone
gruzińskiej
W
Edward
starej
od
z tym inwentary
opracowywaniem
etnograficznego
Uniwersytetu
m a objąć
oraz z w i ą z a n ą
łączności
Zakładem
materiałów
przyszłości
zealna,
której
zachodniej
niedawna.
Prace nad b u d o w ą
zacją
i
nie
kultury
w
ze s t o p n i o w y m
pierwsze
jako
Składnica
1947 r. po
odbudowywaniem
stałe
Mu
otrzymaniu
ekspozycje:
i re
początkowo
archeologiczną i historyczną
(1950 г.), n a s t ę p n i e w 1953 r . p o w i ę k s z o n o j ą o z b i o r y
artystyczne.
odbudowie b u d y n k u , otwarta
Po całkowitej
została
w
1961 r . n o w a
stała ekspozycja przedstawiająca
d z i e j e S i e r a d z a i r e g i o n u s i e r a d z k i e g o od c z a s ó w
paleolitu
składająca
do
współczesności,
historycznych i
etnograficznych.
W
aż
okresie
organizowania
pierwszych stałych
również
pierwsze b a d a n i a archeologiczne
zarówno
w
samym
mieście,
nadal,
bogate
archeologiczne
na
zbiory
terenie
badania
a
jak i w
kontynuowane
znalezione
pow. Sieradz, a
etnograficzne.
l a t a c h poszerzono
się z
i
miasteczkach
podczas
one
archeologicznych,
zapoczątkowane
i stacjonarne,
liczne
eksponaty
plastyką
obrzędową
sztuka ludowa
czy wreszcie,
była
są
i
i
stacjonarne
w
następnych
Łask,
początkowo
w
1967 г.,
i jest tematem
penetracyjne
zdobnictwa,
ludowym
badań
kowalstwem.
etnograficznych,
Nie
M u z e u m . W l a t a c h 1964-1968 p r a c o w n i k M u z e u m , r a z e m z e k i p ą
złożoną
wsi
nadwarciańskich.
Objęto
pasterstwo,
urządzenie
pozarolnicze.
Wyniki
(Studia
i materiały
tych
do
nimi
wnętrza
badań
dziejów
takie
chaty,
również
badania na terenie
one
głównie
sztuki ludowej.
zagadnienia,
zwyczaje
opublikowane
ziemi
były
prowadził
sieradzkiej).
i
j a k m.
w
Poza
W bieżącym
roku
in.
weselne
pożywienie,
czy
wydawnictwie
Sieradzkiem
pow. R a d o m s k , Ł ę c z y c a
etnogra
badania nad kulturą
obrzędy
będą
tylko
prowadzonych
ficzną
innych ośrodków,
również
garncarstwem,
przez
z pracowników
S ą one
uzupełniają
O d 1950 r . p r o w a d z o n e
je o badania nad sieradzkim strojem ludowym,
jednak
zostały
prowadzone
i wioskach powiatu.
nich
częściowo
Dotyczyły
wystaw
penetracyjne
historyczne.
także
eksponatów
prowadzone
czy Wieluń.
zapoczątkowane
zajęcia
własnym
zostały
Dotyczyły
badania
311
KRONIKA
nad
.sieradzkim budownictwem
wanie
tów
najciekawszych
i
do p l a n o w a n e g o
Podstawową
ludowym,
najbardziej
których
jednym
charakterystycznych
z
zadań
dla
jest
wytypo
sieradzkiego
obiek
skansenu.
działalnością
Muzeum
jest
gromadzenie,
opracowywanie
i
udo
s t ę p n i a n i e e k s p o n a t ó w . E k s p o n a t y te g r o m a d z i s i ę p o p r z e z e k s p l o r a c j ę
terenu przy
badaniach
organizowane
terenowych,
przez
Muzeum
kilka
i
pieru,
jak i
zakupuje
konkursy na
dotyczyły
plastyki
głównie
sztukę
s i ę eksponaty
ludową.
ceramika, tkactwa,
obrzędowej
i
kowalstwa,
zgłaszane
Konkursów
a
wycinanki
więc
dzonymi przez Muzeum badaniami terenowymi,
były
na
takich było
i
ściśle
o których
do t e j
innych
ozdób
związane
z
była mowa
pory
z
pa'
prowa
poprzednio.
Z p r a c ą n a u k o w o - b a d a w c z ą n i e r o z e r w a l n i e z w i ą z a n a jest p r a c a o ś w i a t o w a ,
p r o w a d z o n a przez M u z e u m od s z e r e g u lat. P o d s t a w ą tej p r a c y s ą e k s p o z y c j e s t a ł e
l u b czasowe, w ł a s n e w z g l ę d n i e w y p o ż y c z a n e np. z M u z e u m S z t u k i w Ł o d z i , c z y
t e ż i n n y c h o ś r o d k ó w m u z e a l n y c h . O p r o w a d z a n i e po w y s t a w a c h czy w y g ł a s z a n i e
p r e l e k c j i i l u s t r o w a n e j e k s p o z y c j ą to c z ę s t o s t o s o w a n y s p o s ó b s z e r z e n i a w i e d z y
0 r e g i o n i e s i e r a d z k i m czy s z t u c e . M u z e u m n i e o g r a n i c z a s i ę j e d n a k do organizo
w a n i a w y s t a w t y l k o w e w ł a s n y c h p o m i e s z c z e n i a c h . C z ę s t o o r g a n i z u j e w y s t a w y ob
j a z d o w e w i n n y c h o ś r o d k a c h m u z e a l n y c h czy t e ż w d o m a c h k u l t u r y i k l u b a c h . W y
s t a w y t a k i e u r z ą d z a n e b y ł y np. w Ł a s k u , P a b i a n i c a c h , Z e l o w i e , a t a k ż e w e
W ł o c ł a w k u ( „ S i e r a d z k i e k o w a l s t w o ludowe") i w T u r k u , g d z i e n a 62,5-lecie p o w .
T u r e k i 100-lecie m i a s t a z o r g a n i z o w a n o
wystawę
„ S i e r a d z k a sztuka ludowa".
W Łodzi przy w s p ó ł u d z i a l e Towarzystwa Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h
Muzeum
z o r g a n i z o w a ł o w b i e ż ą c y m r o k u trzy w y s t a w y — „ W y c i n a n k a sieradzka" w Ł ó d z
kim D o m u Kultury, „Sieradzka tkanina ludowa" w K M P i K
( w y s t a w a ta z a
i n a u g u r o w a ł a nowy rok o ś w i a t o w y w K M P i K ) i ponownie w Ł D K „Sieradzkie
g a r n c a r s t w o ludowe". W o t w a r c i u t y c h w y s t a w w z i ę l i r ó w n i e ż u d z i a ł t w ó r c y
ludowi, a na otwarcie wystawy tkanin urządzono pokaz folklorystyczny — w y
s t ę p o w a ł z e s p ó ł muzyczny, ś p i e w a n o stare p r z y ś p i e w k i z w i ą z a n e z p r z ę d z e n i e m
1 tkaniem. Jednocześnie urządzono
najlepsza sieradzka prządka.
Wszystkie
te
wystawy
cieszyły
pokaz
się
przędzenia,
dużym
i M u z e u m z d o b y ł y n o w e grono s y m p a t y k ó w .
tury
przybrała
Muzeum
historii
Ostatnio
wystaw,
nie
charakter stały
tylko
zresztą
daną
wystawą.
powodzeniem,
będzie
z z a k r e s u etnografii,
Prelekcje
którym
a
Kul
przez
ale r ó w n i e ż
przez p r a c o w n i k ó w
czy
odczyty
wygłaszane
czasowej
lub w y s t a w k i
często
pracownicy n a u k o w o - o ś w i a t o w i
Muzeum
zapraszani są w
tury
w
kursy
Sieradzu
dla p r z y s z ł y c h
organizowane
Gospodyń
Wiejskich
związana
jest
kańców
powiatu
jednym
osób
ale
PTTK.
czy
wiejskie
dziejami
w ś r ó d miejscowej
ich
w
pochodzących
wsi
k u l t u r a l n y c h , czy
uznaniu,
tych
też
również
prelekcji
cieszy
na
Koła
najczęściej
o zainteresowaniu
jakim
wy
Kul
się
miesz
Muzeum
okazji warto dodać, że Muzeum w
S i e r a d z u jest
Polsce,
które
posiada
duży
procent
ze w s i .
Mam
na m y ś l i
wycieczki
szkolne,
i objazdowych
głównie
Dom
korzystają
Tematyka
nie
Bardzo
charakterze
Muzeum
od m i a s t a n i e o d g r y w a
czasowych
o ś w i a t o w e , przeznaczone
o
zresztą
przez Powiatowy
chyba świadczy
i
są
oświatowej.
działaczy
usług
kluby.
regionu
ludności. Przy
starszych. Odległość
Oprócz wystaw
Z
N a j l e p i e j to
z nielicznych m u z e ó w
zwiedzających
terenowych
przez
z regionem.
organizowane
archeologii,
Muzeum prelekcji
okazji otwarcia wystawy
rodzaju kursy
sieradzki
na organizowaniu
przy
na różnego
region
udział
Domem
tylko
kładowców
wzięła
Współpraca z Łódzkim
i polegać
czy s z t u k i , a t a k ż e n a w y g ł a s z a n i u
ilustrowanych
w
stosunkowo
nie
tu w i ę k s z e j
organizowane
dla w i e j s k i c h szkół, ś w i e t l i c
roli.
są r ó w n i e ż
wystawki
i klubów. W
chwili
312
KRONIKA
obecnej
Muzeum
posiada
dziesięć
większyło
się w
bieżącym
roku o szpital psychiatryczny w
który
nawiązał
z
Muzeum
różnorodne
i
„Z
dawnej
dziejów
skie
i
i
nie
związane
i
rzadziej
Wystawki
natomiast
związanych
muzealne,
wystaw
z których
i
dotyczą
bieżącym
się
z
z sześciu
nie
są
zbiorach
w
nich:
rosyj
Ermitażu"
sieradzkim"
się
głównie
z
eksponatów,
jak
to
miejsce
ma
bardzo
z
„Malarstwo
w
archeologiczne
po
Sieradz,
niektóre
składają
i
objazdowych,
historii
których
są
dzieje
prowadzone
młodzież
są w
reprodukcji,
w
wystawek
szkół
czy
zdjęć
wypadku
oświatowych
i
regionu
młodzież
lekcje
z
czy
państwa
polskiego,
pradzieje
pokazowe
dla
były
lekcje
oraz
też obejmujące
sztuki
szersze
Słowian
nauczycieli
lekcje
ale
wychowania
rów
obywa
jego
zabytków.
temat,
składający
Technikum
zakresu
rzemiosła
prowadzo
pracy są
podstawowych,
i p r e l e k c j i n a ten
uczestniczyła
również
się formą
ramach zajęć
Sieradza
się cykl odczytów
lekcji, w
rolniczych,
tylko
te p r o w a d z o n e
Prowadzone
najdawniejsze
zeum
Oto
europejskiego
bardziej r o z p o w s z e c h n i a j ą c ą
głównie
roku odbył
Sieradza.
narzędzi
wystawek
epoce k a m i e n i a " ,
czasowych
korzysta
i licealnych. L e k c j e
telskiego
W
tych
ludzi w
„Badania
odbiorców
z n i m i p r e l e k c j i to t y l k o j e d e n r o d z a j p r a c y o ś w i a t o w e j
nej przez M u z e u m . C o r a z
nież
Tematy
ich
W a r c i e , pow.
sieradzkiego.
te
z
grono
wycinanki.
Organizowanie
i
jak:
a
regionu
malarstwa
regionem
sieradzka".
rysunków,
„Życie
„Arcydzieła
z
wystawek,
współpracę.
wyłącznie
książki",
„Wycinanka
wystawki
stałą
dotyczą
radzieckie",
inne,
takich
Ekonomicznego
ludowej,
rozwoju
zagadnienia,
jak
np.
itp.
w
Mu
Również
Ośrodka
Metodycznego
( l e k c j e h i s t o r i i i j ę z y k a polskiego),
czy l e k c j e z k ó ł k a m i z a i n t e r e s o w a ń ,
np. z k ó ł
kami
W
prowadzone
plastycznymi,
są n a w y s t a w i e
historycznymi.
zależności
od
tematu
b ą d ź t e ż n a sali odczytowej i w ó w c z a s
lekcje
te
s ą orne i l u s t r o w a n e
i filmem.
jekcyjne, r z u t n i k i i epidiaskopy
do p r z e z r o c z y i f i l m ó w ) . C z ę ś ć l e k c j i o d b y w a
również
w
dotyczące
Sieradza,
kiedy
czy
terenie,
to
np.
lekcje
z prelekcją
łączy
(Muzeum posiada
badań
własne
zdję
ciami, przezroczami a nierzadko
archeologicznych
się zwiedzanie
stanowiska
aparaty
czy
archeologicznego
O d s z e r e g u l a t (od 1957 r.) M u z e u m w S i e r a d z u p r o w a d z i S t u d i u m
współudziale
szerzenie
wiedzy
Towarzystwa
o regionie,
Czasami
sztuki,
niektórych
problemów
legenci
dzielą
ze
jach.
Prelekcje
kiedy
filmem.
dawnej
czy
m.
in.
się
te
W
podejmowane
słuchaczami
ramach
Opery
są
swymi
są
Studium
muzyki
Łódzkiej.
świadczy
Powszechnej.
z
wrażeniami
Koncerty
te
organizowania
takich
z
są
czy
też
Regionalne
Studium
dotyczące
pre
innych
kra
przezroczami,
nie
po
czasami
koncerty
znanych
muzyków
cieszą
dużym
powodzeniem,
się
np.
też
z udziałem
mieszkańców
jest
gospodar
niekiedy
podróży
zdjęciami
organizowane
o zainteresowaniu
ogólniejsze,
muzealnictwem,
zazwyczaj
polskiej,
Zadaniem
rozwoju kulturalnym i
zagadnienia
związanych
ilustrowane
współczesnej
chyba najlepiej
o potrzebie
jednak
Wiedzy
o jego p r z e s z ł o ś c i ,
czym.
i
się
zabytków
miasta.
przy
stów,
pro
Sieradza dobrą
i
np.
soli
co
muzyką
imprez.
I n n y c h a r a k t e r m a j ą o d b y w a n e co d w a tygodnie N i e d z i e l n e S p o t k a n i a M u
zealne, prowadzone w y ł ą c z n i e przez n a u k o w o - o ś w i a t o w y c h p r a c o w n i k ó w M u z e u m .
T e m a t y k a t y c h S p o t k a ń jest bardzo r ó ż n o r o d n a : s k a r b y polskiej k u l t u r y i sztuki,
sztuka ludowa, z w y c z a j e i o b r z ę d y , dzieje i r o z w ó j r z e m i o s ł a , ż y c i e l u d ó w p r y
mitywnych, p i ę k n o r e g i o n ó w Polski. W b i e ż ą c y m r o k u zorganizowano
szereg
S p o t k a ń o tematyce z w i ą z a n e j z 25-leciem P R L (wykorzystano zestaw filmowy
„ C h w i l a w s p o m n i e ń " ) — odbudowa
k r a j u po z n i s z c z e n i a c h w o j e n n y c h i j e g o
r o z w ó j g o s p o d a r c z y i k u l t u r a l n y . N i e k i e d y S p o t k a n i a te z w i ą z a n e s ą z p r z y p a d a -
313
KRONIKA
jącymi
rocznicami czy w a ż n i e j s z y m i
gotowywane są zestawy
filmowe,
wydarzeniami. N a wszystkie Spotkania przy
poprzedzone
zwykle krótką, wprowadzającą
pre
lekcją.
Zarówno
Studium
sobie
duże
grono
inne
imprezy
i młodzież,,
Brak
zowane
zbierać
pracy
0
Regionalne,
stałych
organizowane
szczególnie
przez
osobnej,
specjalnej
wystaw
się sympatycy
regionie
i
sztuki
wystawy,
katalogi
Muzeum
po
i
brak
raz pierwszy
zarówno
a
na
zdobyły
wszystkie
ludzie
w
czy nawet
także
(wszystkie
w
pewnym
się nowych
starsi, j a k
imprezy
organi
którym
mogliby
stopniu
form
rozszerzenie
popularyzacji
nowych
form
sztukę
ludową
popularyzowano
audycje
telewizyjne.
D o tej p o r y
pokazy,
to
Muzealne
również
pomieszczenia,
uniemożliwia
regionie,
ludowej.
Są
kinowo-odczytowej
tego p o s z u k u j e
o
Spotkania
przychodzą
internatów.
czasowych),
Muzeum,
Mimo
nie t y l k o
wytworów
sali
którzy
Muzeum.
ze s z k o l n y c h
są na sali
oświatowej.
j a k i Niedzielne
słuchaczy,
zorganizowało
kiermasz
wiedzy
rozpowszechniania
W
wytworów
poprzez
bieżącym
sztuki
roku
ludowej,
k t ó r y m i a ł n a celu u d o s t ę p n i e n i e autentycznych w y t w o r ó w sztuki, o k t ó r e niestety
tak
trudno
w
resowaniem
miejscowym
mieszkańców
jezdnych.
Skłoniło
to
kiermaszu
każdego
roku.
Warto
sklepie
Cepelii. S p o t k a ł
Sieradza, s t a n o w i ł
Muzeum
też wspomnieć
do
podjęcia
o współpracy
Radia, które nagrywa audycje m ó w i ą c e
Telewizja
stawy
Łódzka
popularyzuje
organizowane
Warszawską,
dla której
sztuki ludowej
Innym
rodzajem
czy archeologii.
wytwory
nagrywane
działalności
sztuki
są
audycji
do p r a c d y p l o m o w y c h
Z materiałów
zawsze
oraz
Polskiego
pomoc
ich t w ó r c ó w
również
dotyczące
czy w y
z
Rozgłośnią
np. sieradzkiej
za granicą.
jest
konsultacji'
udzielanie
historii,
pracowników
ze s t a ł e g o
ekonomii,
również
kuły
zamieszczone
uczniowie
muzealnych.
Jeśli
„Łódzkich
szkół
chodzi
do D z i e
sztuki ludowej,
czy a r t y
w „ P r a c a c h i M a t e r i a ł a c h M u z e u m Archeologicznego
i Etnogra
Etnograficzna" w
Studiach
Łodzi
(nr 3: 1960, n r
Etnograficznych" w
szereg i n n y c h o p r a c o w a ń
ogólniejszych,
dotyczące
i za
etnografii
to s ą to z a r ó w n o w ł a s n e p u b l i k a c j e , j a k „ P r a c e i M a t e r i a ł y
Seria
typu
są dla P o l a k ó w
tych nierzadko korzystają
znajdują
przy
tego
Łódzką
nauczycielom
studentom
Z i e m i S i e r a d z k i e j " (t. 1: 1962), k a t a l o g i
w
ludowej,
współpracuje
cykle
jów
ficznego.
z Rozgłośnią
zainte
dla osób
organizowania
naukowo-oświatowej
Nauczycielskiego
którzy
0 materiały,
Muzeum
atrakcję
o regionie- s i e r a d z k i m c z y p r a c y M u z e u m .
Muzeum. Muzeum
materiałów
Studium
średnich,
decyzji
c z y f o l k l o r u . A u d y c j e te p r z e z n a c z o n e
1 udostępnianie
ocznego
przez
s i ę on z o g r o m n y m
też pewną
latach
5: 1961, n r
7: 1963) c z y
1959, 1961, 1962, j a k r ó w n i e ż
dotyczących
etnografii
Polski, historii czy
sztuki.
Na
ców
zakończenie
ludowych.
1 pokazy,
również
stara
często
należy
też wspomnieć
s i ę o stypendia
dla mniej
pomaga
rozwiązywaniu
im
w
staraniom Muzeum zorganizowany
cach, pow. Sieradz, w k t ó r y m
z
Burzenina
wystarało
(wyrób
został
kilka
przyczynia się również w pewnym
Grali
o opiece,
jaką
Nie tylko popularyzuje ich twórczość
i
np. w
kobiet
otacza
poprzez
a zdolnych
twórców,
życiowych
kłopotów.
1954 r . Z e s p ó ł
Tkaczek w
znalazło
twór
wystawy
zatrudnienie. Pomoc
ale
Dzięki
Moni-
Muzeum
s t o p n i u do r o z w o j u l u d o w e j t w ó r c z o ś c i J a d w i g i
glinianych
s i ę o stypendium
zamożnych
ich
Muzeum
i wyroby
figurek
zwierzęcych),
dla której
Muzeum
zapomogi.
M u z e u m w S i e r a d z u n i e jest w i ę c t y l k o z b i o r n i c ą m a r t w y c h (z pozoru) p r z e d
miotów,
ale b i e r z e
i powiatu.
udział
w
codziennym,
normalnym
życiu
mieszkańców
Elżbieta
miasta
Delida